I UK 320/12

Sygn. akt I UK 320/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania F.U.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanej: G. S.i G. Spółki z o. o. w Z.

o świadczenie rehabilitacyjne, zwrot nienależnie pobranego zasiłku chorobowego i

świadczenia rehabilitacyjnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 grudnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w G.

z dnia 28 grudnia 2011 r., sygn. akt […]

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 19 lipca 2011 r. Sąd Rejonowy w G. zmienił decyzję z dnia

20 lipca 2010 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Z. i zwolnił F.U. z

obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego za okres od 20

sierpnia 2009 r. do 12 lutego 2010 r. w kwocie 9.907,20 zł i świadczenia

rehabilitacyjnego za okres od 13 lutego do 31 maja 2010 r. w kwocie 6.804 zł oraz

przyznał wnioskodawcy prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1

czerwca do 11 sierpnia 2010 r. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące

ustalenia.

W dniu 15 sierpnia 2009 r. wnioskodawca wraz z kolegami spożywał alkohol.

Przed północą wsiadł do samochodu osobowego, którym zamierzał pojechać do

swojego domu po środki pieniężne na zakup większej ilości alkoholu. W trakcie

jazdy wnioskodawca rozpoczął manewr wyprzedzania, podczas którego

wyprzedzany samochód marki Fiat na tyle zbliżył się do środka jezdni, że

samochód kierowany przez wnioskodawcę musiał zjechać na lewo i uderzył w

krawężnik, a wnioskodawca stracił panowanie nad pojazdem i uderzył w drzewo. W

następstwie tego wypadku wnioskodawca był niezdolny do pracy od dnia 15

sierpnia 2009 r. do 11 sierpnia 2010 r. W toku postępowania prowadzonego przez

policję ustalono, że wnioskodawca podczas jazdy samochodem w dniu 15 sierpnia

2009 r. był w stanie nietrzeźwości. Prawomocnym wyrokiem z dnia 1 lutego 2010 r.

Sąd Rejonowy w T. w sprawie […] uznał wnioskodawcę za winnego tego, że w dniu

15 sierpnia 2009 r. kierował pojazdem mechanicznym znajdując się w stanie

nietrzeźwości (1,9 promila alkoholu etylowego we krwi).

W tak ustalonym stanie faktycznym i powołując się na art. 66 ust. 2, art. 15

ust. 1 i 2 oraz art. 22 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

(jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 77, poz. 512 ze zm., powoływanej dalej jako

ustawa zasiłkowa) Sąd Rejonowy wskazał, że sam wyrok karny skazujący za

przestępstwo z art. 178a k.k. nie wypełnia przesłanki art. 15 ustawy zasiłkowej. W

każdym konkretnym wypadku należy bowiem badać rolę, jaką odegrał stan

ubezpieczonego związany ze spożyciem alkoholu lub środków odurzających. Jeżeli

3

okaże się, że rola ta była żadna, to nawet jeśli stopień nietrzeźwości był znaczny,

nie może być mowy o skutkach przewidzianych w art. 15 ustawy zasiłkowej. W

ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy nie wskazuje, aby przyczyną wypadku

był stan nietrzeźwości wnioskodawcy, ale był nią udział nieprawidłowo

poruszającego się innego uczestnika ruchu, który prowadził samochód marki Fiat i

gdyby nie jego zachowanie się, to do wypadku najprawdopodobniej by nie doszło.

Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w G., w uwzględnieniu

apelacji organu rentowego, zmienił powyższy wyrok i oddalił odwołanie

wnioskodawcy.

Wskazując na treść art. 15 i art. 22 ustawy zasiłkowej, Sąd drugiej instancji

stwierdził, że warunkiem utraty prawa do zasiłku chorobowego (świadczenia

rehabilitacyjnego) za cały okres, jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy

niezdolnością do pracy, a popełnieniem umyślnego przestępstwa lub wykroczenia

przez ubezpieczonego. W ocenie Sądu Okręgowego, zgromadzony w sprawie

materiał dowodowy wskazuje w sposób jednoznaczny na istnienie związku

pomiędzy popełnieniem przez wnioskodawcę umyślnego przestępstwa z art. 178a

k.k., a jego niezdolnością do pracy. Popełniając bowiem ten występek

wnioskodawca spowodował wypadek, w wyniku którego powstała jego niezdolność

do pracy. Sąd drugiej instancji wskazał, że relacje kauzalne bardzo często są

wieloczłonowe, a ich elementy mogą występować jednocześnie lub układać się w

łańcuch przyczynowo-skutkowy. Związek przyczynowy występuje zatem również w

sytuacji, gdy pewne zdarzenie stworzyło warunki do powstania innych zdarzeń, z

których ostatnie stało się bezpośrednią przyczyną zjawiska określanego mianem

„skutku". W rezultacie wypadek i niezdolność wnioskodawcy do pracy stanowią

normalne następstwo jego zachowania się w dniu 15 sierpnia 2009 r., tj.

popełnienia umyślnego występku z art. 178a k.k. Nie można bowiem przyjąć, że

osoba będąca w stanie nietrzeźwości ma zachowane zdolności psychomotoryczne i

będzie prawidłowo prowadziła pojazd mechaniczny oraz reagowała na warunki

panujące na drodze.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił: I.

naruszenie prawa materialnego, a to: 1) niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 1

oraz art. 22 w związku z art. 15 ust. 1 ustawy zasiłkowej, polegające na błędnym

4

założeniu istnienia związku pomiędzy hipotezą wskazanej normy, a ustalonym

stanem faktycznym w oparciu o nieuprawnione zastosowanie domniemania

faktycznego i niewłaściwą interpretację założeń teorii adekwatnego związku

przyczynowego przez przyjęcie, że w sprawie zachodzi związek przyczynowy

pomiędzy faktem prowadzenia przez ubezpieczonego pojazdu mechanicznego po

drodze publicznej w stanie nietrzeźwości, a jego niezdolnością do pracy, podczas

gdy przywołana norma nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie; 2) błędną

wykładnię art. 15 ust. 1 oraz art. 22 w związku z art. 15 ust. 1 ustawy zasiłkowej,

przez przyjęcie, że ustawodawca konstruując związek przyczynowy jaki powinien

zachodzić pomiędzy umyślnym przestępstwem lub wykroczeniem popełnionym

przez ubezpieczonego, a jego niezdolnością do pracy uznał, że ma on przybrać

kształt adekwatnego związku przyczynowego, która to teoria związku

przyczynowego jako właściwa prawu cywilnemu należącemu do dziedziny prawa

prywatnego nie powinna być wprost i automatycznie odnoszona do odrębnej

dziedziny prawa publicznego jaką jest prawo ubezpieczeń społecznych; 3) błędną

wykładnię art. 6 ust. 1 w związku z art. 15 ust. 1 oraz art. 18 ust. 1 w związku z art.

22 w związku z art. 15 ust. 1 ustawy zasiłkowej, przez przyjęcie wykładni art. 15

ust. 1 tej ustawy, która doprowadziła do nieuprawnionego rozszerzenia wyjątku od

zasady, iż każdemu ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu

choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego przysługuje zasiłek

chorobowy, podczas gdy wykładnia norm przewidujących wyjątki od wskazanej

zasady (w tym art. 15 ust. 1) powinna być dokonywana w sposób ścisły, a także

takiej wykładni, która doprowadziła do rozszerzenia wyjątku od zasady, że

świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu

zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub

rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy, podczas gdy interpretacja

wyjątków powinna być dokonywana w sposób ścisły; 4) naruszenie art. 15 ust. 2

ustawy oraz art. 22 w związku z art. 15 ust. 2 ustawy zasiłkowej, przez przyjęcie, że

z prawomocnego skazującego wyroku sądu karnego mogą dla sądu orzekającego

w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych wynikać dodatkowe wnioski ponad

fakt stwierdzenia popełnienia przez ubezpieczonego czynu zabronionego o

znamionach określonych w art. 178a § 1 k.k., tj. wnioski dotyczące następstw

5

wskazanego czynu, które to następstwa nie wchodzą w skład ustawowego zespołu

znamion typu czynu zabronionego określonego w art. 178a § 1 k.k.; II. naruszenie

przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, tj.:

1) art. 231 k.p.c., przez nieznajdujące oparcia w zebranym materiale dowodowym

oraz w zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego przyjęcie

przez Sąd odwoławczy - na zasadzie domniemania faktycznego - istnienia związku

przyczynowego pomiędzy faktem popełnienia przestępstwa przez ubezpieczonego,

a jego niezdolnością do pracy, co doprowadziło do błędnego wykazania, że

zachodził związek pomiędzy faktem popełnienia przestępstwa przez

ubezpieczonego i jego niezdolnością do pracy; 2) art. 328 § 2 w związku z art. 233

§ 1 i art. 382 k.p.c., przez niedochowanie wymagań konstrukcyjnych uzasadnienia

zaskarżonego wyroku - niewskazanie przez Sąd odwoławczy podstawy faktycznej

wyroku w uzasadnieniu powziętego rozstrzygnięcia, budzące zasadniczą

wątpliwość co do tego, czy Sąd ten przyjął stan faktyczny ustalony przez Sąd

pierwszej instancji, czy też orzekł na podstawie innego, nieokreślonego stanu

faktycznego.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w części zmieniającej wyrok Sądu pierwszej instancji i orzeczenie co do

istoty sprawy poprzez oddalenie w całości apelacji organu rentowego, ewentualnie

o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie

Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona.

Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy zasiłkowej, zasiłek chorobowy nie

przysługuje ubezpieczonemu za cały okres niezdolności do pracy, jeżeli

niezdolność ta spowodowana została w wyniku umyślnego przestępstwa lub

wykroczenia popełnionego przez tego ubezpieczonego, a zgodnie z art. 15 ust. 2

tej ustawy okoliczności, o których mowa w ust. 1 stwierdza się na podstawie

prawomocnego orzeczenia sądu. Przepisy te znajdują odpowiednie zastosowanie

do świadczenia rehabilitacyjnego (art. 22 ustawy zasiłkowej). W myśl art. 66 ust. 2,

6

jeżeli świadczenie zostało pobrane nienależnie wskutek okoliczności, o których

mowa, między innymi, w art. 15, wypłacone kwoty podlegają potrąceniu z

należnych ubezpieczonemu zasiłków bieżących oraz z innych świadczeń z

ubezpieczeń społecznych lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji.

W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że prawo ubezpieczeń

społecznych jest - ze swych założeń - prawem ścisłym i sformalizowanym, opartym

na bezwzględnie obowiązujących normach, z wyłączeniem możliwości ich

interpretowania z uwzględnieniem obowiązujących w prawie cywilnym reguł

słuszności. Powoduje to konieczność ścisłego wykładania jego przepisów, a więc -

co do zasady - w zgodzie z ich dosłownym brzmieniem (por. np. uchwałę składu

siedmiu sędziów z dnia 21 kwietnia 2010 r., II UZP 1/10, OSNP 2010 nr 21-22;

wyrok z dnia 14 grudnia 2005 r., III UK 120/05, OSNP 2006 nr 21-22, poz. 338 oraz

uzasadnienie wyroku z dnia 26 lipca 2011 r., I PK 22/11, OSNP 2012 nr 19-20, poz.

235). Dla zakresu sprawy, w której wniesiona została rozpoznawana skarga

kasacyjna, oznacza to, że przepisy art. 15 i 22 ustawy zasiłkowej należy wykładać

w powiązaniu z - wynikającą z art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1 i art. 6 ust. 1 tej ustawy -

generalną zasadą przysługiwania zasiłku chorobowego w każdym przypadku

niezdolności do pracy, a ustanowione w jej przepisach wyjątki od tej zasady,

powodujące wyłączenie lub ograniczenie prawa do zasiłku, muszą być

odczytywane ściśle i wprost. Przy dokonywaniu tej wykładni należy również mieć na

uwadze, że pozbawienie prawa do zasiłku chorobowego (świadczenia

rehabilitacyjnego) nie stanowi sankcji za popełnienie czynu karalnego, ale jest

wyłącznie sankcją za spowodowanie niezdolności do pracy (bezpośrednio lub

pośrednio) przez umyślne i karalne zachowanie samego ubezpieczonego. Wynika

to już tylko z użytego w art. 15 ust. 1 ustawy zasiłkowej zwrotu „w wyniku

umyślnego przestępstwa lub wykroczenia popełnionego przez tego

ubezpieczonego”.

Niewątpliwie w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy zasiłkowej fakt (okoliczność)

popełnienia przez ubezpieczonego umyślnego przestępstwa lub wykroczenia

podlega stwierdzeniu na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu karnego. O ile

przy umyślnych przestępstwach skutkowych (np. udziału w bójce lub pobiciu - art.

7

158 k.k.) kwestia powstania u ubezpieczonego niezdolności do pracy w wyniku ich

popełnienia nie budzi większych wątpliwości, to wyłaniać się one mogą np. w

przypadku stwierdzenia przez sąd karny popełnienia nieumyślnego przestępstwa

skutkowego polegającego na spowodowaniu wypadku przez ubezpieczonego

prowadzącego pojazd w stanie nietrzeźwości bądź umyślnego przestępstwa

formalnego określonego w art. 178a k.k. W tym pierwszym przypadku sytuacja

wydaje się prostsza o tyle, że zachowanie sprawcy, kierującego pojazdem w stanie

nietrzeźwości lub po użyciu środka odurzającego, który w następstwie naruszenia

zasad bezpieczeństwa w ruchu powoduje wypadek komunikacyjny, stanowi dwa

odrębne czyny zabronione - jeden określony w art. 178a § 1 lub 2 k.k., drugi zaś - w

art. 177 § 1 lub 2 k.k. w związku z art. 178 § 1 k.k. (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 28 marca 2002 r., I KZP 4/02, OSNKW 2002 nr 5-6, poz. 37).

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący został skazany

prawomocnym wyrokiem sądu karnego wyłącznie za popełnienie występku

określonego w art. 178a § 1 k.k. Objęty tym przepisem czyn karalny stanowi

działanie polegające na prowadzeniu (kierowaniu) pojazdu w - abstrakcyjnie

narażającym na niebezpieczeństwo - stanie nietrzeźwości i jest dokonany w

momencie podjęcia jazdy, bez konieczności nastąpienia jakiegokolwiek skutku.

Ustanowione w art. 15 ust. 1 ustawy zasiłkowej wymaganie, aby niezdolność do

pracy ubezpieczonego spowodowana została „w wyniku” popełnionego przez niego

umyślnego przestępstwa lub wykroczenia, wskazuje na konieczność wystąpienia

pomiędzy tymi elementami związku przyczynowego. Językowo zwrot „w wyniku”

znaczy bowiem tyle, co „wskutek”, „w rezultacie”, „w następstwie”, „co wynika z

jakiegoś działania”, a więc „co jest następstwem przyczynowym czegoś”. Sąd

drugiej instancji - przyjmując, że skarżący „popełniając umyślny występek z art.

178a k.k. spowodował wypadek”, którego skutkiem była jego niezdolność do pracy -

zdaje się prezentować stanowisko, że prowadzenie przez skarżącego pojazdu w

stanie nietrzeźwości stworzyło warunki do powstania zdarzenia („wypadku”)

będącego bezpośrednią przyczyną skutku w postaci niezdolności do pracy, a

zarówno ta niezdolność do pracy, jak i powodujące ją zdarzenie („wypadek”)

stanowią normalne następstwo kierowania pojazdem przez osobę nieposiadającą

pełnych zdolności psychomotorycznych z uwagi na stan nietrzeźwości. Można

8

zatem uznać, że Sąd odwoławczy posłużył się teorią adekwatnego związku

przyczynowego, w pierwszej kolejności dokonując wyselekcjonowania zdarzeń

istotnych dla ustalenia relacji przyczynowo-skutkowej (teoria równowartości

warunków, conditio sine qua non), co doprowadziło go do wniosku, iż niezdolność

skarżącego do pracy pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z jego

zachowaniem polegającym na prowadzeniu pojazdu w czasie znajdowania się w

stanie nietrzeźwości (bez tego warunku niezdolność wnioskodawcy do pracy nie

powstałaby), a następnie przyjął, że niezdolność skarżącego do pracy

spowodowana obrażeniami odniesionymi wskutek uderzenia samochodu w drzewo

stanowi normalne następstwo popełnienia występku z art. 178a k.k. z uwagi na

prowadzenie pojazdu przy niezachowanych zdolnościach psychomotorycznych.

Ten końcowy wniosek rozważań Sądu drugiej instancji budzi jednak poważne

zastrzeżenia. O ile bowiem - co wynika z testu conditio sine qua non - pomiędzy

podjęciem przez skarżącego jazdy w stanie nietrzeźwości a zaistnieniem zdarzenia

powodującego u niego niezdolność do pracy istnieje związek przyczynowy (gdyby

skarżący nie podjął jazdy, nie doszłoby do zdarzenia), to nie jest to związek

adekwatny, gdyż co prawda posiadanie 1,9 promila stężenia alkoholu we krwi

niewątpliwie powoduje co najmniej zaburzenie zdolności psychomotorycznych,

jednakże typowym następstwem prowadzenia pojazdu w takim stanie nie jest

powstanie obrażeń powodujących niezdolność do pracy. W omawianym przypadku

dla ustalenia związku przyczynowego w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy zasiłkowej

nie jest zatem właściwa stosowana w prawie cywilnym teoria adekwatnego związku

przyczynowego. Zresztą powołany przepis do takiego związku nie odsyła, jak czyni

to art. 361 § 1 k.c.

W art. 15 ust. 1 ustawy zasiłkowej chodzi o skutek w postaci powstania u

ubezpieczonego niezdolności do pracy jako następstwa popełnienia przez niego

umyślnego przestępstwa lub wykroczenia. W ocenie Sądu Najwyższego w składzie

rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną, z przepisu tego nie można

wyprowadzić reguły, że do unicestwienia prawa ubezpieczonego do zasiłku

chorobowego (świadczenia rehabilitacyjnego) dochodzi w przypadku wystąpienia

jakiegokolwiek związku pomiędzy popełnieniem przez niego umyślnego czynu

karalnego a powstaniem niezdolności do pracy. Pomiędzy tymi faktami musi

9

zachodzić związek przyczynowy tego rodzaju, że gdyby ubezpieczony nie popełnił

umyślnego przestępstwa lub wykroczenia, to w okolicznościach konkretnego

przypadku z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że niezdolność do

pracy (zdarzenie ją powodujące) nie powstałaby. Jest to zatem związek

przyczynowy bliski stosowanej w prawie karnym w odniesieniu do przestępstw

skutkowych polegających na naruszeniu reguł ostrożności (np. spowodowania

wypadku komunikacyjnego przez prowadzącego pojazd w stanie nietrzeźwości -

art. 177 § 1 lub 2 w związku z art. 178 § 1 k.k.) teorii obiektywnej przypisywalności.

Według tej teorii przypisanie skutku wymaga ustalenia, że po pierwsze -

zachowanie sprawcy stworzyło niebezpieczeństwo dla dobra chronionego prawem i

po drugie - do skutku z dużym prawdopodobieństwem by nie doszło, gdyby

sprawca przestrzegał obowiązujących w tym wypadku reguł ostrożności. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się w tym zakresie, że - w świetle art. 9

§ 2 k.k., który posługuje się zwrotem „na skutek niezachowania ostrożności” -

przypisanie przestępstwa skutkowego wymaga zawsze ustalenia związku

przyczynowego pomiędzy naruszeniem konkretnej reguły ostrożności a

popełnieniem czynu zabronionego. Sam fakt, iż uczestnik ruchu naruszył

obowiązującą regułę ostrożności (np. prowadził pojazd będąc w stanie

nietrzeźwości) nie wystarcza do przypisania mu spowodowania wypadku, jeżeli nie

zostanie ustalone, że wypadek był następstwem naruszenia tej właśnie reguły, a

nie wyniknął z innej przyczyny (np. naruszenia zasad bezpieczeństwa przez innego

uczestnika ruchu drogowego). Oznacza to, że nie wypełniają znamion przestępstwa

takie naruszenia reguł ostrożności, które nie pozostają w związku z popełnieniem

czynu zabronionego. Inaczej rzecz ujmując, nie można przypisać spowodowania

wypadku nietrzeźwemu kierowcy, jeżeli zostanie ustalone, że przyczyną wypadku

było naruszenie zasad bezpieczeństwa przez innego uczestnika ruchu drogowego,

a nie nietrzeźwość kierującego pojazdem, która co prawda jest naruszeniem reguły

ostrożności, ale w tym przypadku - nieistotnym. Spowodowanie skutku tylko wtedy

może być przypisane sprawcy, gdy przestrzeganie przez niego obowiązku

ostrożności (w tym przypadku przestrzeganie obowiązku trzeźwości) zapobiegłoby

nastąpieniu skutku (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 1998 r., V

KKN 303/97, OSNKW 1998 nr 11-12, poz. 50; z dnia 8 marca 2000 r., III KKN

10

231/98, OSNKW 2000 nr 5-6, poz. 45; z dnia 20 maja 2009 r., II KK 306/09,

OSNwSK 2010 nr 1, poz. 1058 oraz postanowienie z dnia 7 czerwca 2011 r., III KK

49/11, LEX nr 860605). Odwołanie się do teorii obiektywnej przypisywalności

znajduje swoje uzasadnienie również w tym, że art. 15 ust. 2 ustawy zasiłkowej

odsyła w kwestii stwierdzenia okoliczności popełnienia przez ubezpieczonego

umyślnego przestępstwa lub wykroczenia do prawomocnego wyroku sądu karnego.

W odniesieniu do przypadku skarżącego konieczne jest zatem ustalenie, czy

gdyby przestrzegał reguły nakazującej prowadzenie pojazdu w stanie trzeźwości, z

dużym prawdopodobieństwem nie doszłoby do utraty przez niego panowania nad

pojazdem i uderzenia w drzewo, czego konsekwencją było powstanie niezdolności

do pracy wskutek odniesionych obrażeń. Sąd drugiej instancji za podstawę swojego

rozstrzygnięcia przyjął ustalenie, że to skarżący „spowodował wypadek”, gdyż „nie

można przyjąć, że osoba będąca w stanie nietrzeźwości ma zachowane zdolności

psychomotoryczne i będzie prawidłowo prowadziła pojazd mechaniczny i

prawidłowo reagowała na warunki panujące na drodze”. Sąd odwoławczy nie

wyjaśnił jednak, na czym ustalenie to oparł i z jakich względów zmienił w tym

zakresie ustalenie Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym przyczyną zdarzenia

nie był stan nietrzeźwości wnioskodawcy, ale nieprawidłowe zachowanie innego

uczestnika ruchu drogowego, który - w trakcie wykonywania przez skarżącego

manewru wyprzedzania - zbytnio zbliżył się do środka jezdni, zmuszając go do

„zjechania na lewo”, czego skutkiem było uderzenie w krawężnik i utrata panowania

nad pojazdem. Nie wiadomo, czy Sąd drugiej instancji zmieniając ustalenia w tym

zakresie oparł się na środkach dowodowych, a jeśli tak to jakich i jak je ocenił, czy

też na innych środkach (bezdowodowych), np. domniemaniu faktycznym (art. 231

k.p.c.).

Tymczasem w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że ponieważ

postępowanie przed sądem apelacyjnym jest dalszym ciągiem merytorycznego

rozpoznania sprawy (art. 382 k.p.c.), to sąd ten powinien dokonać samodzielnej

oceny wyników postępowania dowodowego przeprowadzonego przez sąd

pierwszej instancji i poczynić własne ustalenia faktyczne oraz w uzasadnieniu

swojego orzeczenia zdać szczegółową relację z oceny zgromadzonego materiału i

dokonanych ustaleń (art. 328 § 2 k.p.c.), przy uwzględnieniu charakteru orzeczenia

11

drugoinstancyjnego (art. 391 § 1 k.p.c.). Jeżeli zatem sąd drugiej instancji przyjmuje

odmienne rozstrzygnięcie niż sąd pierwszej instancji, oparte na innej podstawie

faktycznej, powinien dokonać własnych stanowczych ustaleń faktycznych, jasnych i

kategorycznych, które pozwalałyby na ocenę czy zmiana ta była usprawiedliwiona.

W przypadku zmiany wyroku jedynie wskutek innej oceny materialoprawnej

roszczenia wystarczy wyraźne zaznaczenie, że sąd drugiej instancji podziela

ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji oraz dokonaną przez ten sąd ocenę

dowodów (por. np. wyroki z dnia 3 marca 2006 r., II CK 428/05, LEX nr 180195; z

dnia 11 stycznia 2008 r., V CSK 240/07, LEX nr 515708; z dnia 10 sierpnia 2010 r.,

I PK 41/10, LEX nr 667488; z dnia 13 maja 2011 r., V CSK 349/10, LEX nr 864024 i

orzeczenia w nich powołane). Sąd Okręgowy nie sprostał tym wymaganiom, co

powoduje zasadność zarzutu obrazy art. 328 § 2 w związku z art. 382 k.p.c.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 39815

§

1 oraz odpowiednio stosowanego art. 108 § 2 k.p.c.

/tp/