WA 27/12

Sygn. akt: WA 27/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 stycznia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Edward Matwijów (przewodniczący)

SSN Marian Buliński

SSN Andrzej Tomczyk (sprawozdawca)

Protokolant : Marcin Szlaga

przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Jarosława

Ciepłowskiego

w sprawie z wniosku C. B. o zadośćuczynienie, po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej

na rozprawie w dniu 10 stycznia 2013 r., apelacji wniesionej przez pełnomocnika

wnioskodawcy i prokuratora na korzyść od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego

w P. z dnia 9 października 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojskowemu

Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wojskowy Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 9 października 2012 r. nie

uwzględnił wniosku C. B. o zasądzenie zadośćuczynienia ( uzupełniającego –

dopisek SN) z tytułu niesłusznego skazania go wyrokiem b. Wojskowego Sądu

Okręgowego II w B. z dnia 15 czerwca 1950 r.

Od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w P. apelacje wywiedli:

2

a) pełnomocnik wnioskodawcy, która formułując zarzut obrazy przepisów prawa

materialnego – art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne

orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 34, poz. 149 z późn. zm.) poprzez

uznanie, iż nie ma podstaw do zasądzenia 300 000 zł tytułem zadośćuczynienia za

krzywdę wynikłą z wykonania wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego II w B. z dnia

15 czerwca 1950 r., z ustawowymi odsetkami zwłoki począwszy od dnia

uprawomocnienia się wyroku – nie rozważając czy przemawiają za uwzględnieniem

wniosku zasady słuszności,

wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie zadośćuczynienia

zgodnie z wnioskiem C. B.,

b) prokurator Wojskowej Prokuratury Okręgowej w P. na korzyść wnioskodawcy,

który formułując zarzuty:

- obrazy przepisów prawa materialnego, a to art. 8 ust. 4 i art. 11 ust. 1 ustawy z

dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób

represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego,

poprzez błędną wykładnię tych przepisów i uznaniu, że wyłącznie art. 11 ust. 1

cytowanej ustawy (a contrario) może stanowić podstawę do nieuwzględnienia

wniosku C. B. o zasądzenie uzupełniającego zadośćuczynienia z tytułu

niesłusznego skazania wyrokiem b. Wojskowego Sądu Okręgowego II w B. z dnia

15 czerwca 1950 r. oraz pominięcie – stosowanego odpowiednio – art. 8 ust. 4 tej

ustawy, który mógł mieć zastosowanie do sytuacji wnioskodawcy i stanowić

podstawę do uwzględnienia wniosku w przedmiocie żądanego zadośćuczynienia, o

ile względy słuszności, o których w nim mowa, przemawiałyby za tym

rozstrzygnięciem;

- obrazy przepisów postępowania, a to art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k. poprzez

niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku i poprzestaniu na przytoczeniu treści

literalnej przepisów art. 8 ust. 4 i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o

uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za

działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego bez wskazania procesu

wykładni tych przepisów oraz wskazania sposobu w jaki wpłynęła ona na rodzaj

rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, a także niewyjaśnienie w treści

uzasadnienia dlaczego art. 8 ust. 4 cyt. ustawy nie może mieć zastosowania do

sytuacji wnioskodawcy, a tym samym uchylenie się od merytorycznej oceny

3

zasadności żądanego zadośćuczynienia uzupełniającego – co miało wpływ na treść

orzeczenia,

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej

instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Apelacja pełnomocnika wnioskodawcy, formułując literalnie zarzut obrazy

prawa materialnego, ograniczyła się w nim jedynie do wskazania, że błędem Sądu

a quo było uznanie, iż nie ma podstaw do żądania 300 000 zł tytułem

zadośćuczynienia, w sytuacji gdy Sąd ten zanegował istnienie podstawy prawnej

uwzględnienia żądania wnioskodawcy w ogóle. Nie na tym więc – co

zakwalifikowano w zarzucie jako obrazę prawa materialnego – uchybienie polegało.

Sąd Najwyższy stwierdzając, że zarzut ten literalnie został tak sformułowany

dostrzega jednocześnie, że w końcowej jego części pełnomocnik wnioskodawcy

wskazała, iż Sąd pierwszej instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku

„ nie rozważając czy przemawiają za uwzględnieniem wniosku względy słuszności”,

a więc w istocie nienależycie rozpoznał sprawę.

Podobny zabieg, tyle że zdecydowanie wyraźniej, zaprezentował w swojej

apelacji prokurator. Sformułował on bowiem pod adresem skarżonego orzeczenia

zarzut obrazy prawa materialnego, kwestionując jednocześnie brak uzasadnienia

podstawy prawnej wyroku, a więc mówiąc wprost, niewyjaśnienie powodów takiego

postąpienia przez sąd a quo.

Nie budzi przy tym najmniejszych wątpliwości, że zarzuty wskazujące na

tego rodzaju naruszenie reguł postępowania wymagają oceny w pierwszej

kolejności, ponieważ przyznanie im słuszności prowadzi jednocześnie do

stwierdzenia, iż orzeczenie tak uzasadnione nie poddaje się kontroli.

Analizując uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nie sposób nie przyznać racji

skarżącym. Sąd pierwszej instancji bowiem, po ustaleniu (nie popartym zresztą

jakimikolwiek rozważaniami), że skazanie C. B. wyrokiem b. Wojskowego Sądu

Okręgowego II w B. związane było z działalnością na rzecz niepodległego bytu

Państwa Polskiego, przytoczył brzmienie przepisów art. 8 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 11

ust. 1 ustawy lutowej z uwypukleniem przez podkreślenie wyrazów „nie zostało

prawomocnie zasądzone odszkodowanie i zadośćuczynienie” i skonstatował, że

skoro wnioskodawcy zostało prawomocnie zasądzone odszkodowanie i

zadośćuczynienie, brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku.

4

Rzecz w tym jednak, że tak – wydawałoby się – jednoznaczne unormowanie

art. 11 ust. 1 ustawy lutowej zawiera w części wstępnej niebagatelne w swej

wymowie odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów art. 8-10 (w tym więc

art. 8 ust. 4) wobec osób, co do których zachodzą przesłanki do stwierdzenia

nieważności orzeczenia. Sąd a quo przesądził, że w sytuacji wnioskodawcy,

któremu zasądzono prawomocnie odszkodowanie i zadośćuczynienie, analizowany

przepis nie ma zastosowania. Innymi słowy przesądził, że jednej grupie

represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego,

którym w wyniku rewizji nadzwyczajnej, kasacji lub wznowienia postępowania

prawomocnie zasądzono odszkodowanie, odszkodowanie uzupełniające może

przysługiwać (art. 8 ust. 4), drugiej zaś, objętej dyspozycją art. 11 ust. 1 tej ustawy

tego rodzaju odszkodowanie, mimo wyraźnego odesłania m.in. do art. 8 (bez

wyłączeń) ex lege nie służy.

Ten, zaiste niezrozumiały podział, nie był zapewne zamiarem ustawodawcy i

wprost z omawianych unormowań nie wynika. Zadaniem więc Sądu pierwszej

instancji było wyjaśnienie powodów tak jednoznacznego stwierdzenia. Skoro tego

nie uczynił, na co zasadnie zwrócili uwagę skarżący, przeto Sąd odwoławczy nie

był w stanie skontrolować zasadności takiego rozumowania i przesądzić, czy

zarzuty dalej idące - obrazy prawa materialnego - są słuszne.

Dlatego też zaskarżony wyrok został uchylony, a sprawa przekazana sądowi

pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd ponownie rozpoznający sprawę związany będzie – co oczywiste –

ustaleniem dokonanym w uchylonym wyroku, że skazanie C. B. wyrokiem b.

Wojskowego Sądu Okręgowego II w B. z dnia 15 czerwca 1950 r. związane było z

jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, wobec

niezaskarżenia tego ustalenia na niekorzyść wnioskodawcy, a przede wszystkim

zmuszony będzie dokonać pogłębionej analizy wzajemnego stosunku unormowań

zawartych w art. 8 i 11 ustawy lutowej, a w szczególności rozstrzygnąć czy – wobec

niewątpliwie trudnej do interpretacji problematyki – przepis art. 11 ust. 1 odbiera

jakiejkolwiek grupie represjonowanych prawo skutecznego ubiegania się o

odszkodowanie lub zadośćuczynienie uzupełniające w rozumieniu art. 8 ust. 4 tej

ustawy. Jeżeli zaś dojdzie do wniosku, że art. 8 ust. 4 w zw. z art. 11 ust. 1 ma

zastosowanie wobec wnioskodawcy, obowiązany będzie rozważyć czy wskazane w

nim względy słuszności przemawiają za zasądzeniem zadośćuczynienia

5

uzupełniającego, a jeśli tak – miarkować kwotę tego zadośćuczynienia. Niezależnie

jednak od rodzaju podjętego rozstrzygnięcia, motywy swego postąpienia musi

uzasadnić w sposób pozwalający na odczytanie i ewentualne skontrolowanie

przebiegu rozumowania.

Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.