§ 41

Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Minister Infrastruktury: wz. A. Marchewka Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 17 listopada 2017 r. w sprawie pilotażu morskiego (Dz. U. z 2018 r. poz. 38 oraz z 2023 r. poz. 2037), które zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o bezpieczeństwie morskim oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 261) utraciło moc z dniem 12 marca 2026 r.

Załącznik nr 1 WZÓR

WZÓR

DYPLOM PILOTA MORSKIEGO

Załącznik nr 2 WZÓR WZÓR

UPRAWNIENIE PILOTOWE

Załącznik nr 3 WZÓR

WZÓR

DYPLOM PILOTA MORSKIEGO W PILOTAŻU PEŁNOMORSKIM

Załącznik nr 4Załącznik nr 4 WZÓR

WZÓR

UPRAWNIENIE PILOTOWE W PILOTAŻU PEŁNOMORSKIM

Załącznik nr 5 WZÓRWZÓR

Karta identyfikacyjna pilota morskiego w pilotażu pełnomorskim

Załącznik nr 6

Załącznik nr 6 WYMAGANIA TESTU SPRAWNOŚCIOWEGOWYMAGANIA TESTU SPRAWNOŚCIOWEGO

Pływalnia

1. Przepłynięcie dystansu 200 metrów dowolnym stylem w czasie krótszym niż 8 minut.

2. Utrzymanie ciała w wodzie z głową na powierzchni wody w czasie dłuższym niż 2 minuty.

Sala gimnastyczna

Dwukrotne wejście i zejście po sztormtrapie na wysokość 9 metrów w ubraniu i w pasie ratunkowym albo kamizelce asekuracyjnej dopuszczonych do użytku dla pilotów morskich. Próbę należy wykonywać z zabezpieczeniem w czasie krótszym niż 10 minut.

6

Załącznik nr 7

Załącznik nr 7 PROGRAM SZKOLENIA DLA PILOTÓW MORSKICH

W ZAKRESIE MANEWROWANIA ZBIORNIKOWCAMI LNG

PROGRAM SZKOLENIA DLA PILOTÓW MORSKICH

W ZAKRESIE MANEWROWANIA ZBIORNIKOWCAMI LNG

SYMULATOR SZ NW S PP

Manewrowanie zbiornikowcami LNG 1 x 7

1. Wejście do portu, obrót i cumowanie.

2. Odcumowanie, wyjście z portu w stanie balastowym.

3. Zacięcie steru na torze wodnym.

4. Blackout w newralgicznej części toru wodnego.

5. Zerwany hol na obrotnicy.

6. Awaria holownika na obrotnicy.

7. Awaria napędu w czasie redukcji prędkości.

8. Zerwanie holu rufowego lub dziobowego lub awaria holownika w niewielkiej odległości od nabrzeża.

Szkolenie odbywa się na symulatorze manewrowym z wiernymi modelami statku typu LNG w stanie ładunkowym i balastowym, asystujących holowników oraz akwenu obejmującego tor podejściowy i port LNG w skrajnych warunkach hydrometeorologicznych dopuszczonych przepisami portowymi właściwego urzędu morskiego. Kierunek wiatru i prądu jest dobierany pod względem największego wpływu na cechy manewrowe statku typu LNG. Czas trwania szkolenia na symulatorze manewrowym wynosi 1 dzień w minimalnym łącznym wymiarze 8 godzin, w tym 1 godzina zajęć wprowadzających do obsługi symulatora wraz z omówieniem zagadnień teoretycznych niezbędnych do przeprowadzenia szkolenia.

Wiedza

Pilot morski pilotujący zbiornikowce LNG powinien znać: zasady manewrowania statkiem na akwenie ograniczonym przy skrajnie niesprzyjających warunkach atmosferycznych i hydrometeorologicznych, procedury awaryjne dotyczące sytuacji, które mogą wystąpić podczas pilotażu, w tym awarie podczas współpracy z holownikami.

Umiejętności

Pilot morski pilotujący zbiornikowce LNG powinien umieć: bezpiecznie manewrować w sytuacjach ekstremalnych i awaryjnych, niespotykanych w czasie wykonywania rutynowych czynności pilotowych, właściwie wykorzystując dostępne środki i systemy, odpowiednio wcześnie rozpoznawać potencjalne zagrożenia i podejmować działania zapobiegające, efektywnie współpracować z kapitanem, obsadą mostka, służbą VTS i holownikami w sytuacjach szczególnych, awaryjnych, stresujących i ryzykownych.

Minimalne wymagania dotyczące kwalifikacji kadry prowadzącej zajęcia dydaktyczne są określone w załączniku nr 25 do rozporządzenia.

7

Załącznik nr 8

Załącznik nr 8 WZÓR

Nazwa morskiej jednostki edukacyjnej

WZÓR

Nazwa morskiej jednostki edukacyjnej

Wystawiono w ………………, dnia ……………

Zaświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku testu sprawnościowego

Zaświadcza się niniejszym, że ...............................................................................................................................

(imię i nazwisko) urodzony(-na) …………………………………… w ……………………………

(data) (miejsce) uzyskał(a) pozytywny wynik testu sprawnościowego przeprowadzonego w dniu ................................ zgodnie z wymaganiami określonymi w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 24 czerwca 2026 r. w sprawie pilotażu morskiego (Dz. U. poz. 918).

…………………………………………………….

……………………………………………………

8

Załącznik nr 9

Załącznik nr 9 WZÓR WZÓR

Nazwa stacji pilotowej

Nazwa stacji pilotowej

Wystawiono w ………………, dnia …………… Zaświadczenie o odbyciu praktyki pilotowej

Zaświadcza się niniejszym, że ...............................................................................................................................

(imię i nazwisko) urodzony(-na) …………………………………… w ……………………………

(data) (miejsce) odbył(a) praktykę pilotową w rejonie pilotowym ……………………… polegającą na uczestniczeniu w pilotowaniu …………… statków od dnia …………. do dnia ……………….

Zaświadczenie wydaje się na podstawie § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 24 czerwca 2026 r. w sprawie pilotażu morskiego (Dz. U. poz. 918).

Szef Stacji Pilotowej

…………………………………………………

(imię i nazwisko oraz podpis)

9

Załącznik nr 10

Załącznik nr 10 WZÓR

WZÓR

Nazwa stacji pilotowej

Nazwa stacji pilotowej

Wystawiono w ……………, dnia …………… Zaświadczenie o pilotowaniu zbiornikowców LNG o długości powyżej 200 m pod nadzorem uprawnionego pilota

Zaświadcza się niniejszym, że pilot morski

...............................................................................................................................

(imię i nazwisko) urodzony(-na) …………………………………… w ……………………………

(data) (miejsce) pilotował(a) pod nadzorem uprawnionego pilota co najmniej 3 zbiornikowce LNG o długości powyżej 200 m w okresie od ............... do ......................

Zaświadczenie wydaje się na podstawie § 9 pkt 1 lit. e i § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 24 czerwca 2026 r. w sprawie pilotażu morskiego (Dz. U. poz. 918).

Szef Stacji Pilotowej

…………………………………………………

(imię i nazwisko oraz podpis)

10

Załącznik nr 11

Załącznik nr 11 WZÓR

WZÓR

Wystawiono w ……………, dnia …………… Zaświadczenie o pilotowaniu statków w pilotażu pełnomorskim pod nadzorem pilota pełnomorskiego

Certificate of Deep Sea Pilotage under the supervision of a Duly Licensed Deep Sea Pilot

Zaświadcza się niniejszym, że pilot morski

This is to certify, that sea pilot

...............................................................................................................................

(imię i nazwisko / name and surname) urodzony(-na)/born …………………………………… w/in ……………………………

(data urodzenia / date of birth) (miejsce urodzenia / place of birth) pilotował(a) następujący statek w pilotażu pełnomorskim pod nadzorem pilota uprawnionego do pilotażu pełnomorskiego has piloted the following ship in deep sea pilotage under the supervision of a pilot duly licensed for deep sea pilotage

Nazwa statku / Ship’s name Nr IMO / IMO No.

Armator lub operator / Owner or operator

Port, data i godzina wejścia pilota na pokład / Port, data i czas wyokrętowania pilota /

Port date and time pilot’s embarked Port, date and time pilot’s disembarked

Pilot uprawniony do pilotażu pełnomorskiego, nadzorujący pilotowanie

Duly licensed deep sea pilot supervising the pilotage

Imię i nazwisko / Name and surname

Nr dyplomu pilota morskiego w pilotażu pełnomorskim / data wydania / data ważności /

Deep sea pilot’s certificate number / date of issue / date of expiry

Nr uprawnienia pilotowego w pilotażu pełnomorskim / data wydania / data ważności /

Deep sea pilotage pilot‘s permission number / date of issue / date of expiry

Zaświadczenie wydaje się na podstawie § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 24 czerwca 2026 r. w sprawie pilotażu morskiego (Dz. U. poz. 918) / The certificate is issued on the basis of § 12 section 1 point 3 of the Regulation of the Minister of Infrastructure of 24 June 2026 on maritime pilotage (Journal of Laws item 918)

Uprawniony pilot w pilotażu pełnomorskim /

Duly licensed deep sea pilot

…………………………………………………

(imię i nazwisko oraz podpis / name and surname and signature)

11

Załącznik nr 12

Załącznik nr 12 WZÓR WZÓR

Nazwa stacji pilotowej

Nazwa stacji pilotowej

Wystawiono w ……………, dnia …………… Zaświadczenie o pilotowaniu w rejonie pilotowym

Zaświadcza się niniejszym, że pilot morski

...............................................................................................................................

(imię i nazwisko) urodzony(-na) …………………………………… w ……………………………

(data) (miejsce) pilotował(a) w okresie od ............... do ......................

* co najmniej ......... ** statków o długości całkowitej ................... ** w rejonie pilotowym .....................**

* w tym co najmniej 3 statki w stanie załadowania, oraz manewrował(a) tymi statkami

* w tym co najmniej 3 zbiornikowce LNG

Zaświadczenie wydaje się na podstawie § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 24 czerwca 2026 r. w sprawie pilotażu morskiego (Dz. U. poz. 918).

Szef Stacji Pilotowej

………………………………………………… (imię i nazwisko oraz podpis)

* Zaznaczyć, jeżeli dotyczy.

** Wypełnić, jeżeli dotyczy.

12

Załącznik nr 13 WZÓR Załącznik nr 13

WZÓR

Miejsce i data wydania .............................

Place and date of issue .............................

Potwierdzenie świadczenia usługi w pilotażu pełnomorskim

Deep Sea Pilotage Service Confirmation

Niniejszym potwierdzam, że / I hereby cofirm, that

............................................................................................................................. ..

(imię i nazwisko pilota / pilot’s name and surname) posiadacz dyplomu pilota pełnomorskiego nr / holder of deep sea pilot certificate, no.

............................................................................................................................... świadczył następującą usługę na wodach pełnomorskich Bałtyku / provided the following deep sea pilotage service of the Baltic Sea

Nazwa statku / Ship’s name

Nr IMO / IMO No.

Armator lub operator / Owner or operator

Port, data i godzina wejścia pilota na pokład /

Port, date and time pilot‘s embarked

Port, data i czas wyokrętowania pilota /

Port, date and time pilot‘s disembarked

Imię i nazwisko kapitana statku /

Master’s name and surname

……………………………………….

(pieczęć statku i podpis kapitana statku / ship’s stamp and master’s signature)

Zaświadczenie wydaje się na podstawie § 12 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia

24 czerwca 2026 r. w sprawie pilotażu morskiego (Dz. U. poz. 918) / The certificate is issued on the basis of § 12 section 1 point 5 of the Regulation of the Minister of Infrastructure of 24 June 2026 on maritime pilotage (Journal of Laws item 918)

13

Załącznik nr 14

Załącznik nr 14 PROGRAMY SZKOLENIA KANDYDATÓW NA PILOTÓW MORSKICH

PROGRAMY SZKOLENIA KANDYDATÓW NA PILOTÓW MORSKICH

Opis programów szkolenia dla kandydatów na pilotów morskich

Programy szkolenia dla kandydatów na pilotów morskich są ukierunkowane na zdobycie dodatkowej, szczegółowej wiedzy i umiejętności zapewniających bezpieczne prowadzenie statków w rejonie pilotowym. Zgodnie z wymaganiami Standardu edukacji, szkolenia i certyfikacji dla pilotów morskich (ETCS) przyjętymi przez Europejskie Stowarzyszenie Pilotów Morskich (EMPA) piloci morscy powinni posiadać wiedzę lokalną obejmującą szczegółową znajomość: rejonu pilotowego, zasad prowadzenia nawigacji w rejonie pilotowym, organizacji i regulacji ruchu oraz przepisów miejscowych. Do uzyskania potrzebnych umiejętności manewrowania każdym statkiem w rejonie pilotowym konieczne jest pogłębienie wiedzy z zakresu manewrowania i współpracy z holownikami.

Wiedzę i umiejętności kandydat na pilota morskiego zdobywa przez samokształcenie i wykłady, zgodnie z przedstawionym programem kształcenia, przez szkolenie z wykorzystaniem technik symulacyjnych oraz praktyki pilotowe, które pogłębiają umiejętności i potwierdzają nabyte kompetencje. W przedstawionych poniżej programach szkoleniowych dokonano podziału treści, wskazując na rekomendowaną metodę przyswajania wiedzy i nabywania niezbędnych umiejętności wynikających z programu szkolenia. Materiał oznaczony skrótem SZ (szkolenie) – to materiał omawiany na zajęciach prowadzonych przez ośrodek szkoleniowy lub stację pilotową, przez pilotów morskich lub innych specjalistów zatrudnionych przez ośrodek lub stację pilotową dla realizacji zadań szkoleniowych. Materiał oznaczony skrótem NW (nauka własna) – to materiał, który kandydat na pilota morskiego powinien opanować w ramach samokształcenia. Zagadnienia oznaczone skrótem S (symulator) – to program szkolenia realizowany podczas zajęć na symulatorach, prowadzonych przez instruktorów i nadzorowanych przez pilotów morskich. Elementy szkolenia oznaczone skrótem PP (praktyka pilotowa) – to wiedza i umiejętności zdobywane i pogłębiane w trakcie obowiązkowej praktyki pilotowej. Nadzór nad tą formą szkolenia sprawują piloci morscy wyznaczeni do przeprowadzenia szkolenia zgodnie z zasadami przedstawionymi w opisie programu praktyk pilotowych określonym w rozporządzeniu.

I. Tabela zbiorcza programów szkoleń

Lp. PROGRAMY SZKOLEŃ FORMA SZKOLENIA

SZ NW S PP

1. NAWIGACJA W REJONIE PILOTOWYM

1.1. Znajomość rejonu pilotowego x x

1.2. Planowanie przejścia pilotowego; plan awaryjny x x

1.3. Prowadzenie nawigacji na torze wodnym i akwenie podejściowym x x

1.4. Prowadzenie statku na akwenie portowym x x

2. BEZPIECZEŃSTWO NAWIGACJI W REJONIE PILOTOWYM

2.1. Warunki żeglugi i ruch statków x x

2.2. Służby monitorowania ruchu statków i wymiany informacji x x

3. MANEWROWANIE

3.1. Systemy napędu i sterowania x x

3.2. Hydrodynamika i teoria manewrowania x x x

3.3. Wpływ wiatru i innych sił zewnętrznych na manewrowanie w żegludze x x pilotowej x x

3.4. Kotwiczenie i postój na kotwicy

14 x x

3.5. Kryteria i zasady samodzielnego cumowania i odcumowania

Manewry we współpracy z holownikami x x x x

3.6.

3.7. Procedury bezpiecznego wejścia na statek i obiekty nietypowe i zejścia x x ze statku i z obiektów nietypowych

4. SYMULATOR

Procedury awaryjne podczas pilotażu morskiego x x x

4.1.

Współpraca pilota z kapitanem i obsadą mostka – BRM x x x

4.2.

5. REGULACJE PRAWNE DOTYCZĄCE PILOTAŻU

MORSKIEGO x x

5.1. Akty polskiego prawa morskiego, w tym przepisy prawa miejscowego

Aspekty prawne pilotażu morskiego x x x

5.2.

Akty prawa międzynarodowego i inne dokumenty x x

5.3.

II. Szczegółowe programy szkoleń

1. NAWIGACJA W REJONIE PILOTOWYM SZ NW S PP

1.1. Znajomość rejonu pilotowego x x

Znajomość redy i toru wodnego

1. Ogólna charakterystyka rejonu pilotowego.

2. Redy i kotwicowiska.

3. Systemy rozgraniczenia ruchu.

4. Tory podejściowe.

5. Tory wodne i kanały.

6. Mijanki.

7. Obrotnice.

8. Kotwicowiska awaryjne.

9. Głębokości na torze wodnym i torach podejściowych:

a) głębokości na kotwicowiskach, mijankach i obrotnicach,

b) redukcja głębokości – poziomy wód,

c) mielizny.

10. Niebezpieczeństwa nawigacyjne na torze wodnym i w jego pobliżu.

11. Linie energetyczne, kable podwodne i linie światłowodowe.

12. Deklinacja i anomalie magnetyczne.

13. Stałe oznakowanie nawigacyjne: latarnie, nabieżniki, stawy, dalby, światła sektorowe, sygnały mgłowe.

14. Pływające oznakowanie nawigacyjne:

a) oznakowanie systemu bocznego,

b) oznakowanie systemu kardynalnego,

c) znaki bezpiecznej wody, odosobnionego niebezpieczeństwa, znaki specjalne.

15. Racony i inne obiekty wykorzystywane w nawigacji radarowej.

16. Istotne obiekty i elementy wybrzeża użyteczne przy prowadzeniu nawigacji pilotażowej.

17. Służby VTS, pilotowe i ratownicze.

Znajomość akwenu portowego i nabrzeży

1. Baseny portowe.

2. Obrotnice portowe: średnica, dostępne głębokości.

3. Nabrzeża portowe: nazwa, przeznaczenie, długość, głębokość techniczna, dopuszczalne zanurzenie statków, wyposażenie cumownicze.

4. Dostępność i ograniczenia manewrowe, oznakowanie i oświetlenie.

5. Wymagania przepisów portowych.

15 1.2. Planowanie przejścia pilotowego; plan awaryjny x x

1. Zaplanowanie miejsca wejścia pilota morskiego na pokład z uwzględnieniem warunków hydrometeorologicznych i możliwości statku pilotowego.

2. Zaplanowanie miejsca zejścia pilota morskiego ze statku z uwzględnieniem warunków hydrometeorologicznych i możliwości statku pilotowego.

3. Uwzględnienie podstawowych parametrów statku (długość, szerokość, stan załadowania, zanurzenie, tonaż, rodzaj ładunku) oraz jego możliwości manewrowych w planie przejścia pilotowego.

4. Zaplanowanie czasu i pory przejścia z zachowaniem bezpiecznej prędkości na newralgicznych odcinkach trasy przy zachowaniu odpowiedniej rezerwy wody pod stępką.

5. Uwzględnienie ograniczeń w żegludze wynikających z ostrzeżeń nawigacyjnych i ruchu statków na planowanej trasie.

6. Wzięcie pod uwagę warunków hydrometeorologicznych przewidywanych na czas przejścia pilotowego.

7. Uwzględnienie możliwości zwiększenia zanurzenia z powodu osiadania i przechyłu bocznego.

8. Uwzględnienie przepisów portowych dotyczących:

a) dopuszczalnej prędkości,

b) zasad regulacji ruchu na torze wodnym,

c) obowiązku korzystania z pomocy holowników,

d) procedur komunikacyjnych.

9. Zaplanowanie czasu przejścia na poszczególnych odcinkach trasy, czasu osiągnięcia wyznaczonych punktów meldunkowych oraz przybliżonego czasu podejścia do nabrzeża.

10. Zaplanowanie czasu przejścia na poszczególnych odcinkach trasy, czasu osiągnięcia wyznaczonych punktów meldunkowych oraz przybliżonego czasu zejścia pilota morskiego ze statku.

11. Ustalenie metod kontroli pozycji statku adekwatnych dla aktualnych warunków widzialności i wyposażenia nawigacyjnego, jakim dysponuje pilot morski.

12. Ustalenie metod kontroli sytuacji nawigacyjnej z wykorzystaniem systemów ARPA, ECDIS i AIS oraz łączności VHF.

13. Uwzględnienie w planie przejścia ustalonych zasad wymiany informacji i współpracy pilota morskiego z operatorem stacji VTS.

14. Uwzględnienie w planie przejścia ustalonych zasad współpracy pilota morskiego z kapitanem i pozostałą obsadą mostka oraz zapewnienie właściwej wymiany informacji.

15. Przewidzenie w planie awaryjnym kotwiczenia w miejscu gwarantującym statkowi bezpieczeństwo postoju do czasu ustąpienia przyczyn lub okoliczności wymuszających podjęcie działań awaryjnych.

16. Uwzględnienie w planie awaryjnym niezbędnych działań podejmowanych przez kapitana, pilota morskiego i załogę w przypadku awarii steru, zaniku zasilania, awarii podstawowego wyposażenia nawigacyjnego (żyrokompas, radar, AIS) lub środków łączności.

17. Przewidzenie w planie awaryjnym zasad postępowania po wejściu statku na mieliznę, kolizji z innym statkiem, kolizji z nabrzeżem lub innym obiektem, pożarem lub rozlewem substancji ropopochodnych.

18. Uwzględnienie w planie awaryjnym efektywnych działań podejmowanych przez kapitana, pilota morskiego i załogę zmierzających do:

a) udzielenia pomocy poszkodowanym w wypadku,

b) przesłania odpowiedniego meldunku i zapewnienia niezbędnej pomocy z lądu i innych jednostek,

c) wystawienia właściwych znaków lub zapalenia przypisanych świateł,

16

d) podjęcia niezbędnych czynności minimalizujących straty i zapobiegających skażeniu środowiska.

1.3. Prowadzenie nawigacji na torze wodnym i akwenie podejściowym x x

1. Wzrokowa identyfikacja elementów oznakowania nawigacyjnego.

2. Znajomość kątów drogi na poszczególnych odcinkach toru, kierunków wyznaczanych przez nabieżniki.

3. Znajomość długości poszczególnych odcinków toru, szerokości toru na danym odcinku oraz dostępnych głębokości.

4. Znajomość dopuszczalnych prędkości na poszczególnych odcinkach toru, zakazów wyprzedzania, kotwiczenia i innych restrykcji wynikających z przepisów portowych.

5. Wykonywanie zwrotów i pokonywanie zakrętów na torze wodnym.

6. Metody kontroli utrzymywania statku w osi toru wodnego.

7. Określanie aktualnej pozycji statku metodami terrestrycznymi.

8. Określanie aktualnej pozycji statku za pomocą radaru.

9. Wykorzystanie pilotowych systemów nawigacji do prowadzenia statku na torze wodnym.

10. Określanie położenia wodnicy podczas pokonywania zakrętów.

11. Redukcja prędkości celem utrzymania wymaganej bezpiecznej rezerwy wody pod stępką.

12. Przyspieszanie i wyprzedzanie na ustalonych odcinkach toru wodnego.

13. Zasady ruchu jednokierunkowego wynikające z przepisów portowych.

14. Uzyskiwanie informacji o warunkach hydrometeorologicznych, jej analiza i wykorzystanie.

15. Uwzględnianie dryfu wiatrowego i znosu prądowego podczas żeglugi pilotażowej.

16. Żegluga na torze wodnym w warunkach zlodzenia.

17. Prowadzenie statku w konwojach lodowych.

18. Utrzymywanie łączności ze służbą VTS, punkty meldunkowe, rodzaj, treść i forma meldunków.

19. Prowadzenie nasłuchu radiowego na ustalonych kanałach łączności.

20. Światła, znaki dzienne i sygnały zgodne z wymaganiami COLREG i przepisami portowymi.

21. Pomoc lub asysta holowników podczas prowadzenia statku na torze wodnym.

1.4. Prowadzenie statku na akwenie portowym x x

Wprowadzanie statku do portu bez pomocy holowników i wyprowadzanie statku z portu bez pomocy holowników

1. Dobór prędkości.

2. Pokonywanie zakrętów.

3. Obracanie statku na ograniczonym akwenie manewrowym.

4. Manewry samodzielnego cumowania i odcumowania dla ustalonych basenów portowych i nabrzeży.

5. Współpraca z dysponentem nabrzeża, łodzią cumowniczą i cumownikami na nabrzeżu.

6. Utrzymywanie łączności ze służbą VTS; raporty i meldunki.

Wprowadzanie statku do portu z holownikami i wyprowadzanie statku z portu z holownikami

1. Nawiązanie łączności z holownikami.

2. Wyznaczenie miejsca spotkania z holownikami i przydzielenie zadań.

3. Dobór prędkości i sposobu podania holi.

4. Przekazywanie komend i poleceń holownikom w trakcie manewrów portowych.

5. Pokonywanie zakrętów z wykorzystaniem holowników.

6. Obrót statku na określonych obrotnicach za pomocą holowników.

17 7. Manewry statku w poszczególnych basenach portowych.

8. Cumowanie i odcumowanie do wyznaczonych nabrzeży przy współpracy holowników.

9. Współpraca z dysponentem nabrzeża, łodzią cumowniczą i cumownikami na nabrzeżu.

10. Utrzymywanie łączności ze służbą VTS; raporty i meldunki.

Wiedza

Kandydat na pilota morskiego powinien znać: topografię i batymetrię redy, toru podejściowego, toru wodnego i akwenu portowego; zasady prowadzenia statku na torze wodnym i manewrowania na określonych akwenach portowych przy zmiennych warunkach hydrometeorologicznych; zasady współpracy i wymiany informacji z centrum VTS, kapitanatem portu, holownikami, statkiem pilotowym, łodzią cumowniczą i cumownikami na nabrzeżu.

Umiejętności

Kandydat na pilota morskiego powinien umieć: zaplanować przejście pilotowe wraz z planem awaryjnym, adekwatnie do długości, szerokości, zanurzenia i możliwości manewrowych pilotowanego statku; oceniać aktualną sytuację pilotowanego statku i dokonywać wyboru właściwych metod prowadzenia nawigacji w rejonie pilotowym; wprowadzać statki do portu z holownikami oraz bez ich pomocy i asysty i wyprowadzać statki z portu z holownikami oraz bez ich pomocy i asysty.

Pomoce dydaktyczne

Literatura zawodowa obejmująca zagadnienia teoretyczne i praktyczne zamieszczone w programie szkoleń 1. Nawigacja w rejonie pilotowym; zbiór map, publikacji nautycznych i informacyjnych dotyczących rejonu pilotowego.

2. BEZPIECZEŃSTWO NAWIGACJI W REJONIE PILOTOWYM SZ NW S PP

2.1. Warunki żeglugi i ruch statków x x

1. Informacje o portach – plany, informacje nawigacyjne, baseny i nabrzeża, kotwicowiska i inne.

2. Przepisy portowe.

3. Ograniczenia żeglugowe na akwenach portowych, torach wodnych, portach, torach podejściowych.

4. Atlasy lub wykazy dopuszczalnych zanurzeń statków przy nabrzeżach i na poszczególnych odcinkach torów wodnych.

5. Ostrzeżenia i komunikaty nawigacyjne.

6. Informacje, komunikaty i polecenia kapitana portu.

7. Ruch statków, jednostki w porcie.

8. Prognoza pogody dla obszaru Bałtyku południowego i południowo-

-wschodniego.

9. Warunki lodowe w portach, ograniczenia, akcja przeciwlodowa.

10. Miejsca schronienia/porty przebazowania – dla rybaków.

11. Plan zdejmowania i wystawiania oznakowania nawigacyjnego na sezon zimowy.

12. Zezwolenie na manewrowanie w porcie ze zmniejszoną liczbą holowników lub bez asysty holowniczej.

13. Zwolnienie z pilotażu obowiązkowego, zwolnienia z holowników.

18 2.2. Służby monitorowania ruchu statków i wymiany informacji x x

System nadzoru ruchu statków VTS Zatoka Gdańska

1. Składowe systemu VTS.

2. Zasady ruchu statków na obszarze VTS Zatoka Gdańska.

3. System Rozgraniczenia Ruchu Statków – Zatoka Gdańska.

4. System „GDANREP” – rodzaje meldunków i raportów.

5. Procedury łączności i nasłuchu.

6. Serwis informacyjny systemu – rodzaje informacji.

7. Czasy transmisji komunikatów stałego serwisu informacyjnego.

8. Asysta nawigacyjna VTS – za pośrednictwem łączności VHF.

9. Instrukcje dotyczące organizacji ruchu statków awizowanych w obszarze VTS; zakres podporządkowania się tym instrukcjom.

Kapitanat Portów Gdańsk, Kapitanat Portu Gdynia

1. Granice obszaru – reda portu i port Gdańsk.

2. Granice obszaru – reda portu i port Gdynia.

3. Punkty meldunkowe do służby dyżurnej kapitanatów portów zgodne z przepisami portowymi.

4. Procedury łączności i nasłuchu.

5. Uzyskiwanie informacji o statkach spodziewanych w rejonie pilotowym.

6. Uzyskiwanie informacji ze stacji pomiarowych hydrologiczno-

-meteorologicznych Zatoki Gdańskiej oraz kapitanatów i bosmanatów rejonu pilotowego.

Kapitanat Portów Kołobrzeg, Ustka i Darłowo

1. Granice obszaru – redy portów i portów.

2. Punkty meldunkowe do służby dyżurnej kapitanatów portów zgodne z przepisami portowymi.

3. Procedury łączności i nasłuchu.

4. Uzyskiwanie informacji o statkach spodziewanych w rejonie pilotowym.

5. Uzyskiwanie informacji z kapitanatów i bosmanatów rejonu pilotowego.

Kapitanat Portu Nowy Świat, Kapitanat Portu Elbląg

1. Granice obszaru – port Nowy Świat.

2. Granice obszaru – port Elbląg.

3. Punkty meldunkowe do służby dyżurnej kapitanatów portów zgodne z przepisami portowymi.

4. Procedury łączności i nasłuchu.

5. Uzyskiwanie informacji o statkach w rejonie pilotowym.

6. Uzyskiwanie informacji ze stacji pomiarowych hydrologiczno-

-meteorologicznych Zatoki Gdańskiej oraz kapitanatów i bosmanatów rejonu pilotowego.

System Zarządzania i Kontroli Ruchu Statków (VTMS) na torze wodnym

Świnoujście – Szczecin

1. Składowe systemu VTMS:

a) system raportowania ruchu statków,

b) system obserwacji ruchu statków,

c) informacyjny system zarządzania ruchem statków,

19

d) system wspomagania nawigacyjnego,

e) system odbioru i rejestracji danych hydrometeorologicznych.

2. Zasady ruchu statków na torze wodnym i na akwenach portowych rejonu pilotowego.

3. System meldunkowy obowiązujący na torze wodnym Świnoujście –

Szczecin, rodzaje meldunków i raportów.

4. Procedury łączności i nasłuchu.

5. Serwis informacyjny o warunkach panujących na obszarze VTMS.

6. Czasy transmisji komunikatów stałego serwisu informacyjnego.

7. Uzyskiwanie informacji o statkach spodziewanych w rejonie pilotowym.

8. Uzyskiwanie informacji hydrometeorologicznych dla rejonu pilotowego.

Systemy monitorowania ruchu statków i przekazywania informacji

1. Centralny System SafeSeaNet – punkt węzłowy systemu wymiany informacji morskiej zarządzany, nadzorowany i rozwijany przez

Komisję Europejską oraz utrzymywany w działaniu przez EMSA.

2. System SafeSeaNet Unii Europejskiej – europejski system wymiany informacji morskiej pomiędzy państwami członkowskimi.

3. Krajowy system SafeSeaNet – system państwa członkowskiego utworzony na potrzeby wymiany informacji morskiej.

4. Organizacja i sposób funkcjonowania Narodowego Systemu

Monitorowania Ruchu Statków i Przekazywania Informacji:

a) infrastruktura techniczna:

− podsystem monitorowania ruchu statków,

− podsystem przekazywania informacji:

‒ ‒ system kontrolno-informacyjny PHICS dla portów polskich,

‒ ‒ system wymiany informacji bezpieczeństwa żeglugi

SWIBŻ,

b) Koordynator SafeSeaNet – służba Koordynatora SafeSeaNet,

c) krajowi użytkownicy SafeSeaNet.

5. Prawo dostępu do Narodowego Systemu SafeSeaNet.

6. Zakres zadań służby VTS, służby SAR oraz BHMW w ramach krajowego systemu SafeSeaNet.

7. Obowiązki pilota morskiego wynikające z ustawy z dnia 18 sierpnia

2011 r. o bezpieczeństwie morskim (Dz. U. z 2026 r. poz. 529) i rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki

Morskiej z dnia 4 grudnia 2012 r. w sprawie Narodowego Systemu

Monitorowania Ruchu Statków i Przekazywania Informacji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1496), zgłaszanie wypadku lub zdarzenia, które zagraża bezpieczeństwu morskiemu lub sytuacji narażającej na zanieczyszczenie wód lub brzegu.

Wiedza

Kandydat na pilota morskiego powinien znać: wymagania przepisów portowych w zakresie prowadzenia statków w rejonie pilotowym i wynikające z nich zasady regulacji ruchu oraz ograniczenia manewrowe; procedury łączności i nasłuchu, meldunki i raporty obowiązujące w systemie zarządzania i kontroli ruchem statków w danym rejonie pilotowym; zasady wymiany informacji w ramach systemu SafeSeaNet; obowiązki pilota morskiego dotyczące przekazania informacji, zgłaszania wypadku lub zdarzenia zagrażającego bezpieczeństwu żeglugi.

20 Umiejętności

Kandydat na pilota morskiego powinien umieć: wykorzystywać wszystkie dostępne źródła informacji dotyczące bezpieczeństwa nawigacji i środowiska morskiego na danym akwenie; prowadzić korespondencję radiową zgodnie z ustalonymi procedurami łączności obowiązującymi w rejonie pilotowym; efektywnie korzystać z infrastruktury technicznej systemu kontrolno-informacyjnego PHICS oraz systemu wymiany informacji bezpieczeństwa żeglugi SWIBŻ.

Pomoce dydaktyczne

Literatura zawodowa obejmująca zagadnienia teoretyczne i praktyczne zamieszczone w programie szkoleń 2. Bezpieczeństwo nawigacji w rejonie pilotowym; międzynarodowe, krajowe i lokalne przepisy i procedury dotyczące zagadnień bezpieczeństwa nawigacji; stanowisko do e-learningu.

3. MANEWROWANIE SZ NW S PP

3.1. Systemy napędu i sterowania x x

1. Rodzaje śrub napędowych. Napęd jedno- i dwuśrubowy. Śruby prawo i lewoskrętne.

2. Sterowanie silnikiem głównym. Przesterowanie silnika głównego na bieg wstecz.

3. Napór śruby, moc napędu. Moc napędu w zależności od wielkości i rodzaju statku.

4. Zależność między mocą napędu głównego, obrotami śruby i prędkością statku.

5. Metody polepszenia sprawności napędowej – dysze Korta.

6. Śruby nastawne.

7. Działanie boczne śruby.

8. Siły i moment steru, rodzaje sterów konwencjonalnych.

9. Specjalne urządzenia sterowe.

10. Stery strumieniowe.

11. Urządzenia napędowo-sterowe – pędniki cykloidalne, azymutalne i strugowodne.

12. Współdziałanie steru i napędu jednośrubowego, dwuśrubowego oraz steru strumieniowego.

13. Sterowanie awaryjne.

3.2. Hydrodynamika i teoria manewrowania* x x x

1. Efekty płytkowodzia i związane z nim straty prędkości.

2. Inne czynniki mające wpływ na prędkość statku na akwenie ograniczonym.

3. Prędkość manewrowa, prędkość sterowna, minimalna prędkość SG.

4. Wzrost prędkości i drogi przyspieszania różnych typów statków na akwenie ograniczonym.

5. Czynniki wpływające na manewr zatrzymywania swobodnego.

6. Zatrzymywanie wymuszone i zatrzymywanie awaryjne – czynniki skracające drogę zatrzymywania.

7. Zatrzymanie etapowe za pomocą steru i napędu głównego.

8. Użycie kotwic dla awaryjnego zatrzymania statku.

9. Optymalne strategie redukcji prędkości.

10. Teoria manewrów silnych.

11. Bezpieczny zapas wody pod stępką i czynniki wywołujące jego zmiany.

12. Osiadanie statku w ruchu i związana z nim zmiana przegłębienia.

13. Zmiany zanurzenia wywołane przechyłem bocznym.

21 14. Sterowność statku i czynniki ją determinujące:

a) kształt kadłuba i powierzchnia steru,

b) rodzaj napędu,

c) stan załadowania,

d) kąt i kierunek wychylenia steru,

e) prędkość początkowa i jej zmiany.

15. Pogorszenie sterowności statku na akwenie ograniczonym:

a) efekt brzegowy,

b) efekt kanałowy, kryteria zachowania dostatecznej stateczności kursowej podczas żeglugi kanałem,

c) pokonywanie zakrętów w kanałach,

d) oddziaływania statek-statek podczas żeglugi w kanale i na torach wodnych ograniczonych głębokością,

e) manewr mijania, wyprzedzania i przemieszczania się względem jednostki zatrzymanej lub zacumowanej.

16. Zależność między długością statku a średnicą jego cyrkulacji taktycznej.

17. Standardy manewrowe i informacyjne. Ocena właściwości manewrowych statku na podstawie informacji i danych źródłowych:

a) Pilot Card,

b) Wheelhouse Poster,

c) Manoeuvring Booklet.

18. Charakterystyka właściwości manewrowych różnych typów statków w zależności od tonażu, wymiarów, rodzaju napędu i systemu sterowania.

3.3. Wpływ wiatru i innych sił zewnętrznych na manewrowanie x x w żegludze pilotowej

1. Siły i moment wiatru.

2. Wpływ kierunku wiatru pozornego i położenia środka nawiewu na pogorszenie stateczności kursowej oraz zwrotności.

3. Łączny wpływ falowania i wiatru na zwrotność.

4. Oddziaływanie prądu na statek.

5. Manewrowanie statkiem na akwenie ograniczonym w warunkach działającego prądu.

6. Żegluga i manewry w kanałach i na rzekach w warunkach niejednorodnego prądu.

7. Ocena dryfu statku i jego korekta.

8. Oddziaływanie prądu i wiatru po redukcji prędkości do prędkości sterownej.

9. Ocena czynników zewnętrznych oddziaływujących na statek, a mających wpływ na planowanie i przebieg manewrów.

10. Żegluga i manewry na zlodzonych akwenach ograniczonych.

11. Żegluga w konwojach lodowych, współpraca pilota z lodołamaczem.

12. Manewry cumowania i odcumowania w warunkach zlodzenia.

13. Charakterystyka rejonu pilotowego ze względu na występujące ograniczenia i utrudnienia w manewrowaniu.

22 3.4. Kotwiczenie i postój na kotwicy x x

1. Czynniki determinujące siłę trzymania kotwicy. Dobór długości łańcucha kotwicznego i miejsca kotwiczenia.

2. Manewry kotwiczenia w zależności od wielkości statku, jego stanu załadowania, dostępnej głębokości oraz przewidywanego promienia łukowania.

3. Kotwiczenie i zejście z kotwicy w niesprzyjających warunkach hydrometeorologicznych.

4. Równoczesne użycie dwóch kotwic.

5. Kotwiczenie zestawów holowniczych.

3.5. Kryteria i zasady samodzielnego cumowania i odcumowania x x

1. Metody samodzielnego cumowania i odcumowania lewą i prawą burtą bez działania czynników zewnętrznych.

2. Samodzielne cumowanie i odcumowanie na ograniczonej przestrzeni manewrowej z użyciem:

a) jedynie napędu i steru,

b) steru strumieniowego,

c) kotwicy.

3. Metody samodzielnego cumowania i odcumowania lewą i prawą burtą podczas działania wiatru, prądu, a także obu tych czynników równocześnie.

4. Obracanie statku na ograniczonym akwenie manewrowym z użyciem:

a) jedynie napędu i steru,

b) steru strumieniowego,

c) kotwicy.

5. Łódź cumownicza – użycie i współpraca.

3.6. Manewry we współpracy z holownikami* x x x x

1. Holowniki – typy, ich możliwości i ograniczenia.

2. Dobór holowników gwarantujących bezpieczne wykonanie zaplanowanych manewrów; zapotrzebowanie na moc holowniczą.

3. Komunikacja między pilotem morskim i holownikami – wydawanie komend i poleceń.

4. Podawanie holu i rzucanie holu:

a) dobór miejsca i czasu podania albo rzucenia holu,

b) dobór miejsc zamocowania holu (holownika),

c) dobór długości i rodzaju holu w zależności od planowanych manewrów,

d) analiza zagrożeń związanych z operacją podawania i rzucania holu.

5. Metody holowania i sterowania z wykorzystaniem jednego holownika, dwóch, trzech i większej liczby holowników.

6. Obracanie statku z wykorzystaniem holowników; analiza zagrożeń.

7. Manewry z holownikami w zależności od rodzaju ich napędu i wyposażenia:

a) Voith-Schneider, pędniki azymutalne, pozycja i wielkość skegu,

b) 2 śruby, 1 śruba, dysze Korta stałe i obrotowe.

8. Manewry cumowania i odcumowania z jednym holownikiem przy współdziałaniu steru i napędu statku.

9. Cumowanie/odcumowywanie przy współpracy dwóch i większej liczby holowników.

23 10. Cumowanie do dalb; cumowanie do terminali paliwowych.

11. Cumowanie w skrajnych miejscach basenów portowych.

12. Wprowadzanie statku na dok suchy i wyprowadzanie statku z doku suchego, pływającego oraz na podnośnik.

13. Manewry holowania, cumowania i odcumowania obiektów nietypowych, takich jak: pontony, kadłuby, sekcje okrętowe, konstrukcje, doki, platformy wiertnicze i statki uszkodzone.

14. Wprowadzanie na dok statków uszkodzonych i obiektów bez napędu.

15. Manewrowanie z holownikami w trudnych warunkach hydrometeorologicznych oraz na obszarze zlodzonym.

16. Współpraca holowników pełnomorskich z holownikami portowymi:

a) dobór długości holu holownika morskiego w trakcie manewrów portowych,

b) podłączanie lub rozłączanie holu głównego na redzie oraz na wodach portowych,

c) zasady użycia holu zapasowego na obiektach holowanych,

d) komunikacja holowników portowych z morskim zestawem holowniczym,

e) obsadzanie załogą bezzałogowych obiektów holowanych

(pontony, barki),

f) zwalnianie holowników morskich z asysty morskiego zestawu holowniczego – analiza zagrożeń.

3.7. Procedury bezpiecznego wejścia na statek i na obiekty nietypowe x x i zejścia ze statku i z obiektów nietypowych

1. Wybór odpowiedniego miejsca transferu: uwzględnianie wpływu wiatru i fali na bezpieczeństwo operacji przyjęcia i zdania pilota morskiego.

2. Procedury i uwarunkowania lokalne.

3. Komunikacja ze statkiem obsadzanym przez pilota morskiego.

4. Wyznaczanie kursu podejściowego statku celem stworzenia osłony od falowania i wiatru dla jednostki pilotowej; dobór prędkości.

5. Manewry jednostki pilotowej podczas przyjmowania i zdawania pilota morskiego:

a) efekt oddziaływania wiatru i fali na jednostkę redukującą prędkość,

b) zasady współdziałania statku i jednostki pilotowej.

6. Urządzenia do przyjmowania i zdawania pilota morskiego:

a) wymagania Konwencji SOLAS**,

b) okólnik MSC/Circ.568/Rev.1,

c) przepisy miejscowe.

7. Zapewnienie bezpieczeństwa pilotowi morskiemu i obsadzie statku pilotowego:

a) zasady bezpieczeństwa obowiązujące pilotów morskich,

b) ocena bezpieczeństwa urządzeń i środków przygotowanych na przyjęcie pilota morskiego,

c) indywidualne środki ratunkowe pilota morskiego i obsady statku pilotowego,

d) wyposażenie ratunkowe statku pilotowego,

e) procedury podnoszenia człowieka z wody i procedury SAR.

8. Czynniki determinujące decyzję o podjęciu operacji przyjęcia lub zdania pilota morskiego.

24 * Uwaga: Wybrane elementy programu są realizowane w trakcie szkolenia na symulatorze manewrowym. Minimalne wymagania dotyczące kadry prowadzącej zajęcia dydaktyczne są określone w załączniku nr 25 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 24 czerwca 2026 r. w sprawie pilotażu morskiego (Dz. U. poz. 918). Wymagania dotyczące pomieszczeń i sprzętu są określone w załączniku nr 26 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 24 czerwca 2026 r. w sprawie pilotażu morskiego.

** Międzynarodowa konwencja o bezpieczeństwie życia na morzu, 1974, sporządzona w Londynie dnia 1 listopada 1974 r., zmieniona Protokołem sporządzonym w Londynie dnia 17 lutego 1978 r. oraz Protokołem przyjętym w Londynie dnia 11 listopada 1988 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 869, z późn. zm.).

Wiedza

Kandydat na pilota morskiego powinien znać: sprawność różnych rodzajów napędu w zależności od wielkości i rodzaju pilotowanego statku; różne systemy sterowania, w tym urządzenia napędowo-sterowe oraz metody sterowania awaryjnego; wpływ zjawisk hydrodynamicznych i hydrometeorologicznych na manewrowanie statkiem na akwenach ograniczonych; zasady współpracy z holownikami, metody holowania i cumowania z ich udziałem; zasady bezpieczeństwa obowiązujące podczas przyjmowania i zdawania pilota morskiego.

Umiejętności

Kandydat na pilota morskiego powinien umieć: optymalnie wykorzystać dany rodzaj napędu i sterowania dla bezpiecznego wykonania zaplanowanego manewru; oceniać właściwości manewrowe statku na podstawie pozyskanych informacji; manewrować statkiem na akwenie ograniczonym w warunkach działającego na statek wiatru, prądu i fali; bezpiecznie prowadzić statek po akwenach zlodzonych i współpracować z lodołamaczem; wykonywać wszystkie rodzaje manewrów portowych z holownikami i bez ich udziału; oceniać zagrożenie i stosować procedury bezpieczeństwa podczas manewrów oraz podczas obsadzania i opuszczania pilotowanego statku.

Pomoce dydaktyczne

Literatura zawodowa obejmująca zagadnienia teoretyczne i praktyczne zamieszczone w programie szkoleń 3.

Manewrowanie.

4. SYMULATOR SZ NW S PP

4.1. Procedury awaryjne podczas pilotażu 2 x 6

1. Zapoznanie się z symulatorem nawigacyjno-manewrowym.

2. Podstawowe zasady mechaniki ruchu statku wykorzystywane przy manewrowaniu:

a) siły od działania pędników, sterów, urządzeń napędowo-

-sterujących,

b) siła poprzeczna od działania śruby,

c) Pivot Point,

d) oddziaływanie wiatru,

e) osiadanie i efekt brzegowy.

3. Awarie urządzeń napędowych i sterujących na torze podejściom, torze wodnym, w kanale portowym:

a) awaria napędu,

b) awaria steru/sterów – zatrzymanie i utrzymanie statku na pozycji za pomocą manewrów napędem naprzód i wstecz,

c) awaria steru strumieniowego.

4. Awaria zasilania:

a) chwilowy zanik zasilania – blackout,

b) awaria agregatu – ograniczenie dostępnej mocy.

25 5. Holowanie eskortowe:

a) próba wężowa z holownikiem zamocowanym na rufie przy awarii steru,

b) przejście kanałem portowym z holownikiem zamocowanym na rufie przy awarii steru.

6. Awarie podczas współpracy z holownikiem na akwenie ograniczonym:

a) błędne zrozumienie instrukcji przez holownik,

b) błędne wykonanie instrukcji przez holownik:

− opóźnione podanie holu,

− zerwanie holu,

c) błędny dobór parametrów holowników:

− niedostateczna moc,

− za długi/krótki hol.

7. Awaria wyposażenia nawigacyjnego – radaru.

4.2. Współpraca pilota morskiego z kapitanem i obsadą mostka – BRM x 2 x

1. Wzajemne relacje pilot morski – kapitan.

2. Uzgodnienia między kapitanem i pilotem morskim dotyczące planu przejścia pilotowego i jego ewentualnych modyfikacji:

a) planowana trasa i punkty zwrotu,

b) prędkości na poszczególnych odcinkach trasy,

c) plan awaryjny.

3. Przekazanie przez pilota morskiego kapitanowi i obsadzie mostka ważnej informacji lokalnej:

a) informacje dotyczące ruchu statków,

b) ostrzeżenia nawigacyjne dla danego rejonu,

c) newralgiczne miejsca przejścia pilotowego,

d) operacje portowe i informacja o nabrzeżu,

e) inne.

4. Przekazanie pilotowi morskiemu przez kapitana wszelkiej niezbędnej informacji dotyczącej statku i ładunku:

a) karta pilotowa,

b) informacja o właściwościach manewrowych statku,

c) ograniczenia wynikające z ewentualnych niesprawności systemów i urządzeń,

d) oczekiwania dotyczące nabrzeża i metody cumowania,

e) informacja o ładunkach niebezpiecznych na statku.

5. Uzgodnienie zasad wspomagania pilota morskiego przez obsadę mostka i załogę:

a) obserwacja ruchu statków,

b) ciągła kontrola i zapis pozycji statku,

c) obsługa urządzeń nawigacyjnych,

d) prowadzenie zapisów w dzienniku okrętowym,

e) utrzymywanie łączności z siłownią i łączności wewnętrznej,

f) zapewnienie obsady kotwicznej i manewrowej.

6. Zasada bieżącego informowania kapitana lub obsady mostka o podejmowanych przez pilota morskiego działaniach i istotnych manewrach.

7. Ocena stopnia wsparcia pilota morskiego ze strony kapitana i obsady mostka:

a) ilościowa obsada mostka i sposób przydziału obowiązków,

b) poziom znajomości statku i jego wyposażenia,

26

c) znajomość warunków lokalnych,

d) opanowanie języka angielskiego.

Szkolenie na symulatorze manewrowym odbywa się w minimalnym wymiarze 10 godzin, w tym:

– 2 godziny zajęć wprowadzających do obsługi symulatora wraz z omówieniem zagadnień teoretycznych niezbędnych do przeprowadzenia szkolenia,

– 6 godzin zajęć na symulatorze manewrowym w zakresie procedur awaryjnych podczas pilotażu,

– 2 godziny zajęć na symulatorze manewrowym w zakresie współpracy pilota morskiego z kapitanem i obsadą mostka.

Wiedza

Kandydat na pilota morskiego powinien znać: zasady manewrowania statkiem na akwenie ograniczonym przy skrajnie niesprzyjających warunkach atmosferycznych i hydrologicznych; procedury awaryjne obejmujące sytuacje mogące wystąpić w trakcie pilotażu, w tym awarie podczas współpracy z holownikami; zasady współpracy pilota z kapitanem i załogą statku.

Umiejętności

Kandydat na pilota morskiego powinien umieć: bezpiecznie manewrować w sytuacjach ekstremalnych i awaryjnych, normalnie niespotykanych w czasie wykonywania rutynowych czynności pilotowych, właściwie wykorzystując dostępne środki i systemy; odpowiednio wcześnie rozpoznawać potencjalne zagrożenia i podejmować działania zapobiegające; efektywnie współpracować z kapitanem, pozostałą obsadą mostka, służbą VTS i holownikami w sytuacjach szczególnych, awaryjnych, stresujących i ryzykownych.

Minimalne wymagania dotyczące kwalifikacji kadry prowadzącej zajęcia dydaktyczne są określone w załączniku nr 25 do rozporządzenia.

5. REGULACJE PRAWNE DOTYCZĄCE PILOTAŻU MORSKIEGO SZ NW S PP

5.1. Akty prawa krajowego, w tym akty prawa miejscowego x x

Ustawy:

1. Ustawa z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich

Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej

(Dz. U. z 2024 r. poz. 1125, z późn. zm.).

2. Ustawa z dnia 16 marca 1995 r. o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki (Dz. U. z 2024 r. poz. 1786).

3. Ustawa z dnia 18 września 2001 r. – Kodeks morski

(Dz. U. z 2023 r. poz. 1309).

4. Ustawa z dnia 4 września 2008 r. o ochronie żeglugi i portów morskich (Dz. U. z 2024 r. poz. 597, z późn. zm.).

5. Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim (Dz. U. z 2026 r. poz. 529).

6. Ustawa z dnia 31 sierpnia 2012 r. o Państwowej Komisji Badania

Wypadków Morskich (Dz. U. z 2019 r. poz. 1374).

7. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o pracy na morzu

(Dz. U. z. 2026 r. poz. 102).

Akty wykonawcze: do ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim dotyczące pilotażu, oznakowania nawigacyjnego, ratownictwa morskiego oraz bezpiecznego uprawiania żeglugi.

27 Akty prawa miejscowego: zarządzenia dyrektorów urzędów morskich właściwych dla rejonu pilotowego dotyczące porządku portowo-żeglugowego.

5.2. Aspekty prawne pilotażu morskiego x x x

1. Prawa i obowiązki pilota morskiego w świetle wymagań prawnych:

a) zadania pilota morskiego w zakresie doradztwa nawigacyjnego,

b) obowiązek wypełniania wymagań prawnych.

2. Procedury postępowania awaryjnego.

3. Odpowiedzialność prawna pilota morskiego.

4. Współpraca pilota morskiego z kapitanem i załogą statku, charakterystyka problemów na podstawie doświadczeń z wykonywanych usług pilotowych.

5. Wytyczne w zakresie kształcenia pilotów morskich.

5.3. Akty prawa międzynarodowego i inne dokumenty x x

1. IMO RESOLUTION A.960 (23), Recommendations On Training And

Certification And Operational Procedures for Maritime Pilots other than Deep-Sea Pilots.

2. European Maritime Pilot’s Association Education Training and

Certification Standard for Maritime Pilots, EMPA 2005.

3. Amendments to the International Convention for The Safety of Life at

Sea, 1974, Chapter V Safety of Navigation Regulation 23 – Pilot transfer arrangements RESOLUTION MSC.308 (88) i “Res.A.1045(27)”.

4. Required boarding arragements for pilots (MSC.1/Circ.1428).

5. IMO Standard Marine Communication Phrases (SMCP), NAV

46/INF.4, 4 April 2000. A 22/ Res. 918 Adopted on 29 November 2001

IMO Standard Marine Communication Phrases.

Wiedza

Kandydat na pilota morskiego powinien znać: przepisy polskiego i międzynarodowego prawa morskiego mające zastosowanie w pracy pilota morskiego; zasady odpowiedzialności pilota morskiego za bezpieczne wykonanie usługi pilotowej; procedury postępowania awaryjnego.

Umiejętności

Kandydat na pilota morskiego powinien umieć: prawidłowo interpretować i stosować przepisy prawa miejscowego, krajowego i międzynarodowego, dotyczące świadczonych usług pilotowych; właściwie reagować w przypadku naruszania obowiązujących przepisów, procedur oraz wszelkich działań zagrażających bezpieczeństwu żeglugi i środowiska morskiego; dążyć do podnoszenia kwalifikacji i poszerzania doświadczenia zawodowego przez samokształcenie oraz udział w szkoleniach i kursach zawodowych.

Wyposażenie i pomoce dydaktyczne

Sala powinna być wyposażona w sprzęt umożliwiający właściwe przekazanie treści zajęć (np. projektor multimedialny, tablica multimedialna, stanowisko do e-learningu).

Dostęp do wydawnictw zawierających odpowiednie regulacje prawne.

Minimalne wymagania dotyczące kwalifikacji kadry prowadzącej zajęcia dydaktyczne są określone w załączniku nr 25 do rozporządzenia.

28 PROGRAM PRAKTYK PILOTOWYCH

Opis programu praktyk pilotowych

Program praktyk pilotowych określa standardy kompetencji, które kandydat na pilota morskiego powinien osiągnąć w czasie odbywania praktyki, podnosząc poziom swojej wiedzy i zdobywając umiejętności praktyczne. Program uwzględnia wymagania określone w rezolucji Międzynarodowej Organizacji Morskiej A.960 „Wytyczne w sprawie szkolenia, kwalifikacji i procedur operacyjnych dla pilotów innych niż piloci dalekomorscy”, a także zalecenia zawarte w Standardzie edukacji, szkolenia i certyfikacji (ETCS) przyjęte przez Europejskie Stowarzyszenie Pilotów Morskich (EMPA).

Program praktyk pilotowych składa się z trzech części i jest realizowany na podstawie czterech powiązanych ze sobą dokumentów:

I. Kompetencje, II. Lista kontrolna praktyki pilotowej, III. Harmonogram wykonywanych praktyk pilotowych, IV. Zestawienie wykonanych praktyk pilotowych.

W oparciu o program zawarty w pierwszym dokumencie kandydat na pilota morskiego sam potwierdza nabycie wskazanych w nim kompetencji w zakresie wiedzy i umiejętności, gdy stwierdzi, że osiągnął właściwy poziom. Lista kontrolna praktyk pilotowych przedstawia szczegółowy opis zadań wykonywanych zwykle przez pilota morskiego i kolejnych procedur praktyki pilotowej, które kandydat powinien znać i stosować. Służy kandydatowi do sprawdzania i potwierdzania, że w trakcie wykonywanej praktyki dokonał wszystkich przewidzianych dla pilota morskiego czynności. W harmonogramie praktyk pilotowych jest określona liczba manewrów i czynności, jakie kandydat na pilota morskiego powinien wykonać, aby zdobyć konieczne doświadczenie do pracy pilota morskiego w rejonie pilotowym. W zestawieniu wykonanych praktyk pilotowych kandydat wpisuje kolejne praktyki, w których uczestniczył, a nadzorujący go pilot morski potwierdza ten fakt swoim podpisem. Program praktyk, oprócz czynności wykonywanych na statkach pod nadzorem pilota morskiego, obejmuje też pracę własną kandydata, w ramach której musi on poznać samodzielnie właściwe przepisy prawa międzynarodowego, krajowego i miejscowego, dotyczące organizacji pilotażu, w tym przepisy portowe, instrukcje i warunki dokowań oraz inne przepisy wydane przez właściwego dyrektora urzędu morskiego i kapitana portu. Z programu praktyk pilotowych szef stacji pilotowej, odpowiadający za szkolenie kandydatów na pilotów morskich, może wyłączyć ten punktu programu, który nie dotyczy określonego rejonu pilotowego (np. manewrów wprowadzenia statku na dok pływający albo wyprowadzenia statku z doku pływającego) lub gdy wystąpią zmiany w infrastrukturze portowej (np. wycofanie nabrzeża z eksploatacji) lub w częstości zawinięć statków do danych nabrzeży, albo wskazać dodatkowe zadania, specyficzne wyłącznie dla danego rejonu pilotowego. W przypadku rozszerzania uprawnień pilotowych szef stacji pilotowej określa harmonogram praktyk, mając na uwadze posiadane przez kandydata na pilota morskiego uprawnienia.

Harmonogram praktyk uwzględnia skalę trudności i skomplikowania manewrów, a także częstotliwość ich występowania i prawdopodobieństwo zetknięcia się z określoną sytuacją w przyszłej samodzielnej pracy. Szczegółowy harmonogram praktyk obejmuje manewry najbardziej typowe i najczęściej wykonywane, jednak nie uwzględnia sytuacji i manewrów szczególnych, występujących sporadycznie, których zaplanowanie nie jest możliwe. Jeśli takie sytuacje wystąpią, kandydat na pilota morskiego powinien uczestniczyć w ich realizacji i opisać je w odpowiedniej części harmonogramu. Mając na uwadze, że w trakcie wykonywania praktyki pilotowej na niektórych nabrzeżach mogą nie występować usługi pilotowe, co uniemożliwia realizowanie praktyk przy tym konkretnym nabrzeżu, przyjmuje się, że praktyka taka może zostać odbyta przy innym nabrzeżu o zbliżonym stopniu trudności i charakterystyce wskazanych przez szefa stacji pilotów danego rejonu pilotowego. Taka praktyka ekwiwalentna nie może przekroczyć 40 % całej wymaganej harmonogramem praktyki pilotowej. Kandydat na pilota morskiego jest obowiązany na bieżąco dokonywać wpisów zarówno w części dotyczącej kompetencji, jak i harmonogramu.