III CSK 49/12

Sygn. akt III CSK 49/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z powództwa J. Z.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "K. " w K.

o stwierdzenie nieważności uchwały ewentualnie o uchylenie uchwały,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 12 grudnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 17 marca 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną i przyznaje adwokatowi P. T. od

Skarbu Państwa (Sądu Apelacyjnego) kwotę 135 (sto trzydzieści

pięć) zł powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług

przewidzianą dla tego rodzaju czynności tytułem wynagrodzenia

za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w

postępowaniu kasacyjnym.

2

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda J. Z. od

wyroku Sadu Okręgowego z dnia 2 grudnia 2010 r. Sąd pierwszej instancji

odmówił uwzględnienia powództwa skierowanego przeciwko pozwanej

Spółdzielni Mieszkaniowej „K.” w K. o stwierdzenie nieważności ewentualnie o

uchylenie uchwały nr 113/2009 z dnia 20 listopada 2009 r., dotyczącej zmiany

wysokości opłat eksploatacyjnych za lokale od 1 stycznia 2010 r., podjętej przez

radę nadzorczą pozwanej.

Ustalił, że powód jest członkiem pozwanej i przysługuje mu prawo odrębnej

własności lokalu. W dniu 20 listopada 2009 r. rada nadzorcza pozwanej

po zapoznaniu się z opinią komisji rewizyjnej, na podstawie planu finansowo

– gospodarczego na rok 2010 jednogłośnie podjęła zaskarżoną uchwałę

nr 113/2009, wprowadzającą z dniem 1 stycznia 2010 r. zmiany w wysokości opłat

za lokale mieszkalne, obejmujące stawkę eksploatacyjną, stawkę za centralne

ogrzewanie, opłatę za wywóz nieczystości, opłatę za wodę i odprowadzanie

ścieków i opłatę za dźwigi. Wysokości opłat były różne dla poszczególnych

nieruchomości i wynikały z bilansu skutków prognozowanych podwyżek cen, stopy

inflacji, minimalnego wynagrodzenia i podatku od nieruchomości na rok 2010

oraz kosztów za rok 2009. Opłaty eksploatacyjne uległy obniżce, opłata na fundusz

remontowy nie uległa zmianie.

Statut pozwanej Spółdzielni oraz regulamin rady nadzorczej przewidują, iż rada

nadzorcza sprawuje kontrolę i nadzór nad działalnością spółdzielni (§ 149 pkt 1

statutu). Do zakresu jej działań należy m.in. uchwalanie planów gospodarczych,

programów budownictwa mieszkaniowego oraz programów działalności społecznej

i kulturalnej, uchwalenie zasad rozliczania kosztów budowy, ustalanie wysokości

wkładów mieszkaniowych i budowlanych, a także ustalanie stawek opłat za lokale

oraz odpisów na fundusz remontowy i społeczno - kulturalny, zgodnie

z zatwierdzonym na dany rok planem kosztów gospodarki zasobami mieszkaniowymi

(§ 152 pkt. 1, 12 statutu). Sąd Okręgowy stwierdził, że rada nadzorcza spółdzielni jest

wprawdzie przede wszystkim organem kontrolnym i nadzorującym, stosownie

3

do postanowień art. 44 i 46 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze

(tekst jednolity Dz. U. z 2003 r. nr 188 poz. 1848 z późn. zm.), jednak art. 46 § 2

pr. spół. umożliwia zastrzeżenie dla niej dodatkowych uprawnień w statucie. Statut

pozwanej w § 152 ust. 12 uprawniał radę nadzorczą do podejmowania uchwał

w przedmiocie ustalania stawek opłat za lokale oraz odpisów na fundusz

remontowy i społeczno - kulturalny, zgodnie z zatwierdzonym na dany rok planem

kosztów gospodarki zasobami mieszkaniowymi. W ocenie Sądu nie został więc

przekroczony zakres zadań i kompetencji rady, co zarzucał powód. W rezultacie

nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności uchwały.

Argumenty, które miały przemawiać za uchyleniem uchwały, dotyczące

wadliwego podniesienia opłat, Sąd uznał za nieuzasadnione, skoro kalkulacja tych

opłat była oparta na prognozowanej na 2010 r. sytuacji rynkowej.

Sąd nie zgodził się też z zarzutem powoda, że pozwana była obowiązana

zawrzeć z nim umowę w sprawie obowiązku uiszczania opłat, stwierdził bowiem,

iż obowiązek uczestniczenia przez powoda w pokrywaniu kosztów związanych

z eksploatacją i utrzymaniem jego lokalu, eksploatacją i utrzymaniem

nieruchomości wspólnych oraz eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości

stanowiących mienie spółdzielni poprzez wnoszenie opłat wynika z postanowień

art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst

jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1116 ze zm.).

Konstatując, że powód nie udowodnił żadnego ze stawianych zarzutów, Sąd

pierwszej instancji oddalił powództwo.

W apelacji powód podniósł błędna wykładnię art. 44 pr. spół., art.46 § 2

w związku z art. 44 pr. spół.; nieuzasadnione potraktowanie art. 4 ust. 2 u.s.m. jako

samodzielnej podstawy obciążenia członków spółdzielni kosztami utrzymania

nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni oraz art. 6 k.c. przez nałożenie

na powoda obowiązku wykazania wadliwości opłat.

Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji

i podzielił stanowisko prawne dotyczące przysługiwania radzie nadzorczej

w oparciu o postanowienia statutowe kompetencji do ustalanie stawek za lokale

oraz odpisów na fundusz remontowy i fundusz społeczno-kulturalny, zgodnie

4

z zatwierdzonym na dany rok planem kosztów gospodarki zasobami

mieszkaniowymi. Sąd przyjął, że kwestionowana uchwała ma charakter

normatywny, i została podjęta w materii, która mogła być powierzona i została

przekazana radzie nadzorczej na podstawie art. 46 § 2 pr. spół. Wskazał, że prawo

spółdzielcze nie ogranicza zakresu uprawnień rady nadzorczej tylko do funkcji

nadzorczo-kontrolnych, wobec czego zarzut naruszenia art. 44 w związku z art. 46

§ 2 pr. spół. uznał za nieuzasadniony.

Odnosząc się do wniosku apelacji o uchylenie zaskarżonej uchwały Sąd

Apelacyjny zgodził się wprawdzie z powodem, że ciężar wykazania prawidłowości

określenia wysokości opłat związanymi z używaniem lokalu spoczywa na spółdzielni

mieszkaniowej, a nie na członku spółdzielni, stanął jednak na stanowisku, że Sąd

Okręgowy dostatecznie wyjaśnił powody zaakceptowania zmiany wysokości opłat

za lokale mieszkalne na 2010 r. Za niezasadny uznał także zarzut naruszenia art. 4

ust. 2 u.s.m., podkreślając, że argumentacja Sądu Okręgowego w tym zakresie nie jest

kwestionowana w apelacji.

W skardze kasacyjnej opartej na obydwu podstawach z art. 3983

§ 1 k.p.c.

powód zarzucił błędną wykładnię art. 46 § 2 w związku z art. 44 pr. spół. przez

przyjęcie, że stanowi on podstawę udzielenia w statucie kompetencji

dla rady nadzorczej spółdzielni mieszkaniowej do zmiany wysokości opłat

za używanie lokali mieszkalnych przez członków spółdzielni; ponadto zarzucił

mogące mieć wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. w zw.

z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez nierozpoznanie zarzutu naruszenia przez Sąd

pierwszej instancji art. 4 ust 2 u.s.m. oraz uchybienie art. 328 § 2 k.p.c.

w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez niewłaściwe, zbyt lakoniczne

uzasadnienie wyroku w części dotyczącej zarzutu naruszenia przez Sąd

pierwszej instancji art. 4 ust 2 u.s.m.

We wnioskach domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości

i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania,

ewentualnie uchylenia w całości wyroków sądów obu instancji i orzeczenie co

do istoty sprawy poprzez uwzględnienie powództwa o stwierdzenie

nieważności uchwały. Złożył także wniosek o przyznanie pełnomocnikowi

5

powoda kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z

urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Każda z podstaw, na jakich oparta została skarga kasacyjna odnosi się

do innego z żądań zgłoszonych przez powoda. Podstawa naruszenia prawa

materialnego dotyczy powództwa objętego żądaniem głównym – o stwierdzenie

nieważności uchwały rady nadzorczej z powodu powzięcia jej przez organ

niekompetentny do rozstrzygnięcia tego zagadnienia. Zarzuty procesowe

skierowane są natomiast przeciwko rozstrzygnięciu o żądaniu ewentualnym

– uchylenia tej uchwały jako mającej na celu pokrzywdzenie członka spółdzielni.

Skarżący konsekwentnie stoi na stanowisku, że przyjęty w prawie

spółdzielczym podział kompetencji pomiędzy poszczególne organy spółdzielni

jest ściśle i wiążąco określony, a radzie nadzorczej przypadają w strukturach

spółdzielczych wyłącznie uprawnienia kontrolno-nadzorcze. O takiej roli rady

przesądza, jego zdaniem, treść art. 44 pr. spół., zgodnie z którym rada

nadzorcza sprawuje kontrolę i nadzór nad działalnością spółdzielni. W literaturze

jednak od dawna ukształtował się pogląd, zgodnie z którym funkcje kontrolne

i nadzorcze są wprawdzie zasadniczym i najbardziej charakterystycznym

przedmiotem działania rady, jednak nie wyłącznym. Taki wniosek wywieść

można już z przeglądu zadań rady wymienionych w art. 46 § 1 pr. spół.,

z których zadania ściśle odpowiadające zakresowi kompetencji wskazanych

w art. 44 pr. spół. wymienione są w art. 46 § 1 punktach 2, 6 i 7 oraz § 4 pr.

spół. Pozostałe zadania stanowią realizację funkcji zarządzających (art. 46 § 1

pkt. 1, 3, 4 i 5 pr. spół.) oraz funkcji reprezentacji (art. 46 § 1 pkt. 8 pr. spół.).

O tym, że uprawnienia rady nadzorczej, nawet przewidziane wyraźnie w art. 46

§ 1 pr. spół. nie muszą być bezwzględnie przypisane radzie nadzorczej

świadczy art. 46 § 2 zd. drugie pr. spół, pozwalający w statucie przekazać do

wyłącznej właściwości walnego zgromadzenia podejmowanie uchwał

we wszystkich lub niektórych sprawach wymienionych w § 1 pkt 1, 3 oraz 5 tego

artykułu. W tym kontekście art. 46 § 2 zd. pierwsze pr. spół. prawidłowo odczytany

został przez Sądy obydwu instancji jako zezwolenie na przekazanie radzie

6

nadzorczej uprawnień niekoniecznie odnoszących się do funkcji kontrolno-

nadzorczych. Wprawdzie w literaturze podkreśla się, że nie jest wskazane zbyt

szerokie przekazywanie funkcji zarządzających radzie nadzorczej, ale nie jest

kwestionowana utrwalona od dawna praktyka powierzania jej uprawnień

do ustalania zasad, które precyzują w sposób ogólny elementy istotne przy

kształtowaniu indywidualnych stosunków pomiędzy członkami a spółdzielnią

w drodze tzw. uchwał normatywnych. Powierzenie radzie nadzorczej uprawnień

do określania zasad naliczania opłat mieści się w tym zakresie i jest powszechną

i długoletnią praktyką spółdzielczą, nie budzącą zastrzeżeń w orzecznictwie

(por. np. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2007 r., III CZP 141/06,

OSNC 2007/12/180 czy wyrok z dnia 17 listopada 2004 r., IV CK 215/04, LEX

nr 284219). Wbrew stanowisku skarżącego, także powoływane przez niego

stanowisko Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, wyrażone w uzasadnieniu wyroku

z dnia 4 grudnia 2008 r. (I ACa 814/08, LEX nr 518072) akceptuje ten pogląd. Sąd

ten uznał, że rada nadzorcza nie była upoważniona do podjęcia uchwały ponieważ

przedmiot uregulowany uchwałą nie mieścił się w granicach kompetencji

przyznanych radzie w statucie, a nie dlatego, że wykluczone jest wykonywanie

przez nią jakichkolwiek zadań wykraczających poza zakres wyznaczony w art. 44

pr. spół.

Z tych przyczyn zarzut naruszenia art. 44 w zw. z art. 46 § 2 pr. spół.

nie mógł zostać uwzględniony.

Nieuzasadnione okazały się także zarzuty naruszenia przepisów

procesowych. Sąd Apelacyjny rozważył zasadność apelacyjnego zarzutu

naruszenia art. 4 ust. 2 u.s.m. i wystarczająco jasno wyłuszczył w uzasadnieniu

swoje stanowisko. Ocenił, że przyczyny usprawiedliwiające zmiany wysokości opłat

zostały dostatecznie wyjaśnione przez Sąd pierwszej instancji, co oznacza,

że zaakceptował stanowisko tego Sądu. Podniósł też, że zarzut naruszenia art. 4

ust. 2 u.s.m. nie jest uzasadniony, ponieważ skarżący nie zakwestionował

w apelacji argumentacji Sądu Okręgowego, a więc że nie skonkretyzował w czym

upatruje nieprawidłowość rozumowania tego Sądu, co uniemożliwiło rozważenie

zasadności jego stanowiska. Ponadto należy wskazać, że podnoszona przez

powoda konieczność zawarcia z nim przez spółdzielnię umowy normującej

7

wysokość opłat nie jest zagadnieniem istotnym przy ocenie prawidłowości uchwały

normatywnej stanowiącej akt ogólny, określający wysokość opłat.

Z przytoczonych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu

na podstawie art. 39814

k.p.c.

Wysokość zasądzonych kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi

z urzędu w postepowaniu kasacyjnym znajduje uzasadnienie w postanowieniach

§ 2, § 11 ust. 1 pkt 1 i § 13 ust. 4 pkt 2 i § 19 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.)