II KK 301/12

Sygn. akt II KK 301/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący)

SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca)

SSN Włodzimierz Wróbel

Protokolant Anna Janczak

w sprawie M. S.

skazanego z art. 286 § 1 k.k. i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 12 grudnia 2012 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od wyroku zaocznego Sądu Rejonowego

z dnia 12 kwietnia 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i :

- na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. umarza postępowanie w

zakresie czynu z art. 284 § 1 k.k., a kosztami procesu w tej

części obciąża oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego;

- w pozostałym zakresie przekazuje sprawę Sądowi

Rejonowemu do ponownego

rozpoznania.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 30 września 2010 r. prokurator Prokuratury

Rejonowej, po rozpoznaniu zawiadomienia D. S., prezesa zarządu spółki z o.o.

„P.”, umorzył dochodzenie w sprawie doprowadzenia w okresie od stycznia 2008 r.

2

do 19 marca 2010 r. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie

46.299,77 zł spółki z o.o. „P.” przez spółkę z o.o. „S. – S.”, tj. o czyn z art. 286 § 1

k.k. – wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego (art. 17 § 1 pkt 2

k.p.k.).

Sąd Rejonowy, po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez pokrzywdzoną

spółkę, postanowieniem z dnia 27 września 2011 r., uchylił to postanowienie i zlecił

prokuratorowi przy ponownym rozpatrywaniu sprawy wykonanie szeregu czynności.

Po wykonaniu tych czynności, prokurator ponownie umorzył dochodzenie w

sprawie o czyn z art. 286 § 1 k.k. na szkodę spółki z o.o. „P.” – wobec braku

danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa (art.

17 § 1 pkt 1 k.p.k.).

Odpis tego postanowienia z pouczeniem o prawie do wniesienia

subsydiarnego aktu oskarżenia doręczono pokrzywdzonej spółce w dniu 18

stycznia 2012 r.

W dniu 16 lutego 2012 r. wpłynął do Sądu Rejonowego, sporządzony przez

pełnomocnika spółki z o.o. „P.” subsydiarny akt oskarżenia przeciwko M. S.,

likwidatorowi spółki z o.o. „S. – S.” Na podstawie tej skargi został on oskarżony o

to, że:

1. „w bliżej nieokreślonym okresie od 4 października 2007 r. do dnia 19 marca

2010 r. w P. działając w imieniu „S. – S.” sp. z o.o. doprowadził „P.” sp. z o.o. do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem wartości 46.299,77 zł, tj. o

przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.”,

2. „w bliżej nieokreślonym okresie od 4 października 2007 r. do dnia 19 marca

2010 r. w P. działając w imieniu „S. – S.” sp. z o.o. przywłaszczył stanowiące

własność „P.” sp. z o.o. pieniądze w kwocie 46.299,77 zł przyjmując od Gminy L.

przedmiotowe pieniądze, pomimo zawarcia w dniu 19 listopada 2007 r. umowy

cesji wierzytelności, tj. o czyn z art. 284 § 1 k.k.”

Sąd Rejonowy, wyrokiem zaocznym z dnia 12 kwietnia 2012 r., oskarżonego

M. S. w miejsce zarzucanego mu czynu w pkt 1 aktu oskarżenia uznał za winnego

tego, że w okresie od 4 października 2007 r. do 19 listopada 2007 r. w P. działając

w imieniu „S. – S.” sp. z o.o. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadził

„P.” sp. z o.o. w błąd co do sytuacji finansowej spółki, czym doprowadził

pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem wartości 46.299,77 zł

i za to na podstawie art. 286 § 1 k.k. skazał go na karę 10 miesięcy pozbawienia

3

wolności. Oskarżonego uznał również za winnego popełnienia czynu zarzucanego

w pkt 2 aktu oskarżenia z tą zmianą w opisie czynu, że do popełnienia czynu doszło

w okresie od 31 grudnia 2007 r. i za to na podstawie art. 284 § 1 k.k. skazał go na

karę 8 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k.

wymierzył oskarżonemu karę łączną roku pozbawienia wolności, wykonanie której

warunkowo zawiesił na okres próby 2 lat. Ponadto na podstawie art. 46 § 1 k.k.

orzekł wobec oskarżonego obowiązek naprawienia szkody poprzez zapłatę na

rzecz pokrzywdzonego kwoty 46.299,77 zł.

Od tego wyroku nie wniesiono sprzeciwu, wobec czego uprawomocnił się on

w dniu 12 maja 2012 r.

Obecnie Prokurator Generalny wniósł od tego wyroku kasację w trybie art.

521 § 1 k.p.k. Zaskarżył go w całości na korzyść oskarżonego i zarzucił:

1. rażące naruszenie prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 17

§ 1 pkt 9 k.p.k., polegające na skazaniu M. S. za czyn z art. 284 § 1 k.k. pomimo

istnienia negatywnej przesłanki procesowej w postaci braku skargi uprawnionego

oskarżyciela, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, określoną w art.

439 § 1 pkt 9 k.p.k.,

2. rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie

przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 479 § 1 i 2 k.p.k. w

zw. z art. 485 k.p.k. oraz art. 6 k.p.k., polegające na wydaniu wyroku zaocznego i

skazaniu M. S. za czyn z art. 286 § 1 k.k. w sytuacji, gdy oskarżony nie złożył

wyjaśnień w sprawie,

3. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa

karnego procesowego, a mianowicie art. 415 § 5 k.p.k., polegające na

orzeczeniu wobec M. S. na podstawie art. 46 § 1 k.k. obowiązku naprawienia

szkody wyrządzonej pokrzywdzonemu poprzez zasądzenie kwoty 46.299,77 zł.

pomimo, że o roszczeniu wynikającym z popełnienia przestępstwa wcześniej

rozstrzygnięto w postępowaniu cywilnym.

W konkluzji kasacji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i umorzenie postępowania w zakresie czynu z art. 284 § 1 k.k. na

podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. oraz przekazanie sprawy w pozostałym zakresie

Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

4

Kasacja jest oczywiście zasadna, stąd jej uwzględnienie na posiedzeniu w

trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Nie ulega wątpliwości, że zaskarżony wyrok zapadł z rażącą obrazą

przepisów prawa procesowego, wskazanych w zarzutach kasacji.

Po pierwsze, stwierdzić należy, że postępowanie przygotowawcze w tej

sprawie dotyczyło jedynie czynu określonego w art. 286 § 1 k.k., popełnionego na

szkodę spółki z o.o. „P.” Przedmiotem rozpoznania i decyzji umarzających

postępowanie nie był zaś objęty aktem oskarżenia i przypisany oskarżonemu

zaskarżonym wyrokiem czyn z art. 284 § 1 k.k., polegający na przywłaszczeniu

pieniędzy na szkodę wymienionego pokrzywdzonego. W świetle powyższego jest

oczywiste, że nie został spełniony - konieczny do wniesienia przez

pokrzywdzonego subsydiarnego aktu oskarżenia - warunek tożsamości czynu

objętego decyzjami prokuratora o umorzeniu postępowania z czynem z art. 284 § 1

k.k. Brak tej tożsamości przesądza o istnieniu ujemnej przesłanki procesowej w

postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela w zakresie czynu z art. 284 § 1 k.k.

i skutkuje zaistnieniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej, określonej w art. 439

§ 1 pkt 9 k.p.k. w odniesieniu do pkt 2 zaskarżonego wyroku.

Po drugie, postępowanie przygotowawcze w niniejszej sprawie toczyło się w

fazie in rem. M. S. nie miał w nim statusu podejrzanego, nie składał więc wyjaśnień,

które mogłyby być odczytane w trybie art. 479 § 2 k.p.k. Skoro tak, to sądowi nie

było wolno wydać wyroku zaocznego. Nie jest bowiem dopuszczalne wydanie

takiego wyroku, jeżeli oskarżony nie złożył uprzednio wyjaśnień (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 9 listopada 2005 r., V KK 311/05, LEX nr 164424). Powyższe

uchybienie, stanowiące rażące naruszenie wskazanych w drugim zarzucie

przepisów art. 479 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 6 k.p.k. (ale już nie art. 485 k.p.k., który -

jako dotyczący postępowania w sprawach z oskarżenia prywatnego - nie miał w tej

sprawie zastosowania), miało istotny wpływ na treść wyroku, gdyż oskarżony został

pozbawiony możliwości realizacji prawa do obrony.

Po trzecie, analiza akt niniejszej sprawy oraz sprawy Sądu Rejonowego o

sygn. V G Nc … potwierdza, że zachodzi tożsamość roszczeń, o których

rozstrzygnął Sąd Rejonowy w postaci zobowiązania oskarżonego do naprawienia

szkody na rzecz pokrzywdzonego na podstawie art. 46 § 1 k.k., z tymi

wynikającymi z zapadłego w postępowaniu cywilnym prawomocnego nakazu

zapłaty z dnia 22 września 2008 r., w sprawie V G Nc …, którym zasądzono od

5

„S. – S.” sp. z o.o. na rzecz „P.” sp. z o.o. kwotę 46.299,77 zł, wynikającą z

popełnienia przestępstwa objętego zaskarżonym obecnie wyrokiem. Sąd

Rejonowy mając świadomość tego stanu rzeczy (na rozprawie w dniu 12

kwietnia 2012 r. odpis powyższego orzeczenia zaliczył do materiału

dowodowego sprawy), pominął jednak treść art. 415 § 5 k.p.k., określającego

warunki orzekania o naprawieniu szkody. Zgodnie z tym przepisem obowiązku

naprawienia szkody nie orzeka się, jeżeli roszczenie wynikające z popełnienia

przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania albo o roszczeniu tym

prawomocnie orzeczono. W orzecznictwie trafnie wskazuje się, że zakaz

wynikający z art. 415 § 5 zd. 2 k.p.k. odnosi się do każdego określonego w

ustawie przypadku orzekania karnoprawnego obowiązku naprawienia szkody, a

więc również określonego w art. 46 § 1 k.k. oraz że obowiązuje niezależnie od

tego, czy zasądzone w postępowaniu cywilnym roszczenie zostało

wyegzekwowane (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 2009 r., V KK

149/09, LEX nr 602608; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2011 r., II KK

20/11, LEX nr 785279).

Fakt, że o roszczeniach wynikających z popełnienia przypisanego

oskarżonemu przestępstwa już wcześniej w całości prawomocnie

rozstrzygnięto, wykluczał możliwość zobowiązania M. S. do naprawienia

szkody wyrządzonej przez niego tym przestępstwem. W rezultacie, podniesiony

w punkcie trzecim kasacji zarzut rażącego naruszenia art. 415 § 5 k.p.k., jest w

pełni zasadny.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, oceniając zarzuty i wniosek

skarżącego za oczywiście zasadne, uchylił zaskarżony wyrok i na podstawie

art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. umorzył postępowanie w zakresie czynu z art. 284 § 1

k.k., zaś w pozostałym zakresie przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do

ponownego rozpoznania.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd ten będzie zobowiązany

stosować się ściśle do przepisów normujących postępowanie uproszczone, w

tym do art. 479 § 2 k.p.k., zgodnie z którym w razie nieusprawiedliwionego

niestawiennictwa oskarżonego na rozprawie istnieje możliwość skorzystania z

instytucji określonej w art. 396 § 2 – 4 k.p.k.

6

Kierując się powyższym Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku. O

kosztach procesu w części umarzającej postępowanie rozstrzygnięto na

podstawie art. 632 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 640 k.p.k.