Art. 81

W ustawie z dnia 9 marca 2017 r. o związku metropolitalnym w województwie śląskim (Dz. U. z 2025 r. poz. 186) wprowadza się następujące zmiany:

1) w art. 1:

a) ust. 2 otrzymuje brzmienie:

„2. Związek metropolitalny jest zrzeszeniem gmin lub powiatów województwa śląskiego charakteryzujących się istnieniem silnych powiązań funkcjonalnych i zaawansowaniem procesów urbanizacyjnych, położonych na obszarze spójnym pod względem przestrzennym, który zamieszkuje co najmniej 1 000 000 mieszkańców.”,

b) po ust. 2 dodaje się ust. 2a w brzmieniu:

„2a. Powiat może wchodzić w skład związku metropolitalnego pod warunkiem, że w skład tego związku wchodzi co najmniej jedna gmina położona na obszarze tego powiatu.”,

c) dodaje się ust. 4 w brzmieniu:

„4. Obszar związku metropolitalnego ustala się na podstawie granic administracyjnych gmin wchodzących w skład tego związku. Mieszkańcami związku metropolitalnego są mieszkańcy gmin wchodzących w skład tego związku.”;

2) w art. 3:

a) po ust. 1 dodaje się ust. 1a w brzmieniu:

„1a. Statut związku metropolitalnego określa w szczególności:

1) zasady rozpatrywania przez zgromadzenie związku metropolitalnego, zwane dalej „zgromadzeniem”, wniosków gmin i powiatów o włączenie do związku metropolitalnego albo wyłączenie z tego związku oraz sposób dokonywania rozliczeń majątkowych w tych przypadkach;

2) organizację wewnętrzną związku metropolitalnego i tryb działania jego organów;

3) sposób i tryb udzielania przez delegatów zgromadzenia upoważnienia do udziału w sesji zgromadzenia w przypadku, o którym mowa w art. 21 ust. 4;

4) zasady i formy udziału mieszkańców związku metropolitalnego w działalności tego związku, w tym w konsultacjach społecznych.”,

b) po ust. 2 dodaje się ust. 2a w brzmieniu:

„2a. Projekt statutu związku metropolitalnego i jego zmian podlega zaopiniowaniu przez zarząd województwa śląskiego. Zarząd województwa śląskiego wydaje opinię w terminie 2 miesięcy od dnia doręczenia projektu. Po upływie tego terminu projekt uznaje się za zaopiniowany pozytywnie.”;

3) w art. 4:

a) w ust. 1 pkt 2 otrzymuje brzmienie:

„2) włączyć do związku gminy lub powiaty lub wyłączyć je z niego oraz zmienić nazwę związku metropolitalnego i siedzibę jego władz”,

b) ust. 2 otrzymuje brzmienie:

„2. W przypadku włączenia do związku metropolitalnego gmin lub powiatów lub wyłączenia ich z niego w rozporządzeniu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, Rada Ministrów ustala obszar i granice związku metropolitalnego przez wskazanie gmin, które wchodzą w skład związku.”;

4) w art. 6:

a) w ust. 1 wyrazy „wniosek o zmianę obszaru i granic związku metropolitalnego” zastępuje się wyrazami „wniosek o włączenie do związku metropolitalnego gminy lub powiatu lub wyłączenie ich z niego” oraz skreśla się wyrazy „związku metropolitalnego, zwane dalej „zgromadzeniem” ”,

b) w ust. 2:

– wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:

„Wniosek o włączenie do związku metropolitalnego gminy lub powiatu lub wyłączenie ich z niego zawiera:”,

– pkt 2 otrzymuje brzmienie:

„2) uzasadnienie zawierające w szczególności wskazanie form współpracy jednostek samorządu terytorialnego, które mają zostać włączone w skład związku metropolitalnego lub z niego wyłączone, zaawansowania procesów urbanizacyjnych i powiązań funkcjonalnych oraz opis struktury osadniczej i przestrzennej uwzględniający więzi społeczne, gospodarcze i kulturowe na tym obszarze;”,

c) ust. 3 otrzymuje brzmienie:

„3. Do wniosku o włączenie do związku metropolitalnego gminy lub powiatu lub wyłączenie ich z niego dołącza się:

1) uchwałę organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego w sprawie przeprowadzenia konsultacji z mieszkańcami;

2) uchwałę organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego oraz uchwałę zgromadzenia zawierające opinie, o których mowa w art. 7 ust. 2.”,

d) dodaje się ust. 4 i 5 w brzmieniu:

„4. W przypadku wyłączenia ze związku metropolitalnego gminy lub powiatu:

1) przyjęte przez związek metropolitalny strategie rozwoju, polityki publiczne i inne dokumenty z zakresu polityki rozwoju zachowują moc i obowiązują na nowym obszarze związku metropolitalnego do dnia wejścia w życie nowych strategii, polityk publicznych lub dokumentów z zakresu polityki rozwoju związku metropolitalnego;

2) ustanowione przez zgromadzenie akty prawa miejscowego zachowują moc i obowiązują na nowym obszarze związku metropolitalnego do dnia wejścia w życie nowych aktów prawa miejscowego.

5. Wniosek o wyłączenie gminy ze związku metropolitalnego jest niedopuszczalny, jeżeli wyłączenie to naruszyłoby ciągłość przestrzenną związku. Ciągłość przestrzenną związku metropolitalnego ustala się na podstawie granic administracyjnych gmin.”;

5) w art. 7:

a) w ust. 2 uchyla się pkt 1,

b) w ust. 5 pkt 2 otrzymuje brzmienie:

„2) organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego, które mają wejść w skład związku metropolitalnego albo zostać z niego wyłączone.”;

6) w art. 8 ust. 3 otrzymuje brzmienie:

„3. Włączenie do związku metropolitalnego gminy lub powiatu lub wyłączenie ich z niego, zmiana nazwy związku metropolitalnego lub siedziby jego władz następują z dniem 1 stycznia.”;

7) w art. 9 w ust. 2 w pkt 2 po wyrazie „metropolitalnego” dodaje się przecinek i wyrazy „zwanego dalej „zarządem” ”;

8) art. 12 otrzymuje brzmienie:

„Art. 12. 1. Związek metropolitalny wykonuje zadania publiczne w zakresie:

1) polityki rozwoju;

2) kształtowania ładu przestrzennego;

3) ochrony środowiska i adaptacji do zmian klimatu;

4) planowania i organizowania metropolitalnych przewozów pasażerskich i zarządzania nimi;

5) rozwoju, koordynowania i integrowania publicznego transportu zbiorowego, w tym organizowanego przez jednostki samorządu terytorialnego oraz związki tych jednostek działające w całości lub w części na obszarze związku metropolitalnego;

6) planowania, rozwoju i integracji zrównoważonej mobilności miejskiej i zarządzania nią;

7) opiniowania inwestycji celu publicznego w zakresie budowy lub rozbiórki obiektów i urządzeń infrastruktury transportowej, w szczególności dróg kolejowych oraz dróg krajowych, wojewódzkich i powiatowych na obszarze związku;

8) promocji związku metropolitalnego i jego obszaru.

2. Związek metropolitalny może wykonywać, o ile tak stanowi jego statut, zadania publiczne w zakresie:

1) promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków bezrobocia i aktywizacji zawodowej;

2) prowadzenia centrów usług społecznych;

3) polityki gospodarczej i innowacyjnej, w tym przez rozwijanie oraz wspieranie branż innowacyjnych, dla osiągnięcia celów określonych w strategii rozwoju związku metropolitalnego;

4) wspierania szkolnictwa wyższego i nauki, w tym przez finansowanie lub dofinansowywanie wykonywania zadań uczelni, w szczególności w zakresie prowadzenia kształcenia na studiach oraz prowadzenia działalności naukowej, dla osiągnięcia celów określonych w strategii rozwoju związku metropolitalnego;

5) wspierania i rozwoju edukacji, w szczególności szkół podstawowych i ponadpodstawowych oraz ośrodków kształcenia, w tym branżowych centrów umiejętności;

6) rozwoju kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego obszaru związku metropolitalnego;

7) realizacji lub wspierania inwestycji celu publicznego w zakresie gospodarki komunalnej;

8) zapewnienia budowy, rozbudowy, modernizacji, utrzymania i eksploatacji instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych, w tym instalacji komunalnych, o których mowa w art. 38b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1587, z późn. zm. ), lub instalacji do przetwarzania odpadów powstałych z przetworzenia odpadów komunalnych;

9) rozwoju źródeł wytwórczych energii, w tym odnawialnych źródeł energii oraz tworzenia i rozwoju społeczności energetycznych;

10) prowadzenia centrów usług wspólnych;

11) podnoszenia kompetencji i organizowania formy doradztwa dla pracowników urzędu metropolitalnego oraz pracowników jednostek organizacyjnych związku metropolitalnego.

3. Wykonywanie zadań związku metropolitalnego nie może naruszać zakresu działania gmin, powiatów ani województw.

4. Na podstawie porozumienia zawartego z jednostką samorządu terytorialnego lub związkiem tych jednostek związek metropolitalny może wykonywać zadania publiczne należące do zakresu działania gminy, powiatu lub samorządu województwa lub koordynować wykonywanie tych zadań.

5. Na podstawie porozumienia zawartego z organem administracji rządowej związek metropolitalny może wykonywać zadania publiczne należące do zakresu działania administracji rządowej.

6. Związek metropolitalny wykonujący zadania publiczne objęte porozumieniami, o których mowa w ust. 4 i 5, otrzymuje odpowiednio od jednostek samorządu terytorialnego, związków tych jednostek albo organów administracji rządowej dotacje celowe, a w przypadku jednostek samorządu terytorialnego wchodzących w skład związku metropolitalnego – część zmienną składki rocznej, o której mowa w art. 53.

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2023 r. poz. 1597, 1688, 1852 i 2029, z 2024 r. poz. 1834, 1911 i 1914, z 2025 r. poz. 1812 oraz z 2026 r. poz. 174, 815 i 875.

7. Na podstawie porozumienia zawartego ze związkiem metropolitalnym jednostka samorządu terytorialnego lub związek tych jednostek mogą wykonywać zadania publiczne należące do zakresu działania związku metropolitalnego ze skutkiem prawnym dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego wchodzących w skład związku metropolitalnego. Przepis ust. 6 stosuje się odpowiednio.

8. Do porozumień, o których mowa w ust. 4, 5 i 7, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2026 r. poz. 662 i 912).

9. W zakresie zadań powierzonych związkowi metropolitalnemu przez jednostkę samorządu terytorialnego lub związki tych jednostek zgromadzenie wykonuje kompetencje przysługujące organowi stanowiącemu tej jednostki lub tego związku.”;

9) w art. 12a:

a) w ust. 4 wyrazy „zarząd związku metropolitalnego” zastępuje się wyrazami „zarząd”,

b) w ust. 7 po wyrazie „gmin” dodaje się wyrazy „lub powiatów”;

10) po art. 12a dodaje się art. 12b w brzmieniu:

„Art. 12b. 1. Zgromadzenie może określić zasady, na jakich w wykonywaniu zadań powierzanych związkowi metropolitalnemu uczestniczą gminy lub powiaty wchodzące w skład tego związku.

2. Zasady, o których mowa w ust. 1, uwzględniają w szczególności dążenie do zapewnienia spójności i sprawności realizacji danego zadania na całym obszarze związku metropolitalnego oraz potrzebę optymalnego wykorzystania zasobów publicznych, w tym specjalistycznych kadr, infrastruktury oraz innych składników majątku komunalnego niezbędnego do realizacji danego zadania będących w dyspozycji związku metropolitalnego oraz jednostek samorządu terytorialnego wchodzących w skład tego związku.

3. Współdziałanie jednostki samorządu terytorialnego ze związkiem metropolitalnym w zakresie, o którym mowa w ust. 1, wymaga wyrażenia przez nią zgody na zasady realizacji zadania, określone przez związek.”;

11) w art. 13:

a) w ust. 1:

– w pkt 1 wyrazy „zarządu związku metropolitalnego” zastępuje się wyrazami „zarządu”,

– pkt 3 otrzymuje brzmienie:

„3) związek jednostek samorządu terytorialnego, za zgodą związku metropolitalnego wyrażoną w drodze uchwały zgromadzenia, może postanowić, w drodze uchwały zgromadzenia związku jednostek samorządu terytorialnego, o przeniesieniu na związek metropolitalny wszelkich praw i obowiązków tego związku jednostek samorządu terytorialnego, o ile przedmiot jego działalności jest związany z realizacją zadań związku metropolitalnego;”,

– dodaje się pkt 4 w brzmieniu:

„4) stowarzyszenie, o którym mowa w art. 84 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, oraz związek metropolitalny mogą postanowić, w drodze zgodnych uchwał odpowiednio zgromadzenia oraz walnego zebrania członków stowarzyszenia, o przejęciu przez związek metropolitalny praw i obowiązków stowarzyszenia, o ile przedmiot jego działalności jest związany z wykonywaniem zadań związku metropolitalnego.”,

b) dodaje się ust. 8–10 w brzmieniu:

„8. Uchwała walnego zebrania członków stowarzyszenia, o której mowa w ust. 1 pkt 4, zapada większością 3/5 głosów pełnego składu organu w głosowaniu imiennym.

9. W zakresie wykraczającym poza granice związku metropolitalnego związek ten wykonuje zadania stowarzyszenia przez okres 5 lat, począwszy od przejęcia praw i obowiązków stowarzyszenia. Zgromadzenie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wydłużyć ten okres.

10. Z dniem przejęcia praw i obowiązków stowarzyszenia, na wniosek związku metropolitalnego, organ rejestrowy wykreśla stowarzyszenie z właściwego rejestru.”;

12) w art. 14:

a) ust. 1 otrzymuje brzmienie:

„1. W celu wykonywania zadań publicznych związek metropolitalny może:

1) tworzyć standardy jakości i dostępności usług publicznych na obszarze związku i udzielać jednostkom samorządu terytorialnego wchodzącym w skład związku metropolitalnego wsparcia finansowego na działania zmierzające do spełnienia tych standardów;

2) uzgadniać i prezentować wspólne stanowisko jednostek samorządu terytorialnego wchodzących w skład związku metropolitalnego wobec podmiotów zewnętrznych, w tym organów administracji rządowej;

3) tworzyć, przekształcać i likwidować jednostki organizacyjne;

4) prowadzić działalność gospodarczą niewykraczającą poza zakres zadań o charakterze użyteczności publicznej, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 679).”,

b) ust. 3 i 4 otrzymują brzmienie:

„3. Jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, decyzje w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej wydaje przewodniczący zarządu.

4. Na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawach zgromadzenie stanowi akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze tego związku lub jego części. Do aktów prawa miejscowego stanowionych przez zgromadzenie stosuje się odpowiednio przepisy rozdziału 8 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2026 r. poz. 720).”;

13) w art. 15 ust. 3 otrzymuje brzmienie:

„3. Związek metropolitalny może nawiązywać współpracę z krajowymi podmiotami o charakterze metropolitalnym oraz podmiotami o charakterze metropolitalnym z innych państw.”;

14) art. 16 otrzymuje brzmienie:

„Art. 16. 1. Związek metropolitalny może udzielać pomocy, w tym pomocy finansowej, jednostkom samorządu terytorialnego wchodzącym w jego skład na wykonywanie zadań publicznych związanych przedmiotowo z zadaniami własnymi związku metropolitalnego.

2. Jednostki samorządu terytorialnego oraz związki tych jednostek mogą udzielać pomocy, w tym pomocy finansowej, związkowi metropolitalnemu na wykonywanie zadań publicznych związku metropolitalnego.

3. Pomocy finansowej, o której mowa w ust. 1 i 2, udziela się na podstawie art. 220 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, z późn. zm. ).”;

15) po art. 16 dodaje się art. 16a–16d w brzmieniu:

„Art. 16a. Związek metropolitalny może zapewnić wspólną obsługę, w szczególności administracyjną, finansową i organizacyjną:

1) swoim jednostkom organizacyjnym zaliczanym do sektora finansów publicznych,

2) urzędom gmin wchodzących w skład związku metropolitalnego,

3) gminnym jednostkom organizacyjnym gmin wchodzących w skład związku metropolitalnego zaliczanym do sektora finansów publicznych,

4) starostwom powiatów wchodzących w skład związku metropolitalnego,

5) powiatowym jednostkom organizacyjnym powiatów wchodzących w skład związku metropolitalnego zaliczanym do sektora finansów publicznych

– zwanym dalej „jednostkami obsługiwanymi”.