I UK 362/12

Sygn. akt I UK 362/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 stycznia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Beata Gudowska

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z odwołania M.S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 stycznia 2013 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w K.

z dnia 6 grudnia 2011 r., sygn. akt […]

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego

Sądowi Apelacyjnemu w K.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 6 lipca 2011 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił odwołanie od decyzji

z 27 września 2010 r., którą ZUS Oddział w K. odmówił przyznania emerytury M.S.,

2

argumentując, że nie spełnia on warunków określonych w ustawie z 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z 7

lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca w okresie od 2 października 2006 r.

do 29 lipca 2010 r. pracował w Przedsiębiorstwie Handlowo-Produkcyjnym S. w K.

na 1/2 etatu. Po rozwiązaniu stosunku pracy zatrudnił się tam ponownie od 2

sierpnia 2010 r. i pozostaje w zatrudnieniu nadal.

Sąd Okręgowy powołując się na art. 184 oraz art. 32 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS, podniósł, że na dzień złożenia wniosku wnioskodawca nie

rozwiązał stosunku pracy, wobec czego nie spełnił wszystkich przesłanek

warunkujących przyznanie prawa do emerytury. W tym stanie rzeczy Sąd

Okręgowy nie badał już przesłanki w postaci wykonywania pracy w warunkach

szczególnych.

Od wyroku apelację złożył wnioskodawca, wnosząc o zmianę zaskarżonego

orzeczenia i przyznanie prawa do spornego świadczenia, ewentualnie uchylenie

zaskarżonego orzeczenia, poprzedzającej go decyzji i przekazanie sprawy

organowi rentowemu. Skarżący zarzucił naruszenie art. 184 ustawy o emeryturach

i rentach z FUS poprzez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że oczekując na

ustalenie prawa do emerytury, powinien on pozostawać bez zatrudnienia.

Decydującą datą w jego przypadku jest 29 lipca 2010 r., stanowiący datę nabycia

uprawnień do przedmiotowego świadczenia. Wnioskodawca wskazał, że na ten

dzień nie pozostawał w stosunku pracy. Wnioskodawca zarzucił ponadto

naruszenie prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, a nie

swobodną ocenę dowodów, polegającą na przyjęciu, że stosunek pracy nie został

rozwiązany pomimo dopuszczenia dowodu ze świadectwa pracy, z którego wynika,

iż z dniem 29 lipca 2010 r. rozwiązał stosunku pracy.

W uzasadnieniu podniesiono, że Sąd pominął fakt, iż na moment kiedy

zaktualizowało się prawo do wcześniejszej emerytury stosunek pracy został

rozwiązany. Zatrudnienie zostało podjęte dopiero z 2 sierpnia 2010 r.

Wnioskodawca wskazał, że ustawa nie wymaga, aby cały okres oczekiwania na

ustalenie prawa do emerytury osoba pozostawała bez pracy.

3

Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem z 6 grudnia 2011 r. oddalił apelację. W

uzasadnieniu stwierdzono przede wszystkim, że prawo do dochodzonego przez

wnioskodawcę świadczenia uzależnione jest od łącznego spełnienia wszystkich

przewidzianych w art. 184 ustawy warunków. Legitymowanie się przez

wnioskodawcę wymaganym okresem składkowym i nieskładkowym oraz

ewentualne udowodnienie przez niego co najmniej 15-letniego okresu pracy w

szczególnych warunkach nie stanowi podstawy do zmiany zaskarżonej decyzji, gdy

nie zostały spełnione pozostałe warunki. Wnioskodawca zarówno we wniosku o

emeryturę, jak i na rozprawie 6 lipca 2011 r. oświadczył, że nie rozwiązał stosunku

pracy. Jakkolwiek uprzednie rozwiązanie stosunku pracy nie gwarantuje nabycia

prawa do emerytury, to jednakże pozostawanie w zatrudnieniu stanowi

bezwzględną podstawę do odmowy przyznania prawa do świadczenia.

Niespełnienie przez pracownika ustawowych warunków koniecznych do

przyznania świadczenia powoduje wydanie decyzji odmownej. Wydanie takiej

decyzji następuje również, gdy pracownik nie spełnia chociażby jednego z

ustawowych warunków niezbędnych do przyznania świadczenia. Nie jest

dopuszczalne w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych wydanie wyroku

ustalającego spełnienie przez ubezpieczonego niektórych warunków wymaganych

do nabycia prawa do świadczenia i przyznającego to świadczenie pod warunkiem

spełnienia pozostałych warunków w przyszłości. Z tego względu podniesiona przez

wnioskodawcę okoliczność, że spełnia on warunek posiadania wymaganego stażu

pracy w warunkach szczególnych została przez Sąd Apelacyjny pominięta, gdyż

pozostaje bez wpływu na istotę rozstrzygnięcia.

Dalej stwierdzono, że warunek rozwiązania stosunku pracy powinien zostać

spełniony na dzień złożenia wniosek, a nie na dzień osiągnięcia wieku

uprawniającego do nabycia prawa do świadczenia emerytalnego. Bezspornym w

sprawie jest, że wnioskodawca warunku tego nie spełnił, gdyż na dzień złożenia

wniosku pozostawał w zatrudnieniu, a zatem prawo do spornego świadczenia mu

nie przysługuje.

Skargę kasacyjną od wyroku wniósł ubezpieczony. Zarzucono naruszenie:

1) art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez przyjęcie, że osoba

ubiegająca się o przyznanie emerytury musi pozostawać bez zatrudnienia przez

4

cały okres oczekiwania na ustalenie jej prawa oraz że momentem miarodajnym dla

ustalenia prawa do emerytury nie jest moment spełnienia wszystkich wymogów

przewidzianych przez ustawę, a okres od złożenia wniosku w odpowiednim

organie, 2) art. 100 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez zaprzeczenie

„związku zachodzącego między faktami ustalonym w toku postępowania

sądowego, a normą prawną polegające na przyjęciu, iż spełnienie wszystkich

warunków wymaganych do nabycia prawa do emerytury nie wiąże się z nabyciem

tego prawa”.

Wniesiono o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, 2) o uchylenie

w całości poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w K. z 6 lipca 2011 r. i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się mieć uzasadnione podstawy.

Wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o emeryturę na podstawie art. 184

ustawy emerytalnej. Organ rentowy odmówił prawa do emerytury z uwagi na

niespełnienie wszystkich warunków wynikających z ustawy i rozporządzenia

wykonawczego. Sądy obu instancji nie badały wszystkich warunków przyznania

świadczenia. Uznały bowiem, że skarżący nie spełnił jednego z nich w postaci

rozwiązania stosunku pracy. Co ciekawe organ rentowy nie kwestionował w decyzji

(k. 67) spełnienia tego warunku. Nie było również sporne, że wniosek o emeryturę

został złożony w dniu 2 lipca 2010 r., a rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w

dniu 29 lipca 2010 r. Tak więc rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło przed dniem

wydania decyzji (27 września 2010 r.).

Sąd Apelacyjny przyjął, że warunek rozwiązania stosunku pracy powinien

zostać spełniony na dzień złożenia wniosku o emeryturę i z tego powodu oddalił

apelację wnioskodawcy.

Zasadniczym problemem niniejszej sprawy jest określenie daty spełnienia

warunków do nabycia świadczenia emerytalnego przez wnioskodawcę. Problem

powyższy nie został wprost rozstrzygnięty przez ustawodawcę.

5

Nie ulega jednak wątpliwości, że prawo do świadczeń z ubezpieczenia

emerytalnego i rentowego powstaje z dniem spełnienia wszystkich wymaganych

prawem warunków (art. 100 ustawy emerytalnej). Tak więc decyzja organu

rentowego ma charakter deklaratoryjny. Pogląd ten jest powszechnie akceptowany

w literaturze oraz orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Występujący w sprawie problem czasu oceny decyzji przez sąd był już

wielokrotnie rozstrzygany przez Sąd Najwyższy. W wyroku z dnia 10 marca 1998 r.,

II UKN 555/97 (OSNP 1999 nr 5, poz. 181) przyjęto, że sąd ocenia legalność

decyzji rentowej według stanu rzeczy istniejącego w chwili jej wydania. Sąd

jednakże może przyznać ubezpieczonemu świadczenie, jeżeli warunki je

uzasadniające zostały spełnione po wydaniu zaskarżonej decyzji (zob. także wyroki

Sądu Najwyższego z dnia20 maja 2004 r., II UK 395/03, OSNP 2005 nr 3, poz. 43

oraz z dnia 2 lutego 2007 r., III UK 25/07, OSNP 2008 nr 19-20, poz. 293).

Także w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2012 r., II UK 235/11

(niepublikowany), stwierdzono, że odstępstwo od zasady badania legalności decyzji

na dzień jej wydania jest szczególnie uzasadnione w przypadku oceny prawa do

świadczenia uzależnionego, między innymi, od warunku rozwiązania stosunku

pracy. Sąd Najwyższy przyjmuje więc ostatecznie, że jeżeli powyższe wymaganie

zostanie spełnione nawet po wydaniu decyzji – w trakcie postępowania

odwoławczego przed sądem – nie ma przeszkód, aby sąd, stwierdziwszy spełnienie

pozostałych przesłanek tego prawa, przyznał świadczenie.

Z powyższych względów należy przyjąć, że jeżeli przesłanka nabycia prawa

do emerytury, w postaci rozwiązania stosunku pracy (art. 184 ust. 2 ustawy

emerytalnej w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r.), została

spełniona po złożeniu wniosku, ale przed wydaniem decyzji, to nie stoi to na

przeszkodzie w nabyciu tego prawa przez wnioskodawcę.

Tak więc, zgodnie z linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, jeżeli

wnioskodawca rozwiązał stosunek pracy przed wydaniem decyzji przez organ

rentowy należy uznać, że nie było podstaw do uchylenia się przez Sąd drugiej

instancji od oceny pozostałych przesłanek nabycie prawa do emerytury przez

wnioskodawcę. Z tej przyczyny uzasadnione były zarzuty podniesione w skardze

kasacyjnej.

6

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.

/tp/