II KK 326/12

Sygn. akt II KK 326/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący)

SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca)

SSN Włodzimierz Wróbel

Protokolant Anna Janczak

w sprawie A. M.K.

podejrzanej z art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 57a § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 12 grudnia 2012 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść podejrzanej

od wyroku Sądu Rejonowego

z dnia 14 lipca 2011r.

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Rejonowemu do ponownego

rozpoznania.

UZASADNIENIE

W dniu 16 marca 2010 r., prokurator Prokuratury Rejonowej, na podstawie

art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., art. 324 § 1 k.p.k., art. 93 k.k. i art. 94 § 1 k.k., skierował do

Sądu Rejonowego wniosek o:

1. umorzenie śledztwa przeciwko A. M. K. podejrzanej o popełnienie czynu z art.

226 § 1 k.k. w zw. z art.57a § 1 k.k. - wobec nie popełnienia przez podejrzaną

2

zarzucanego jej przestępstwa ze względu na stan niepoczytalności w chwili czynu,

tj. na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.,

2. zastosowanie wobec podejrzanej środka zabezpieczającego w postaci

umieszczenia jej w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym o podstawowym

systemie zabezpieczenia.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że A. M. K. dopuściła się zarzucanego

jej czynu. Z uwagi na stwierdzoną przez biegłych lekarzy psychiatrów chorobę

psychiczną nie mogła ona jednak w chwili czynu rozpoznać jego znaczenia i

pokierować swoim postępowaniem. Ponieważ stan zdrowia podejrzanej wskazywał

na duże prawdopodobieństwo popełnienia przez nią czynu o dużej szkodliwości

społecznej, powinna ona być skierowana na internację do odpowiedniego oddziału

psychiatrycznego o podstawowym systemie zabezpieczenia.

Wniosek ten rozpoznawano na posiedzeniu w dniu 19 kwietnia 2010 r. W

trakcie tego posiedzenia sąd postanowił skierować sprawę na rozprawę. Przed

rozprawą główną w dniu 14 lipca 2011 r. przeprowadzono ponowne badanie

sądowo - psychiatryczne podejrzanej. Na rozprawie sąd wysłuchał dwóch biegłych

lekarzy psychiatrów i biegłego psychologa, którzy tego dnia badali podejrzaną i

wydali opinię o stanie jej zdrowia. Biegli potwierdzili swoją opinię wskazując, że w

czasie popełnienia zarzucanego czynu podejrzana - z uwagi na chorobę

psychiczną w postaci organicznego zaburzenia nastroju - działała w warunkach, o

jakich mowa w art. 31 § 1 k.k. Jednakże, zdaniem biegłych, obecnie podejrzana

znajduje się w stanie stabilizacji nastroju i nie wymaga zastosowania środka

zabezpieczającego w postaci internacji. Ponadto wyrazili oni pogląd, że jeżeli

podejrzana podejmie systematyczne leczenie ambulatoryjne i będzie

powstrzymywała się od nadużywania alkoholu, nie będzie istniało po jej stronie

prawdopodobieństwo popełnienie czynu tego samego rodzaju. Wskazali także, że

właściwe w takiej sytuacji jest stosowanie środków stabilizujących nastrój, a w

konsekwencji konieczne jest podjęcie przez nią leczenia ambulatoryjnego. Musi to

być przy tym leczenie dwutorowe. Leczenie choroby psychicznej musi odbyć się w

poradni zdrowia psychicznego, zaś leczenie odwykowe w poradni leczenia

odwykowego.

W związku z tym, prokurator nie poparł wniosku w zakresie dotyczącym

zastosowania wobec podejrzanej środka zabezpieczającego w postaci jej

umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. Natomiast wniósł o

3

umorzenie postępowania i zobowiązanie podejrzanej do podjęcia leczenia

ambulatoryjnego w zakresie choroby psychicznej i alkoholowej.

Sąd Rejonowy, wyrokiem z dnia 14 lipca 2011 r. na podstawie art. 17 § 1 pkt

2 k.p.k. w zw. z art. 414 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 31 § 1 k.k. umorzył postępowanie

karne wobec A. M. K. Na podstawie art. 93 k.k. i art. 94 § 1 i 2 k.k. orzekł wobec

podejrzanej tytułem środka zabezpieczającego skierowanie jej na leczenie

psychiatryczne w systemie ambulatoryjnym oraz na leczenie odwykowe –

przeciwalkoholowe w systemie ambulatoryjnym.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się w dniu 22

lipca 2011 r.

Kasację od tego wyroku wniósł – na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. –

Prokurator Generalny, zaskarżając wyrok w całości na korzyść podejrzanej. W

kasacji zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie

przepisów prawa:

1. materialnego, a mianowicie art. 93 k.k. i art. 94 § 1 i 2 k.k., polegające na

ich błędnej wykładni, iż pozwalają one na zastosowanie wobec podejrzanej, wobec

której umorzono postępowanie z uwagi na zniesioną zdolność rozpoznania

znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem, środka zabezpieczającego

w postaci skierowania jej na leczenie psychiatryczne oraz leczenie odwykowe w

systemie ambulatoryjnym,

2. procesowego, tj. art. 322 § 1 k.p.k., art. 324 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 354 pkt 2

k.p.k. w zw. z art. 414 § 1 k.p.k., polegające na wydaniu przez sąd, po

przeprowadzeniu rozprawy, w niewłaściwej formie wyroku zamiast postanowienia,

orzeczenia o umorzeniu postępowania karnego wobec podejrzanej, w sytuacji, gdy

brak było podstaw do orzeczenia wobec niej, na podstawie art. 94 § 1 k.k.,

kumulatywnie środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia jej w zakładzie

psychiatrycznym, podczas gdy w opisanych wyżej okolicznościach do wydania

postanowienia o umorzeniu postępowania karnego wobec podejrzanej, ze względu

na niepoczytalność, uprawniony był jedynie prokurator.

W konkluzji kasacji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna w stopniu oczywistym w rozumieniu art.535 § 5 k.p.k.

4

Zaskarżony wyrok zapadł bowiem z rażącą obrazą przepisów prawa

materialnego i procesowego, wskazanych w zarzutach kasacji, która miała istotny

wpływ na jego treść.

Na wstępie, przed rozważeniem tych zarzutów wskazać należy, że Sąd

Rejonowy zasadnie, z uwagi na brak przesłanek z art. 93 k.k. i art. 94 § 1 k.k.,

odstąpił od orzeczenia wobec podejrzanej środka zabezpieczającego w postaci

umieszczenia jej w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. Natomiast nie

dostrzegł, że brak było podstaw prawnych do stosowania wobec podejrzanej

również innego środka zabezpieczającego.

Rację ma skarżący, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 93

k.k. i art. 94 § 1 k.k., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że

pozwalają one na zastosowanie środka zabezpieczającego w postaci skierowania

na leczenie psychiatryczne i odwykowe w systemie ambulatoryjnym wobec

sprawcy, co do którego umorzono postępowanie z uwagi na zniesioną

poczytalność.

Przepis art. 93 k.k. ma charakter ogólnej normy gwarancyjnej. Odnosi się do

wszystkich środków zabezpieczających związanych z umieszczeniem sprawcy w

zakładzie zamkniętym lub skierowaniem na leczenie ambulatoryjne i nie może

stanowić samodzielnej podstawy ich stosowania, w oderwaniu od poszczególnych

sytuacji procesowych, określonych w innych przepisach Rozdziału X Kodeksu

karnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2011 r., V

KK 347/11, OSNKW 2012, z. 2, poz. 15).

W stosunku do sprawców popełniających czyny zabronione w stanie

niepoczytalności określonej w art. 31 § 1 k.k. wyłączne zastosowanie ma przepis

art. 94 § 1 k.k., przewidujący orzeczenie, po spełnieniu określonych w nim

przesłanek, jedynie o umieszczeniu sprawcy w odpowiednim zakładzie

psychiatrycznym.

Natomiast skierowanie na leczenie ambulatoryjne, o którym stanowi art. 93

k.k., związane jest ze szczegółowymi przesłankami przewidzianymi w art. 95a § 1 i

§ 1a k.k. oraz art. 97 § 1 k.k., a więc wówczas, gdy została orzeczona kara

pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.

Sąd Rejonowy orzekając wobec podejrzanej środek zabezpieczający w

postaci skierowania jej na leczenie psychiatryczne i leczenie odwykowe w systemie

ambulatoryjnym, powyższych reguł nie respektował. Nie można bowiem, bez

5

rażącego naruszenia art. 93 k.k. i art. 94 § 1 k.k., orzec środka zabezpieczającego

w postaci skierowania na leczenie ambulatoryjne wobec sprawcy czynu

działającego w warunkach określonych w art. 31 § 1 k.k.

Podstawą prawną zastosowania wobec podejrzanej środka

zabezpieczającego w orzeczonej postaci nie mogły więc być wskazane w wyroku

przepisy art. 93 k.k. i art. 94 § 1 i 2 k.k. To oczywiste uchybienie normom zawartym

w tych przepisach skutkowało istotnym wpływem na treść zaskarżonego wyroku

(art. 523 § 1 k.p.k.), gdyż prowadziło do orzeczenia wobec podejrzanej środka

zabezpieczającego, który w realiach sprawy nie powinien zostać orzeczony.

Zasadny jest również zarzut rażącego naruszenia przepisów prawa

procesowego podniesiony w punkcie 2. kasacji.

Po pierwsze, nie ulega wątpliwości, że sąd po rozpoznaniu wniosku

prokuratora o umorzenie postępowania z uwagi na niepoczytalność podejrzanego i

zastosowanie wobec niego środka zabezpieczającego, niezależnie od tego, czy

czyni to na posiedzeniu, czy na rozprawie – orzeka w formie postanowienia (zob.

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 1999 r., I KZP 21/99, OSNKW 1999,

z. 9 – 10, poz. 49). Wydanie w tej sprawie wyroku, po rozpoznaniu na rozprawie

złożonego przez prokuratora w trybie art. 324 § 1 k.p.k. wniosku, stanowiło więc

rażące naruszenie art. 354 pkt 2k.p.k. i art. 414 §1 k.p.k.

Po drugie, skoro po przesłuchaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2011 r.

biegłych lekarzy psychiatrów i psychologa okazało się, że brak jest podstaw

prawnych do zastosowania wobec podejrzanej środka zabezpieczającego w

postaci umieszczenia jej w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, na podstawie

art. 94 § 1 k.k., sąd powinien był odmówić uwzględnienia wniosku o umorzenie

postępowania i przekazać sprawę prokuratorowi. Do umorzenia postępowania ze

względu na niepoczytalność sprawcy, gdy nie ma podstaw do orzeczenia wobec

niego środka zabezpieczającego, uprawniony jest bowiem jedynie prokurator (por.

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2002 r., I KZP 7/02. OSNKW 2002.

z. 7 – 8, poz. 59). Sąd Rejonowy orzekając o umorzeniu postępowania wobec

podejrzanej na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k., w sytuacji

gdy brak było podstaw do uwzględnienia wniosku złożonego w trybie art. 324 § 1

k.p.k. o umieszczenie jej w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, dopuścił się

rażącego naruszenia art. 322 § 1 k.p.k. i art. 324 § 1k.p.k.

6

Stwierdzone rażące naruszenia prawa procesowego miały istotny wpływ na

treść orzeczenia, jako że w obiegu prawnym funkcjonuje orzeczenie o umorzeniu

postępowania karnego wobec A. M.K. wydane przez niewłaściwy organ i w

nieprawidłowej formie.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, oceniając zarzuty i wniosek skarżącego

za oczywiście zasadne, uwzględnił skargę kasacyjną na posiedzeniu.

Ponownie rozpoznając sprawę sąd właściwy odmówi uwzględnienia wniosku

o umorzenie postępowania i zastosowanie wobec podejrzanej środka

zabezpieczającego w postaci umieszczenia jej w zamkniętym zakładzie

psychiatrycznym i przekaże sprawę prokuratorowi, celem umorzenia postępowania

karnego wobec A. M. K.

Kierując się powyższym Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.