IV CSK 199/12

Sygn. akt IV CSK 199/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSN Anna Kozłowska

w sprawie z powództwa B. Niestandaryzowanego Sekurytyzacyjnego

Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z siedzibą w W.

przeciwko Z. B. i J. B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 grudnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 2 sierpnia 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu z pozostawieniem temu

Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 28 lutego 2011 r. Sąd Okręgowy utrzymał w mocy nakaz

zapłaty wydany dnia 4 sierpnia 2009 r. przez Sąd Okręgowy, którym zasądzona

została solidarnie kwota 2.747.513,64 złotych na rzecz powoda – B.

Niestandaryzowanego Sekurytyzacyjnego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego

w W. od pozwanych D. K., J. B. i Z. B. Zasądzona kwota stanowiła wierzytelności

nabyte przez powoda od Banku M. Spółka Akcyjna w W., wynikające z umów

kredytowych udzielonych pozwanemu R. K., zabezpieczonych wekslami

poręczonymi przez pozwanych.

W wyniku apelacji pozwanych, wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2011 r.

Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego z dnia 28 lutego 2011 r. i uchylił w

całości nakaz zapłaty w stosunku do pozwanych Z. B. i J. B. i w tym zakresie

oddalił powództwo, zasądzając koszty postępowania za obie instancje. Swoje

stanowisko Sąd Apelacyjny uzasadnił przedawnieniem roszczenia powoda

względem pozwanych poręczycieli, z powołaniem się na naruszenie przez

zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji art. 10 prawa wekslowego (dalej jako pr.

weksl.), art. 123 i art. 118 k.c., art. 170 prawa upadłościowego, art. 372 w związku z

art. 881 k.c. i art. 70 pr. weksl. Pozostałe zarzuty zawarte w apelacji nie zostały

uwzględnione, jednakże uzasadnione zostało, że wobec przedawnienia roszczenia

nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

W skardze kasacyjnej strona powodowa zarzuciła naruszenie prawa

materialnego, tj. art. 70 pr. weksl. poprzez jego niezastosowanie, pomimo

że roszczenia ze stosunku podstawowego się nie przedawniły, a powodowy

Fundusz nie utracił uprawnienia do wypełnienia weksla in blanco, zaś bieg

przedawnienia roszczeń przeciwko pozwanym poręczycielom rozpoczął się od daty

wypełnienia weksla i został przerwany wytoczeniem powództwa w sprawie.

Ponadto naruszony został art. 10 pr. weksl. poprzez jego wadliwe zastosowanie

polegające na uznaniu, iż weksel in blanco został wypełniony niezgodnie

z porozumieniem wekslowym. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

3

w całości i oddalenie apelacji pozwanych oraz zasądzenie kosztów postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadzała się do zakwestionowania

wniosku Sądu Apelacyjnego co do przedawnienia roszczenia powoda.

Ocena prawidłowości tego stanowiska wymagała więc, w pierwszej kolejności,

wskazania regulacji prawnej określającej termin przedawnienia roszczenia

dochodzonego w stosunku do pozwanych.

Jako podstawę przedawnienia roszczenia powoda Sąd Apelacyjny wskazał

art. 118 k.c. Przyjął zatem, że roszczenie to jest typowym roszczeniem

majątkowym podlegającym ogólnym terminom przedawnienia. Biorąc jednocześnie

pod uwagę, że jako podstawę prawną odpowiedzialności pozwanych Sąd drugiej

instancji wskazał stosunek poręczenia, przyjąć należy (jakkolwiek wniosek ten nie

został wyrażony wprost w uzasadnieniu), że poręczenie udzielone przez

pozwanych podlegało ogólnemu reżimowi prawnemu Kodeksu cywilnego (art. 876

i następne k.c.).

W okolicznościach sprawy stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia

wniosek ten jest błędny. Sposób udzielenia poręczenia nie pozostawia bowiem

wątpliwości, że jest ono poręczeniem wekslowym (awalem) regulowanym w art. 30

- 32 pr. weksl., nie zaś poręczeniem udzielonym na podstawie przepisów Kodeksu

cywilnego. Wskazuje na to zarówno wpisanie formuły poręczenia na dokumencie

weksla, jak również umieszczenie jednoznacznej adnotacji w treści deklaracji

wekslowej. Z tego powodu, przedmiotem poręczenia udzielonego przez

pozwanych nie była należność główna, wynikająca z umowy kredytu, lecz

należność wekslowa, powstająca w wyniku wypełnienia weksla in blanco.

W konsekwencji, przedawnienie roszczenia w stosunku do poręczycieli wekslowych

nie mogło rozpocząć biegu przed dniem powstania roszczenia z weksla.

Z uwagi na odmienną podstawę prawną poręczenia udzielonego przez

pozwanych, nie ulega ono przedawnieniu w terminie ogólnym (art. 118 k.c.), lecz

w szczególnym terminie przedawnienia roszczeń wekslowych wynikającym z art. 70

pr. weksl. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2004 r., V CK 228/04,

4

OSP 2005, nr 11, poz. 130 oraz z dnia 19 grudnia 2007 r., V CSK 323/07, LEX nr

361457). Roszczenie to przedawniania się więc po upływie trzech lat od dnia

płatności wypełnionego weksla in blanco.

Z tych powodów uzasadniony okazał się zarzut naruszenia przez zaskarżony

wyrok art. 70 pr. weksl. Sąd Apelacyjny nie dostrzegł szczególnej podstawy

prawnej odpowiedzialności pozwanych, przyjmując, że poręczyli oni zobowiązanie

zabezpieczone wekslem, nie zaś samo zobowiązanie wekslowe. Wychodząc z tego

błędnego założenia Sąd przyjął nietrafnie, że bieg terminu przedawnienia

roszczenia powoda powinien liczyć się od dnia wezwania pozwanych do spełnienia

należności głównej. Doprowadziło to do błędnego wniosku, że roszczenie powoda

uległo przedawnieniu.

Ocena zasadności roszczenia dochodzonego wobec pozwanych wymaga

natomiast oceny, czy powód w poprawny sposób wypełnił poręczony przez nich

weksel in blanco. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego,

uprawnienie do wypełnienia weksla tego rodzaju nie obejmuje wypadków, w których

roszczenie ze stosunku podstawowego uległo przedawnieniu (por. między innymi

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2010 r., I CSK 616/09, Lex nr 737249,

z dnia 3 listopada 2010 r., V CSK 142/10, OSNC-ZD 2011, nr D, poz. 73 i z dnia 1

grudnia 2010 r., I CSK 181/10, Lex nr 818560). Kwestię tę należałoby zbadać

dokładniej, tak aby było wiadomo, czy wypełnienie weksla przez powoda nie było

spóźnione.

Biorąc powyższe pod uwagę, wyrok Sądu Apelacyjnego należało uchylić i

przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Zaskarżone orzeczenie oparte

zostało na istotnym błędzie w ocenie faktycznego i prawnego stanu sprawy,

polegającym na przyjęciu, że pozwani odpowiadali jako poręczyciele w reżimie

prawnym Kodeksu cywilnego, nie zaś jako poręczyciele wekslowi. W konsekwencji,

Sąd drugiej instancji zastosował w sprawie niewłaściwą podstawę prawną

przedawnienia ich roszczenia. Z tego powodu nie można uznać, by zaskarżone

orzeczenie odpowiadało prawu w rozumieniu art. 39814

k.p.c.

W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Apelacyjny powinien ocenić

przede wszystkim kwestię istnienia roszczenia dochodzonego przez powoda,

5

wynikającego z wypełnionego weksla in blanco, a w dalszej kolejności ustalić,

czy roszczenie to nie uległo przedawnieniu na podstawie przepisów regulujących

odpowiedzialność poręczycieli wekslowych.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzeczono jak

w sentencji.