II KK 10/12

Sygn. akt II KK 10/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 stycznia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący)

SSN Wiesław Błuś (sprawozdawca)

SSN Józef Szewczyk

Protokolant Katarzyna Głodowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Bogumiły Drozdowskiej,

w sprawie J. D.

skazanego z art. 284 § 2 kk i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 8 stycznia 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę

od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 28 września 2011 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w P.

z dnia 25 marca 2011 r.,

- uchyla wyrok Sądu Okręgowego w P. w zaskarżonej części i

sprawę przekazuje temu sądowi do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym;

- zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. G. K., Kancelaria

Adwokacka, kwotę 1306,17 zł. (słownie: jeden tysiąc trzysta

sześć złotych siedemnaście groszy) w tym 23 % podatku VAT

tytułem kosztów za sporządzenie i wniesienie kasacji oraz

wykonywanie obrony z urzędu w postępowaniu przed Sądem

Najwyższym.

UZASADNIENIE

2

Sąd Rejonowy w P., wyrokiem z dnia 25 marca 2011 r., uznając

oskarżonego J. D. za winnego wymierzył mu karę łączną 2 lat i 6 miesięcy

pozbawienia wolności oraz na podstawie art. 415 § 5 k.p.k. orzekł obowiązek

naprawienia szkody W. J. U., poprzez zapłatę kwoty 600 zł, za popełnienie

przestępstw polegających na tym, że:

1. w lipcu 2004 r. w B., działając pod pretekstem kupna, przywłaszczył naczepę

samochodową marki Lohra o wartości 12 000 zł, stanowiącą własność G. M.,

przy czym dokonał wpłaty 2000 zł i nie zwrócił naczepy na żądanie

pokrzywdzonego, pozostawiając ją na posesji D. G., tj. czynu z art. 284 § 2 k.k.

2. w lipcu 2004 r. w W., przywłaszczył użyczony mu przez J. W. samochód

osobowy marki Opel Corsa o wartości 20 000 zł, działając na jej szkodę, tj.

czynu z art. 284 § 2 k.k.

Na podstawie art. 91 § 1 k.k. w zw. z art. 284 § 2 k.k. za wyżej wymienione

czyny wymierzył oskarżonemu karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności.

3. w sierpniu 2004 r. w W., doprowadził M. K. do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem o wartości 17 000 zł w ten sposób, że wprowadził go

w błąd co do zamiaru wywiązania się z przyjętego zobowiązania

sprowadzenia samochodu Audi A4 i nie sprowadził mu przedmiotowego

pojazdu i nie zwrócił otrzymanych od niego na ten cel pieniędzy, tj. czynu z art.

286 § 1 k.k. i za to na podstawie powołanego przepisu skazał go na karę roku

i 6 miesięcy pozbawienia wolności;

4. w dniu 11 sierpnia 2004 r. w K., doprowadził W. J. U. do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem w kwocie 600 zł w ten sposób, że wprowadził go w

błąd co do zamiaru wywiązania się z przyjętego zobowiązania dokonania

formalności celnych, związanych ze sprowadzeniem samochodu Opel Corsa i

przyjął od niego wyżej wymienioną kwotę oraz dokumenty samochodu i nie

dokonał przedmiotowych opłat, a następnie ukrył powierzone mu przez W. U.

dokumenty pochodzenia w/w pojazdu, tj. czynu z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art.

276 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to wymierzył mu karę 10 miesięcy

pozbawienia wolności;

5. w marcu 2005 r. w B. działając pod pretekstem kupna przywłaszczył

samochód osobowy marki Mercedes o wartości 20 000 zł, stanowiący

własność G. K. w ten sposób, że przyjął w/w samochód od S. N. przekazując

jedynie kwotę 5000 zł, który to czyn stanowi występek z art. 284 § 2 k.k. i za

3

to na podstawie powołanego przepisu skazał go na karę roku pozbawienia

wolności.

Apelację od powyższego wyroku wnieśli: oskarżony - zaskarżając go w

całości i wnosząc o wydanie sprawiedliwego wyroku, oraz jego obrońca

zaskarżając wyrok również w całości, zarzucając wyrokowi:

I.istotne błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego

orzeczenia i mający bezpośredni wpływ na jego treść, a polegające na

niesłusznym i bezpodstawnym przyjęciu, w oparciu o błędną i wybiórczą

ocenę zeznań świadków oraz nienależyte ich rozważenie we wzajemnym

powiązaniu, że J. D. dopuścił się wszystkich przypisanych mu czynów,

II. obrazę przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść orzeczenia

art. 170 § 1 pkt 3-5 i § 2 k.p.k. poprzez bezpodstawne oddalenie wniosków

dowodowych o przesłuchanie świadków S. J., M. W. na okoliczności

pozbawienia oskarżonego samochodów przechowywanych u S. N., S. W. na

okoliczności wejścia przez niego w bezprawne posiadanie samochodu m-ki

„Audi” i M. R. na okoliczności znalezienia się u niej samochodu „Opel Corsa”

oraz niezaliczenie do materiału dowodowego akt sprawy Sądu Rejonowego w

O. na okoliczności poniesionych strat z powodu utraty transportu opon.

Apelacja zawierała wniosek o uniewinnienie oskarżonego lub uchylenie

wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania.

Sąd Okręgowy w P., wyrokiem z dnia 28 września 2011 r., zaskarżony wyrok

zmienił w ten sposób, że:

a) uchylił rozstrzygnięcie o wymierzeniu oskarżonemu kary łącznej; uniewinnił

oskarżonego od popełnienia przypisanego mu czynu opisanego w punkcie 1.,

dotyczącego przywłaszczenia mienia na szkodę G. M. i kosztami

postępowania w tym zakresie obciążył Skarb Państwa,

b) z podstawy wymiaru kary za drugi z przypisanych oskarżonemu czynów,

popełnionego na szkodę J. W. wyeliminował przepis art. 91 § 1 k.k.

i za ten czyn wymierzył oskarżonemu na podstawie art. 284 § 2 k.k. karę roku

pozbawienia wolności,

c) w ramach czwartego z zarzucanych oskarżonemu czynów, uznał go za

winnego tego, że w sierpniu 2004 r. w nieustalonym miejscu ukrył stanowiące

własność W. U. dokumenty dotyczące samochodu Opel Corsa, którymi nie

4

miał prawa wyłącznie rozporządzać, tj. popełnienia czynu z art. 276 k.k. i za to

z mocy tego przepisu skazał go i wymierzył karę 6 miesięcy pozbawienia

wolności,

d) na podstawie art. 85 i 86 § 1 k.k., biorąc za podstawę kary z osobna

wymierzone oskarżonemu za zbiegające się przestępstwa, wymierzył łączną

karę 2 lat pozbawienia wolności.

W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Kasację od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonego, zarzucając

rażące naruszenie prawa procesowego, które miało istotny i bezpośredni wpływ na

treść wyroku, a mianowicie:

a) art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez zaniechanie

wszechstronnej kontroli odwoławczej zaskarżonego wyroku, a nadto

rozważenia i ustosunkowania się w uzasadnieniu orzeczenia do wszystkich

zarzutów zawartych w apelacjach, w następstwie czego doszło do utrzymania

w mocy niezasadnego, wydanego z rażącym naruszeniem art. 7 k.p.k. wyroku

Sądu pierwszej instancji;

b) art. 170 § 1 pkt 2, 4-5 k.p.k. przez bezzasadne zaakceptowanie oddalenia

przez Sąd pierwszej instancji złożonych wniosków dowodowych:

- z zeznań świadków S. J. i M. W. dotyczących pozbawienia oskarżonego

sprowadzonych samochodów oczekujących na sprzedaż, a

przechowywanych u S. N. na okoliczności trudnej sytuacji finansowej J. D.;

-z zeznań S. W. dotyczących pozbawienia oskarżonego samochodu „Audi A6”

sprowadzonego dla M. K. na okoliczności trudnej sytuacji finansowej i

zamiaru J. D. wywiązania się z umowy wobec tego pokrzywdzonego;

- z zeznań M. R. dotyczących daty, przyczyn i celu jej wejścia w posiadanie

samochodu „Opel Corsa” na okoliczności zamiaru zwrotu przez J. D. tego

pojazdu J. W. - z akt sprawy Sądu Rejonowego w O. na okoliczności

pozbawienia oskarżonego transportu opon wartości ok. 100 000 zł i jego

trudnej sytuacji finansowej w tamtym czasie;

c) 415 § 5 k.p.k. przez utrzymanie w mocy obowiązku naprawienia szkody na

rzecz W. J. U. w kwocie 600 zł mimo wyeliminowania kwalifikacji oszustwa na

tę kwotę i braku skazania za czyn z art. 286 § 1 k.k. na szkodę tego

pokrzywdzonego.

5

Podnosząc powyższe zarzuty obrońca wniósł o uchylenie wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi odwoławczemu oraz

wstrzymanie wykonania wyroku do czasu rozpoznania kasacji.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł

o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.

W toku rozprawy kasacyjnej obrońca popierał wniesioną kasację i zawarte w

niej wnioski, a prokurator wnosił o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi w postępowaniu

odwoławczym.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje.

Podniesiony w kasacji zarzut obrazy przepisów postępowania, a to art. 433 §

2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. okazał się zasadny.

Obrońca w skardze apelacyjnej zarzucił Sądowi pierwszej instancji istotne

błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia i

mające bezpośredni wpływ na jego treść, a polegające na niesłusznym i

bezpodstawnym przyjęciu, w oparciu o błędną i wybiórczą ocenę zeznań świadków

oraz nienależyte ich rozważenie we wzajemnym powiązaniu, że J. D. dopuścił się

wszystkich przypisanych mu czynów (pkt 1. apelacji) oraz obrazę przepisów

postępowania mających istotny wpływ na treść orzeczenia art. 170 § 1 pkt 3-5 i § 2

k.p.k. poprzez bezpodstawne oddalenie wniosków dowodowych o przesłuchanie

świadków S. J., M. W. na okoliczności pozbawienia oskarżonego samochodów

przechowywanych u S. N., S. W. na okoliczności wejścia przez niego w bezprawne

posiadanie samochodu m-ki „Audi”, M. R. na okoliczności znalezienia się u niej

samochodu „Opel Corsa” oraz niezaliczenie do materiału dowodowego akt sprawy

Sądu Rejonowego /…/ na okoliczności poniesionych strat z powodu utraty

transportu opon (pkt 2. apelacji).

Zarzuty te składający apelację uzasadnił, przedstawiając argumenty, które

jego zdaniem wskazują na obrazę przez sąd orzekający, wymienionych wyżej

przepisów postępowania oraz dokonanie błędnych ustaleń faktycznych (k. 820-821).

W tej sytuacji procesowej obowiązkiem Sądu Okręgowego, wynikającym z

treści art. 433 § 2 k.p.k., było rozważenie wszystkich wniosków i zarzutów

wskazanych w środku odwoławczym, a nadto podanie w uzasadnieniu dlaczego

zarzuty i wnioski apelacji uznał za zasadne albo niezasadne (art. 457 § 3 k.p.k.).

Przy czym oznacza to, że Sąd ten był obowiązany nie tylko do niepomijania

6

żadnego z podniesionych zarzutów, ale także do rzetelnego ustosunkowania się do

każdego z nich, bez względu na to, jaka strona zarzuty te wysuwa, czyli wykazania,

choćby i zbiorczo, ale zawsze poprzez odpowiednie argumentacje, a nie przez

ogólnikowe odwoływanie się do trafności ustaleń, ocen lub poglądów zawartych w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, dlaczego podniesione zarzuty i argumenty

wysunięte na ich poparcie zasługują bądź nie zasługują na uwzględnienie (por.

wyrok SN z dnia 6 czerwca 2006 r., V KK 413/05, OSNKW 2006, z. 7-8, poz.76 ).

Wskazanym obowiązkom Sąd odwoławczy nie sprostał. W pierwszej kolejności

należy wskazać, że drugi z zarzutów apelacji obrońcy dotyczący obrazy przepisów

art.170 § 1 pkt 3-5 i § 2 k.p.k. nie został w ogóle rozpoznany. Takie postąpienie

Sądu drugiej instancji stanowi rażącą obrazę art.433 § 2 k.p.k. mającą istotny

wpływ na treść rozstrzygnięcia co w pełni uzasadnia uchylenie zaskarżonego

wyroku. Nie jest to jednak jedyne uchybienie jakiego dopuścił się Sąd Okręgowy,

bowiem pozostałe zarzuty apelacji zostały rozpoznane pobieżnie, bez wymaganej

wnikliwości i rzetelności. Nie można inaczej określić sytuacji, w której argumenty

podniesione w obu apelacjach świadczące, zdaniem autorów tych środków

odwoławczych, o braku winy oskarżonego, kwitowane są kategorycznymi

stwierdzeniami, że skoro świadkowie, w tym pokrzywdzeni zeznali, iż J. D. wszedł

w posiadanie ich pojazdów, po czym ich nie oddał to „ewidentnie” wyczerpał

znamiona „przestępczego przywłaszczenia”. W odniesieniu do czynu popełnionego

na szkodę G. K. Sąd odwoławczy w ogóle nie rozważał podniesionych w

apelacjach argumentów, natomiast w przypadku czynu popełnionego na szkodę J.

W. ograniczył się do oceny części wyjaśnień oskarżonego, dotyczących

wzajemnych rozliczeń finansowych, oceniając je jako „kompletnie sprzeczne z

regułami doświadczenia życiowego” i niewiarygodne, co „samo w sobie czyni

zeznania pokrzywdzonej wiarygodnymi” (k.841-842). O braku należytej wnikliwości

Sądu odwoławczego przy rozpoznawaniu obu apelacji świadczy dodatkowo

utrzymanie w mocy orzeczenia Sądu pierwszej instancji, w części dotyczącej

zasądzenia na podstawie art. 415 § 5 k.p.k. odszkodowania, w sytuacji skazania

oskarżonego za czyn zakwalifikowany jako przestępstwo określone w art. 276 k.k.

Wadliwość takiego procedowania w postępowaniu odwoławczym jest zatem

oczywista. W tej sytuacji, doszło do rażącej obrazy, wskazanych w pkt 1. kasacji,

przepisów postępowania. Uchybienie to miało istotny wpływ na treść orzeczenia, w

rozumieniu art. 523 § 1 k.p.k., bowiem wadliwość uzasadnienia uniemożliwia

7

dokonanie kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu odwoławczego. Z tych

powodów nie mógł się ostać wyrok Sądu drugiej instancji. Sąd Okręgowy ponownie

rozpoznając apelacje oskarżonego i jego obrońcy powinien tak procedować, aby

dostosować się do wymogów określonych w art. 433 § 2 k.p.k. i w art. 457 § 3 k.p.k.,

pamiętając, że jest obowiązany rozważyć wszystkie istotne zarzuty, przy czym

powinien szczegółowo, poprawnie pod względem logicznym, bez sprzeczności,

niekonsekwencji i dwuznaczności, przedstawić tok rozumowania (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2005 r., IV KK 245/05, R-

OSNKW 2005, poz. 1897).

Z tych wszystkich względów, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.