V CSK 9/12

Sygn. akt V CSK 9/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

Protokolant Izabella Janke

w sprawie z powództwa A. B.

(przeciwko PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. w Bełchatowie

poprzednio : Elektrownia Opole S.A. w Brzeziu)

o stwierdzenie nieważności ewentualnie o uchylenie uchwały Walnego

Zgromadzenia Akcjonariuszy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 13 grudnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 14 września 2011 r.,

1) oddala skargę kasacyjną;

2) zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 270 (dwieście

siedemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powód A. B. wniósł w pozwie skierowanym przeciwko PGE Elektrownia

Opole S.A. w Brzeziu o stwierdzenie nieważności uchwały nr 4 podjętej 16 sierpnia

2010 r. w trybie art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie

Akcjonariuszy PGE Elektrownia Opole S.A. w Brzeziu w przedmiocie połączenia tej

Spółki ze spółkami: PGE Elektrownia Turów S.A. w Bogatyni, PGE Kopalnia Węgla

Brunatnego Bełchatów S.A. w Rogowcu, PGE Kopalnia Węgla Brunatnego Turów

S.A. w Bogatyni, PGE Zespół Elektrowni Dolna Odra S.A. w Nowym Czarnowie,

PGE Elektrociepłownia Lublin-Wrotków spółką z o.o. w Lublinie, PGE

Elektrociepłownia Kielce S.A. w Kielcach, PGE Elektrociepłownia Rzeszów S.A. w

Rzeszowie, Energetyka Boruta spółką z o.o. w Zgierzu, Przedsiębiorstwo

Energetyki Cieplnej Gorzów spółką z o.o. w Gorzowie Wielkopolskim, PGE

Elektrociepłownia Gorzów S.A. w Gorzowie Wielkopolskim, PGE Zespół

Elektrociepłowni Bydgoszcz S.A. w Bydgoszczy, Przedsiębiorstwo Energetyki

Cieplnej spółką z o.o. w Gryfinie razem z PGE Elektrownią Bełchatów S.A. z

siedzibą w Rogowcu. Ponadto powód wniósł o ewentualne uchylenie tej uchwały na

podstawie art. 422 § 1 w zw. z art. 509 § 2 k.s.h.

Wyrokiem z dnia 31 marca 2011 r. Sąd Okręgowy w O. oddalił powództwo.

Ustalił, że powód jest mniejszościowym akcjonariuszem pozwanej spółki PGE

Elektrownia Opole S.A. z siedzibą w Brzeziu. Głównym akcjonariuszem pozwanej

była PGE Górnictwo i Energetyka S.A. w Łodzi posiadająca 69% ogólnej liczby jej

akcji, następnie PGE Polska Grupa Energetyczna S.A. w Warszawie posiadająca

16% ogólnej liczby akcji i Skarb Państwa mający 8,2% tej ogólnej liczby. Skarb

Państwa posiadał też akcje w PGE Polska Grupa Energetyczna S.A. (15%) i PGE

Górnictwo i Energetyka S.A. (85%). W wyniku połączenia PGE Polska Grupa

Energetyczna S.A. jako spółki przejmującej, ze spółkami przejmowanymi: PGE

Górnictwo i Energetyka S.A. oraz PGE Energia S.A., obecnie większościowym

akcjonariuszem pozwanej stała się spółka PGE Polska Grupa Energetyczna S.A. w

Warszawie, która przejęła cały majątek dotychczasowego większościowego

akcjonariusza pozwanej PGE Górnictwo i Energetyka S.A. w Łodzi.

3

W dniu 25 stycznia 2010 r. opracowany został plan połączenia pozwanej

spółki i spółek grupy PGE, tj.: PGE Elektrownia Bełchatów S.A. w Rogowcu, PGE

Elektrownia Turów S.A. w Bogatyni, PGE Kopalnia Węgla Brunatnego Bełchatów

S.A. w Rogowcu, PGE Kopalnia Węgla Brunatnego Turów S.A. w Bogatyni, PGE

Zespół Elektrowni Dolna Odra S.A. w Czarnowie, PGE Elektrociepłownia Lublin

Wrotków spółki z o.o. w Lublinie, PGE Elektrociepłownia Kielce S.A. w Kielcach,

PGE Elektrociepłownia Rzeszów S.A. w Rzeszowie, PGE Elektrociepłownia

Gorzów S.A. w Gorzowie, PGE Zespół Elektrociepłowni Bydgoszcz S.A.

w Bydgoszczy, Energetyka Boruta spółki z o.o. w Zgierzu, Przedsiębiorstwo

Energetyki Cieplnej spółki z o.o. w Gryfinie oraz Przedsiębiorstwo Energetyki

Cieplnej Gorzów spółki z o.o. w Gorzowie Wielkopolskim - polegający na przejęciu

w trybie art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. powyższych spółek, przez jedną z nich, tj. przez

Elektrownię Bełchatów.

Plan połączenia zawierał załącznik z wyceną majątku spółek

przejmowanych, według stanu na dzień 1 grudnia 2009 r., opracowany przez firmę

P.W.C. Polska spółkę z o.o. (dalej: „PwC”), wyłonioną w drodze przetargu. Nadto

ogłoszony został w Monitorze Sądowym i Gospodarczym w dniu 5 lutego 2010 r. z

informacją, że dokumenty dotyczące planu połączenia są w siedzibie pozwanej lub

kancelarii obsługującej proces łączenia tj. „W. – P. R. Spółka komandytowa”.

W ogłoszonym planie połączenia wskazano m.in. parytet wymiany akcji, metody

zastosowane dla określenia parytetu wymiany, zasady dotyczące przyznania akcji

połączeniowych - sposób wyliczenia liczby akcji połączeniowych przyznawanych

w zamian za akcje spółek przejmowanych oraz prawa przyznane przez przejmującą

spółkę wspólnikom spółek przejmowanych lub innym uprawnionym podmiotom.

Wskazano także, że spółka przejmująca podejmie działania w celu zniesienia

uprawnień wspólnika Gminy Gryfino w drodze umowy między nimi, oraz że statut

spółki przejmującej przyzna wspólnikom spółki PGE Polskiej Grupy Energetycznej

i Skarbowi Państwa uprawnienia co najmniej równoważne z uprawnieniami

przysługującymi tym wspólnikom w spółkach przejmowanych. Mowa była też

o szczególnych uprawnieniach, jakie przysługują akcjonariuszowi mającemu

powyżej 50% akcji.

4

W dniu 31 maja 2010 r. pozwana sporządziła sprawozdanie uzasadniające

połączenie PGE Elektrownia Bełchatów S.A.

W kwietniu 2010 r., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Ł., w

postępowaniu rejestrowym dotyczącym połączenia, sporządzona została opinia

biegłego rewidenta, który przeprowadził badanie planu połączenia wraz

z ustaleniem wartości majątku spółek przejmowanych oraz tego, czy plan został

przygotowany zgodnie z art. 499 k.s.h., jak również czy metody wyceny

są prawidłowe, a stosunek wymiany udziałów i parytety poprawnie ustalone. Opinia

była pozytywna dla sporządzonego planu połączenia i zastosowanych w nim

metod. Jednocześnie wskazywała, że w związku z szeroką zawartością

sporządzonych analiz, nie jest zasadne by wyceny znalazły się w domenie

publicznej - ze względu na ryzyko ujawnienia informacji stanowiących tajemnicę

przedsiębiorstwa.

W dniu 22 lipca 2010 r. wspólnik spółki Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej

spółka z o.o. - Gmina Gryfino, w związku z informacją zamieszczoną w planie

połączenia, iż przed powzięciem uchwały połączeniowej prawa Gminy zostaną

zniesione poprzez sprzedaż ich udziałów, zbyła swoje udziały na rzecz Elektrowni

Dolna Odra S.A., objętej procesem połączenia.

W dniu 16 sierpnia 2010 r. podczas Nadzwyczajnego Walnego

Zgromadzenia Akcjonariuszy pozwanej podjęta została uchwała nr 4 w sprawie

połączenia powyższych spółek. Oddano na nią 929.958 głosów za i 33.362 głosów

przeciw. Pełnomocnik powoda głosował jego imieniu przeciw uchwale nr 4

dotyczącej połączenia spółek, żądając zaprotokołowania sprzeciwu. Podczas tego

zgromadzenia, nie została akcjonariuszom ujawniona wycena majątku spółek

przejmowanych. Wobec tego, w toku zgromadzenia, akcjonariusze mniejszościowi

zadawali zarządowi pozwanej szereg pytań mających na celu ustalenie sposobu

wyceny, uzasadnienia ekonomicznego dla połączenia, wartości rynkowej majątku

pozwanej, udostępnienia jej danych finansowych, planów zarządu co do przyjęcia

akcji akcjonariuszy nie zgadzających się na istotną zmianę przedmiotu działalności

pozwanej itp. W celu umożliwienia akcjonariuszom mniejszościowym zapoznania

się z treścią wyceny i innymi dokumentami wnioskowana była przerwa w obradach.

Jednak, w związku z brakiem poparcia wymaganej większości akcjonariuszy,

5

uchwały o zarządzeniu przerwy nie podjęto. Zarząd pozwanej poinformował

akcjonariuszy, że odpowiedzi na zadane pytania udzieli na piśmie, natomiast

jeśli chodzi o wartość rynkową pozwanej spółki oznajmił, że jest to kwota

1.392.270.000 zł. Wcześniej powód nie wykazywał zainteresowania zapoznaniem

się z dokumentacją dotyczącą łączenia, w kancelarii obsługującej proces łączenia

lub w siedzibie spółki.

Następnie, w pisemnej odpowiedzi, zarząd Elektrowni Opole wskazał m.in.,

iż przed przystąpieniem do realizacji projektu konsolidacji przeprowadzano szereg

analiz, w tym analiz prawnych, dotyczących modelu przeprowadzenia konsolidacji,

przy uwzględnieniu wielu czynników, w tym prognoz dotyczących wzrostu

zapotrzebowania na energię elektryczną. Wyjaśnił, że istotą połączenia jest

optymalizacja sytuacji ekonomicznej zarówno spółek uczestniczących

w konsolidacji, jak i ich akcjonariuszy. Na tę optymalizację składają się z kolei

szybkość i efektywność realizacji procesu oraz możliwe do osiągnięcia synergie.

Wycena wartości spółek dokonana została na potrzeby ustalenia parytetów

wymiany, a spółka, która dokonywała wyceny (PwC) wybrana została w procesie

przetargowym wspólnym dla wszystkich podmiotów uczestniczących w procesie

konsolidacji. Niemożliwym byłoby, zdaniem pozwanej, aby każdy z podmiotów, we

własnym zakresie, bez porozumienia z innymi podmiotami w grupie, dokonał

wyboru odrębnego doradcy. Mimo zcentralizowanego trybu wyboru firmy

wyceniającej, każdej z wycenianych spółek przedkładany był odrębny raport

z wyceny danej spółki. Zastosowane metody wyceny wartości spółek na potrzeby

ustalenia parytetów wymiany zostały sporządzone przez renomowaną spółkę,

której jednym z zadań był wybór i przyjęcie do wyceny metody najbardziej

adekwatnej dla celów obliczenia parytetu wymiany, pozwalającej na prawidłowe

odzwierciedlenie wartości poszczególnych spółek i przede wszystkim sprawiedliwej

z punktu widzenia wszystkich akcjonariuszy i interesariuszy tych spółek.

Zastosowane metody w sporządzonej wycenie zostały zaakceptowane przez

zarządy wszystkich spółek, a także pozytywnie zaopiniowane przez biegłego

wyznaczonego przez sąd. Pozwana wskazała nadto, że odpowiedzi na część

zadanych pytań, powód znajdzie w wyciągu z wycen przygotowanych przez PwC,

z którymi zapoznać się może w siedzibie kancelarii prawnej W. G.

6

Załącznik nr 4 do planu połączenia ustala wartość majątku spółek

przejmowanych. Dla ustalenia wartości przyjęta została wycena księgowa,

zakładająca, że wartość spółki jest równa wartości jej aktywów netto wyliczonej

w oparciu o bilans spółki, a zatem, że stanowi różnicę pomiędzy sumą aktywów,

a sumą zobowiązań i rezerw na zobowiązania.

Postanowieniem z dnia 1 września 2010 r., Sąd Rejonowy w Ł., XX Wydział

Krajowego Rejestru Sądowego dokonał połączenia niektórych spółek: PGE

Elektrownia Turów S.A., PGE Kopalnia Węgla Brunatnego Bełchatów S.A., PGE

Kopalnia Węgla Brunatnego Turów S.A., PGE Zespół Elektrowni Dolna Odra S.A.,

PGE Elektrociepłownia Lublin Wrotków spółki z o.o., PGE Elektrociepłownia Kielce

S.A., PGE Elektrociepłownia Rzeszów S.A., PGE Elektrociepłownia Gorzów S.A.,

PGE Zespół Elektrociepłowni Bydgoszcze S.A., Energetyka Boruta spółki z o.o.,

Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej spółki z o.o. i Przedsiębiorstwo Energetyki

Cieplnej Gorzów spółki z o.o.

Pozwana należy do grupy spółek objętych procesem konsolidacji. Polega on

na wniesieniu przez Skarb Państwa akcji spółek konsolidowanych na poczet

pokrycia kapitału zakładowego spółek konsolidujących, które są spółkami

z udziałem Skarbu Państwa lub spółkami z udziałem spółek ze 100% udziałem

Skarbu Państwa.

Wyłączenie spółki z konsolidacji miałoby wpływ na stan majątkowy

pozwanej, jej możliwości regulowania bieżących zobowiązań, zdolność

pozyskiwania finansowania, a także płynność finansową.

Planowane połączenie pozwanej z PGE Bełchatów, skutkować ma tym, że

finansowanie działalności odbywać się będzie w ramach jednego podmiotu, co

wiąże się z ułatwieniem pozyskiwania finansowania, skoro po połączeniu zwiększy

się skala wielkości wyników finansowych, ułatwiony będzie dostęp do finansowania

zewnętrznego, a przy tym nastąpi poprawa wartości wyników w ramach spółki

przejmującej. Płynność finansowa pozwanej jest bowiem zagrożona ze względu na

skumulowanie się obowiązku spłaty szeregu zobowiązań bieżących o znacznej

wartości. Pozwaną obciąża kredyt zaciągnięty w Banku PEKAO S.A. na kwotę

1.044.810.922 zł, a nadto obowiązek spłaty kwoty wynikającej z decyzji Prezesa

URE w wysokości 241.674.150 zł oraz zobowiązań z tytułu dywidendy za 2009 r.

7

w kwocie 265.780.000 zł. Nadto, brak lub opóźnienie spłaty rat kredytowych oraz

ryzyko utraty płynności finansowej uprawnia Bank do wypowiedzenia umowy

i postawienia istniejącego zadłużenia w stan natychmiastowej wymagalności.

Zmiany statutu spółki przejmującej wprowadzone w uchwale połączeniowej

polegałyby na uzupełnieniu zasadniczego profilu działalności spółki poprzez

dopisanie do ubocznych przedmiotów działalności tych elementów, których nie było

w uprzedniej przed połączeniem treści statutu spółki. W dalszym jednak ciągu,

przedmiotem działalności spółki ma być wytwarzanie, przesyłanie, dystrybucja

i handel energią elektryczną.

Sąd Apelacyjny […], wyrokiem z dnia 14 września 2011 r., oddalił apelację

powoda wniesioną od orzeczenia Sądu pierwszej instancji.

Przyjął, odmiennie od Sądu pierwszej instancji, że plan połączenia nie

obejmował wyceny majątku spółek podlegających procesowi połączenia

sporządzonej przez firmę PwC. Załącznik nr 4 obejmował jedynie ustalenie wartości

majątku spółek przejmowanych ujawnionych w ich bilansach sporządzonych na

dzień 1 grudnia 2009 r., a wskazanych w oświadczeniach zawierających informacje

o stanie księgowym tych spółek, stanowiących załącznik nr 6 do planu połączenia.

Błędne było także ustalenie, że plan połączenia ogłoszony w Monitorze Sądowym

i Gospodarczym zawierał informację o tym, że istnieje „Wycena” PwC oraz, że

można się z nią zapoznać.

Przepis art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h. wymaga, aby do planu połączenia dołączony

został pełen dokument wyceny, a akcjonariuszom przysługuje prawo przeglądania

go (art. 505 § 1 pkt 3 k.s.h.). O zachowaniu uprawnień powoda do zaskarżenia

spornej uchwały decydowała sama obiektywna możliwość zaznajomienia się przez

niego z dokumentem wyceny, a nie wykazywanie przez niego jakiejkolwiek

aktywności w uzyskaniu dostępu do tego dokumentu. Skoro więc pełna wycena nie

została udostępniona akcjonariuszom mniejszościowym, to jedynie ta okoliczność

stanowiła podstawę oceny, czy doszło do naruszenia przepisów k.s.h. oraz praw

akcjonariuszy, jak również do naruszenia zasady ich równego traktowania.

Przepis art. 499 k.s.h. określa minimalną treść, która powinien zawierać plan

połączenia spółek, w tym m.in. określenie stosunku wymiany udziałów lub akcji

spółki przejmowanej na udziały lub akcje spółki przejmującej (art. 499 § 1 pkt 2

8

k.s.h.) oraz dokumenty, które winny być do niego dołączone (art. 499 § 2 i 3 k.s.h.).

Stosownie zaś do treści art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h., do planu połączenia należy

dołączyć dokument zawierający ustalenie wartości majątku spółki przejmowanej

bądź spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki, na określony dzień

w miesiącu, poprzedzający złożenie wniosku o ogłoszenie planu połączenia.

Stosownie do przepisu z art. 505 § 1 pkt 3 k.s.h., wspólnicy (akcjonariusze) mają

prawo przeglądać ten dokument. Celem tych regulacji jest ustalenie danych

wyjściowych dla określenia parytetu wymiany przyjętego w planie połączenia oraz

zapewnienie akcjonariuszom dostępu do tych danych. Załącznik do planu

połączenia w postaci „ustalenia wartości majątku spółek przejmowanych” nie służy

innemu celowi w toku procesu połączenia. Dokument stanowiący załącznik nr 4,

dołączony do planu połączenia, nie stanowił jednak wyłącznej podstawy do

ustalenia danych wyjściowych dla wyliczenia parytetu wymiany określonego w tym

planie, gdyż dokumentem służącym do ostatecznego ustalenia parytetu wymiany

była wycena sporządzona przez firmę PwC. W konsekwencji, częściowo

uzasadniony był zarzut naruszenia art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h., co w efekcie

doprowadziło także do uchybienia obowiązkom informacyjnym wynikającym z art.

505 § 1 pkt 3 k.s.h. skoro powodowi nie udostępniono pełnej wyceny sporządzonej

przez firmę PwC, stanowiącej podstawę ustalenia parytetu wymiany.

Naruszenia w tzw. fazie menadżerskiej procesie połączeniowym spółek

powołanych wcześniej przepisów nie przesądzało o zasadności powództwa, gdyż

naruszenie wymogów formalnych (także poprzedzających podjęcie uchwały)

skutkuje nieważnością uchwały jedynie wówczas, gdy mogło mieć istotny wpływ na

jej treść. Załącznik w postaci ustalenia wartości majątku spółek przejmowanych ze

swej istoty służy ustaleniu stosunku wymiany udziałów lub akcji. Z tego punktu

widzenia najistotniejszym jego elementem jest metoda wyceny oraz moment

wyceny. Zestawienie tych dwóch danych determinuje efekt końcowy w postaci

wynikowej wartości spółek przejmowanych. Te istotne dane wynikały z planu

połączenia, w którym wskazano metody wyceny spółek przejmowanych oraz

z załącznika nr 4, w którym podano moment wyceny. Dodatkowo, powyższe dane

były udostępniane wszystkim akcjonariuszom na ich żądanie (w tym powodowi)

w formie wyciągu z wyceny sporządzonej przez firmę PwC. Dane te pozwalały

9

powodowi na ocenę procesu łączenia się spółek pod kątem ekonomicznej

opłacalności tego przedsięwzięcia. Na tym etapie procesu łączenia spółek

akcjonariusz nie ma żadnych uprawnień, które pozwalałyby na modyfikację treści

planu połączenia, zwłaszcza w zakresie parytetu wymiany. Nie jest także

uczestnikiem postępowania rejestrowego prowadzonego w oparciu o art. 502 k.s.h.

Podstawowe uprawnienia korporacyjne powoda zostały w procesie połączenia

spółek zagwarantowane, a jego interesy były należycie chronione. Powód nie

wykazał, aby wskazane powyżej uchybienia zaistniałe w fazie menadżerskiej

procesu połączenia miały istotny wypływ na treść zaskarżonej uchwały. Dodatkowo,

nie bez znaczenia pozostawała przy tym obowiązująca w spółkach akcyjnych

zasada dominacji kapitału nad czynnikiem osobowym.

Sąd Apelacyjny za chybiony uznał zarzut naruszenia art. 20 k.s.h.

Nierównoprawne potraktowanie akcjonariuszy może nastąpić jedynie w sytuacjach

obiektywnie uzasadnionych rzeczywistym interesem spółki, który nie jest tożsamy

z interesem akcjonariuszy większościowych. Zasada, wynikająca z powołanego

przepisu, znajduje zastosowanie w relacji pomiędzy organami spółki a wspólnikami

lub akcjonariuszami, nie zaś w relacjach pomiędzy samymi wspólnikami lub

akcjonariuszami. Nie doszło do tego naruszenia również przez nieudostępnienie

akcjonariuszom mniejszościowym dokumentu obejmującego pełną wycenę. Powód,

mimo braku dostępu do pełnego dokumentu wyceny, miał możliwość powzięcia

świadomej decyzji o swym dalszym zaangażowaniu w spółkę przed dniem

13 sierpnia 2010 r., kiedy to upłynął termin do zamiany akcji spółki konsolidowanej

na akcje spółki konsolidującej w trybie art. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r.

o zasadach nabywania od Skarbu Państwa akcji w procesie konsolidacji spółek

sektora elektroenergetycznego (Dz.U. Nr 191, poz. 1367), gdyż, tak jak inni

akcjonariusze, miał dostęp do wyciągu z wyceny, sprawozdań finansowych oraz

sprawozdań z działalności łączących się spółek za trzy ostatnie lata obrotowe wraz

z opinią biegłego rewidenta, sprawozdań zarządów łączących się spółek

sporządzonych dla celów połączenia oraz opinii biegłego oceniającego poprawność

i rzetelność planu połączenia oraz ocenę stosunku wymiany akcji (art. 505 k.s.h.).

Czynności, które miał podjąć, w połączeniu z informacją uzyskaną na

zgromadzeniu o wartości rynkowej spółki dla potrzeb ustalenia parytetu wymiany

10

oraz dostępnym wyciągiem z wyceny, umożliwiały mu ocenę zasadności

podejmowanych decyzji. Nadto, powód mógłby skutecznie powoływać się na

naruszenie wskazanego przepisu, i w konsekwencji jego wpływ na treść uchwały,

jedynie wtedy, gdyby wykazał, że w przypadku udostępnienia mu pełnej wyceny

głosowanie nad połączeniem przedstawiałoby się inaczej. PGE Polska Grupa

Energetyczna posiadała wiedzę dotyczącą pełnej wyceny sporządzonej przez firmę

PwC nie ze względu na szczególne potraktowanie jej jako akcjonariusza

większościowego pozwanej spółki, ale ze względu na zlecenie sporządzenia

wyceny przez tę spółkę.

Sąd Apelacyjny stwierdził także, iż w procesie połączenia spółek

zastosowanie art. 428 k.s.h. nie jest wyłączone.

Nietrafny był zarzut naruszenia art. 509 § 3 k.s.h. Za obejście zakazu

wynikającego z tego przepisu należy uznać taką sytuację, w której skarżący co

prawda wskazuje na naruszenie przepisów kodeksu spółek handlowych

normujących proces połączenia, ale w istocie stara się chronić wyłącznie swoje

indywidualne uprawnienia związane z przyjętym w zaskarżonej uchwale

stosunkiem wymiany akcji. Działania powoda były w istocie zdeterminowane jego

własnym interesem ekonomicznym związanym bezpośrednio z kwestionowanym

przez niego parytetem wymiany. Z tych przyczyn oddalenie przez Sąd pierwszej

instancji, wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego na

okoliczność określenia wartości łączących się spółek oraz nieprawidłowego

ustalenia tych wartości, przyjętych do określenia parytetu wymiany, było zasadne.

Niezasadne było stanowisko Sądu Okręgowego o ograniczeniu kognicji tego

Sądu do badania zgodności zaskarżonej uchwały wyłącznie z przepisami k.s.h.

Artykuł 425 § 1 k.s.h. umożliwia żądanie stwierdzenia nieważności uchwały

walnego zgromadzenia, sprzecznej z ustawą, nie zawężając zakresu kontroli

legalności uchwały wyłącznie do przepisów k.s.h. Podlegał więc badaniu zarzut

powoda sprzeczności uchwały nr 4 z przepisem art. 44b ustawy z dnia 29 września

1994 r. o rachunkowości (jedn. tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223) oraz z art.

9 i art. 13 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów

(Dz.U. Nr 50, poz. 331, dalej „ustawa antymonopolowa”), jednak zarzut ten

bezpośrednio zmierzał do podważenia przyjętego parytetu wymiany akcji, gdyż

11

wprost kwestionował przyjętą wycenę, odwołując się do braku ustalenia „wartości

godziwej” pozwanej spółki i, będący jej konsekwencją, obrany stosunek wymiany

akcji, co w świetle art. 509 § 3 k.s.h. było to niedopuszczalne. Natomiast

w odniesieniu do zarzucanej przez powoda sprzeczności uchwały z przepisami

ustawy antymonopolowej, Sąd Apelacyjny przyjął, że z uwagi na zakres

przedmiotowy jej regulacji oraz kompetencje organów przez nią ukonstytuowanych,

badanie planowanego połączenia w procesie dotyczącym zaskarżenia uchwały,

pod kątem ochrony konkurencji i konsumentów było niedopuszczalne. Rezygnacja

przez Sąd Okręgowy z badania legalności zaskarżonej uchwały pod kątem jej

zgodności z ustawą antymonopolową ostatecznie okazała się więc prawidłowa.

W rezultacie nie doszło też naruszenia przez Sąd przepisu art. 227 k.p.c. poprzez

oddalenie wniosków powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, a oddalenie

powództwa nastąpiło bez naruszenia przepisów art. 9 i art. 13 ustawy

antymonopolowej.

Tylko ubocznie ocenił Sąd Apelacyjny, że art. 9 ustawy antymonopolowej nie

ma zastosowania do, zarzucanego przez powoda, ewentualnego zamiaru

budowania pozycji dominującej. Poza tym, zamiar koncentracji nie podlega

zgłoszeniu, gdy dotyczy, tak jak w rozpoznawanej sprawie, przedsiębiorców

należących do tej samej grupy kapitałowej (art. 14 pkt 5 ustawy).

Niezasadny był zarzut niezachowania w procesie połączeniowym spółek

wymagania zawartego w art. 501 k.s.h. wskutek, zarzucanego przez powoda, braku

uzasadnienia ekonomicznego połączenia. Powód nie kwestionował, że wskazany

dokument został sporządzony. Ograniczył się do kwestionowania treści

przedstawionego uzasadnienia, ściśle łącząc swe stanowisko z eksponowaną

przez niego kwestią parytetu wymiany akcji. Zasadnie zatem przyjął Sąd pierwszej

instancji, że art. 509 § 3 k.s.h. wyklucza uchylenie lub stwierdzenie nieważności

uchwały w oparciu o tę podstawę. Celowe jest, aby zawarte w uzasadnieniu

argumenty zostały tak dobrane, by przekonać wspólników do planowanego

połączenia. Ekonomiczne uzasadnienie połączenia należy rozumieć jako motywy,

które legły u podstaw wszczęcia procedury połączenia oraz celów, które w jej

wyniku mają zostać osiągnięte. Kwestionowane uzasadnienie zostało oparte na

argumentach ekonomicznych. Okoliczność, że nie zostały one zaaprobowane przez

12

skarżącego, nie zmieniała tego faktu. Nadto, na aprobatę nie zasługiwał również

zarzut dotyczący użycia argumentów tożsamych co do natury i treści

w uzasadnieniach ekonomicznych sporządzonych przez zarządy łączących się

spółek. Dopuszczalna jest bowiem sytuacja, w której każdej z łączących się spółek

przyświeca ten sam cel, który chce osiągnąć przez transformację. Sposób redakcji

sprawozdania oraz kwestie stylistyczne są okolicznościami pozbawionymi

znaczenia.

Nieuzasadnionym był zarzut naruszenia art. 416 k.s.h., gdyż Sąd Okręgowy

prawidłowo ocenił, iż w związku z połączeniem nie zaplanowano istotnej zmiany

przedmiotu działalności spółki przejmującej, a jedynie uzupełniono jej profil

działalności. Niewystarczające jest jedynie zwiększenie zakresu dotychczasowej

działalności i jej skali. Od pojęcia istotnej zmiany działalności należy oddzielić

konsekwencje połączenia się spółek, które mają charakter organizacyjno-

logistyczny, które związane są z ujednoliceniem procesu produkcji czy też

dystrybucji oraz zarządzania przedsiębiorstwem

Za pozbawiony uzasadnionych podstaw uznał również zarzut naruszenia art.

422 k.s.h. Powód nie udowodnił przesłanek uzasadniających uwzględnienie

powództwa na tej podstawie prawnej, tj. aby zaskarżona uchwała podjęta została

z naruszeniem dobrych obyczajów pojmowanych jako normy przyzwoitego

postępowanie w obrocie gospodarczym i uczciwości kupieckiej uwzględniające

w odpowiednim stopniu różne interesy służące wszystkim akcjonariuszom przy

jednoczesnym uwzględnieniu wszystkich omówionych aspektów funkcjonowania

pozwanej jako spółki akcyjnej. Podjęcie uchwały nie miało charakteru niegodziwego

i nagannego oraz nie było działaniem świadomie i wprost nakierowanym na

wyrządzenie szkody interesom pozwanej spółki. Powód nie wykazał także, aby

sporna uchwała została podjęta z zamiarem pokrzywdzenia jego jako akcjonariusza

mniejszościowego.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wniósł powód, który

zaskarżył go w całości. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej zarzucił

naruszenie:

- art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h. w zw. z art. 506 § 4 k.s.h. (zarzut nr 1) poprzez jego

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że

13

braki w zakresie planu połączenia, polegające na niedołączeniu do niego

załącznika określonego w art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h. skutkują, wyłącznie

naruszeniem określonych w art. 505 k.s.h. praw informacyjnych

akcjonariuszy, które to naruszenie może skutkować nieważnością uchwały

połączeniowej wyłącznie w sytuacji, gdy naruszenie to miało wpływ na treść

uchwały, podczas gdy prawidłowa wykładnia i zastosowanie wymienionych

wyżej przepisów prowadzi do wniosku, że plan połączenia stanowi integralną

całość, określoną treścią art. 499 § 1 i 2 k.s.h., będącą koniecznym

elementem uchwały połączeniowej, stąd brak któregokolwiek z załączników

wskazanych w art. 499 § 2 k.s.h. powoduje, że uchwała wyrażająca zgodą

na taki wadliwy plan połączenia jest nieważna, albowiem nie zawiera

wszystkich elementów nakazanych przez prawo (art. 506 § 4 k.s.h.);

- art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h. (zarzut nr 2) poprzez jego błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że braki w zakresie

planu połączenia, polegające na niedołączeniu do niego załącznika

określonego w art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h. skutkują wyłącznie naruszeniem praw

informacyjnych akcjonariuszy określonych w art. 505 k.s.h., które to

naruszenie może skutkować nieważnością uchwały połączeniowej wyłącznie

w sytuacji, gdy naruszenie to miało wpływ na treść uchwały, podczas gdy ze

względu na szczególny charakter procedury połączeniowej niedołączenie do

planu połączenia załącznika, o którym mowa w art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h.,

skutkuje nieważnością uchwały w przedmiocie wyrażenia zgody na tak

sporządzony plan połączenia, bez względu na to, czy wadliwość ta miała

wpływ na decyzję akcjonariuszy co do sposobu głosowania;

- art. 20 k.s.h. (zarzut nr 3) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie,

polegające na dokonaniu nieuzasadnionego zróżnicowania praw

akcjonariuszy pozwanej, skutkującego uznaniem, że usprawiedliwione było

przyznanie uprzywilejowanej pozycji PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.

z siedzibą w Warszawie oraz PGE Górnictwo i Energetyka S.A. z siedzibą

w Łodzi podczas gdy prawidłowa wykładnia i zastosowanie wymienionych

wyżej przepisów prowadzi do wniosku, że na gruncie niniejszej sprawy brak

14

było obiektywnych podstaw dla zróżnicowania praw akcjonariuszy strony

Pozwanej w zakresie dostępu do informacji związanych z połączeniem;

- art. 428 § 1 k.s.h. i art. 505 k.s.h. w zw. z art. 425 k.s.h. i w zw. z art. 20

k.s.h. (zarzut nr 4) poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie, polegające na przyjęciu, że naruszenie prawa do informacji

określonego we wskazanych wyżej przepisach może stanowić podstawę do

zaskarżenia uchwały jedynie wtedy, gdy akcjonariusze mniejszościowi

dysponują taką ilością głosów, która pozwoliłaby „zablokować" uchwałę,

podczas gdy prawidłowa wykładnia i zastosowanie wymienionych wyżej

przepisów prowadzi do wniosku, że naruszenie takie może uzasadniać

uznanie uchwały połączeniowej za nieważną, nawet jeśli akcjonariusze,

którym nie udzielono informacji, nie stanowili mniejszości zdolnej

zablokować jej podjęcie;

- art. 505 k.s.h. w zw. z art. 428 § 2 k.s.h. (zarzut nr 5) poprzez jego błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że zarząd

spółki biorącej udział w procesie połączenia może uchylić się od udzielenia

akcjonariuszowi informacji w zakresie objętym dyspozycją art. 505 k.s.h., ze

względu na tajemnicę przedsiębiorstwa, podczas gdy prawidłowa wykładnia

i zastosowanie wymienionych wyżej przepisów prowadzi do wniosku, iż

przepis art. 505 k.s.h. wyłącza, jako przepis szczególny, zastosowanie art.

428 § 2 k.s.h. w tym zakresie;

- art. 509 § 3 k.s.h. (zarzut nr 6) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy, a to wobec przyjęcia, że

w świetle tego przepisu nie jest dopuszczalne zaskarżenie uchwały

połączeniowej ze względu na zarzuty dotyczące uzasadnienia

ekonomicznego połączenia, prawidłowości i rzetelności ustalenia wartości

łączących się spółek oraz naruszenia interesu łączących się spółek, podczas

gdy prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie przepisu art. 509 § 3

k.s.h. na gruncie niniejszej sprawy wyklucza uznanie za niedopuszczalne

zarzutów odnoszących się do uzasadnienia ekonomicznego połączenia,

prawidłowości i rzetelności ustalenia wartości łączących się spółek oraz

naruszenia interesu łączących się spółek;

15

- art. 501 k.s.h. (zarzut nr 7) poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do

przyjęcia, że ogólne (niepoparte żadnymi konkretnymi danymi) uzasadnienie

ekonomiczne połączenia, wspólne dla wszystkich łączących się spółek,

spełnia wymogi prawidłowo sporządzonego sprawozdania zarządu łączącej

się spółki, podczas gdy w świetle prawidłowej wykładni przepisu art. 501

k.s.h. ekonomiczne uzasadnienie połączenia powinno być

zindywidualizowane (sporządzone osobno dla każdej z łączących się spółek)

i zawierać szczegółową analizę ekonomicznych skutków połączenia z punktu

widzenia konkretnej spółki, biorącej udział w połączeniu;

- art. 416 k.s.h. (zarzut nr 8) poprzez jego niezastosowanie na gruncie

niniejszej sprawy wobec uznania, że dokonana w związku z połączeniem

zmiana umowy spółki PGE Elektrowni Bełchatów S.A. nie była istotna,

podczas gdy zarówno ilość zmian podjętych przez Nadzwyczajne Walne

Zgromadzenie Akcjonariuszy spółki PGE Elektrowni Bełchatów, jak

i charakter oraz treść tych zmian nie pozostawiają wątpliwości, że doszło do

istotnej zmiany przedmiotu działalności tejże spółki, a tym samym przepis

art. 416 k.s.h. znajdował zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy;

- art. 509 § 3 k.s.h. w zw. z art. 44b ustawy z dnia 22 września 1994 r.

o rachunkowości (zarzut nr 9) poprzez ich niewłaściwą wykładnię oraz

błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż zarzuty powoda, w myśl

których sporządzona na potrzeby połączenia wycena wartości strony

pozwanej, stanowiąca podstawę dla ustalenia parametrów połączenia

zawartych w uchwale nr 4 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia

Akcjonariuszy pozwanej z dnia 16 czerwca 2010 r. jest zarzutem w ramach

niniejszego sporu niedopuszczalnym, albowiem jest objęta zakazem z art.

509 § 3 k.s.h., podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu art. 509 § 3

k.s.h. prowadzić musi do wniosku, że zarzut naruszenia przez zaskarżoną

uchwałę przepisu art. 44b ustawy o rachunkowości, nie jest

niedopuszczalny, stąd zaskarżona uchwała polegała ocenie zgodności z art.

44b ustawy o rachunkowości;

- art. 6 ewentualnie art. 9 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie

konkurencji i konsumentów (zarzut nr 10) poprzez ich niezastosowanie

16

wynikające z bezzasadnego uznania, że sąd powszechny nie może badać

zarzutów co do tego, że połączenie jest przejawem nieważnego

porozumienia ograniczającego konkurencję oraz co do tego, że jest ono

przejawem nadużycia pozycji dominującej (w obu wypadkach ze skutkiem

w postaci nieważności zaskarżonej uchwały), podczas gdy przepisy te

znajdowały zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy, a zaskarżona

uchwała, jako sprzeczna z powołanymi wyżej przepisami, jest nieważna, co

sąd może i powinien ustalić, badając ważność zaskarżonej uchwały;

- art. 422 k.s.h. (zarzut nr 11) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie na

gruncie niniejszej sprawy, a to wobec przyjęcia, że uchwała połączeniowa

nie była sprzeczna z dobrymi obyczajami i nie godziła zarazem w interes

spółki, mając na celu pokrzywdzenie akcjonariuszy mniejszościowych,

podczas gdy prawidłowe zastosowanie przepisu art. 422 k.s.h. na gruncie

niniejszej sprawy oznaczało konieczność uchylenia zaskarżonej uchwały,

bowiem jest ona sprzeczna z dobrymi obyczajami i godzi ona w interes

spółki, mając również na celu pokrzywdzenie akcjonariuszy

mniejszościowych.

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej zarzucił naruszenie:

- art. 227 w zw. z art. 278 k.p.c. (zarzut nr 12) poprzez ich niewłaściwe

zastosowanie, polegające na oddaleniu dowodu z opinii biegłego na

okoliczność wpływu planowanego połączenia na powstanie pozycji

dominującej PGE Elektrowni Bełchatów na rynku, podczas gdy ze względu

na konieczność rozpoznania na gruncie niniejszej sprawy naruszenia przez

zaskarżoną uchwałę również art. 6 ewentualnie art. 9 ustawy z dnia

16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów przeprowadzenie

dowodu z opinii biegłego na wskazane wyżej okoliczności było konieczne.

Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Po zakończeniu postępowania apelacyjnego została wykreślona

z Krajowego Rejestru Sądowego pozwana PGE Elektrownia Opole S.A. w Brzeziu.

W jej miejsce w postępowaniu kasacyjnym brała udział PGE Górnictwo

i Energetyka Konwencjonalna S.A. w Bełchatowie.

17

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W odniesieniu do uchwały o połączeniu spółek, będącej przedmiotem

zaskarżenia powództwem z art. 245 § 1 k.s.h., zakres rozpoznania sprawy

obejmował badanie zarówno zgodności treści uchwały z ustawą, w szczególności

przepisami k.s.h., jak również badanie zgodności z przepisami procedury

poprzedzającej podjęcie zaskarżonej uchwały.

Pierwszy z zarzutów skargi kasacyjnej dotyczy zgodności treści zaskarżonej

uchwały połączeniowej z wymaganiami przewidzianymi dla tego rodzaju uchwały

w art. 506 § 4 k.s.h., który określa minimalną, a zarazem obligatoryjną treść, jaką

powinna zawierać uchwała połączeniowa. Brak jednego z tych elementów

powoduje nieważność podjętej uchwały jako sprzecznej – w zakresie treści –

z bezwzględnie obowiązującym przepisem. Zgodnie z art. 506 § 4 k.s.h., uchwała

połączeniowa, powinna zawierać zgodę na plan połączenia, a także na

proponowane zmiany umowy albo statutu spółki przejmującej bądź na treść umowy

albo statutu nowej spółki. Zgoda na plan połączenia wyrażany w uchwale

połączeniowej dotyczy planu połączenia sensu stricto, tj. planu połączenia,

o którym mowa w art. 499 § 1 k.s.h., bez dokumentów stanowiących załączniki do

tego planu według art. 499 § 2 k.s.h. (planu połączenia sensu largo). Z tej

przyczyny, uchybienie polegające na niezałączeniu do planu podziału jednego

z dokumentów wymienionych w art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h. – ustalenia wartości

majątku spółki przejmowanej bądź spółek łączących się przez zawiązanie nowej

spółki na określony dzień w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku

o ogłoszenie planu połączenia - nie powoduje niezgodności podjętej uchwały

połączeniowej z prawem, jeżeli plan połączenia sensu stricto, na który wyrażono

zgodę w uchwale, zawiera wszystkie elementy określone w art. 499 § 1 k.s.h.

Istotne jest bowiem to, czy w planie połączenia został określony stosunek wymiany

udziałów lub akcji spółki przejmowanej bądź spółek łączących się przez zawiązane

nowej spółki na udziały lub akcje spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej

i wysokość ewentualnych dopłat, nadto zasady dotyczące przyznania udziałów

albo akcji w spółce przejmującej bądź w spółce nowo zawiązanej (art. 499 § 1 pkt 2

i 3 k.s.h.). Za taką wykładnią przemawia to, że dokumenty określone w art. 499 § 2

k.s.h., stanowiące załączniki do planu podziału, pełnią jedynie rolę pomocniczą dla

18

określenia niezbędnej, wymaganej w art. 499 § 1 k.s.h., treści planu podziału.

Ponadto uchwała połączeniowa, jak wprost stanowi art. 506 § 4 k.s.h., powinna

zawierać zgodę na proponowane zmiany umowy albo statutu spółki przejmującej

bądź na treść umowy albo statutu nowej spółki. Byłoby to zbędne gdyby zgoda na

plan podziału, wyrażana w uchwale połączeniowej, miała obejmować także zgodę

na treść jego załączników, tj. plan połączenia sensu largo.

Niezasadność omówionego wyżej zarzutu przesądza o bezzasadności

kolejnego zarzutu skargi kasacyjnej kwestionującego zasadność stanowiska Sądu

Apelacyjnego, że naruszenie art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h., polegające na niezałączeniu

do planu podziału załącznika wymaganego przez ten przepis, nie skutkowało, z tej

tylko przyczyny, koniecznością stwierdzenia nieważności uchwały, lecz zostało

zakwalifikowane jedynie jako naruszenie w procedurze podejmowania uchwały

prawa akcjonariusza do uzyskania stosowanych informacji, które mogło mieć co

najwyżej wpływ na treść zaskarżonej uchwały. Stanowisko powoda byłoby słuszne

gdyby ustalono, że dokument wymieniony w art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h. nie został

w ogóle sporządzony w ramach procedury poprzedzającej podjęcie uchwały

połączeniowej. Z dokonanych ustaleń wynika natomiast, że taki dokument,

w postaci wyceny WpC, został sporządzony, a uchybienie przepisom polegało

jedynie na tym, że do planu połączenia został załączony jedynie wyciąg z tej

wyceny i tylko do tego dokumentu mieli dostęp akcjonariusze mniejszościowi.

Większość pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej odnosiła się do oceny

istnienia i skutków dalszych, wskazywanych przez powoda, uchybień przepisom

regulującym procedurę podjęcia zaskarżonej uchwały. Trafnie przyjął Sąd

Apelacyjny, odwołując się do utrwalonego stanowiska Sądu Najwyższego

(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 grudnia 1998 r., I CKN 243/98, OSNC

1999, nr 6, poz. 116, z dnia 16 lutego 2005 r. , III CK 296/04, OSNC 2006, nr 2,

poz. 31, z dnia 19 września 2007 r., II CSK 165/07, nie publ.), że naruszenie

przepisów dotyczących procedury podjęcia uchwały walnego zgromadzenia

akcjonariuszy, sama w sobie nie skutkuje nieważnością podjętej uchwały, gdyż

każdorazowo należy ocenić, czy naruszenie przepisu ustawy o charakterze

proceduralnym mogło mieć wpływ na treść podjętej uchwały.

19

W pierwszej kolejności, bez badania wpływu ewentualnego uchybienia na

treść zaskarżonej uchwały, należy wykluczyć zarzut naruszenia art. 416 k.s.h.

przez przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że uchwała połączeniowa nie prowadziła do

istotnej zmiany przedmiotu działalności spółki przejmującej. Według dokonanych

ustaleń, poszerzenie działalności o nowe elementy mieściło się w zasadniczym

profilu działalności tej spółki, który nadal został zachowany, a ponadto zmiany,

będące następstwem połączenia spółek, miały charakter organizacyjny. Pojęcie

„istotnych zmian przedmiotu działalności spółki” jest zwrotem niedookreślonym.

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2010 r., II CSK 565/09 (Lex nr

852543) przyjęto, że ze zmianą przedmiotu działalności, która jest istotna mamy do

czynienia tylko wtedy, gdy w porównaniu z dotychczas prowadzoną działalnością

spółka zamierza rozszerzyć lub ograniczyć w sposób znaczący przedmiot swojej

działalności. Dodać należy, iż chodzi o poszerzenie lub ograniczenie rodzaju

(profilu) prowadzonej działalności. Wskazywana w skardze kasacyjnej duża liczba

zmian w przedmiocie działalności spółki przejmującej nie uzasadnia wniosku, że

tym samym doszło do istotnej zmiany przedmiotu działalności spółki, jeżeli dodane

nowe rodzaje działalności jedynie uzupełniały bądź konkretyzowały zasadniczą

działalność prowadzoną dotychczas przez spółkę przejmującą. Uzasadnienie skargi

kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 416 k.s.h. wskutek jego niezastosowania

w odniesieniu do zaskarżonej uchwały, odwołuje się jedynie w sposób ogólny do

treści i charakteru dokonanych zmian w działalności spółki przejmującej, nie

wskazując żadnych konkretnych zmian przedmiotu działalności tej spółki, które,

zdaniem skarżącego, należało zakwalifikować jako istotne w rozumieniu tego

przepisu, gdyż wykraczające poza zakres zasadniczej działalności prowadzonej

przez spółkę przejmującą.

Ponadto, przed dalszą oceną pozostałych zarzutów dotyczących naruszenia

procedury podjęcia uchwały, za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art.

428 § 2 k.s.h., gdyż Sąd Apelacyjny nie przyjął, aby z przepisu tego można było

wyprowadzić uprawnienie do ograniczenia prawa akcjonariuszy mniejszościowych

do uzyskania dostępu do odpowiednich dokumentów i informacji wymienionych

w art. 505 § 1 pkt 3 k.s.h. Sąd Apelacyjny przyjął natomiast, że w zakresie

nieobjętym szczególnymi przepisami dotyczącymi procedury połączeniowej nie jest

20

wyłączone stosowanie art. 428 § 2 k.s.h. Taka, prawidłowa, wykładnia tego

przepisu była przesłanką uznania przez Sąd drugiej instancji, że wymienione prawa

powoda, jako akcjonariusza, do uzyskania stosownych informacji w procedurze

połączenia spółek, zostały naruszone.

Nie doszło do naruszenia art. 501 k.s.h. w sytuacji, gdy ustalono, że zostało

sporządzone wymagane przez ten przepis pisemne sprawozdanie zarządów

łączących się spółek, uzasadniające połączenie, jego podstawy prawne

i uzasadnienie ekonomiczne. Celem tego dokumentu jest przedstawienie

najważniejszych, „strategicznych” dla procesu połączenia zagadnień. Zarzucane

przez powoda niedostatki w uzasadnieniu tego sprawozdania nie są

wystarczającym argumentem przemawiającym za przyjęciem wpływu takiego,

hipotetycznego, uchybienia na treść podjętej uchwały, jeśli się uwzględni, że

kwestie objęte sprawozdaniem są przedmiotem dalszych szczegółowych analiz

w innych dokumentach sporządzanych w procedurze połączeniowej, są

przedmiotem badania biegłego rewidenta wyznaczonego przez sąd, a następnie

przedmiotem obrad walnego zgromadzenia akcjonariuszy przed podjęciem uchwały

połączeniowej.

Przepisy zawarte w art. 499 § 2 w zw. z art. 500 § 2 oraz art. art. 505 § 1 pkt

3 i § 3 k.s.h. mają na celu zagwarantowanie wszystkim akcjonariuszom równego

prawa do uzyskania wszystkich istotnych informacji niezbędnych dla podjęcia przez

akcjonariuszy racjonalnej decyzji w przedmiocie podlegającej głosowaniu uchwały

połączeniowej. Ograniczenie akcjonariuszy w możliwości realizacji tego prawa,

w sytuacji jednoczesnego zapewnienia dostępu do wszystkich informacji,

chociażby wskutek okoliczności faktycznych wskazanych przez Sąd Apelacyjny

(zlecenia przez akcjonariuszy większościowych wykonania wyceny spółek firmie

zewnętrznej), innym, większościowym akcjonariuszom niewątpliwe powoduje także,

wbrew stanowisku tego Sądu, naruszenie zasady równego traktowania wszystkich

akcjonariuszy w tych samych okolicznościach (art. 20 k.s.h.). W takiej bowiem

sytuacji organy spółki powinny przedsięwziąć odpowiednie działania zmierzające

do zagwarantowania także akcjonariuszom mniejszościowym dostęp do

odpowiednich dokumentów. Wymienione wyżej przepisy, gwarantujące każdemu

akcjonariuszowi, bez dodatkowych warunków, prawo do informacji w procedurze

21

połączeniowej, mają charakter szczegółowych regulacji chroniących równe

traktowanie wszystkich akcjonariuszy, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 20 k.s.h.

Naruszając prawo powoda do uzyskania stosownych informacji, doszło tym samym

do naruszenia zasady wynikającej z art. 20 k.s.h. Nie zmienia to jednak

prawidłowości oceny Sądu Apelacyjnego, co do braku podstaw do uwzględnienia

powództwa o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały.

Sąd Apelacyjny, badając wpływ uchybień w zapewnieniu powodowi prawa

do informacji, obejmującego także uprawnienie do dostępu do dokumentu

wymienionego w art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h., przyjął, że nie miało ono wpływu na treść

zaskarżonej uchwały. Na takiej ocenie Sądu, zaważyły trzy zasadnicze argumenty.

Po pierwsze, powód mógł zapoznać się z wyciągiem z wyceny sporządzonej przez

PwC, która zawierała najważniejsze dane, w tym dotyczące przyjętej metodologii

wyceny. Po drugie, dostrzeżone uchybienia zostały w pewnym stopniu „sanowane”

na skutek udzielenia powodowi dodatkowych informacji przed podjęciem

zaskarżonej uchwały. Ponadto powód posiadał dostęp do wszystkich innych

dokumentów, w tym obrazujących stan finansowy spółek. Po trzecie, większościowi

akcjonariusze, którzy głosowali za przyjęciem uchwały, znali pełną treść wyceny,

mogli więc na podstawie wszystkich dokumentów sporządzonych w procedurze

połączeniowej, podjąć decyzję dotyczącą kwestionowanej uchwały. W tych

okolicznościach, dużym uproszczeniem jest konstrukcja zarzutu skargi kasacyjnej

naruszenia art. 20 k.s.h. w zw. z art. 428 § 1 k.s.h. i art. 505 k.s.h. w zw. z art. 20

k.s.h. zarzucająca przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że uwzględnienie stwierdzonych

uchybień mogłoby spowodować skuteczne zaskarżenie podjętej uchwały

połączeniowej tylko wówczas, gdyby akcjonariusze mniejszościowi dysponowali

taką liczbą głosów, która pozwoliłaby im „zablokować” zaskarżoną uchwałę.

W istocie bowiem nie tylko siła głosów, jaką dysponowali akcjonariusze

mniejszościowi, ale również szersze okoliczności towarzyszące podjęciu

zaskarżonej uchwały, były podstawą oceny Sądu Apelacyjnego, że stwierdzone

uchybienia w procedurze podjęcia uchwały polegające na ograniczeniu prawa

powoda jako akcjonariusza mniejszościowego w dostępie do wszystkich

dokumentów, nie miały wpływu na treść podjętej uchwały. Jest rzeczą mało

prawdopodobną, aby powód (względnie inni akcjonariusze mniejszościowi)

22

posiadając dostęp do dokumentu wyceny, do którego mieli dostęp akcjonariusze

większościowi, zdołał przekonać akcjonariuszy do zajęcia innego stanowiska

wobec podlegającej głosowaniu uchwały.

Jednak nawet gdyby nie podzielić tego stanowiska i przyjąć, że uzyskanie

przez akcjonariuszy mniejszościowych pełnych danych zawartych w dokumencie

wyceny mogło spowodować przedstawienie na zgromadzeniu akcjonariuszom

dodatkowych argumentów merytorycznych mogących wpłynąć na decyzje

pozostałych, obecnych na nadzwyczajnym walnym zgromadzeniu akcjonariuszy,

a w konsekwencji na treść uchwały, to i tak, ze względu na regulację zawarta w art.

509 § 3 k.s.h., stwierdzone naruszenia przepisów dotyczących procedury podjęcia

uchwały połączeniowej nie pozwalały na uwzględnienie powództwa o stwierdzenie

nieważności uchwały. Stwierdzone wcześniej uchybienia przepisom wiązały się

bowiem z ograniczeniem prawa powoda w dostępie do dokumentu wymienionego

w art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h. służącemu wyłącznie ustaleniu w planie połączenia

właściwego parytetu wymiany udziałów lub akcji spółek przejmowanych na udziały

lub akcje spółki przejmującej (art. 499 § 1 pkt 2 k.s.h.). W konsekwencji, naruszenia

przepisów proceduralnych mogły mieć wpływ na treść uchwały tylko w zakresie

dotyczącym parytetu wymiany akcji. Zgodnie natomiast z art. 509 § 3 k.s.h.,

uchwała walnego zgromadzenia w sprawie połączenia spółek nie podlega

zaskarżeniu ze względu na zastrzeżenia dotyczące wyłącznie stosunku wymiany

udziałów lub akcji. Niedopuszczalne jest więc kwestionowanie uchwały

połączeniowej ze względu na naruszenia przepisów dotyczących procedury jej

podjęcia związanych z ustaleniem parytetu wymiany akcji w planie podziału

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2012 r., II CSK 77/12, nie publ.).

Za taką, ścieśniającą, wykładnią art. 509 § 3 k.s.h. przemawia cel tego

unormowania zmierzającego do silnej ochrony podjętej uchwały połączeniowej

przejawiającej się w znacznym ograniczeniu przez ustawodawcę możliwości

wzruszenia takiej uchwały, co wynika nie tylko z treści art. 509 § 3 k.s.h., ale także

art. 509 § 2 k.s.h. przewidującego istotne ograniczenia czasowe w możliwości

wniesienia, a następnie uwzględnienia powództwa o uchylenie albo stwierdzenie

nieważności uchwały połączeniowej. Ustawodawca chroni stabilność uchwały

połączeniowej godzącej różne sprzeczne interesy akcjonariuszy, udziałowców

23

łączących się spółek, interesy samych spółek biorących udział w połączeniu, która

ponadto oddziaływuje na sytuację osób trzecich, uczestników obrotu. Ograniczając

możliwość wzruszenia tego rodzaju uchwały, jednocześnie ustawodawca

przewidział uregulowania mające przeciwdziałać nieprawidłowemu określeniu

parytetu wymiany akcji i udziałów, a po podjęciu uchwały, zapewniające

wyrównanie ewentualnej szkody wyrządzonej akcjonariuszowi na skutek

niewłaściwego ustalenia parytetu wymiany udziałów lub akcji. W fazie

poprzedzającej podjęcie uchwały następuje bowiem sprawdzenie prawidłowości

zakładanego w planie połączenia parytetu wymiany udziałów lub akcji poprzez

obligatoryjne badanie tego planu przez biegłego rewidenta powołanego przez sąd

rejestrowy (art. 502 § 1 k.s.h.). Zgodnie z art. 503 § 1 pkt 1 i 2 k.s.h., biegły

sporządza na piśmie szczegółową opinię i składa ją wraz z planem połączenia

sądowi rejestrowemu oraz zarządom łączących się. Opinia ta obejmuje

stwierdzenie, czy stosunek wymiany udziałów lub akcji został ustalony należycie

oraz wskazanie metody albo metod użytych dla określenia proponowanego

w planie połączenia stosunku wymiany udziałów lub akcji wraz oceną zasadności

ich stosowania. Opinia sporządzona przez biegłego nie ma charakteru wiążącego

dla akcjonariuszy, ale jest pomocna do oceny przez nich wszystkich okoliczności,

w tym ustalonego parytetu wymiany udziałów lub akcji, mających znaczenie dla

podjęcia decyzji w przedmiocie zasadności i warunków połączenia spółek.

Natomiast, według art. 509 § 3 zd. drugie k.s.h., ograniczenie możliwości

zaskarżenia uchwały ze względu na zastrzeżenia dotyczące wyłącznie stosunku

wymiany udziałów lub akcji, o których mowa w art. 499 § 1 pkt 2, nie ogranicza

prawa do dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych.

Przewidziane w art. 509 § 3 k.s.h. ograniczenie możliwości kwestionowania

uchwały połączeniowej ze względu na zastrzeżenia dotyczące wyłącznie stosunku

wymiany lub akcji, nie ma charakteru bezwzględnego, co oznacza, że tego rodzaju

zarzut może być podniesiony łącznie z innymi zarzutami uzasadniającymi

powództwo o stwierdzenie nieważności lub uchylenie uchwały połączeniowej.

Chodzi jednak o tego rodzaju zarzuty natury merytorycznej albo formalnej, które

mają charakter rzeczywisty, a nie pozorny i nie są funkcjonalnie związane

z ustaleniem parytety wymiany udziałów lub akcji. Z tej przyczyny, podstawą

24

powództwa nie może być także zarzut niewłaściwego ustalenia wartości spółek

objętych połączeniem. Skoro bowiem nie można podnosić w ramach powództwa

zmierzającego do zakwestionowania uchwały połączeniowej prawidłowości

ustalonego w takiej uchwale parytetu wymiany udziałów lub akcji, to tym samym nie

można również opierać powództwa o zarzut niewłaściwej wyceny spółek, która była

podstawą ustalenia w uchwale określonego parytetu wymiany udziałów lub akcji.

Prowadzi to do uznania za niezasadnego także zarzutu naruszenia art. 509 § 3

k.s.h. w zw. z art. 44b ustawy o rachunkowości, który – jak zasadnie przyjął Sąd

Apelacyjny - zmierzał do wykazania, że przyjęta w wycenie metodologia wyceny

była niewłaściwa w następstwie czego błędnie została dokonana wycena spółek,

a w konsekwencji niewłaściwie został ustalony parytet wymiany akcji. Z tej samej

przyczyny, nie był uzasadniony zarzut naruszenia art. 509 § 3 k.s.h. motywowany

tym, że Sąd Apelacyjny, powołując się na ten przepis, zaniechał badania

uzasadnienia ekonomicznego połączenia spółek podważanego przez powoda tym,

iż osadzało się ono na błędnej wycenie wartości spółek objętych połączeniem.

Niezasadny był zarzut naruszenia art. 6, ewentualnie art. 9 ustawy

antymonopolowej. Przyczyną nieuwzględnienia powództwa opartego o zarzut

naruszenia przez uchwałę przepisów ustawy antymonopolowej było stanowisko

Sądu Apelacyjnego, że badanie sprzeczności uchwały z przepisami tej ustawy

może nastąpić w odrębnym trybie przewidzianym w tej ustawie, co wyłącza badanie

zgodności zaskarżonej uchwały z przepisami ustawy antymonopolowej w ramach

powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały z art. 425 § 1 k.s.h. Innymi słowy,

przesłanką oddalenia powództwa opartego o ten zarzut nie była ocena Sądu drugiej

instancji, że zaskarżona uchwała nie narusza przepisów ustawy antymonopolowej,

lecz to, że zarzut ten powinien podlegać badaniu w innym postępowaniu

uregulowanym w ustawie antymonopolowej. W skardze kasacyjnej trafnie

podniesiono, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. uchwała z dnia 23 lipca

2008 r., III CZP 52/08, OSNC 2009, nr 7-8, poz. 86) przyjęto na tle spraw, w których

badano ważność czynności prawnych, że ustalenie ich nieważności spowodowane

naruszeniem przepisów ustawy antymonopolowej może być przedmiotem

samodzielnego badania sądu, chyba że została już wydana ostateczna decyzja

Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdzająca naruszenie

25

przepisów ustawy antymonopolowej, w tym art. 9 tej ustawy. Podobnie w wyroku

z dnia 2 marca 2006 r., I CSK 83/05 (Lex nr 369165) przyjęto, że w sytuacji, gdy

postępowanie przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie

zostało wszczęte lub postępowanie wszczęte nie zakończyło się wydaniem decyzji,

o których stanową art. 9 i 10 ustawy antymonopolowej, sąd władny jest dokonać

samodzielnych ustaleń odnośnie do stosowania praktyk ograniczających

konkurencję przy zawieraniu umowy, jako przesłanki stwierdzenia jej nieważności.

Stanowisko takie zostało wyrażone także w wyroku z dnia 5 stycznia 2007 r. III SK

17/06 (Lex nr 489018). Uwzględniając stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone

w powołanych orzeczeniach, należy przyjąć, że skoro art. 425 § 1 k.s.h. stanowi

o sprzeczności uchwały z ustawą dotyczy to sprzeczności z każdą ustawą, w tym

także z przepisami ustawy antymonopolowej. Dlatego też, wbrew stanowisku Sądu

Apelacyjnego, badanie zgodności zaskarżonej uchwały połączeniowej z przepisami

ustawy antymonopolowej mogło nastąpić w ramach powództwa o stwierdzenie

nieważności uchwały, co nie wyklucza możliwości kontroli tej uchwały w trybie

przewidzianym w przepisach ustawy antymonopolowej. Dodać przy tym należy, iż

art. 6 ust. 2 oraz art. 9 ust. 3 ustawy antymonopolowej przewidują sankcję

nieważności bezwzględnej z mocy samego prawa czynności naruszających

przepisy zawarte w art. 6 ust. 1 i art. 9 ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej.

Przedmiotem rozpoznania nie było jednak powództwo o ustalenie nieważności

uchwały na podstawie art. 189 k.p.c., lecz powództwo o stwierdzenie nieważności

uchwały przewidziane w art. 425 § 1 k.s.h., tj. szczególny rodzaj powództwa,

w ramach którego można uzyskać potwierdzenie, że uchwała organu spółki jest

sprzeczna z ustawą.

Mimo wyłączenia przez Sąd Apelacyjny możliwości badania w ramach

wniesionego powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały zarzutu naruszenia

przez zaskarżoną uchwałę przepisów ustawy antymonopolowej, Sąd wypowiedział

się także merytorycznie do podnoszonego przez powoda zarzutu. Przyjął bowiem,

że uchwała dotyczyła przedsiębiorców należących do tej samej grupy kapitałowej

w rozumieniu art. 4 pkt 14 ustawy antymonopolowej. Z tej przyczyny, Sąd drugiej

instancji ocenił, że do procesu połączenia spółek, zgodnie z art. 14 ust. 5 ustawy,

nie miał zastosowania przepis nakazujący notyfikację zamiaru koncentracji.

26

Zasadności tego stanowiska skarżący nie kwestionuje w skardze kasacyjnej, co ma

istotne implikacje dla oceny omawianego zarzutu. Z perspektywy przepisów ustawy

antymonopolowej grupa kapitałowa jest bowiem traktowana jako jeden podmiot

gospodarczy, wobec czego ewentualne porozumienia, w rozumieniu art. 4 pkt 5 tej

ustawy, zawierane pomiędzy przedsiębiorcami wchodzącymi w skład jednej grupy

kapitałowej, są traktowane, zgodnie z doktryną single economic unit, jako

porozumienia wewnętrzne (dotyczące podziału działań wewnątrz jednego

organizmu gospodarczego), wobec których nie mają zastosowania zakazy

porozumień antykonkurencyjnych zawarte w art. 6 ustawy, odnoszące się do

przedsiębiorców od siebie niezależnych i konkurujących ze sobą na rynku

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I CKN 1200/00, OSNC

2004, nr 4, poz. 58). W powołanym orzeczeniu wyrażono, pogląd, że „w takim

„wewnętrznym” systemie stosunków o zagrożeniu dla zasady wolnej konkurencji

nie może być rzeczywiście mowy”. Wprawdzie w wyroku z dnia 19 stycznia 2001 r.,

I CKN 1036/98 (nie publ.) Sąd Najwyższy nie wykluczył stosowania tych zakazów

także w przypadkach, gdy uzgodnienia między członkami grupy będą oddziaływać

na stosunki gospodarcze i konkurencję na zewnątrz grupy, jednakże orzeczenie to

zapadło w specyficznym stanie faktycznym, z którego wynikało, że treść

„wewnętrznego” porozumienia przełożyła się na konkretne umowy zawierane przez

członków grupy z podmiotami trzecimi. Kwestionowana uchwała nie naruszała

także art. 9 ustawy antymonopolowej, który zakazuje w sposób naganny

nadużywania pozycji dominującej na rynku wewnętrznym. Zakaz zawarty w tym

przepisie odnosi się do przedsiębiorcy, który zdobył pozycję dominującą na rynku,

a nie do przedsiębiorcy, który podejmuje działania, które mogą spowodować

uzyskanie przez niego takiej pozycji na rynku. Sam skarżący w uzasadnieniu skargi

kasacyjnej popada wielokrotnie w sprzeczność w argumentacji dotyczącej

naruszenia art. 9 ustawy antymonopolowej twierdząc raz, że powołany przepis ma

zastosowanie do porozumień, których efektem będzie zdobycie pozycji dominującej

na rynku, innym zaś razem, że kwestionowana uchwała dotyczyła podmiotu o takiej

pozycji rynkowej.

Powyższa ocena bezzasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego

przesądza tym samym o niezasadności zarzutu procesowego (nr 12), w którym

27

kwestionowano zasadność pominięcia przez Sąd Apelacyjny dowodów

zmierzających do wykazania naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej.

Również za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia art. 422 k.s.h.

albowiem zaistnienie przesłanek określonych w art. 422 § 1 k.s.h., tj. sprzeczność

uchwały z dobrymi obyczajami, godzenie w interes spółki oraz to, że jej celem było

pokrzywdzenie mniejszościowych akcjonariuszy, powód uzasadniał

konsekwencjami wynikającymi z naruszenia omówionych wcześniej przepisów

dotyczących zasad procedowania nad uchwałą połączeniową, w zakresie

udostępnienia akcjonariuszom mniejszościowym dokumentu wyceny spółek,

niewłaściwym ustaleniem wartości spółek podlegających połączeniu oraz błędnym

ustaleniem parytetu wymiany akcji. Przeciwko uwzględnieniu tak uzasadnionego

powództwa o uchylenie uchwały sprzeciwiała się treść art. 509 § 3 k.s.h.

Dodać należy, iż błędne ustalenie parytetu wymiany akcji, także na skutek błędnej

wyceny spółek podlegających łączeniu, zawsze powoduje wskazywane przez

powoda w uzasadnieniu skargi kasacyjnej skutki w postaci zmiany siły praw

korporacyjnych akcjonariuszy w spółce przejmującej w odniesieniu do tej, która

byłaby zapewniona w przypadku innej wyceny parytetu wymiany. Powołanie się

więc na taką konsekwencję, będącą efektem niewłaściwej wyceny spółek

stanowiącej podstawę ustalenia parytetu wymiany, objęte jest ograniczeniem

zawartym w art. 509 § 3 k.s.h. Zarzut naruszenia art. 422 k.s.h. opiera się także na

sprzecznym z ustaleniami faktycznymi Sądu drugiej instancji założeniu, iż uchwała

została podjęta w celu pokrzywdzenia akcjonariuszy mniejszościowych.

Z tych względów skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie

art. 39814

k.p.c. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3

k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.

db