WA 25/12

Sygn. akt WA 25/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Wiesław Błuś (przewodniczący)

SSN Marian Buliński (sprawozdawca)

SWSO del. do SN płk Krzysztof Mastalerz

Protokolant : Marcin Szlaga

przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Zbigniewa

Badelskiego

w sprawie mjr. rez. H. S. oskarżonego z art. 231 § 2 k.k. i inne, po rozpoznaniu w

Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012 r., apelacji wniesionej przez

obrońcę oskarżonego od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 31

lipca 2012 r.,

1. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;

2. zasądza od skazanego na rzecz Skarbu Państwa koszty

sądowe postępowania odwoławczego w tym opłatę w wysokości

500 złotych (pięćset złotych).

2

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 31 lipca 2012 r. mjr

rez. H. S. został skazany za to, że:

„1) w bliżej nieustalonym dniu grudnia I998r. w C., w celu osiągnięcia

korzyści osobistej, jak również w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez

rodzinę ówczesnego Szefa /…/, będąc funkcjonariuszem publicznym —

kierownikiem Wojskowej Administracji Koszar JW /…/, przekroczył przyznane mu

uprawnienia i działał na szkodę interesu publicznego, poprzez wydanie

pracownikowi WAK — P. H., polecenia wyjazdu do W. i wykonania prac

remontowych w lokalu mieszkalnym należącym do syna /…/, w wyniku czego JW

/…/ poniosła szkodę w wysokości nie mniejszej niż 454,80 zł, stanowiącej

równowartość wynagrodzenia wypłaconego wskazanemu pracownikowi za czas

świadczenia przez wymienionego opisanych wyżej prac, nie związanych z

zakresem jego służbowych obowiązków, tj. za popełnienie przestępstwa

określonego w art. 231 § 2 k.k.

2) w bliżej nieustalonym dniu na przełomie 1998 i 1999r. w C., w celu

osiągnięcia korzyści osobistej, jak również w celu osiągnięcia korzyści majątkowej

przez rodzinę ówczesnego Szefa /…/,będąc funkcjonariuszem publicznym -

kierownikiem Wojskowej Administracji Koszar JW /…/, przekroczył przyznane mu

uprawnienia i działał na szkodę interesu publicznego i prywatnego, poprzez

wydanie pracownikowi WAK – W. R., polecenia wyjazdu do W. i wykonania prac

remontowych w lokalu mieszkalnym należącym do syna /…/, w wyniku czego JW

/…/ poniosła szkodę w wysokości nie mniejszej niż 107,25 zł, stanowiącej

równowartość wynagrodzenia wypłaconego wskazanemu pracownikowi za czas

świadczenia przez wymienionego opisanych wyżej prac, nie związanych z

zakresem jego służbowych obowiązków, tj. za popełnienie przestępstwa

określonego w art. 231 § 2 k.k.

3) w bliżej nieustalonym dniu na przełomie 1998 i 1999r. w C., w celu

osiągnięcia korzyści osobistej, jak również w celu osiągnięcia korzyści majątkowej

przez rodzinę ówczesnego Szefa /…/, będąc funkcjonariuszem publicznym -

3

kierownikiem Wojskowej Administracji Koszar JW /…/, przekroczył przyznane mu

uprawnienia i działał na szkodę interesu publicznego i prywatnego, poprzez

wydanie pracownikowi WAK – J. Z., polecenia wyjazdu do W. i wykonania prac

remontowych w lokalu mieszkalnym należącym do syna /…/, w wyniku czego JW

/…/ poniosła szkodę w wysokości nie mniejszej niż 460,32 zł, stanowiącej

równowartość wynagrodzenia wypłaconego wskazanemu pracownikowi za czas

świadczenia przez wymienionego opisanych wyżej prac, nie związanych z

zakresem jego służbowych obowiązków, tj. za popełnienie przestępstwa

określonego w art. 231 § 2 k.k.

4) w bliżej nieustalonym dniu na przełomie 1998 r. i 1999 r. w C., w celu

osiągnięcia korzyści osobistej, jak również w celu osiągnięcia korzyści majątkowej

przez rodzinę ówczesnego Szefa /…/, będąc funkcjonariuszem publicznym -

kierownikiem Wojskowej Administracji Koszar JW /…/, przekroczył przyznane mu

uprawnienia i działał na szkodę interesu publicznego i prywatnego, poprzez

wydanie pracownikowi WAK – J. K., polecenia wyjazdu do W. i wykonania prac

remontowych w lokalu mieszkalnym należącym do syna /…/, w wyniku czego JW

/…/ poniosła szkodę w wysokości nie mniejszej niż 194,05 zł, stanowiącej

równowartość wynagrodzenia wypłaconego wskazanemu pracownikowi za czas

świadczenia przez wymienionego opisanych wyżej prac, nie związanych z

zakresem jego służbowych obowiązków, tj. za popełnienie przestępstwa

określonego wart. 231 § 2 k.k.

5) w bliżej nieustalonym dniu na przełomie 1998 i 1999r. w C., w celu

osiągnięcia korzyści osobistej, jak również w celu osiągnięcia korzyści majątkowej

przez rodzinę ówczesnego Szefa /…/, będąc funkcjonariuszem publicznym -

kierownikiem Wojskowej Administracji Koszar /…/, przekroczył przyznane mu

uprawnienia i działał na szkodę interesu publicznego, poprzez wydanie

pracownikowi WAK – Z. P., polecenia wyjazdu do W. i wykonania prac

remontowych w lokalu mieszkalnym należącym do syna /…/, w wyniku czego JW

/…/ poniosła szkodę w wysokości nie mniejszej niż 182,50 zł, stanowiącej

równowartość wynagrodzenia wypłaconego wskazanemu pracownikowi za czas

świadczenia przez wymienionego opisanych wyżej prac, nie związanych z

zakresem jego służbowych obowiązków, tj. za popełnienie przestępstwa

określonego w art. 231 § 2 k.k.

4

6) /…/

7) /…/

8) /…/

9) /…/

10) /…/

11) /…/

12) /…/

13) /…/

14) /…/

15) /…/

16) /…/

17) /…/

18) /…/

19) /…/

20) /…/

21) /…/

22) /…/

23) /…/

24) /…/

25) /…/

26) /…/

27) /…/

5

28 /…/

29) /…/

30) /…/

31) /…/

32) /…/

33) /…/

34) w bliżej nieustalonym dniu, nie wcześniej niż w dniu 19 kwietnia 2005 r.

w C. podżegał M. W. do zatajenia okoliczności, co do których wymieniony miał

składać zeznania w charakterze świadka w toczącym się postępowaniu karnym o

sygn. Pg. ŚI. …, tj. za popełnienie przestępstwa określonego w art. 18 § 2 k.k. w

zw. z art 233 § 1 k.k.” –

na karę łączną roku pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo

zawieszono na okres próby wynoszący 2 lata oraz na karę łączną grzywny w

wysokości 80 stawek dziennych po 20 zł każda stawka, na poczet której zaliczono

okres rzeczywistego pozbawienia wolności od dnia 20 października 2004r. do dnia

18 kwietnia 2005 r., przyjmując, że jeden dzień pozbawienia wolności równa się

dwóm dziennym stawkom grzywny.

Tym samym wyrokiem płk. rez. S. S. został uniewinniony od tego, że

1) w bliżej nieustalonym dniu, nie wcześniej niż w miesiącu grudniu 1998 r. w

C., jako funkcjonariusz publiczny, działając w celu osiągnięcia korzyści osobistej i

korzyści majątkowej przez ówczesnego szefa Sztabu /…/, przekroczył swoje

uprawnienia dowódcy /…/, polecając swojemu podwładnemu kierownikowi WAK

mjr H. S. wykonanie przez podległych mu pracowników cywilnych WAK prac

remontowych w lokalu mieszkalnym mieszczącym się w W. przy ul. A., należącym

do syna /…/, czym działał na szkodę interesu publicznego i prywatnego, w wyniku

czego wskazany osiągnął korzyść majątkową polegającą na nieodpłatnym

świadczeniu pracy przez pracowników oraz żołnierzy WAK, to jest W. R., P. H., J.

6

Z., J. K., Z. P. i M. W., o łącznej wartości nie mniejszej niż 1627,68 zł., to jest od

popełnienia przestępstwa określonego w art. 231 § 2 kk,

2) w bliżej nieustalonym dniu, nie wcześniej niż w miesiącu grudniu 1998 r. w

C., jako funkcjonariusz publiczny, działając w celu osiągnięcia — korzyści osobistej

i korzyści majątkowej przez ówczesnego Szefa /…/, przekroczył swoje uprawnienia

dowódcy JW /…/, polecając swojemu podwładnemu, pracownikowi cywilnemu

WAK A. G. wyjazd do W. i wykonanie prac malarskich w lokalu mieszkalnym,

należącym do syna /…/, czym działał na szkodę interesu publicznego i prywatnego

wymienionego pracownika, to jest od popełnienia przestępstwa określonego w art.

231 § 2 kk.

3) w bliżej nieustalonym dniu, nie wcześniej niż w miesiącu kwietniu 1999 r. w

C., jako funkcjonariusz publiczny, działając w celu osiągnięcia korzyści osobistej i

korzyści majątkowej przez ówczesnego Komendanta /…/, przekroczył swoje

uprawnienia dowódcy JW, polecając swojemu podwładnemu kierownikowi WAK

mjr H. S. wykonanie przez podległych mu pracowników cywilnych nie związanych z

zakresem ich obowiązków prac budowlanych i remontowych na działce letniskowej

w miejscowości D., w wyniku czego Komendant /…/ osiągnął korzyść majątkową,

polegającą na nieodpłatnym świadczeniu pracy przez pracowników oraz żołnierzy

WAK, to jest /…/, o łącznej wartości nie mniejszej niż 3063,92 zł., to jest od

4) /…/

5) /…/

7) w bliżej nieustalonym dniu 2001 r. w C., jako funkcjonariusz publiczny,

działając w celu osiągnięcia korzyści osobistej i korzyści majątkowej przez

ówczesnego Szefa /…/, przekroczył swoje uprawnienia dowódcy JW. /…/,

polecając swojemu podwładnemu kierownikowi WAK JW /…/ mjr. H. S., wykonanie

przez podległych mu pracowników cywilnych WAK prac remontowych w lokalu

mieszkalnym mieszczącym się w W., należącym do syna /…/, czym działał na

szkodę interesu prywatnego, w wyniku czego wskazany osiągnął korzyść

majątkową polegającą na nieodpłatnym świadczeniu pracy przez pracownika WAK

W., to jest od popełnienia przestępstwa określonego w art. 231 § 2 kk,

7

8) w bliżej nieustalonym dniu 2000 r. w C., jako funkcjonariusz publiczny,

działając w celu osiągnięcia korzyści osobistej oraz korzyści majątkowej przez

ówczesnego Szefa /…/, przekroczył swoje uprawnienia dowódcy JW /…/,

polecając swojemu podwładnemu mjr H. S. wykonanie przez podległych mu

pracowników cywilnych WAK prac remontowych nie związanych z zakresem ich

obowiązków w lokalu mieszkalnym mieszczącym się w W., należącym do /…/,

czym działał na szkodę interesu publicznego, w wyniku czego wymieniony osiągnął

korzyść majątkową polegającą na nieodpłatnym świadczeniu pracy przez

pracownika WAK Z. P. o wartości nie mniejszej niż 106,66 zł, to jest od

popełnienia przestępstwa określonego w art. 231 § 2 kk,

9) w bliżej nieustalonym dniu 2002 r. w C., jako funkcjonariusz publiczny,

działając w celu osiągnięcia korzyści osobistej oraz korzyści majątkowej przez

ówczesnego Szefa /…/, przekroczył swoje uprawnienia dowódcy JW /…/,

polecając swojemu podwładnemu kierownikowi WAK mjr H. S. wykonanie

przez podległych mu pracowników cywilnych WAK prac remontowych nie

związanych z zakresem ich obowiązków na działce letniskowej zlokalizowanej

w okolicach P., czym działał na szkodę interesu publicznego, w wyniku czego

/…/ osiągnął korzyść majątkową polegającą na nieodpłatnym świadczeniu

pracy przez pracownika WAK Z. P. o wartości nie mniejszej niż 57,21 zł., to

jest od popełnienia przestępstwa określonego w art. 231 § 2 kk,

10) w bliżej nieustalonym dniu, nie później niż wiosną 2003 r. w C., jako

funkcjonariusz publiczny, działając w celu osiągnięcia korzyści osobistej oraz

korzyści majątkowej przez ówczesnego Szefa /…/, przekroczył swoje

uprawnienia, polecając kierownikowi WAK mjr H. S. wykonanie " przez

podległych mu pracowników cywilnych WAK prac remontowych nie

związanych z zakresem ich obowiązków na działce letniskowej zlokalizowanej

w okolicach P., czym działał na szkodę interesu publicznego, w wyniku czego

/…/ osiągnął korzyść majątkową polegającą na nieodpłatnym świadczeniu

pracy przez pracownika WAK G. B., w wysokości nie mniejszej niż 63,51 zł., to

jest od popełnienia przestępstwa określonego w art. 231 § 2 kk,

11) w bliżej nieustalonym dniu 2003 r. w C., jako funkcjonariusz publiczny,

działając w celu osiągnięcia korzyści osobistej oraz korzyści majątkowej przez

8

ówczesnego Szefa /…/, przekroczył swoje uprawnienia polecając kierownikowi

WAK mjr H. S. wykonanie przez podległych mu pracowników cywilnych WAK w

C. prac remontowych nie związanych z zakresem ich obowiązków w lokalu

mieszkalnym należącym do córki /…/, mieszczącym się w W., czym działał na

szkodę interesu publicznego, w wyniku czego /…/ osiągnął korzyść majątkową

polegającą na nieodpłatnym świadczeniu pracy przez pracowników WAK A.

M., J. G. i J. K., o wartości nie mniejszej mi 453,76 zł., to jest od popełnienia

przestępstwa określonego w art. 231 § 2 kk.”

oraz umorzono wobec niego postępowanie karne „ o czyn opisany w pkt 6

aktu oskarżenia przyjmując, iż polegał on na tym, że w bliżej nieustalonym

dniu, nie wcześniej niż w miesiącu sierpniu 2001 r. w C., jako funkcjonariusz

publiczny, przekroczył swoje uprawnienia dowódcy JW. /…/, polecając

swojemu podwładnemu ppłk. Z. S. przeprowadzenie w warsztatach JW. /…/

remontu samochodu osobowego marki Polonez stanowiącego własność /…/,

który to remont został przeprowadzony przez K. Ł., S. R. i A. Ś., czym działał

na szkodę interesu publicznego, tj. o czyn określony w art. 231 § 1 k.k., z

uwagi na przedawnienie jego karalności”.

Apelację od tego wyroku złożył obrońca H. S., zarzucając temuż orzeczeniu:

„1. Obrazę prawa materialnego, a mianowicie art. 231 § 2 k.k. polegającą na

przyjęciu, że czyny H.S. wyczerpują znamiona art. 231 § 2 k.k., podczas gdy:

a) oskarżonemu nie można przypisać winy, gdyż działał jako podwładny na

podstawie polecenia przełożonego,

b) w sprawie nie została oskarżonemu udowodniona szkoda ani też działanie

w celu osiągnięcia korzyści osobistej”.

W oparciu o to skarżący wniósł o :

„1. Zmianę wyroku w zaskarżonym zakresie i uniewinnienie H. S. od popełnienia

czynów zarzucanych mu w punkcie II pkt 1-30 aktu oskarżenia,

2. ewentualnie w przypadku nie przychylenia się przez sąd odwoławczy do wniosku

o uniewinnienia H. S., uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Wojskowemu Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania”.

9

Na rozprawie przed Sądem Najwyższym obrońca oskarżonego poparł

wniesioną apelację a prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej wniósł o

utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Na wstępie zauważyć należy, że sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w

granicach środka odwoławczego, a w zakresie szerszym o tyle, o ile ustawa to

przewiduje.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Najwyższy nie dostrzegł przesłanek

wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k.

Przechodząc do apelacji obrońcy oskarżonego stwierdzić trzeba, że mimo

określenia, iż zaskarżono wyrok w całości, to z podniesionych w apelacji zarzutów,

wniosków tej apelacji, jak również z uzasadnienia apelacji wynika, że ogranicza się

ona do pierwszych 30 czynów, których popełnienie przypisał sąd oskarżonemu.

Apelacja ani słowem nie odnosi się do czynów opisanych w pkt. 31,

32,33,34, aktu oskarżenia, których popełnienie przypisał Sąd oskarżonemu

skazując go za to w pkt. 5,6, i 7 wyroku.

Jedynym zarzutem apelacji jest obraza prawa materialnego (art. 231 § 2 k.k.).

Zarówno z poglądów doktryny, jak i wieloletniego orzecznictwa Sądu Najwyższego

wynika jednoznacznie, że konsekwencją zarzutu obrazy prawa materialnego jest

niekwestionowanie ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd orzekający.

W uzasadnieniu apelacji obrońca nie odwołuje się do stanu faktycznego

ustalonego przez Sąd pierwszej instancji, lecz swoje rozważania opiera o stan

faktyczny ustalony przez stronę (prokuratora) w akcie oskarżenia, do tego czyni to

bez należytej precyzji. Skarżący twierdzi, że „ w akcie oskarżenia w każdym z 11

zarzucanych płk. S. S. przestępstw pojawia się sformułowanie - polecając swojemu

podwładnemu kierownikowi WAK mjr. H. S. wykonanie przez podległych mu

pracowników cywilnych prac remontowych”. Natomiast z aktu oskarżenia jasno

wynika, że takie sformułowanie pojawiło się jedynie w siedmiu opisach zarzucanych

płk. S. przestępstw. Obrońca nie zauważył, że sąd orzekający poczynił odmienne

10

ustalenia od prokuratora i uniewinnił płk. S. od 10 z zarzucanych mu czynów (w tym

od wszystkich w których opisie pojawiło się przedstawione wyżej sformułowanie).

Sąd pierwszej instancji wyraźnie ustalił, że płk S. S. nie wydawał mjr. H. S.

poleceń skierowania pracowników cywilnych i żołnierzy WAK do wykonywania prac

nie związanych z ich obowiązkami służbowymi. Od wyroku Sądu pierwszej

instancji dotyczącego płk. rez. S. S. prokurator apelacji nie złożył.

Na marginesie zauważyć należy i to, że nawet działanie na polecenie

przełożonego nie uwalniałoby mjr. H. S. od popełnienia przestępstwa z art. 231 § 2

k.k., gdyż nie miał on uprawnień do wydawania poleceń podległym mu

pracownikom wykonywania – poza miejscem zatrudnienia w godzinach pracy, bądź

w czasie wolnym – prac nie związanych z ich obowiązkami służbowymi (art. 318

k.k.). Sąd orzekający ustalił, że oskarżony H.S. działał w celu osiągnięcia korzyści

osobistej oraz majątkowej przez osoby, na rzecz których opisywane prace były

wykonywane. Takie ustalenia są wystarczające do wypełnienia znamion § 2 art.

231 k.k. Korzyść majątkową nie musi odnieść sprawca przestępstwa. Bezsporne

jest, że gdy pracownik wykonywał prace w godzinach służbowych, to oskarżony

działał na szkodę zarówno interesu publicznego (w tym czasie pracownik nie

świadczył pracy na rzecz pracodawcy a otrzymywał od niego wynagrodzenie za ten

czas) jak i prywatnego (pracownik za wykonywaną pracę nie otrzymywał

wynagrodzenia od tych, na rzecz których tę pracę wykonywał). Do znamion art. 231

§ 2 k.k. nie należy wysokość szkody. W przedmiotowej sprawie szkodą materialną

jest wartość nieopłaconej pracy. W wielu przypadkach Sąd pierwszej instancji

określał tylko dolną granicę takiej szkody uznając, że stanowi ją wynagrodzenie

pracownika wypłacone mu za czas poświęcony na prace niezwiązane z jego

obowiązkami służbowymi. Bezspornie w tym czasie pracownik ten wykonywał

pracę na rzecz określonych osób i za wykonaną pracę nie otrzymał od tych osób

wynagrodzenia.

Nie otrzymał także od nich wynagrodzenia, gdy zleconą przez oskarżonego

pracę wykonywał w czasie wolnym od zajęć służbowych. Skoro do znamion

przestępstwa z art. 231 § 2 k.k. nie należy wysokość materialna szkody interesu

publicznego lub prywatnego to zbyteczne jest uzyskiwanie w tym zakresie opinii

biegłego, zwłaszcza gdy koszty uzyskania takiej opinii mogłyby przewyższać

11

materialną wysokość szkody interesu publicznego. Zauważyć należy, że dla bytu

tego przestępstwa nie jest konieczne wystąpienie szkody, wystarcza natomiast to,

iż niebezpieczeństwo powstania szkody realnie występuje, sama zaś szkoda nie

musi mieć charakteru materialnego, możne mieć także charakter niematerialny a

nawet szkody moralnej.

Dodać należy i to, że wbrew twierdzeniom obrony, w opisie czynów

(2,3,4,6,7,8,9,12,14,18,21,24,25,30) jednoznacznie wskazano czyj interes prywatny

tymi czynami został naruszony.

Reasumując, z ustalonego przez sąd orzekający stanu faktycznego nie

sposób uznać zasadność zarzutu obrazy prawa materialnego.

Gdyby zaś rozpatrywać apelację w zakresie dorozumianego (bo nie

wyartykułowanego) zarzutu obrazy art. 7 k.p.k. przez nie danie wiary wyjaśnieniom

oskarżonego H. S., że działał na polecenie płk. S., to ustalenia Sądu pierwszej

instancji pozostają pod ochroną tegoż artykułu, gdyż są oparte na zgodnych

wyjaśnieniach płk. S. i zeznaniach osób na rzecz których wykonywane były prace

remontowe oraz zeznaniach większości wysłanych przez oskarżonego H.S.

pracowników cywilnych prace takie wykonujących. Przypomnieć przy tym należy i

to, że nawet działania oskarżonego na polecenie przełożonego nie uwalniałoby go

od ponoszenia odpowiedzialności karnej za to przestępstwo.

Mając to na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.