II KK 52/12

Sygn. akt II KK 52/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 stycznia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący)

SSN Jarosław Matras (sprawozdawca)

SSN Jacek Sobczak

Protokolant Katarzyna Głodowska

w sprawie J. O.

oskarżonej z art. 155 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 16 stycznia 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela subsydiarnego

od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 23 sierpnia 2011 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego

z dnia 28 stycznia 2011 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym

Sądowi Okręgowemu w Ł.;

II. zarządza zwrot oskarżycielowi subsydiarnemu R.

O. kwoty 450 zł. (czterysta pięćdziesiąt zł)

uiszczonej jako opłata od wniesionej kasacji.

UZASADNIENIE

2

J. O. została oskarżona subsydiarnym aktem oskarżenia o to, że w dniu 5

stycznia 2007 r. znajdując się pod wpływem alkoholu doprowadzając do urazu

czaszkowego nieumyślnie spowodowała śmierć J. O. w miejscowości G., tj. o czyn

z art. 155 k.k.

Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2011 r., Sąd Rejonowy w P. uniewinnił

oskarżoną od zarzucanego jej czynu i rozstrzygnął o kosztach procesu.

Apelację od tego wyroku wniósł pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnego.

Zaskarżając wyrok w całości na niekorzyść oskarżonej zarzucił mu:

„wielokrotną obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść

skarżonego wyroku tj.:

I. w zakresie error in omittendo tj.

1. obrazę przepisom art. 170 § 1 pkt 2 i 5 kpk oraz art. 98 § 1 kpk

(ewentualnie także art. 167 kpk) poprzez bezzasadne oddalenie

wniosków dowodowych o dopuszczenie dowodu z ustnej opinii

biegłych /…/ z Instytutu Ekspertyz Sądowych im. Prof. Sehna w

Krakowie oraz brak prawidłowego uzasadnienia postanowień w tej

materii z dnia 26 sierpnia 2010 r. i 14 stycznia 2011 r. (przytoczenie

jedynie sformułowań ustawowych); ewentualnie nie przeprowadzenie

z urzędu dowodu z jakiejkolwiek opinii kryminalistycznej;

2. obrazę przepisów art. 170 § 1 pkt 2 kpk oraz art. 98 § 1 kpk poprzez

bezzasadne oddalenie wniosku dowodowego o dopuszczenie

dowodu z zeznań świadka dr M. K. oraz brak prawidłowego

uzasadnienia postanowienia w tej kwestii z dnia 14 stycznia 2011 r.

(przytoczenie jedynie sformułowań ustawowych);

3. obrazę przepisów art. 170 § 1 pkt 2 kpk oraz art. 98 § 1 kpk

(ewentualnie także art. 167 kpk) poprzez bezzasadne oddalenie

wniosków dowodowych o dopuszczenie dowodu z ustnej

uzupełniającej opinii biegłego S. W. oraz brak prawidłowego

uzasadnienia postanowień w tej materii z dnia 26 sierpnia 2010 r. i

14 stycznia 2011 r. (przytoczenie jedynie sformułowań ustawowych);

ewentualnie nie przeprowadzenie z urzędu dowodu kompleksowej

opinii medycznej na temat przyczyn zgonu J. O. i możliwych do

ustalenia okoliczności towarzyszących temu zgonowi;

3

4. obrazę przepisów art. 170 § 1 pkt 2 kpk oraz art. 98 § 1 kpk poprzez

bezzasadne oddalenie wniosku dowodowego o dopuszczenie

dowodu z zeznań świadka D. U. oraz brak prawidłowego

uzasadnienia postanowienia w tej kwestii z dnia 14 czerwca 2010 r.;

5. obrazę przepisów art. 167 kpk i art. 177 § 1 poprzez nie

przeprowadzenie dopuszczonego dowodu (zwrócenie się do

powiatowego centrum zdrowia w B.) i nie podjęcie z urzędu dalszych

czynności dowodowych w zakresie ustalenia składu osobowego

załogi karetki która przybyła na miejsce zgonu J. O.;

6. obrazę przepisów art. 170 § 1 pkt 2 i 5 kpk oraz art. 98 § 1 kpk

poprzez bezzasadne oddalenie wniosków dowodowych o

dopuszczenie dowodu z zeznań świadków T. P. i S. N. oraz brak

prawidłowego uzasadnienia postanowienia w tej kwestii z dnia 14

czerwca 2010 r.;

II. w zakresie error in iudicando tj.:

obrazę przepisu art. 424 § 1 pkt 1 kpk poprzez brak precyzyjnego wskazania w

uzasadnieniu skarżonego wyroku czy Sąd meriti uznał za udowodnione czy też nie

wiele faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, a w szczególności takich jak to czy

oskarżona przyczyniła się do uszkodzenia kolana J. O. oraz czy wykazywała wobec

niego agresję, czy śmierć J. O. została spowodowana przez osoby trzecie, czy

miała miejsce w domu, czy poza nim; oraz brak precyzyjnego odniesienia się do

przeprowadzonych dowodów (a nawet np. w przypadku zeznań świadka A. S. brak

jakiegokolwiek odniesienia).”

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Po rozpoznaniu apelacji Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 23 sierpnia

2011 r., utrzymał zaskarżony wyrok w mocy, uznając wniesioną apelację za

oczywiście bezzasadną.

Od wyroku tego kasację wniósł pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnego.

Zaskarżając wyrok w całości na niekorzyść oskarżonej zarzucił mu rażące

naruszenie prawa procesowego polegające na obrazie przepisów art. 433 § 2 k.p.k.

oraz art. 457 § 3 k.p.k. poprzez brak rozważenia wszystkich zarzutów apelacji oraz

nieustosunkowanie się do nich przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu skarżonego

wyroku, co miało wpływ na treść wyroku.

4

Podnosząc ten zarzut autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się zasadna. Nie sposób odmówić trafności podniesionego

w kasacji zarzutu. Stosownie do treści art. 433 § 2 k.p.k. sąd odwoławczy ma

obowiązek rozważyć wszystkie zarzuty i wnioski wskazane w środku odwoławczym,

chyba że ustawa stanowi inaczej. Skoro w toku postępowania odwoławczego nie

zaistniała sytuacja, w której przepis ustawy zwalniałby sąd ad quem od tego

obowiązku z uwagi na inne rażące uchybienia, których charakter przesądzałby

treść orzeczenia tego sądu (art. 439 § 1 pkt 1-8 k.p.k., 440 k.p.k.), to rzeczą tego

sądu było ustosunkowanie się do podniesionych zarzutów apelacji. W korelacji z

obowiązkiem określonym tym przepisem pozostaje wymóg wynikający z treści art.

457 § 3 k.p.k. To właśnie z tego ostatniego przepisu wynika, że sąd odwoławczy

winien w uzasadnieniu wyroku wskazać dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za

zasadne albo niezasadne. Jest także oczywiste, że odniesienie się do zarzutów i

wyjaśnienie ich zasadności lub niezasadności powinno spełniać warunek

konkretności, a więc wymaga wnikliwego, z odwołaniem się do okoliczności

zawartych w aktach sprawy, ustosunkowania się do argumentacji skarżącego (por.

np. wyroki SN: z dnia 22 czerwca 2011 r., II KK 29/11, Lex 847134; z dnia 20

października 2011 r., III KK 120/11, Lex 1101661; z dnia 5 kwietnia 2012 r., V KK

304/11, Lex 1163973).

Rację ma skarżący, że uzasadnienie wyroku nie odnosi się w sposób

konkretny do zarzutów apelacji. Wprawdzie sąd II instancji zadeklarował, że w

sprawie nie zaszły uchybienia wskazane w środku odwoławczym, ale w dalszej

części swojego uzasadnienia nie podał w ogóle, albo podał w sposób niezgodny z

treścią niektórych dowodów, dlaczego zarzuty te okazały się niezasadne.

Przypomnieć trzeba, że autor apelacji w sposób konkretny wskazał na

niezasadność oddalenia jego wniosków dowodowych (zarzuty w pkt 1-6), także

tych, które zmierzały do uzupełnienia opinii biegłych, a tymczasem w uzasadnieniu

wyroku zaprezentowano ponownie ustalenia faktyczne, omówiono niektóre dowody

oraz stwierdzono, iż w apelacji nie podano żadnych nowych okoliczności czy

ustaleń (str. 5-8). Niezgodnie z treścią konkretnych zarzutów apelacji sąd II instancji

wskazał, że w apelacji przedstawiono własną wizję przebiegu zdarzenia oraz

własną ocenę dowodów. Co więcej, brak właściwej analizy zarzutów apelacji

5

wynika także z tej części uzasadnienia wyroku, w której sąd ad quem odniósł się do

braku potrzeby przesłuchania biegłych z Instytutu Ekspertyz Sądowych im. Prof.

Sehna. Analizując uzasadnienie wyroku można stwierdzić, że w zasadzie jest to

jedyne odniesienie się w sposób in concreto do zarzutów apelacji ujętych w pkt I.

Otóż sąd ten wskazał, że nie ma potrzeby przesłuchiwania tych biegłych „bowiem

opinia nie pozostawia wątpliwości, jest jasna i logiczna. Nie ma zatem podstaw do

ponownego przesłuchiwania biegłych” (str. 10 in fine – 11). Tymczasem w aktach

sprawy nie ma żadnej opinii czy ekspertyzy tych biegłych (!). W toku postępowania

przygotowawczego wydano postanowienie o dopuszczeniu dowodu z opinii tych

biegłych (k.178), a biegli ci wzięli udział w czynności oględzin miejsca zdarzenia (k.

196 i nast.). Nie została jednak sporządzona opinia (także w czasie czynności

oględzin), pomimo, iż prokurator zobowiązywał biegłych do jej wydania. Wprawdzie

w aktach postępowania przygotowawczego znajduje się pismo IES im. Prof. Sehna

co do kosztów ekspertyzy (k. 231 ), ale samej ekspertyzy w aktach sprawy nie

sposób znaleźć. Pomimo tego, na stwierdzenia wyrażone przez tych biegłych

powoływał się prokurator w uzasadnieniu postanowienia o umorzeniu postępowania

(k. 244-245). Co istotne, we wniosku dowodowym, który wpłynął do sądu I instancji

w dniu 6 czerwca 2010 r. (k.140-144), wskazano na tę okoliczność dotyczącą tych

biegłych (brak opinii, udział w czynności oględzin miejsca zdarzenia oraz

przeprowadzenie badań śladów krwi) i zażądano przesłuchania tych biegłych.

Zestawiając te fakty nie sposób stwierdzić, aby stanowisko sądu II instancji oparte

było na danych zawartych w aktach sprawy, i by w takiej sytuacji mogło być

aprobowane, jako rzetelne ustosunkowanie się do zarzutu apelacji. Nie można

przy tym wykluczyć, z uwagi na okoliczności, które miały być przedmiotem

opiniowania przez tych biegłych (zob. treść postanowienia prokuratora), aby dowód

ten nie miał istotnego znaczenia dla dokonania właściwych ustaleń faktycznych w

kontekście zarzutu aktu oskarżenia, w którym wiązano jednak zachowanie

oskarżonej ze śmiercią pokrzywdzonego. Pomijając w tym miejscu, czy treść aktu

oskarżenia w sposób wymagany przepisami procesowymi wskazuje na

zachowanie sprawcze, które miało w konsekwencji prowadzić do zgonu

pokrzywdzonego, to trzeba zauważyć, iż sąd związany był li tylko granicami skargi

uprawnionego oskarżyciela. W tym układzie sąd odwoławczy winien szczególnie

wnikliwie zwrócić uwagę na te elementy skargi apelacyjnej, w której kwestionowano

nieprzeprowadzenie dowodów z uzupełniających opinii biegłych (pkt. 1, 3 apelacji).

6

Nie jest rzeczą Sądu Najwyższego zastępowanie w tej roli sąd odwoławczego, ale

np. o ile skład karetki był już znany w toku postępowania przygotowawczego (k.

110-112), a przesłuchany lekarz z obsady karetki stwierdził zgon przed przybyciem

zespołu (k.112), zaś biegła D. U. opisała umiejscowienie na swetrze oskarżonej

śladów krwi i określiła jej profil DNA (k. 81-85 w kontekście tezy wniosku na k. 123

oraz postanowienia na k. 134v), co dawałoby określone podstawy do wykazania

braku wpływu opisanego wcześniej uchybienia na treść zaskarżonego wyroku, to

trzeba zwrócić uwagę, że takie oceny – dosyć łatwo uchwytne - nie dotyczą

wszystkich zarzutów. Należy tu wskazać chociażby przykładowo na to, iż opinia

uzupełniająca S. W., k.147 i nast.) w ogóle nie zawierała uzasadnienia, kolejna

opinia (k. 218) miała charakter abstrakcyjny albowiem nie odnosiła się do

konkretnie stwierdzonego stan zdrowia pokrzywdzonego (kwestia przewlekłego

nadużywania alkoholu), a stwierdzenie tego biegłego na k. 304 wskazuje na

określone uchybienia formalne przy wydawaniu opinii. Można oczywiście wywodzić,

że to na opinii ZMS Uniwersytetu Łódzkiego dokonano ustaleń faktycznych w

zakresie przyczyn zgonu oraz możliwego poruszania się pokrzywdzonego po

doznanym urazie czaszkowo-mózgowym (str. 3 uzasadnienia sądu I instancji), ale

to obowiązkiem sądu odwoławczego było wykazanie, czy w takiej sytuacji

oddalenie wniosku dowodowego sformułowanego na k. 123 było zasadne,

zwłaszcza przy braku opinii biegłych z IES im Prof. Sehna w Krakowie.

Wszystkie te uwagi wskazują w sposób jednoznaczny, że naruszenie

wskazanych przepisów prawa procesowego miało charakter rażący i mogło mieć

istotny wpływ na treść zaskarżonego kasacją wyroku. W takiej sytuacji należało

uwzględnić wniosek kasacji i uchylić zaskarżony wyrok, zaś sprawę przekazać do

ponownego rozpoznania sądowi II instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy

sąd ten winien w sposób zgodny z treścią art. 433 § 2 k.p.k. odnieść się do

wszystkich zarzutów apelacji, a uzasadnienie wyroku winno wskazywać w sposób

konkretny i precyzyjny, dlaczego zarzuty apelacji są zasadne albo też niezasadne.

Zrealizowanie w sposób właściwy obowiązków wynikających z przepisów art. 457 §

3 k.p.k. i art. 433 § 2 k.p.k. będzie wskazywać na rzetelnie przeprowadzone

postępowanie odwoławcze.

Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku. Wobec

uwzględnienia kasacji konieczne stało się zwrócenie uiszczonej opłaty od kasacji,

zgodnie z treścią art. 527 § 4 k.p.k.

7