III CZP 81/12

Sygn. akt III CZP 81/12

UCHWAŁA

Dnia 12 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku T. –W. P.S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki

komandytowo-akcyjnej z siedzibą w K. oraz "B.-K." spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w K.

o wpis prawa wieczystego użytkowania i własności budynków na rzecz "B.-K."

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 12 grudnia 2012 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2012 r.,

"Czy w sprawach o wpis prawa użytkowania wieczystego

gruntu wraz z prawem własności zabudowań posadowionych na tym

gruncie pobierana jest jedna opłata stała (art. 42 ust. 1 ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych,

j.t. Dz.U. Nr 90, poz. 594 z późń. zm.), czy też należy pobrać opłatę

od żądania wpisu każdego z tych praw oddzielnie (art. 42 ust. 1

w zw. z art. 45 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych)?"

podjął uchwałę:

2

Od wniosku o wpis w księdze wieczystej prawa

użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności

posadowionych na nim budynków pobiera się opłatę stałą

określoną w art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst Dz.U.

z 2010 r., Nr 90, poz. 594 ze zm.) od wniosku o wpis każdego

z tych praw.

Uzasadnienie

3

Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne powstało przy

rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy zażalenia wnioskodawcy na zarządzenie

Przewodniczącego Wydziału Ksiąg Wieczystych w Sądzie Rejonowym o zwrocie,

na podstawie art. 5111

k.p.c., wniosku o wpis w księdze wieczystej nabytego na

podstawie umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego gruntu wraz z

prawem własności posadowionego na nim budynku, od którego nie została

uiszczona należna opłata. Od wpisu obu tych praw sporządzający umowę notariusz

pobrał jedną opłatę sądową w kwocie 200 zł, na podstawie art. 42 ust. 1 ustawy z

dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 90,

poz. 594 ze zm. – dalej jak u.k.s.c.), podczas gdy – zdaniem Przewodniczącego –

zgodnie z art. 45 ust. 2 u.k.s.c. opłatę stałą określoną w art. 42 u.k.s.c. pobiera się

odrębnie od wniosku o wpis każdego prawa, chociażby wpis dwu lub więcej praw

miał być dokonamy na tej samej podstawie prawnej.

Wnioskodawca zakwestionował w zażaleniu trafność tego stawiska

podnosząc, że nie ma podstaw do uznania, że wniosek został nienależycie

opłacony. Zgodnie bowiem z art. 235 § 2 k.c., przysługująca użytkownikowi

wieczystemu własność budynków jest prawem związanym z użytkowaniem

wieczystym zabudowanej nieruchomości i nie może stanowić samoistnego

przedmiotu rozporządzeń.

Na tle powstającej w związku z tym wątpliwości co do wykładni art. 42 ust. 2

w zw. z art. 45 ust. 2 (mylnie powołanym w postanowieniu jako ust. 3 u.k.s.c.)

Sąd Okręgowy sformułował przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie

prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 42 ust. 1 u.k.s.c. ustanawia zasadę, w myśl której opłatę stałą

w kwocie 200 zł pobiera się od wniosku o wpis w księdze wieczystej własności,

użytkowania wieczystego lub ograniczonego prawa rzeczowego, dopuszczając

od niej wyjątki przewidziane w przepisach szczególnych.

Treść tego unormowania doprecyzowuje, usuwając mogące powstać na tle

jego wykładni wątpliwości, przepis art. 45 ust. 2 u.k.s.c., określający sposób

4

pobierania opłat w sytuacji, gdy jeden wniosek o wpis obejmuje więcej niż jedno

prawo spośród wymienionych w art. 42 ust. 1 u.k.s.c., a więc gdy mamy do

czynienia z kilkoma żądaniami zawartymi w jednym wniosku i to zarówno wówczas,

gdy wpis ma być dokonany na tej samej jak i na różnej podstawie prawnej.

Wówczas opłatę stałą w kwocie 200 zł pobiera się odrębnie od wniosku o wpis

każdego prawa. Opłata związana jest więc z wpisem konkretnego prawa.

Odstępstwo od przewidzianej w art. 42 ust. 1 u.k.s.c. reguły pobierania

opłaty stałej od wniosku o wpis obejmujący jedną księgę wieczystą przewiduje art.

45 ust. 2 u.k.s.c. stanowiąc, że od wniosku i wpis hipoteki łącznej lub służebności

pobiera się jedną opłatę stałą, choćby wniosek obejmował więcej niż jedną księgę

wieczystą.

Szczególny charakter ma przewidziana w art. 42 ust. 2 i 3 regulacja

dotycząca pobierania opłaty od wpisu wniosku dotyczącego udziału w prawie.

Przepis art. 42 ust. 3 ustanawia wyjątek od zasady pobierania odrębnej opłaty od

wpisu poszczególnego udziału w prawie w razie, gdy podstawą wpisu prawa

wymienionego w tym przepisie jest dziedziczenie, dział spadku albo zniesienie

współwłasności. Wówczas pobiera się jedną opłatę stałą w wysokości 150 zł.

Nie zmienia to reguły nakazującej pobranie wielokrotności należnej opłaty od wpisu

w sytuacji, gdy ujawnienie praw następuje w kilku księgach wieczystych.

Z kolei art. 43 u.k.s.c. ustanawiając stałą opłatę w kwocie 150 zł od wniosku

o wpis praw w nim wymienionych nie wiąże żądania z wpisem danego prawa

w określonej księdze wieczystej. Jeżeli więc wnioskodawca domaga się ujawnienia

praw jednym wnioskiem, pobiera się jedną opłatę w tej kwocie, chociażby

ujawnienie następowało w kilku księgach wieczystych.

Objęta rozstrzyganym zagadnieniem prawnym kwestia była już przedmiotem

wypowiedzi Sądu Najwyższego, który w postanowieniu z dnia 27 lipca 2007 r.,

I CSK 235/07 (Lex nr 897790) przyjął, że jak wynika to wprost z przepisów art. 42

ust. 1 i 45 ust. 2 u.k.s.c., od wniosku o wpis do księgi wieczystej prawa wieczystego

użytkowania gruntu i prawa własności posadowionych na nim budynków pobiera

się opłatę od żądania wpisu każdego z tych praw oddzielnie tj. dwa razy po 200 zł.

Pogląd ten zaakceptował Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 29 kwietnia 2008 r.,

5

III CZP 18/08 (OSNC 2009, nr 6, poz. 83) wskazując w jej uzasadnieniu, że każde

z tych praw jest innym prawem i od wpisu każdego z nich należy pobrać oddzielna

opłatę, także jeżeli żądanie ich wpisu zostało zamieszczone w jednym wniosku.

Nie stanowi uzasadnionej podstawy do podważenia tego stanowiska

odwołanie się do specyfiki prawa własności budynków znajdujących się na gruncie

w użytkowaniu wieczystym polegającej na tym, że nie jest ono prawem

samodzielnym, nie może być zatem przedmiotem osobnego obrotu i dzieli los

użytkowania wieczystego (art. 235 § 2 k.c.), skoro nie została ona uznana za

dostateczną przyczynę ustanowienia wyjątku od obowiązującej na gruncie

omawianej ustawy zasady pobierania opłaty stałej określonej w jej art. 42 ust. 1

u.k.s.c. odrębnie od wniosku o wpis każdego z tych praw. Ustawa nie różnicuje,

dla celu określenia zasad i trybu pobierania opłaty sądowej od wniosku o wpis

praw w księdze wieczystej praw, których wpis ma dotyczyć, na prawa główne

i zależne. Tworzenie wyjątków od przyjętych w niej zasad na bazie takiego podziału

w drodze wykładni przekraczałoby dopuszczone dla niej granice.

Opisana szczególna zależność miedzy tymi obu prawami, istotna na gruncie prawa

cywilnego nie ma takiej samej doniosłości na gruncie ustawy o kosztach, której

przepisy realizują odmienny, właściwy dla tej ustawy cel. Do przedmiotu wykładni

nie należy ocena, czy przyjęte w ustawie rozwiązanie nie jest wyrazem

nadmiernego fiskalizmu, co podnosi Sąd Okręgowy i czy w tym aspekcie przyjęte

w niej rozwiązania są trafne. Zastrzeżenia te mogą być traktowane jedynie jako

zawierające podyktowany tymi względami postulat co do ewentualnej zmiany

obowiązującego stanu prawnego.

Z przedstawionych przyczyn orzeczono jak w uchwale.