Lexeva to wyłącznie wyszukiwarka aktów prawnych. Nie udzielamy porad prawnych i nie oceniamy spraw. Czym Lexeva nie jest

Obowiązuje Ustawa · Dz.U. 2001 nr 62 poz. 627

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.

Treść według tekstu jednolitego

Ustawa była zmieniana. Obecne brzmienie ogłoszono jako tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647, 19 maja 2025.

Po ogłoszeniu tego tekstu ustawę zmieniono jeszcze 11 razy. Tych zmian poniższa treść nie zawiera — sprawdź akty zmieniające na stronie aktu.

Zmiany, których ta treść nie zawiera (11)

Spis treści

  • Tytuł I Przepisy ogólne · art. 1–80c
  • Dział I Zakres obowiązywania ustawy · art. 1–2
  • Dział II Definicje i zasady ogólne · art. 3–12
  • Dział III Polityka ochrony środowiska · art. 13–18d
  • Dział IV Informacje o środowisku
  • Rozdział 1 (uchylony)
  • Rozdział 2 (uchylony)
  • Dział V (uchylony)
  • Dział VI (uchylony)
  • Dział VII Ochrona środowiska w zagospodarowaniu przestrzennym i przy realizacji inwestycji · art. 71–76
  • Dział VIII Edukacja ekologiczna, badania z zakresu ochrony środowiska oraz reklama · art. 77–80c
  • Tytuł II Ochrona zasobów środowiska · art. 81–136d
  • Dział I Przepisy ogólne · art. 81–84
  • Dział II Ochrona powietrza · art. 84a–96a
  • Dział III (uchylony)
  • Dział IV Ochrona powierzchni ziemi · art. 101–111
  • Dział V Ochrona przed hałasem · art. 112–120a
  • Dział VI Ochrona przed polami elektromagnetycznymi · art. 121–124
  • Dział VII Ochrona kopalin · art. 125–126
  • Dział VIII Ochrona zwierząt oraz roślin · art. 127–128
  • Dział IX Ograniczanie sposobu korzystania z nieruchomości w związku z ochroną środowiska · art. 129–136d
  • Rozdział 1 Przepisy ogólne · art. 129
  • Rozdział 2 Ograniczenia związane z ochroną zasobów środowiska · art. 130–134
  • Rozdział 3 Obszary ograniczonego użytkowania · art. 135–136
  • Rozdział 4 Strefy przemysłowe · art. 136a–136d
  • Tytuł III Przeciwdziałanie zanieczyszczeniom · art. 137–242
  • Dział I Przepisy ogólne · art. 137–140
  • Dział II Instalacje, urządzenia, substancje oraz produkty · art. 141–172a
  • Rozdział 1 Instalacje i urządzenia · art. 141–157a
  • Rozdział 2 Substancje · art. 158–165
  • Rozdział 3 Produkty · art. 166–172a
  • Dział III Drogi, linie kolejowe, linie tramwajowe, lotniska oraz porty · art. 173–179
  • Dział IV Pozwolenia na wprowadzanie do środowiska substancji lub energii · art. 180–229
  • Rozdział 1 Przepisy ogólne · art. 180–183c
  • Rozdział 2 Wydawanie pozwoleń · art. 184–192
  • Rozdział 3 Wygaśnięcie, cofnięcie i ograniczenie pozwolenia · art. 193–200
  • Rozdział 4 Pozwolenia zintegrowane · art. 201–219
  • Rozdział 5 Pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza · art. 220–229
  • Rozdział 6 (uchylony)
  • Rozdział 7 (uchylony)
  • Dział IVA Krajowy Rejestr Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń · art. 236a–236d
  • Dział IVB Rejestr średnich źródeł spalania paliw · art. 236e
  • Dział V Przeglądy ekologiczne · art. 237–242
  • Tytuł IV Poważne awarie · art. 243–271c
  • Dział I Przepisy ogólne · art. 243–247
  • Dział II Instrumenty prawne służące przeciwdziałaniu poważnej awarii przemysłowej · art. 248–269a
  • Rozdział 1 Przepisy ogólne · art. 248
  • Rozdział 2 Obowiązki prowadzącego zakład stwarzający zagrożenie wystąpienia awarii przemysłowej · art. 249–264
  • Rozdział 3 Obowiązki organów administracji związane z awarią przemysłową · art. 264a–269a
  • Dział III Współpraca międzynarodowa · art. 270–271c
  • Tytuł V Środki finansowo-prawne · art. 272–321k
  • Dział I Przepisy ogólne · art. 272–283
  • Dział II Opłaty za korzystanie ze środowiska · art. 284–297a
  • Rozdział 1 Wnoszenie opłat · art. 284–289
  • Rozdział 2 Stawki opłat za korzystanie ze środowiska · art. 290–291
  • Rozdział 3 Opłaty podwyższone · art. 292–293
  • Rozdział 4 Przepisy szczególne dotyczące opłat za składowanie odpadów · art. 294–297a
  • Dział III Administracyjne kary pieniężne · art. 298–315k
  • Rozdział 1 Postępowanie w sprawie wymierzenia kary · art. 298–308
  • Rozdział 2 Wysokość kar · art. 309–312
  • Rozdział 3 Przepisy szczególne dotyczące kar za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza oraz emisję hałasu · art. 313–315
  • Rozdział 4 Kary pieniężne za uchybienia w zakresie przygotowania i realizacji programów ochrony powietrza oraz planów działań krótk... · art. 315a–315c
  • Rozdział 5 Przepisy szczególne dotyczące kar za niespełnianie warunków uznawania za dotrzymane maksymalnych emisji substancji ze źr... · art. 315d–315e
  • Rozdział 6 Kary pieniężne za uchybienia w zakresie sporządzania strategicznych map hałasu oraz programów ochrony środowiska przed h... · art. 315f–315k
  • Dział IV Odraczanie, zmniejszanie oraz umarzanie podwyższonej opłaty za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pien... · art. 316–321
  • Dział V Opłata emisyjna · art. 321a–321j
  • Dział VI Administracyjne kary pieniężne za naruszenie zakazu wprowadzania do obrotu kotłów na paliwo stałe o znamionowej mocy cie... · art. 321k
  • Tytuł VI Odpowiedzialność w ochronie środowiska · art. 322–375
  • Dział I Odpowiedzialność cywilna · art. 322–328
  • Dział II Odpowiedzialność karna · art. 329–361
  • Dział III Odpowiedzialność administracyjna · art. 362–375
  • Tytuł VII Organy administracji oraz instytucje ochrony środowiska · art. 376–421m
  • Dział I Organy administracji do spraw ochrony środowiska · art. 376–385
  • Dział II Instytucje ochrony środowiska · art. 386–421m
  • Rozdział 1 Przepisy ogólne · art. 386
  • Rozdział 2 Państwowa Rada Ochrony Środowiska · art. 387–393
  • Rozdział 3 (uchylony)
  • Rozdział 4 Finansowanie ochrony środowiska i gospodarki wodnej · art. 400–421
  • Rozdział 5 Polskie Domy Drewniane Spółka Akcyjna · art. 421a–421k
  • Rozdział 6 Ekologiczny Fundusz Poręczeń i Gwarancji · art. 421l–421m
  • Tytuł VIII (uchylony)
  • Tytuł IX Przepis końcowy · art. 442
Data aktu
27 kwietnia 2001
Ogłoszono
20 czerwca 2001
Wejście w życie
1 października 2001
Publikacja
Dz.U. 2001 nr 62 poz. 627

Czego dotyczy

Powiązane akty

Akty wykonawcze (365)
  • Dz.U. 2019 poz. 1159 — Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2019 r. w sprawie programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych
  • M.P. 2026 poz. 671 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 3 lipca 2026 r. w sprawie wykazu miast o liczbie mieszkańców większej niż 100 tysięcy i aglomeracji, w któryc...
  • M.P. 2026 poz. 539 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 21 maja 2026 r. w sprawie średniej krajowej dochodów gmin i powiatów w 2025 r. przypadających na jednego mies...
  • M.P. 2026 poz. 1012 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 21 września 2026 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2027
  • M.P. 2025 poz. 769 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 6 sierpnia 2025 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2026
  • M.P. 2025 poz. 734 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 1 sierpnia 2025 r. w sprawie wykazu miast o liczbie mieszkańców większej niż 100 tysięcy i aglomeracji, w któ...
  • M.P. 2025 poz. 498 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 20 maja 2025 r. w sprawie średniej krajowej dochodów gmin i powiatów w 2024 r. przypadających na jednego mies...
  • M.P. 2025 poz. 1016 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 19 września 2025 r. w sprawie wysokości stawek kar za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu na rok 2026
  • M.P. 2024 poz. 794 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 28 lipca 2024 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2025
  • M.P. 2024 poz. 784 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 13 sierpnia 2024 r. w sprawie wysokości stawek kar za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu na rok 2025
  • M.P. 2024 poz. 639 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 7 lipca 2024 r. w sprawie wykazu miast o liczbie mieszkańców większej niż 100 tysięcy i aglomeracji, w któryc...
  • M.P. 2024 poz. 392 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 17 maja 2024 r. w sprawie średniej krajowej dochodów gmin i powiatów w 2023 r. przypadających na jednego mies...
  • M.P. 2023 poz. 926 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 18 sierpnia 2023 r. w sprawie wykazu miast o liczbie mieszkańców większej niż 100 tysięcy i aglomeracji, w kt...
  • M.P. 2023 poz. 914 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 4 sierpnia 2023 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2024
  • M.P. 2023 poz. 517 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie średniej krajowej dochodów gmin i powiatów w 2022 r. przypadających na jednego mies...
  • M.P. 2023 poz. 1203 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 3 listopada 2023 r. zmieniające obwieszczenie w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska n...
  • M.P. 2023 poz. 1135 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 18 października 2023 r. w sprawie wysokości stawek kar za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu na rok...
  • M.P. 2022 poz. 969 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 28 września 2022 r. w sprawie wysokości stawek kar za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu na rok 2023
  • M.P. 2022 poz. 856 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 25 sierpnia 2022 r. w sprawie wykazu miast o liczbie mieszkańców większej niż 100 tysięcy i aglomeracji, w kt...
  • M.P. 2022 poz. 534 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie średniej krajowej dochodów gmin i powiatów w 2021 r. przypadających na jednego mies...
  • M.P. 2022 poz. 1009 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 7 października 2022 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2023
  • M.P. 2021 poz. 960 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 11 października 2021 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2022
  • M.P. 2021 poz. 814 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 30 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości stawek kar za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu na rok 2022
  • M.P. 2021 poz. 756 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 30 lipca 2021 r. w sprawie wykazu miast o liczbie mieszkańców większej niż 100 tysięcy i aglomeracji, w który...
  • M.P. 2021 poz. 510 — Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 26 maja 2021 r. w sprawie średniej krajowej dochodów gmin i powiatów w 2020 r. przypadających na jednego mies...
  • M.P. 2021 poz. 1200 — Komunikat Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 30 grudnia 2021 r. w sprawie Aktualizacji Krajowego Programu Ochrony Powietrza
  • M.P. 2020 poz. 961 — Obwieszczenie Ministra Klimatu z dnia 9 września 2020 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2021
  • M.P. 2020 poz. 899 — Obwieszczenie Ministra Klimatu z dnia 30 września 2020 r. w sprawie wysokości stawek kar za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu na rok 2021
  • M.P. 2020 poz. 799 — Obwieszczenie Ministra Klimatu z dnia 8 września 2020 r. w sprawie wykazu miast o liczbie mieszkańców większej niż 100 tysięcy i aglomeracji, w których wartość...
  • M.P. 2020 poz. 408 — Obwieszczenie Ministra Klimatu z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie średniej krajowej dochodów gmin i powiatów w 2019 r. przypadających na jednego mieszkańca

i jeszcze 335 aktów

Inf. o tekście jednolitym (12)
  • Dz.U. 2025 poz. 647 — Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 maja 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo ochrony środowiska
  • Dz.U. 2024 poz. 54 — Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 grudnia 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo ochrony środowiska
  • Dz.U. 2022 poz. 2556 — Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 grudnia 2022 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo ochrony środowiska
  • Dz.U. 2021 poz. 1973 — Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 września 2021 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo ochrony środowiska
  • Dz.U. 2020 poz. 1219 — Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 maja 2020 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo ochrony środowiska
  • Dz.U. 2019 poz. 1396 — Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 lipca 2019 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo ochrony środowiska
  • Dz.U. 2018 poz. 799 — Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 kwietnia 2018 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo ochrony środowiska
  • Dz.U. 2017 poz. 519 — Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 lutego 2017 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo ochrony środowiska
  • Dz.U. 2016 poz. 672 — Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 kwietnia 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo ochrony środowiska
  • Dz.U. 2013 poz. 1232 — Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 sierpnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo ochrony środowiska
  • Dz.U. 2008 nr 25 poz. 150 — Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 stycznia 2008 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo ochrony środowiska
  • Dz.U. 2006 nr 129 poz. 902 — Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2006 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo ochrony środowiska
Odesłania (27)
Orzeczenie TK (4)
  • Dz.U. 2021 poz. 1446 — Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2021 r. sygn. akt SK 82/19
  • Dz.U. 2020 poz. 1583 — Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 września 2020 r. sygn. akt K 13/18
  • Dz.U. 2018 poz. 534 — Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2018 r. sygn. akt K 2/17
  • Dz.U. 2018 poz. 2388 — Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2018 r. sygn. akt K 34/16
Przepisy wprowadzające (1)
  • Dz.U. 2001 nr 100 poz. 1085 — Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.
Akty zmieniające (204)
  • Dz.U. 2026 poz. 176 — Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy - Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2026 poz. 1157 — Ustawa z dnia 31 lipca 2026 r. o zmianie ustaw w celu wsparcia zrównoważonego lotnictwa
  • Dz.U. 2026 poz. 912 — Ustawa z dnia 11 czerwca 2026 r. o związku metropolitalnym w województwie pomorskim
  • Dz.U. 2026 poz. 982 — Ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2026 poz. 635 — Ustawa z dnia 17 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2026 poz. 607 — Ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy - Prawo lotnicze oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2026 poz. 605 — Ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2026 poz. 426 — Ustawa z dnia 27 lutego 2026 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2025 poz. 1863 — Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2025 poz. 1812 — Ustawa z dnia 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2025 poz. 1080 — Ustawa z dnia 25 lipca 2025 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie potrzeb obronności państwa lub kluczowych...
  • Dz.U. 2025 poz. 303 — Ustawa z dnia 21 lutego 2025 r. o zmianie ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2024 poz. 1881 — Ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2024 poz. 1940 — Ustawa z dnia 27 listopada 2024 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2024 poz. 1946 — Ustawa z dnia 18 grudnia 2024 r. o zmianie niektórych ustaw w celu dostosowania do nomenklatury scalonej
  • Dz.U. 2024 poz. 1914 — Ustawa z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2024 poz. 1853 — Ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2024 poz. 1847 — Ustawa z dnia 27 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2024 poz. 1222 — Ustawa z dnia 12 lipca 2024 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo komunikacji elektronicznej
  • Dz.U. 2024 poz. 1089 — Ustawa z dnia 28 czerwca 2024 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2024 poz. 834 — Ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji rządowej
  • Dz.U. 2022 poz. 2375 — Ustawa z dnia 4 listopada 2022 r. o Centralnym Azylu dla Zwierząt
  • Dz.U. 2023 poz. 2029 — Ustawa z dnia 16 czerwca 2023 r. o zmianie ustawy - Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2023 poz. 1890 — Ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocen...
  • Dz.U. 2023 poz. 1963 — Ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o rewitalizacji rzeki Odry
  • Dz.U. 2023 poz. 1762 — Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2023 poz. 1688 — Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2023 poz. 1719 — Ustawa z dnia 16 czerwca 2023 r. o wielkoobszarowych terenach zdegradowanych
  • Dz.U. 2023 poz. 1506 — Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych oraz niektórych innych ustaw
  • Dz.U. 2023 poz. 877 — Ustawa z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej oraz n...

i jeszcze 174 akty

Lexeva pokazuje treść i stan przepisów, nie udziela porad prawnych. Moc prawną ma wyłącznie tekst ogłoszony w dzienniku urzędowym.