Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 kwietnia 2004 r. w sprawie metody analizy zawartości kwasu erukowego w niektórych artykułach rolno-spożywczych

663

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI

z dnia 15 kwietnia 2004 r.

w sprawie metody analizy zawartoÊci kwasu erukowego w niektórych artyku∏ach rolno-spo˝ywczych Na podstawie art. 34 pkt 2 ustawy z dnia 21 grud- ˝ywczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 5, poz. 44, z póên. zm. ) nia 2000 r. o jakoÊci handlowej artyku∏ów rolno-spo- zarzàdza si´, co nast´puje:

————————

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kieruje dzia∏em admini- § 1. Metod´ analizy zawartoÊci kwasu erukowego stracji rzàdowej — rynki rolne, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 3 w olejach i t∏uszczach przeznaczonych do spo˝ycia rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 marca oraz w sk∏adnikach t∏uszczowych lub olejowych arty- 2002 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Mini- ku∏ów rolno-spo˝ywczych, okreÊla si´ w za∏àczniku do stra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Dz. U. Nr 32, poz. 305). rozporzàdzenia.

Przepisy niniejszego rozporzàdzenia cz´Êciowo wdra˝ajà

Dyrektyw´ Komisji 80/891/EWG z dnia 25 lipca 1980 r. od- § 2. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem uzynoszàcà si´ do wspólnotowej metody analizy w celu okre- skania przez Rzeczpospolità Polskà cz∏onkostwa Êlania zawartoÊci kwasu erukowego w olejach i t∏uszczach

w Unii Europejskiej.

przeznaczonych do spo˝ycia przez ludzi oraz w Êrodkach

spo˝ywczych zawierajàcych dodatek olejów i t∏uszczów.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: W. Olejniczak Dane dotyczàce og∏oszenia aktów prawa Unii Europej-

skiej, zamieszczone w niniejszym rozporzàdzeniu, z dniem ————————

uzyskania przez Rzeczpospolità Polskà cz∏onkostwa Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. w Unii Europejskiej, dotyczà og∏oszenia tych aktów z 2001 r. Nr 154, poz. 1802, z 2002 r. Nr 135, poz. 1145 w Dzienniku Urz´dowym Unii Europejskiej — wydanie i Nr 166, poz. 1360, z 2003 r. Nr 208, poz. 2020 i Nr 223, specjalne. poz. 2220 i 2221 oraz z 2004 r. Nr 42, poz. 386.

METODA ANALIZY ZAWARTOÂCI KWASU ERUKOWEGO W OLEJACH I T¸USZCZACH

PRZEZNACZONYCH DO SPO˚YCIA ORAZ W SK¸ADNIKACH T¸USZCZOWYCH

LUB OLEJOWYCH ARTYKU¸ÓW ROLNO-SPO˚YWCZYCH

Wymagania ogólne Je˝eli w opisie metody analizy jest mowa o „rozpuszczeniu” lub „rozcieƒczeniu” bez sprecyzowania I. Przygotowanie próbek ˝adnych innych odczynników, nale˝y przez to rozumieç rozpuszczenie lub rozcieƒczenie w wodzie. Masa próbki dostarczonej do laboratorium w celu

2) inne odczynniki

przeprowadzenia analizy powinna wynosiç 50 g, o ile

nie jest wymagana wi´ksza iloÊç. Przed poddaniem Wszystkie u˝ywane zwiàzki chemiczne powinny analizie próbka musi byç zhomogenizowana. Tak przy- byç o uznanej czystoÊci analitycznej, o ile nie zagotowanà próbk´ przechowuje si´ w szczelnych po- znaczono inaczej.

jemnikach, bez dost´pu powietrza i wilgoci.

III. Aparatura

II. Odczynniki

W wykazie aparatury znajdujà si´ tylko pozycje

1) woda o specjalistycznym przeznaczeniu i zgodnie ze specyfikacjà metody.

Odczynnikiem do przeprowadzenia analizy jest

woda. W celu przeprowadzenia analizy nale˝y stosowaç wag´ analitycznà o dok∏adnoÊci minimum 0,1 mg. W przypadku gdy w analizie wymagana jest woda

jako rozpuszczalnik, do rozcieƒczania lub do p∏uka-

IV. Wyra˝anie wyników

nia, nale˝y u˝ywaç wody destylowanej lub demi-

neralizowanej o przynajmniej równowa˝nej czy- Wyniki, które przedstawia si´ w oficjalnym raporstoÊci. cie z analizy, powinny byç Êrednimi wartoÊciami, uzyskanymi z nie mniej ni˝ dwóch oznaczeƒ, których po- 3) ˝el krzemionkowy G, którego nale˝y u˝ywaç do wtarzalnoÊç jest okreÊlona w cz´Êci Oznaczanie kwasu chromatografii cienkowarstwowej;

erukowego w dziale VII pkt 5.

4) ˝el krzemionkowy, którego nale˝y u˝ywaç do chro- Procentowà zawartoÊç wyra˝a si´, o ile nie zazna- matografii kolumnowej;

czono inaczej, jako procentowy (m/m) udzia∏ C 22:1 do 5) roztwór azotanu srebra, 200 g/l, przygotowany w nawszystkich kwasów t∏uszczowych w próbce przekaza- st´pujàcy sposób: rozpuszcza si´ 24 g azotanu srenej do laboratorium. bra w wodzie i uzupe∏nia wodà do obj´toÊci 120 ml;

6) roztwór estru metylowego kwasu erukowego Liczba cyfr znaczàcych w tak przedstawionym wy-

5 mg/ml, przygotowany w nast´pujàcy sposób: niku powinna zale˝eç od dok∏adnoÊci stosowanej me-

rozpuszcza si´ 50 mg estru metylowego kwasu tody.

erukowego w kilku ml n-heksanu i uzupe∏nia n-heksanem do obj´toÊci 10 ml;

Oznaczanie kwasu erukowego

7) tetrakozan metylu (standard wewn´trzny), I. Zakres i obszar stosowania 0,25 mg/ml, przygotowany w nast´pujàcy sposób: rozpuszcza si´ 25 mg tetrakozanu metylu w kil- Poni˝sza metoda stosowana jest do oznaczania ku ml n-heksanu i uzupe∏nia n-heksanem do obj´- kwasu erukowego w: toÊci 100 ml;

1) olejach i t∏uszczach roÊlinnych i zwierz´cych za- 8) uk∏ad rozwijajàcy. Toluen: n-heksan w proporcji wierajàcych kwas cetoleinowy (specyficzny cis- 90:100 (v/v);

-izomer kwasu dokozenowego wyst´pujàcy w ole-

9) roztwór 2,7 dichlorofluoresceiny 0,5 g/l, przygotojach rybich) i

wany w nast´pujàcy sposób: rozpuszcza si´ przy jednoczesnym ogrzewaniu i mieszaniu 50 mg

2) utwardzonych olejach i t∏uszczach roÊlinnych

2,7 dichlorofluoresceiny w 100 ml 50 % wodnego i zwierz´cych zawierajàcych trans i cis-izomery

roztworu metanolu.

kwasu dokozenowego,

je˝eli ca∏kowita zawartoÊç kwasów dokozenowych V. Aparatura

lub ca∏kowita zawartoÊç kwasów cis-dokozenowych

przekracza 5 % zawartoÊci wszystkich kwasów t∏usz- 1. Zestaw do chromatografii cienkowarstwowej czowych w t∏uszczu. W innych przypadkach zawar- powinien zawieraç, w szczególnoÊci:

toÊç kwasów dokozenowych lub kwasów cis-dokoze-

1) zamra˝ark´ do g∏´bokiego mro˝enia, odpowiednowych oznacza si´ metodà okreÊlonà w Polskiej

nià do przechowywania komory rozwijajàcej i jej Normie PN-EN ISO 5508:1996 Oleje i t∏uszcze roÊlin-

zawartoÊci w temperaturze od minus 20° do mine oraz zwierz´ce. Analiza estrów metylowych kwa-

nus 25 °C;

sów t∏uszczowych metodà chromatografii gazowej.

2) p∏ytki do chromatografii cienkowarstwowej o wy- II. Definicja miarach 200 mm x 200 mm;

3) lamp´ ultrafioletowà;

ZawartoÊç kwasu erukowego w rozumieniu rozpo-

rzàdzenia oznacza zawartoÊç tego kwasu otrzymanà 4) szklane kolumny, d∏ugoÊci oko∏o 200 mm, o wew wyniku stosowania metody analizy, okreÊlonej wn´trznej Êrednicy oko∏o 10 mm z filtrem z waty w dziale VI. szklanej lub spiekiem szklanym. Alternatywnie mo˝na stosowaç ma∏e rozdzielacze z filtrem ze III. Zasada spiekiem szklanym;

Estry metylowe otrzymane z kwasów t∏uszczo- 5) aplikator, do nanoszenia roztworów na p∏ytki do wych wchodzàcych w sk∏ad roÊlinnych i zwierz´cych chromatografii cienkowarstwowej w formie wàolejów i t∏uszczów sà rozdzielane przy pomocy nisko- skiego pasma.

temperaturowej chromatografii cienkowarstwowej na

2. Chromatograf gazowy wraz z integratorem, któp∏ytkach z ˝elem krzemionkowym z azotanem srebra

ry u˝ywa si´ w sposób okreÊlony w Polskiej Normie i iloÊciowo oznaczane metodà chromatografii gazo-

PN-EN ISO 5508:1996 Oleje i t∏uszcze roÊlinne oraz wej.

zwierz´ce. Analiza estrów metylowych kwasów t∏uszczowych metodà chromatografii gazowej.

IV. Odczynniki

VI. Wykonanie oznaczenia

Do oznaczania kwasu eurkowego stosuje si´ na-

st´pujàce odczynniki:

1. Przygotowanie estrów metylowych kwasów

1) eter dwuetylowy wolny od nadtlenków, Êwie˝o t∏uszczowych

destylowany;

Pobiera si´ oko∏o 400 mg olejowego lub t∏uszczo-

2) n-heksan; wego sk∏adnika próbki do analizy i przygotowuje roztwór zawierajàcy oko∏o 20 do 50 mg/ml estrów mety- Uk∏ad rozwijajàcy, spe∏niajàcy warunki, o których lowych kwasów t∏uszczowych w n-heksanie, zgodnie mowa w dziale IV pkt 8, wlewa si´ do komory chroz procedurà okreÊlonà w Polskiej Normie PN-EN matograficznej na wysokoÊç oko∏o 5 mm, przykry- ISO 5508:1996 Oleje i t∏uszcze roÊlinne oraz zwierz´ce. wa pokrywà i umieszcza w pojemniku zamra˝arki, Analiza estrów metylowych kwasów t∏uszczowych spe∏niajàcej warunki okreÊlone w dziale V ust. 1 metodà chromatografii gazowej. pkt 1, o temperaturze –25 °C, lub w temperaturze jak najbardziej do niej zbli˝onej (w niektórych przy- 2. Chomatografia cienkowarstwowa

padkach korzystne mo˝e byç wyÊcie∏anie naczynia

1) przygotowanie p∏ytek bibu∏à filtracyjnà). Pod dwóch godzinach p∏ytk´ ostro˝nie umieszcza si´ w komorze chromatogra- W 500 ml kolbie sto˝kowej umieszcza si´ 60 g ˝elu ficznej i pozwala, aby rozpuszczalnik osiàgnà∏ wykrzemionkowego G, dodaje 120 ml roztworu azota- sokoÊç oko∏o po∏owy lub dwóch trzecich wysokonu srebra, przygotowanego w sposób okreÊlony

Êci p∏ytki. P∏ytk´ wyjmuje si´ i delikatnie odparow dziale IV pkt 5, i wytrzàsa przez minut´, aby

wuje rozpuszczalnik w strumieniu azotu pod wciàotrzymaç ca∏kowicie jednorodnà mas´.

giem. Ponownie umieszcza si´ p∏ytk´ w komorze, Przygotowanà masà równomiernie pokrywa si´ p∏yt- pozwala si´, aby rozpuszczalnik osiàgnà∏ górnà kraw´dê p∏ytki. P∏ytk´ wyjmuje si´ i, jak poprzedk´, gruboÊç warstwy powinna wynosiç oko∏o 0,5 mm.

Ta iloÊç masy jest wystarczajàca do przygotowania nio, suszy w strumieniu azotu, nast´pnie ostro˝nie pi´ciu p∏ytek o wymiarach 200 mm x 200 mm. spryskuje roztworem 2,7 dichlorofluoresceiny przygotowanego w sposób okreÊlony w dziale IV Wst´pnie suszy si´ p∏ytki na powietrzu (najlepiej

pkt 9.

pozostawiajàc je bez dost´pu Êwiat∏a przez oko∏o

30 minut). Ca∏kowicie suszy si´ i aktywuje p∏ytki, P∏ytk´ oglàda si´ w Êwietle ultrafioletowym i lokaliumieszczajàc je w suszarce o temperaturze zuje pasmo zawierajàce eruczan metylu w badanej 100 °C ±2 °C przez 2,5 godziny. Po zaktywowaniu próbce poprzez odniesienie do wzmocnionego pazu˝ywa si´ p∏ytki jak najszybciej lub ostro˝nie prze- sma w próbce, do której dodano eruczan metylu. chowuje w specjalnej szafce do przechowywania

4) rozdzielanie frakcji estrów metylowych

p∏ytek chromatograficznych bez dost´pu Êwiat∏a,

nast´pnie ponownie aktywuje si´ przed u˝yciem. Ostro˝nie zeskrobuje si´ pasmo eruczanu metylu Aktywacja w 110 °C przez godzin´ mo˝e okazaç si´ uzyskane z badanej próbki do 50 ml zlewki, unikawystarczajàca, o ile p∏ytki nie ciemniejà w wyniku jàc strat. W ten sam sposób przenosi si´ warstw´ tego procesu. Przed u˝yciem zaznacza si´ lini´ ˝elu krzemionkowego umieszczonà nad i pod paw warstwie z∏o˝a w odleg∏oÊci 10 mm od bocznych smem estrów metylowych do drugiej 50 ml zlewki. i górnych kraw´dzi ka˝dej p∏ytki w celu zredukowa- To pasmo b´dzie zawieraç frakcje wszystkich innia wp∏ywu kraw´dzi podczas rozwijania. nych estrów metylowych kwasów t∏uszczowych. Do ka˝dej zlewki dodaje si´ 1,0 ml standardowego

2) nanoszenie estrów metylowych

roztworu tetrakozanu metylu, przygotowanego Przy pomocy aplikatora, spe∏niajàcego warunki w sposób okreÊlony w dziale IV pkt 7, i 10 ml eteru okreÊlone w dziale V ust. 1 pkt 5, nanosi si´ 50 µl dwuetylowego, wolnego od nadtlenków, Êwie˝o roztworu estrów metylowych, okreÊlonego destylowanego. Miesza si´ i przenosi zawartoÊç w ust. 1, przygotowanego z próbki, wàskim pa- zlewek do rozdzia∏u na oddzielnych kolumnach lub smem o d∏ugoÊci oko∏o 50 mm, co najmniej rozdzielaczach, okreÊlonych w dziale V ust. 1 pkt 4 40 mm od bocznych kraw´dzi i 10 mm od dolnej zawierajàcych oko∏o 1 g ˝elu krzemionkowego, kraw´dzi p∏ytki. W ten sam sposób nanosi si´ u˝ywanego do chromatografii kolumnowej; eluuje 100 µl roztworu zawierajàcego równe obj´toÊci si´ estry metylowe u˝ywajàc trzech lub czterech przygotowanego roztworu estrów metylowych, 10 ml porcji eteru dwuetylowego. Filtraty zbiera okreÊlonego w ust. 1 i roztworu estru metylowego si´ do ma∏ych kolb okrog∏odennych lub gruszkokwasu erukowego, przygotowanego w sposób wych o sto˝kowym dnie. Ka˝dy filtrat odparowuje okreÊlony w dziale IV pkt 6. Roztwory nale˝y nano- si´ do ma∏ej obj´toÊci, u˝ywajàc ∏agodnego strusiç ze szczególnà ostro˝noÊcià ze wzgl´du na deli- mienia azotu. Estry metylowe przenosi si´ do makatnoÊç pokrycia. JeÊli potrzeba, mo˝na nanieÊç na ∏ych szklanych probówek o sto˝kowym dnie. Rozp∏ytk´ 50 µl roztworu eruczanu metylu, przygoto- puszczalnik usuwa si´ przez odparowanie w struwanego w sposób okreÊlony w dziale IV pkt 6, mieniu azotu tak, aby estry metylowe koncentrow celu u∏atwienia identyfikacji prà˝ka tego estru po wa∏y si´ na dnie probówek. Estry metylowe rozrozwini´ciu. Po naniesieniu estrów metylowych puszcza si´ w oko∏o 25—50 µl n-heksanu.

wstawia si´ p∏ytk´ dolnà kraw´dzià do eteru etylo-

5) Po przeprowadzeniu badaƒ uzyskuje si´ typowy wego, dopóki eter nie osiàgnie wysokoÊci oko∏o

chrmatogram cienkowarstwowy pokazujàcy roz- 5 mm powy˝ej miejsca naniesienia próbki. To kon-

dzia∏ estrów metylowych kwasu erukowego, kwacentruje estry etylowe w wàskim paÊmie.

su cetoleinowego i trans-izomerów kwasu dokoze-

3) rozwijanie p∏ytek nowego, wed∏ug wzoru:

————————

Frakcja oznaczajàca eruczan metylu zwykle b´dzie zawieraç estry metylowe innych kwasów mononienasyconych, ale powinna byç wolna od cetoleinianu metylu.

3. Chromatografia gaz-ciecz — ca∏kowità powierzchni´ wszystkich pików estrów metylowych z wy∏àczeniem po-

1) post´pujàc zgodnie z procedurà okreÊlonà w Pol-

wierzchni piku standardu wewn´trznego skiej Normie PN-EN ISO 5508:1996 Oleje i t∏uszcze

(RF),

roÊlinne oraz zwierz´ce. Analiza estrów metylo-

wych kwasów t∏uszczowych metodà chromato- — powierzchni´ piku standardu wewn´trznego grafii gazowej, analizuje si´ 1—2 µl roztworów es- (L ).

trów metylowych uzyskanych z frakcji zawierajà-

cej eruczan metylu, okreÊlonej w pkt 2 lit. a i frak- VII. Obliczanie wyników

cji zawierajàcej pozosta∏e estry metylowe kwasów

t∏uszczowych, okreÊlonej w pkt 2 lit b; Metoda obliczania i wzór

2) przy pomocy integratora otrzymuje si´ nast´pujà- 1) zawartoÊç kwasu erukowego w badanej próbce, ce powierzchnie pików: wyra˝ona jako procentowy udzia∏ jego estru metylowego w ca∏kowitej zawartoÊci estrów metylo-

a) z chromatogramu frakcji zawierajàcej eruczan

wych kwasów t∏uszczowych, otrzymanych z próbmetylu:

ki, jest okreÊlona przez:

— powierzchni´ piku eruczanu metylu (E),

E

— powierzchni´ piku standardu wewn´trznego —————— x 100

( EF RF )

(L ), L —— + ——

— ca∏kowità powierzchni´ wszystkich pików es- L L

trów metylowych z wy∏àczeniem powierzch-

gdzie E, EF, RF, L i L sà powierzchniami pików ni piku standardu wewn´trznego (EF),¹²

opisanymi w dziale VI ust. 3 pkt 2, skorygowanymi,

b) z chromatogramu frakcji zawierajàcej pozosta∏e je˝eli jest to konieczne, za pomocà wspó∏czynniestry metylowe kwasów t∏uszczowych: ków kalibracyjnych.

Dla celów praktycznych wartoÊç eruczanu metylu P — powierzchnia piku palmitynianu metylowego obliczona za pomocà powy˝szego wzoru jest równo- uzyskana z chromatogramu estrów metylowa˝na zawartoÊci kwasu erukowego wyra˝onej jako wych ca∏kowitej iloÊci kwasów t∏uszczowych. procent ca∏kowitej zawartoÊci kwasów t∏uszczowych

4) wyprowadzenie wzoru

w próbce.

Proporcj´ kwasów t∏uszczowych we frakcji zawie-

2) je˝eli powierzchnie pików sà wyra˝one w procen-

rajàcej eruczan metylu, wyra˝onà jako procentowà tach, to wartoÊci EF i RF mogà byç obliczone

zawartoÊç wszystkich kwasów t∏uszczowych w nast´pujàcy sposób:

w próbce, okreÊla si´ w nast´pujàcy sposób:

EF = 100 – L

RF = 100 – L EF

² —————— x 100

( EF RF )

3) metoda obliczania, okreÊlona w pkt 1 zak∏ada, L —— + ——

˝e zawartoÊç kwasu tetrakozanowego w próbce L L

jest nieistotna. Je˝eli znaczàca iloÊç kwasu tetra-

kozanowego jest obecna w próbce, to iloÊç tego

kwasu (L ) otrzymanà z chromatogramu frakcji za-

² Proporcj´ kwasu erukowego we frakcji zawierajàwierajàcej pozosta∏e estry metylowe kwasów cej eruczan metylu, wyra˝a si´ jako

t∏uszczowych nale˝y zredukowaç do:

E

——

L – T EF

T P ZawartoÊç kwasu erukowego w próbce, wyra˝onà gdzie T = –—— jako procentowy udzia∏ we wszystkich kwasach ² P

⁰ t∏uszczowych, okreÊla si´ jako:

T — powierzchnia piku tetrakozanu metylu po-

chodzàca z próbki, która tworzy cz´Êç po- E

—————— x 100

wierzchni piku przypisanego do wzorca we- ( EF RF )

wn´trznego na chromatogramie z frakcji za- L —— + ——

wierajàcej pozosta∏e estry metylowe kwa- L L

sów t∏uszczowych,

5) powtarzalnoÊç

P — powierzchnia piku palmitynianu metylu

otrzymana z chromatogramu frakcji zawiera- Ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch oznaczeƒ przejàcej pozosta∏e estry metylowe kwasów prowadzonych jednoczeÊnie lub w krótkim odst´- t∏uszczowych, pie czasu na tej samej próbce, przez tego samego T — powierzchnia piku tetrakozanu metylu uzy- analityka, w tych samych warunkach, nie powinna skana z chromatogramu estrów metylowych przekraczaç 10 % wyniku lub 0,5 g na 100 g próbwszystkich kwasów t∏uszczowych, ki, bioràc pod uwag´ wy˝szà wartoÊç.

664

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOÂCI

z dnia 20 kwietnia 2004 r.

w sprawie wzoru europejskiego nakazu aresztowania

Na podstawie art. 607c § 3 ustawy z dnia 6 czerw- § 1. OkreÊla si´ wzór europejskiego nakazu areszca 1997 r. — Kodeks post´powania karnego (Dz. U. towania, który stanowi za∏àcznik do rozporzàdzenia. Nr 89, poz. 555, z póên. zm. ) zarzàdza si´, co nast´- § 2. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem puje: 1 maja 2004 r.

Minister SprawiedliwoÊci: G. Kurczuk ————————

Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 1999 r. Nr 83, poz. 931, z 2000 r. Nr 50, poz. 580, Nr 62, poz. 717, Nr 73, poz. 852 i Nr 93, poz. 1027, z 2001 r. Nr 98, poz. 1071 i Nr 106, poz. 1149, z 2002 r. Nr 74, poz. 676, z 2003 r. Nr 17, poz. 155, Nr 111, poz. 1061 i Nr 130, poz. 1188 oraz z 2004 r. Nr 51, poz. 514 i Nr 69, poz. 626.