II UK 144/12

Sygn. akt II UK 144/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 stycznia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z wniosku P. Spółki z o.o. Spółki Komandytowej w W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W.

z udziałem zainteresowanego W.J.

o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 stycznia 2013 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 listopada 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Odział w W. decyzją z dnia 30 czerwca

2010 r. ustalił obowiązek podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i

wypadkowemu przez wspólnika-komandytariusza odwołującej się spółki „P.” Spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki Komandytowej w W. - W.J.

Spółka wniosła od tej decyzji odwołanie wskazując, że dopełniła obowiązku

zgłoszenia komandytariuszy do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia

zdrowotnego we właściwym momencie i nie naruszyła tym samym ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych.

Sąd Okręgowy - Sąd Ubezpieczeń Społecznych w W. wyrokiem z dnia 4

marca 2011 r. oddalił odwołanie.

Sąd ustalił, że wspólnik-komandytariusz Spółki W.J. został zgłoszony do

ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i wypadkowego od 3 lipca 2006 r. do 28

grudnia 2008 r. W.J. jako komandytariusz wstąpił do Spółki na podstawie aktu

notarialnego sporządzonego w dniu 22 maja 2006 r.

Sporny stał się okres pomiędzy wstąpieniem do Spółki, a rejestracją Spółki w

Krajowym Rejestrze Sądowym.

„P." Spółka z o.o. Spółka Komandytowa w W. została wpisana do rejestru

przedsiębiorstw Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 16 września 2005 r.

Przystąpienie do „P." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki

Komandytowej komandytariusza W.J. nastąpiło od daty podpisania aktu

notarialnego, czyli od 22 maja 2006 r.

Sąd Okręgowy w pełni podzielił stanowisko Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych I Oddziału w W. przedstawione zarówno w samej zaskarżonej decyzji,

jak i w odpowiedzi na odwołanie i uznał, że zainteresowany powinien podlegać

ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu od 22 maja 2006 r.,

czyli od daty przystąpienia do Spółki w charakterze komandytariusza.

Przystępujący do istniejącej już spółki komandytowej komandytariusz będzie objęty

ubezpieczeniem społecznym od daty zawarcia stosownej umowy, w formie aktu

notarialnego, która jest gwarantem ważności tej umowy. Nie jest natomiast istotna

data rejestracji spółki w Krajowym Rejestrze Sądowym.

3

Od powyższego wyroku apelację wywiodła odwołująca się Spółka,

zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, polegające na: błędnej wykładni i

niewłaściwym zastosowaniu art. 13 ust. 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku

z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 17 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1858 ze zm.) oraz

art. 106 w związku z art. 110 i art. 114 k.s.h., przez uznanie, iż wspólnik spółki

komandytowej podlega ubezpieczeniom społecznym oraz zdrowotnemu od chwili

złożenia oświadczenia o przystąpieniu do spółki komandytowej, a także naruszenie

przepisów prawa procesowego, polegające na: naruszeniu przepisu art. 233 § 1

k.p.c. i art. 328 § 1 k.p.c., poprzez brak wskazania i właściwego logicznego

uzasadnienia podstawy prawnej wyroku oraz nieprzytoczenie zarzutów odwołania i

oceny tych zarzutów, co uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny toku wywodu,

który doprowadził do wydania zaskarżonego wyroku.

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 30

listopada 2011 r. zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w W. z dnia 30 czerwca 2010 r., przyjmując,

że W.J. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i

wypadkowemu z tytułu bycia komandytariuszem „P." Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością Spółki Komandytowej w W. od 3 lipca 2006 r. do 28 grudnia

2008 r.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że apelująca, powołując się na poglądy doktryny,

zasadnie podniosła, iż nie data zawarcia umowy notarialnej o przystąpieniu do

spółki komandytowej, a wpis tej umowy do rejestru sądowego decyduje o

uzyskaniu przez przystępującego do spółki statusu komandytariusza. Wpis bowiem

do rejestru sądowego ma charakter konstytutywny, a zatem w tym momencie

komandytariusz objęty jest obowiązkiem zgłoszenia do ubezpieczenia

społecznego.

Sąd wskazał, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie

normują kwestii nabywania i zachowania statusu wspólnika handlowej spółki

osobowej czy jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, wobec

czego o okresie podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu

prowadzenia pozarolniczej działalności poprzez pozostawanie wspólnikiem spółki

4

komandytowej, wykonującej działalność gospodarczą, decydują przepisy Kodeksu

spółek handlowych.

Sąd zauważył, że wspólnik, który zgodnie z umową spółki ma być

komandytariuszem, status ten uzyskuje dopiero od chwili wpisu spółki do rejestru i

od tego momentu jego odpowiedzialność jest odpowiedzialnością rozciągającą się

na zobowiązania powstałe po zarejestrowaniu spółki, ograniczoną do sumy

komandytowej (art. 111 k.s.h.). Przywołał także art. 114 k.s.h., który stanowi, że kto

przystępuje do spółki w charakterze komandytariusza, odpowiada także za

zobowiązania spółki istniejące w chwili wpisania go do rejestru. Oznacza to

odpowiedzialność nie tylko za zobowiązania spółki komandytowej powstałe po

zarejestrowaniu przystąpienia tego wspólnika, ale także za zobowiązania istniejące

w chwili wpisania go do rejestru, czyli powstałe przed tym faktem. Wpis do rejestru

ma więc – zdaniem Sądu – charakter konstytutywny.

Wyrok ten został zaskarżony skargą kasacyjną przez organ rentowy, który

zarzucił mu naruszenie prawa materialnego - art. 2a ust. 2 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 5;

art. 8 ust. 6 pkt 4 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w

związku z art. 2 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie

(jednolity tekst: Dz.U. z 2008 Nr 189, poz. 1158 ze zm.), art. 14 - 17 ustawy z dnia

20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (jednolity tekst: Dz.U. z 2007

Nr 168, poz. 1186 – ze zm.), przez błędną wykładnię i przyjęcie, że zainteresowany

W.J., który w dniu 22 maja 2006 r. złożył notarialne oświadczenie o przystąpieniu

do prowadzącej działalność gospodarczą „P." Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością Spółki Komandytowej w W., status wspólnika tej Spółki,

prowadzący do objęcia go obowiązkiem ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi i

wypadkowym nabył 3 lipca 2006 r., tj. z dniem wpisania go do rejestru

przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego i z tym dniem nabył też status

osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą; art. 13 pkt 4 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych wskutek błędnej wykładni, przez przyjęcie, że

przepis ten nie ma zastosowania do W.J. w okresie od podpisania aktu

notarialnego o przystąpieniu do spółki komandytowej do dnia wpisania

zainteresowanego do rejestru przedsiębiorców a w konsekwencji powyższego

nieobjęcie go obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym, rentowymi i

5

wypadkowym w okresie od 22 maja 2006 r. do 2 lipca 2006 r.; art. 9 k.s.h., przez

niezastosowanie tego przepisu i nieuwzględnienie określonych w nim zasad

dokonywania zmian umowy spółki oraz skutków, jakie, w zakresie ubezpieczeń

społecznych, wywołało przystąpienie zainteresowanego do Spółki oraz art. 114

k.s.h w związku z art. 14 - art. 17 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym

Rejestrze Sądowym, przez błędną wykładnię i przyjęcie, że wyłącznie wpis do

rejestru przedsiębiorców osoby, która na podstawie umowy zawartej w formie aktu

notarialnego, przystępuje do prowadzącej działalność gospodarczą spółki

komandytowej powoduje nabycie przez tę osobę statusu wspólnika z dniem

dokonania tego wpisu.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że akt notarialny należy zaliczyć do

dokumentów konstytutywnych, a nie sprawozdawczych, bowiem taki akt określoną

czynność prawną ucieleśnia i wyraża. Zatem skoro złożone przez W.J. i

pozostałych wspólników notarialne oświadczenia stały się skuteczne w dniu 22

maja 2006 r. i w tym samym dniu W.J., już jako wspólnik, uczestniczył w zmianie

umowy Spółki, to nieuprawnione jest stanowisko Sądu Apelacyjnego, że

zainteresowany status wspólnika tej Spółki uzyskał dopiero z dniem wpisania go do

rejestru przedsiębiorców.

Wskazano także, że żaden przepis prawa nie stanowi, że wspólnikiem-

komandytariuszem jest tylko ta osoba, która figuruje rejestrze przedsiębiorców, a

wpis wspólnika spółki komandytowej nie ma charakteru prawotwórczego, ponieważ

nie zastępuje ani nie uzupełnia w żadnym zakresie aktu przystąpienia do tej spółki,

a jedynie potwierdza stan faktyczny i prawny wynikający z tego aktu. Wpis ten nie

stanowi także tytułu ubezpieczenia społecznego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się Spółka wniosła o jej

oddalenie jako bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Członkostwo w spółce komandytowej uważane jest w systemie ubezpieczeń

społecznych za prowadzenie pozarolniczej działalności objętej obowiązkiem

ubezpieczenia społecznego (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy

6

o systemie ubezpieczeń społecznych). Spółka komandytowa powstaje z chwilą

wpisu do rejestru (art. 109 k.s.h.). Zgłoszenie spółki komandytowej do rejestru

wymaga wskazania z imienia i nazwiska bądź firmy (nazwy) komandytariuszy

(art. 110 § 1 pkt 3 k.s.h.). W świetle tych unormowań nie budzi wątpliwości, że

podmioty zawiązujące spółkę komandytową status jej wspólników

(komplementariuszy i komandytariuszy) uzyskują dopiero z momentem wpisania

spółki do rejestru, bowiem wcześniej spółka nie istnieje. Bardziej problematyczna

jest sytuacja prawna komandytariusza przystępującego w formie aktu notarialnego

do istniejącej spółki komandytowej. Rozważenia wymaga to, kiedy uzyskuje on

status jej wspólnika, prowadzący do objęcia go ubezpieczeniami społecznymi z

mocy ustawy, a więc czy następuje to z chwilą przystąpienia do spółki, czy też w

chwilą wpisania go do rejestru przedsiębiorców.

W doktrynie prezentowane są dwa poglądy, pierwszy, że wpis do rejestru

komandytariusza przystępującego do spółki ma charakter wyłącznie deklaratoryjny

(np. J. Szwaja (w:) S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A Szumański, J. Szwaja, M.

Tarska, Kodeks spółek handlowych, Komentarz 2006, t. I, s. 760) i drugi, który

opowiada się na jego konstytutywnym charakterem (np. M. Litwińska-Werner,

Kodeks spółek handlowych. Komentarz 2007, s. 369; J.P. Naworski (w:) R.

Potrzeszcz, T. Siemiątkowski, J.P. Naworski, K. Strzelczyk, Komentarz do Kodeksu

spółek handlowych. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, 2001, s. 299; J.A.

Strzępka (red.), Kodeks spółek handlowych, Komentarz, 2009, s. 191). Drugi z tych

poglądów uzasadniany jest treścią art. 114 k.s.h., stosownie do którego kto

przystępuje do spółki w charakterze komandytariusza, odpowiada także za

zobowiązania spółki istniejące w chwili wpisania go do rejestru. Podkreśla się w

nim, że wpis komandytariusza do rejestru ma charakter konstytutywny dlatego, iż

od tej chwili odpowiedzialność tego wspólnika obejmuje również zobowiązania

spółki powstałe przed wpisem, jak również z tym momentem staje się on

wspólnikiem spółki wobec osób trzecich. Prawnokształtujący aspekt wpisu do

rejestru przedsiębiorców odnoszony jest zatem do odpowiedzialności

komandytariusza wobec osób trzecich. Pogląd ten nie budzi wątpliwości wobec

treści przytoczonego przepisu. Jednakże stosunek przystępującego

komandytariusza do osób trzecich nie jest jedynym wyznacznikiem jego statusu w

7

spółce, bowiem istotne z tego punktu widzenia są również jego prawa i obowiązki

wynikające ze stosunków wewnętrznych spółki (art. 120 i następne k.s.h.), które

powstają od przystąpienia do spółki. Spółka komandytowa ma na celu prowadzenie

przedsiębiorstwa pod własną firmą (art. 102 k.s.h.), zaś przez umowę spółki

komandytowej wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu

przez wniesienie wkładów oraz, jeżeli umowa albo statut spółki tak stanowi, przez

współdziałanie w inny określony sposób (art. 3 k.s.h.). Przyjęcie na siebie tego

zobowiązania następuje w dniu przystąpienia do spółki, w której określa się wkład

wnoszony przez nowego komandytariusza i jego wartość (art. 105 pkt 4 k.s.h.), co

ma z kolei bezpośredni wpływ na jego udział w zyskach (art. 123 § 1 k.s.h.). Od

tego momentu komandytariusz uczestniczy w przedsięwzięciu gospodarczym,

jakim jest prowadzenie przedsiębiorstwa w formie spółki komandytowej i staje się

podmiotem praw i obowiązków w stosunkach wewnętrznych spółki. Stąd też za

trafny uznać należy pogląd, że komandytariusz staje się wspólnikiem już od chwili

przystąpienia do spółki komandytowej, natomiast odpowiada za jej zobowiązania

istniejące w chwili wpisania go do rejestru i od dnia wpisania. Wpis do rejestru nie

kreuje zatem statusu przystępującego do spółki wspólnika, ale go potwierdza i

ujawnia wobec osób trzecich.

Dodać należy, że art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 8 ust. 6 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych wynika, że przymus ubezpieczenia wiąże się z każdym

rodzajem aktywności przynoszącej osobie fizycznej określone dochody. Stanowi

ona więc istotę prowadzenia pozarolniczej działalności i to ona ma kluczowe

znaczenie dla obowiązku ubezpieczenia społecznego. Skoro działalność

komandytariusza (wspólnika pasywnego) przejawia się w uczestnictwie w spółce

komandytowej poprzez wniesienie wkładów i udział w zyskach spółki, to jej

początek wiąże się z aktem przystąpienia do spółki, a nie wpisem do rejestru

przedsiębiorców. To z uprzedniego nabycia statusu wspólnika wynika jego

odpowiedzialność za zobowiązania spółki, a nie odwrotnie. Kształtuje się ona

zresztą różnorodnie. Przykładowo, wniesienie wkładu przez komandytariusza w

wysokości równej sumie komandytowej zwalnia go od tej odpowiedzialności

(art. 111 k.s.h. w związku z art. 112 § 1 k.s.h.). W takim zaś przypadku wpis do

rejestru nie spełnia roli prawotwórczej. Zauważyć również należy, że

8

odpowiedzialność komandytariusza obejmuje (po wpisaniu do rejestru) także

zobowiązania spółki powstałe przed jego przystąpieniem do spółki, a więc przed

podjęciem przez komandytariusza pozarolniczej działalności. Także więc z tego

punktu widzenia reguły wynikające z art. 114 k.s.h. nie mogą przesądzać o dacie

powstania obowiązku ubezpieczenia społecznego. Podkreślić w tym miejscu

należy, że zasady odpowiedzialności wobec osób trzecich za zobowiązania

wynikające z działalności stanowiącej tytuł ubezpieczeń społecznych nie kształtują

w żaden sposób warunków podlegania tym ubezpieczeniom przez osoby fizyczne.

W związku z powyższym stanowiskiem uzasadniony okazał się zarzut

naruszenia art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt 4 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1

k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono po

myśli art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.

/tp/