Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2019 r. w sprawie programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych

§ 1.

Rozporządzenie określa:

1) szczegółowe wymagania, jakim powinny odpowiadać programy ochrony powietrza oraz plany działań krótkoterminowych;

2) formę sporządzania i niezbędne części składowe programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych;

3) zakres zagadnień, które powinny zostać określone i ocenione w programach ochrony powietrza oraz planach działań krótkoterminowych.

§ 2.

Program ochrony powietrza, zwany dalej „programem”, składa się z:

1) części opisowej;

2) części wskazującej obowiązki i ograniczenia związane z realizacją programu;

3) uzasadnienia zakresu zagadnień określonych i ocenionych przez zarząd województwa.

§ 3.

Część opisowa programu obejmuje:

1) informacje ogólne na temat lokalizacji i topografii strefy, w skład których wchodzą:

a) dane ogólne:

b) wskazanie punktu pomiarowego wraz z jego lokalizacją na mapie opracowanej w państwowym systemie odniesień przestrzennych z podaniem współrzędnych geograficznych, stanowiące załącznik do programu,

c) opis strefy objętej programem, w tym:

2) informacje na temat przekroczeń poziomów dopuszczalnych lub docelowych oraz pułapu stężenia ekspozycji wraz z podaniem zakresu naruszeń, z wyszczególnieniem:

a) wielkości poziomów substancji w powietrzu w roku, od którego z uwagi na mierzone stężenia substancji w powietrzu jest wymagane opracowanie programu, oraz okresu pięciu lat poprzedzających ten rok, a w przypadku braku pomiarów z tego okresu wielkości dostępne z krótszych okresów - wraz z podaniem zakresu przekroczeń poziomów dopuszczalnych lub docelowych tych substancji,

b) metod stosowanych przy ocenie poziomów substancji w powietrzu,

c) wykazu substancji w powietrzu, ze względu na które konieczne było opracowanie programu,

d) źródeł emisji substancji w powietrzu lub głównych grup tych źródeł, odpowiedzialnych za przekroczenia poziomów dopuszczalnych lub docelowych, wraz z dokonaniem podziału tych źródeł zanieczyszczeń, z uwzględnieniem struktury źródeł emisji określonej przez Europejską Agencję Środowiska, oraz z oszacowaniem wielkości emisji substancji w powietrzu z tych źródeł znajdujących się na obszarze przekroczeń w strefie i poza strefą w województwie w odległości do 30 km (Mg/rok),

e) szacunkowego poziomu tła regionalnego stężeń substancji w powietrzu podawanego w µg/m³ lub ng/m³ ogółem, w podziale na źródła krajowe, transgraniczne, naturalne oraz inne,

f) szacunkowego podziału dla przyrostu tła miejskiego stężeń substancji w powietrzu podawanego w µg/m³ lub ng/m³ ogółem, w podziale na transport drogowy, przemysł oraz produkcję ciepła i energii elektrycznej, usługi, rzemiosło, rolnictwo, sektor handlowy i mieszkaniowy, żeglugę, terenowe maszyny jezdne, źródła naturalne, transgraniczne oraz inne,

g) szacunkowego podziału dla przyrostu lokalnego stężeń substancji w powietrzu podawanego w µg/m³ lub ng/m³ ogółem, w podziale na transport drogowy, przemysł oraz produkcję ciepła i energii elektrycznej, usługi, rzemiosło, rolnictwo, sektor handlowy i mieszkaniowy, żeglugę, terenowe maszyny jezdne, źródła naturalne, transgraniczne oraz inne,

h) procentowego udziału substancji w powietrzu wprowadzanych w strefie objętej programem, w ramach powszechnego i zwykłego korzystania ze środowiska,

i) informacji o napływie substancji w powietrzu z innych obszarów spoza strefy w danym województwie, a w przypadku stref przygranicznych o napływie substancji z innych państw,

j) informacji dotyczących możliwych do podjęcia działań na obszarze przekroczeń substancji w powietrzu lub poza tym obszarem, które będą skutkować redukcją poziomów substancji w powietrzu, do poziomów nieprzekraczających poziomów dopuszczalnych lub docelowych substancji;

3) przewidywany poziom substancji w powietrzu w strefie objętej programem w prognozowanym roku jego zakończenia, ze szczególnym uwzględnieniem:

a) poziomów substancji w powietrzu wskazanych w programie przy założeniu niepodejmowania żadnych dodatkowych działań ponad te, których konieczność podjęcia wynika z obowiązujących przepisów, z uwzględnieniem poziomu tła,

b) prognoz poziomów substancji (wartość średnioroczna) w powietrzu oraz pułapu stężenia ekspozycji uwzględnionych w programie, po zrealizowaniu wszystkich działań, określonych w harmonogramie realizacji działań naprawczych, o którym mowa w pkt 5 lit. b,

c) prognoz dopuszczalnej liczby dni, w których zostały przekroczone poziomy dopuszczalne substancji w powietrzu, po zrealizowaniu wszystkich działań;

4) scenariusze wielkości emisji substancji w powietrzu w prognozowanym roku zakończenia programu oraz oszacowanie wielkości tych emisji ze źródeł, o których mowa w pkt 2 lit. d, po zrealizowaniu wszystkich działań;

5) informacje dotyczące planowanych do podjęcia odpowiednich działań, tak aby okresy, w których poziomy dopuszczalne oraz pułap stężenia ekspozycji nie są dotrzymane, były jak najkrótsze, jak również mających na celu osiągnięcie poziomów docelowych w określonym czasie za pomocą ekonomicznie uzasadnionych działań technicznych i technologicznych, w tym:

a) wykaz i opis wszystkich planowanych do realizacji działań naprawczych,

b) harmonogram realizacji działań naprawczych, w tym poszczególnych działań krótkoterminowych - na okres nie dłuższy niż 2 lata z podziałem na typy działań: I typ działań - poniżej jednego roku, II typ działań - jeden rok, III typ działań - powyżej jednego roku, średnioterminowych - na okres nie dłuższy niż 4 lata, działań długoterminowych - na okres nie dłuższy niż 6 lat, zawierający:

c) szacowane koszty realizacji działań naprawczych z podziałem na roczne etapy ich realizacji oraz wskazanie proponowanych źródeł finansowania tych działań,

d) wskaźniki monitorowania postępu dla planowanych działań naprawczych, w tym:

e) planowany do osiągnięcia efekt ekologiczny działań naprawczych polegający na:

f) podmioty korzystające ze środowiska oraz osoby fizyczne niebędące podmiotem korzystającym ze środowiska wraz ze wskazaniem ich ograniczeń i obowiązków związanych z realizacją programu,

g) listę działań, nieobjętych programem, planowanych lub już przygotowanych i przewidzianych do realizacji w perspektywie długoterminowej;

6) listę działań krótkoterminowych zmierzających do ograniczenia ryzyka wystąpienia przekroczenia poziomu alarmowego, informowania, dopuszczalnego lub docelowego substancji w powietrzu, w przypadku gdy plan działań krótkoterminowych nie stanowi integralnej części programu.

§ 4.

Planowane daty rozpoczęcia i zakończenia realizacji poszczególnych działań, określonych w harmonogramie działań naprawczych, o którym mowa w § 3 pkt 5 lit. b tiret pierwszy i drugi, ustala się, uwzględniając:

1) wielkość przekroczenia poziomu dopuszczalnego lub docelowego substancji w powietrzu;

2) podział źródeł emisji z podziałem na kategorie SNAP;

3) przewidywany poziom stężenia substancji w powietrzu w prognozowanym roku zakończenia programu, wyrażany w µg/m³ lub ng/m³;

4) przewidywaną liczbę przekroczeń poziomu dopuszczalnego substancji w powietrzu;

5) rozkład gęstości zaludnienia w strefie objętej programem;

6) możliwości finansowe, społeczne i gospodarcze podmiotów objętych programem;

7) uwarunkowania wynikające z funkcjonowania na obszarze strefy form ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-9 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody .

§ 5.

Część wskazująca obowiązki i ograniczenia związane z realizacją programu określa:

1) organ administracji właściwy w sprawach w szczególności:

a) przekazywania zarządowi województw informacji o wydawanych decyzjach, których ustalenia zmierzają do osiągnięcia celów programu,

b) wydania aktów prawa miejscowego,

c) monitorowania realizacji programu lub poszczególnych działań naprawczych;

2) podmiot korzystający ze środowiska oraz osobę fizyczną niebędącą podmiotem korzystającym ze środowiska, wraz ze wskazaniem ich ograniczeń i obowiązków związanych z realizacją programu.

§ 6.

1. Uzasadnienie zakresu zagadnień określonych i ocenionych w programie przez zarząd województwa obejmuje:

1) uwarunkowania wynikające z planu zagospodarowania przestrzennego województwa, miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz obszarów ograniczonego użytkowania lub stref przemysłowych na terenie strefy, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 1 lub 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska;

2) bilans substancji w powietrzu sporządzony dla podmiotów i osób, o których mowa w § 5 pkt 2, z uwzględnieniem emisji substancji w powietrzu spoza obszaru strefy objętej programem;

3) ocenę oraz analizę ekonomiczną możliwych do zastosowania rozwiązań techniczno-technologicznych i organizacyjnych, zmierzających do ograniczenia wpływu instalacji i urządzeń na poziom ozonu w powietrzu;

4) szacunkowe wyliczenie czasu potrzebnego do osiągnięcia celów zakładanych w programie;

5) działania naprawcze możliwe do zastosowania, które nie zostały wskazane do wdrożenia w programie, wraz z uzasadnieniem przyczyn ich niezastosowania;

6) analizę dokumentów, materiałów i publikacji wykorzystanych do opracowania programu, z uwzględnieniem:

a) pozwoleń na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza,

b) wykazów rodzajów i ilości substancji wprowadzanych do powietrza, sporządzanych w ramach systemu opłat za korzystanie ze środowiska,

c) technik i technologii dotyczących ograniczania wprowadzania substancji do powietrza,

d) rejestrów znajdujących się w Krajowym Rejestrze Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń, o którym mowa w rozporządzeniu (WE) nr 166/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 stycznia 2006 r. w sprawie ustanowienia Europejskiego Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń i zmieniającym dyrektywę Rady 91/689/EWG i 96/61/WE ,

e) polityk, strategii, planów i programów realizowanych na poziomie kraju, województwa, powiatu lub gminy,

f) raportów o oddziaływaniu przedsięwzięć na środowisko;

7) załączniki w formie graficznej uwzględniające:

a) podział administracyjny strefy objętej programem,

b) lokalizację: - instalacji, których eksploatacja powoduje wprowadzanie do powietrza substancji, dla których został przekroczony poziom dopuszczalny lub docelowy substancji w powietrzu w strefie, której dotyczy program, i w jego bezpośrednim sąsiedztwie, - punktów pomiarowych, c) główne źródła emisji odpowiedzialne za przekroczenie poziomu dopuszczalnego lub docelowego substancji w powietrzu w strefie, ze względu na które program został opracowany.

2. Załączniki, o których mowa w ust. 1 pkt 7, sporządza się odrębnie dla każdej substancji, dla której występuje przekroczenie poziomu dopuszczalnego, docelowego substancji w powietrzu lub pułapu stężenia ekspozycji.

§ 7.

W programie określa się i ocenia następujące zagadnienia:

1) ilość substancji wprowadzanych do powietrza, ze względu na które program został opracowany w strefie z wyszczególnieniem:

a) instalacji, urządzeń i sposobu powszechnego korzystania ze środowiska,

b) emisji substancji w powietrzu w strefie, ze względu na którą opracowany został program, ze wskazaniem instalacji zlokalizowanych w jej bezpośrednim sąsiedztwie, instalacji zlokalizowanych na obszarze województwa, emisji substancji w powietrzu pochodzących z innych instalacji zlokalizowanych na obszarze kraju lub za granicą;

2) kierunki i zakres działań niezbędnych do osiągnięcia poziomów dopuszczalnych, docelowych substancji w powietrzu lub pułapu stężenia ekspozycji, w tym ustalenie działań priorytetowych;

3) zmiany jakości paliw wykorzystywanych do celów wytwarzania energii elektrycznej i ciepła oraz do celów transportowych, dopuszczonych do użycia w strefie;

4) konieczność zastosowania najlepszych dostępnych technik;

5) realizację zobowiązań międzynarodowych w zakresie ograniczania emisji substancji do powietrza;

6) przewidywane zmiany wielkości emisji substancji do powietrza ze źródeł:

a) zlokalizowanych za granicą - mających wpływ na przekroczenie poziomów dopuszczalnych lub docelowych substancji w powietrzu w strefie,

b) zlokalizowanych na obszarze kraju elektrowni konwencjonalnych, elektrociepłowni i innych instalacji będących przedsięwzięciami mogącymi znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko ,

c) zlokalizowanych na obszarze województw graniczących z województwem, w którym zlokalizowana jest strefa, wymagających pozwolenia zintegrowanego.

§ 8.

Plan działań krótkoterminowych, zwany dalej „planem”, składa się z:

1) części opisowej;

2) części wskazującej obowiązki i ograniczenia związane z realizacją planu;

3) uzasadnienia zakresu zagadnień określonych i ocenionych przez zarząd województwa.

§ 9.

1. Część opisowa planu obejmuje:

1) analizę stanu powietrza w strefie z uwzględnieniem w szczególności:

a) substancji, ze względu na przekroczenie poziomu którego wymagane było opracowanie planu,

b) identyfikacji ryzyka przekroczenia poziomu alarmowego lub informowania lub przekroczenie o ponad 200% poziomu dopuszczalnego lub docelowego substancji w powietrzu w roku, od którego z uwagi na mierzone stężenia substancji w powietrzu jest wymagane opracowanie planu, oraz okresu pięciu lat poprzedzających ten rok, a w przypadku braku pomiarów z tego okresu wielkości dostępne z krótszych okresów,

c) wielkości poziomów substancji w powietrzu w strefie, w tym warunków, w których powstaje ponadnormatywne stężenie analizowanej substancji,

d) potencjalnych źródeł przekroczeń poziomów alarmowych, informowania, dopuszczalnych lub docelowych substancji w powietrzu w strefie,

e) prawdopodobny wpływ realizowanego planu na poziom substancji w powietrzu, w tym na skrócenie czasu trwania przekroczenia oraz ograniczenie narażenia;

2) zakres i rodzaj działań krótkoterminowych oraz sposób postępowania w przypadku ryzyka przekroczenia poziomu alarmowego, informowania, dopuszczalnego lub docelowego substancji w powietrzu, z uwzględnieniem w szczególności:

a) działań ze względu na przekroczenie poziomów alarmowych lub informowania,

b) działań ze względu na przekroczenie poziomów dopuszczalnych lub docelowych,

c) planowanego do osiągnięcia efektu ekologicznego wynikającego z realizacji działań,

d) listy podmiotów korzystających ze środowiska obowiązanych do ograniczenia lub zaprzestania wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza, które eksploatują instalację objętą postępowaniem kompensacyjnym, o którym mowa w art. 227-229 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska,

e) sposobu organizacji, ograniczeń lub zakazu ruchu pojazdów i innych urządzeń napędzanych silnikami spalinowymi,

f) sposobu postępowania organów administracji, podmiotów korzystających ze środowiska oraz osób fizycznych niebędących podmiotem korzystającym ze środowiska, wraz ze wskazaniem ich ograniczeń i obowiązków związanych z realizacją programu w przypadku wystąpienia przekroczeń poziomów alarmowych, informowania, dopuszczalnych lub docelowych substancji w powietrzu,

g) sposobu i trybu powiadamiania przez wojewódzkie centrum zarządzania kryzysowego o zaistnieniu przekroczeń poziomów alarmowych, informowania, dopuszczalnych lub docelowych substancji w powietrzu,

h) skutków realizacji planu, zagrożeń i barier w jego realizacji,

i) terminu podjęcia działań krótkoterminowych;

3) ogólną strategię udostępniania informacji zainteresowanym stronom.

2. Przykłady możliwych działań krótkoterminowych i ograniczeń wynikających z planu określa załącznik do rozporządzenia.

§ 10.

Część wskazująca obowiązki i ograniczenia związane z realizacją planu obejmuje:

1) organ administracji właściwy w sprawach:

a) przekazywania zarządowi województwa informacji o wydawanych decyzjach, których ustalenia zmierzają do osiągnięcia celów planu,

b) wydania aktów prawa miejscowego,

c) monitorowania realizacji planu lub poszczególnych działań;

2) podmiot korzystający ze środowiska oraz osobę fizyczną niebędącą podmiotem korzystającym ze środowiska, wraz ze wskazaniem ich ograniczeń i obowiązków związanych z realizacją planu.

§ 11.

Uzasadnienie zakresu określonych i ocenionych zagadnień planu obejmuje zakres spraw, o których mowa w § 10.

§ 12.

Program oraz plan są sporządzane w postaci papierowej oraz w postaci elektronicznej.

§ 13.

Do programów ochrony powietrza opracowywanych dla stref zaklasyfikowanych jako strefy, o których mowa w art. 89 ust. 1 pkt 1 lub 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, w wyniku oceny poziomów substancji w powietrzu za rok 2017 oraz do planów działań krótkoterminowych, o których mowa w art. 92 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, opracowywanych w wyniku tej oceny, stosuje się przepisy dotychczasowe.

§ 14.

Do programów ochrony powietrza opracowywanych dla stref zaklasyfikowanych jako strefy, o których mowa w art. 89 ust. 1 pkt 1 lub 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, w wyniku oceny poziomów substancji w powietrzu za rok 2018 oraz do planów działań krótkoterminowych, o których mowa w art. 92 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, opracowywanych w wyniku tej oceny, stosuje się przepisy niniejszego rozporządzenia.

§ 15.

Traci moc rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 września 2012 r. w sprawie programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych .

§ 16.

Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

1. Działania krótkoterminowe i ograniczenia w zakresie redukcji emisji powierzchniowej:

1) czasowy zakaz palenia w kominkach, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania mieszkań w okresie grzewczym;

2) czasowe zawieszenie robót budowlanych wpływających negatywnie na jakość powietrza;

3) nakaz zraszania pryzm materiałów sypkich w celu wyeliminowania pylenia;

4) zwiększenie liczby kontroli indywidualnych palenisk oraz przypadków palenia na powierzchni ziemi.

2. Działania krótkoterminowe i ograniczenia w zakresie redukcji emisji liniowej:

1) przeniesienie uciążliwego natężenia ruchu samochodowego na odcinki alternatywne, wyznaczone przez zarządzających drogami na danym obszarze;

2) ograniczenie indywidualnego ruchu samochodów z konwencjonalnymi napędami spalinowymi przez promocję i wprowadzanie zachęt do korzystania z innych rozwiązań transportowych, takich jak publiczny transport zbiorowy lub współdzielony, oraz korzystania z pojazdów niskoemisyjnych;

3) upłynnienie ruchu drogowego przez stosowanie inteligentnych systemów zarządzania ruchem, tzw. „zielona fala”;

4) czyszczenie ulic na mokro;

5) czasowy zakaz wjazdu pojazdów do wyznaczonych obszarów przekroczeń poziomów informowania i alarmowania;

6) wprowadzenie bezpłatnego korzystania z publicznego transportu zbiorowego;

7) montaż tablic informujących o objazdach;

8) zakaz wjazdu samochodów ciężarowych na wyznaczone trasy;

9) rozwinięcie akcji informacyjnych i edukacyjnych promujących wspólne dojazdy do pracy jednym samochodem oraz korzystania z publicznego transportu zbiorowego;

10) tworzenie systemów połączenia parkowania z komunikacją publiczną - parkuj + jedź „P+R” dla indywidualnych osób.

3. Działanie krótkoterminowe i ograniczenia w zakresie redukcji emisji punktowej: czasowe ograniczenie produkcji w instalacjach mających negatywny wpływ na jakość powietrza, wskazanych w planie, z wyłączeniem dużych instalacji energetycznego spalania paliw zapewniających dostawy energii elektrycznej i ciepła.

4. Działania krótkoterminowe w zakresie informowania o ryzyku przekroczenia poziomów alarmowych, informowania, dopuszczalnych lub docelowych substancji w powietrzu oraz o wystąpieniu tych przekroczeń:

1) wprowadzanie i uruchamianie systemu informowania podmiotów, o których mowa w planie, w tym przede wszystkim placówek edukacyjnych i ochrony zdrowia, przez wojewódzkie centra zarządzania kryzysowego o ryzyku wystąpienia i wystąpieniu przekroczeń poziomów alarmowania, informowania, dopuszczalnego lub docelowego substancji w powietrzu;

2) wprowadzenie i uruchamianie systemu informowania społeczeństwa przez wojewódzkie centra zarządzania kryzysowego o wystąpieniu przekroczenia poziomów informowania i alarmowania substancji w powietrzu;

3) wprowadzenie i uruchamianie systemu informowania społeczeństwa przez media lokalne o wystąpieniu przekroczenia poziomów informowania lub alarmowania substancji w powietrzu;

4) wprowadzenie ograniczeń w przebywaniu na zewnątrz budynków osób starszych i dzieci w przypadku wystąpienia przekroczenia poziomów dopuszczalnych substancji w powietrzu.