III CZP 57/12

Sygn. akt III CZP 57/12

UCHWAŁA

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

Dnia 17 stycznia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Barbara Myszka

SSN Henryk Pietrzkowski

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 stycznia 2013 r.,

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Bożeny Kiecol

po rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Prokuratora Generalnego

we wniosku z dnia 20 czerwca 2012 r., PG IV PS 404/20/12,

„1. Czy podwyższenie kapitału zakładowego spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością dokonane na podstawie art. 257

§ 1 k.s.h., czyli bez zmiany umowy spółki, może dotyczyć tylko

utworzenia nowych udziałów?

2. Czy udziały w kapitale zakładowym spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością, podwyższonym na podstawie art. 257 § 1 k.s.h.,

muszą objąć wszyscy dotychczasowi wspólnicy w stosunku

określonym w art. 257 § 3 k.s.h., czy też prawo pierwszeństwa

dotychczasowych wspólników może być wyłączone uchwałą

o podwyższeniu kapitału zakładowego, jeżeli umowa spółki nie

stanowi inaczej?”

2

podjął uchwałę:

Podwyższenie kapitału zakładowego na podstawie

dotychczasowych postanowień umowy spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością może nastąpić przez podwyższenie wartości

nominalnej udziałów istniejących lub ustanowienie nowych,

z tym że nowe udziały w podwyższonym kapitale mogą być

objęte jedynie przez wspólników w stosunku do ich

dotychczasowych udziałów.

3

Uzasadnienie

Prokurator Generalny w uzasadnieniu wniosku o podjęcie uchwały wskazał

na występujące w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozbieżności w wykładni

przepisów kodeksu spółek handlowych regulujących podwyższenie kapitału

zakładowego w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością na podstawie

dotychczasowych postanowień umowy spółki, nazywane też uproszczonym

podwyższeniem kapitału zakładowego. Rozbieżności ujawniły się po

wprowadzeniu, z dniem 15 stycznia 2004 r., zmian do art. 257 i 258 k.s.h. Kodeksu

spółek handlowych (zob. art. 1 pkt 37 i 38 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r.

o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw

Dz. U. Nr 229, poz. 2276). Zmiany polegały na tym, iż w § 3 dodanym do art. 257

k.s.h. przyjęto, że: „Jeżeli podwyższenie kapitału zakładowego następuje na

podstawie dotychczasowych postanowień umowy spółki, przy zachowaniu

wymagań określonych w § 1, oświadczenia dotychczasowych wspólników o objęciu

nowych udziałów wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. Art. 260 § 2

stosuje się odpowiednio.” Z kolei w art. 258 § 2 k.s.h. przewidziane dotychczas

wymagania co do formy aktu notarialnego dla oświadczenia dotychczasowego

wspólnika o objęciu nowego udziału lub udziałów rozciągnięte zostały także na

oświadczenia o objęciu podwyższenia wartości istniejącego udziału lub udziałów.

Ujawnione w orzecznictwie rozbieżności w wykładni prawa dotyczą tego, czy

jedynym sposobem podwyższenia kapitału zakładowego w spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością na mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki jest

ustanowienie nowych udziałów, które muszą objąć dotychczasowi wspólnicy

w stosunku do ich dotychczasowych udziałów, czy też prawo pierwszeństwa

dotychczasowych wspólników może być wyłączone uchwałą o podwyższeniu

kapitału zakładowego. Z tymi zagadnieniami łączy się we wniosku kolejną

wątpliwość, czy w opisanym trybie można podwyższyć kapitał zakładowy spółki

przez podwyższenie wartości nominalnej dotychczasowych udziałów.

4

Prokurator Generalny poparł stanowisko, zgodnie z którym dopuszczalne

jest podwyższenie kapitału zakładowego na mocy dotychczasowych postanowień

umowy spółki zarówno przez ustanowienie nowych udziałów jak i przez

podwyższenie wartości udziałów istniejących, a uchwała o podwyższeniu kapitału

zakładowego może skutecznie wyłączyć pierwszeństwo dotychczasowych

wspólników.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I. Według art. 257 § 2 k.s.h., podwyższenie kapitału zakładowego następuje

przez podwyższenie wartości nominalnej udziałów istniejących lub ustanowienie

nowych. W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wyróżnia się trzy tryby

podwyższania kapitału zakładowego. Pierwszy, określany w piśmiennictwie jako

zwykły, polega na podwyższeniu kapitału zakładowego przez zmianę umowy spółki.

Zgodnie z art. 255 § 1 i 3 k.s.h., zmiana umowy spółki wymaga uchwały

wspólników, która musi być podjęta co najmniej większością dwóch trzecich głosów

(art. 246 § 1 k.s.h.), a sama uchwała powinna być umieszczona w protokole

sporządzonym przez notariusza. Tych wymagań nie musi spełniać uchwała

wspólników w przedmiocie podwyższenia kapitału zakładowego na podstawie

dotychczasowych postanowień umowy spółki przewidujących maksymalną

wysokość podwyższenia kapitału zakładowego i termin podwyższenia. Do jej

przyjęcia wystarczy bezwzględna większość głosów. W tym trybie nie jest też

wymagane zachowanie formy protokołu notarialnego. Inny, szczególny tryb

podwyższenia kapitału zakładowego ze środków spółki przewiduje art. 260 k.s.h.

Charakteryzuje się tym, że podwyższenie następuje: wyłącznie z udziałem

dotychczasowych wspólników (z wyjątkiem samej spółki - art. 260 § 4 k.s.h.);

wyłącznie ze środków spółki i tylko przez zmianę umowy spółki. Ponadto

wspólnikom przysługuje ustawowe prawo pierwszeństwa zarówno w przypadku

ustanowienia nowych udziałów jak i podwyższenia wartości nominalnej

dotychczasowych udziałów (art. 260 § 2 k.s.h.). Nie jest też potrzebne

oświadczenie o objęciu udziałów oraz oświadczenie wszystkich członków zarządu

o wniesieniu wkładów (art. 262 § 3 k.s.h.).

5

II. Ilustracją rozbieżnej wykładni przepisów, dotyczących sposobów

podwyższenia kapitału zakładowego na mocy dotychczasowych postanowień

umowy spółki oraz możliwości wyłączenia prawa pierwszeństwa dotychczasowych

wspólników, są uchwały i wyroki Sądu Najwyższego, wskazane we wniosku

Prokuratora Generalnego .

W uchwale z dnia 15 grudnia 2006 r. (sygn. akt III CZP 132/06, OSNC 2007,

nr 10, poz. 148) Sąd Najwyższy przyjął, że jeżeli nie wszyscy wspólnicy objęli -

w stosunku określonym w art. 257 § 3 w związku z art. 260 § 2 k.s.h. - udziały

w kapitale zakładowym podwyższonym na podstawie dotychczasowych

postanowień umowy spółki, podwyższenie kapitału nie dochodzi do skutku.

Istotnym elementem przedstawionego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego

była kontrowersja co do tego, czy regulacja wynikająca z art. 257 § 3 w związku

z art. 260 § 2 k.s.h. nie wyklucza podwyższenia kapitału zakładowego na podstawie

dotychczasowych postanowień umowy spółki przez podniesienie wartości

nominalnej udziałów istniejących, jak również nie wyklucza wyłączenia lub

ograniczenia w umowie spółki lub uchwale o podwyższeniu kapitału prawa

wspólników do objęcia udziałów w podwyższonym kapitale w stosunku do ich

dotychczasowych udziałów i przyznania prawa do objęcia udziałów niektórym

wspólnikom w szerszym zakresie lub przyznania takiego prawa osobom trzecim,

a także upoważnienia zarządu lub innego organu w umowie spółki lub uchwale

o podwyższeniu kapitału do przydzielenia na określonych zasadach udziałów

nieobjętych przez osoby uprawnione na podstawie ustawy lub postanowień

wspólników innym podmiotom. Kontrowersję tę Sąd Najwyższy rozstrzygnął

na rzecz stanowiska, że podwyższenie kapitału zakładowego na podstawie

dotychczasowych postanowień umowy spółki może, zgodnie z art. 257 § 3

w związku z art. 260 § 2 k.s.h., polegać wyłącznie na utworzeniu nowych udziałów,

które mogą przypaść jedynie dotychczasowym wspólnikom i tylko w stosunku do

ich dotychczasowych udziałów. Uznał, że za stanowiskiem tym przemawiają

następujące argumenty:

Zarówno w art. 257 § 3, jak i w art. 260 § 2 k.s.h. jest mowa o nowych

udziałach. Do art. 260 § 3 k.s.h., regulującego kwestię podwyższenia wartości

nominalnej dotychczasowych udziałów ze środków spółki, przepis art. 257 § 3 k.s.h.

6

nie odsyła. W sytuacji, w której jednocześnie z dodaniem § 3 do art. 257 k.s.h.

uzupełniono art. 258 § 2 k.s.h. o regulację odnoszącą się do podwyższenia

wartości nominalnej dotychczasowych udziałów przez zmianę umowy spółki, trudno

niedokonanie tego odesłania traktować jako przeoczenie.

Artykuł 260 § 2 k.s.h. ma niewątpliwie charakter bezwzględnie obowiązujący,

zawarty więc w art. 257 § 3 k.s.h. nakaz odpowiedniego stosowania do

podwyższenia kapitału zakładowego na podstawie dotychczasowych postanowień

umowy spółki art. 260 § 2 k.s.h., a w istocie części tego przepisu postanawiającej

o przysługiwaniu wspólnikom nowych udziałów w stosunku do ich dotychczasowych

udziałów, sugeruje ujmowanie normy wynikającej z tego odsłania za bezwzględnie

obowiązującą.

Pozbawione byłoby sensu wprowadzanie regulacji wynikającej z art. 257 § 3

w związku z art. 260 § 2 k.s.h., gdyby od przewidzianych w tej regulacji zasad

można było wprowadzać w umowie spółki lub uchwale o podwyższeniu kapitału

zakładowego odstępstwa analogiczne do dopuszczalnych według art. 258 § 1 k.s.h.

Wystarczyłoby rozciągnięcie zastosowania art. 258 § 1 k.s.h., zarówno na wypadki

podwyższenia kapitału zakładowego przez zmianę umowy spółki, jak i wypadki

podwyższenia kapitału zakładowego na podstawie dotychczasowych postanowień

umowy spółki. Zgodnie z treścią względnie obowiązującego art. 258 § 1 k.s.h.,

dotychczasowi wspólnicy są uprawnieni do objęcia nowych udziałów

w podwyższonym kapitale zakładowym w stosunku do swoich dotychczasowych

udziałów.

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że przedstawiona regulacja może nasuwać

pewne zastrzeżenia. W szczególności nietrafne z celowościowego punktu widzenia

wydaje się wykluczenie podwyższenia kapitału zakładowego na podstawie

dotychczasowych postanowień umowy spółki przez podwyższenie wartości

nominalnej, co nie pozwala na skorzystanie z tego uproszczonego trybu

podwyższania kapitału zakładowego w spółkach, w których wspólnicy mogą mieć

tylko jeden udział. Poza tym takie ukształtowanie uproszczonego podwyższenia

kapitału zakładowego, które wyklucza zmianę składu wspólników oraz struktury

przysługujących im udziałów ma niewątpliwie cechy racjonalności. Ze względu na

7

stwarzane zagrożenie dla interesów wspólników powinno ono być poddane

surowszym wymaganiom trybu zwykłego, łączącego się ze zmianą umowy spółki.

Stanowisko wyrażone w uchwale Sąd Najwyższy zaaprobował w wyroku

z dnia 25 lutego 2010 r. (sygn. akt I CSK 384/09, OSNC 2010, nr 2, poz. 140).

Podzielił w nim przede wszystkim pogląd, że przepis art. 260 § 2 k.s.h.

ma charakter iuris cogentis, co sprawia, że zawarty w art. 257 § 3 k.s.h. nakaz

odpowiedniego stosowania do podwyższenia kapitału zakładowego, na mocy

dotychczasowych postanowień umowy spółki , art. 260 § 2 k.s.h., w części tego

przepisu postanawiającej o przysługiwaniu wspólnikom nowych udziałów

w stosunku do ich dotychczasowych udziałów, stanowi o bezwzględnym

charakterze normy wynikającej z tego odesłania. Zdaniem Sądu Najwyższego, art.

258 § 1 k.s.h. nie ma zastosowania do uproszczonego podwyższenia kapitału.

Poza art. 257 § 1 k.s.h. pozostałe przesłanki tego trybu podwyższenia kapitału

zakładowego zostały wymienione w art. 257 § 3 k.s.h. Są to: podwyższenie kapitału

poprzez ustanowienie nowych udziałów, złożenie oświadczenia przez

dotychczasowych wspólników o objęciu przypadających na nich udziałów w formie

pisemnej, ponadto - według odesłania w art. 257 § 3 zdanie drugie do art. 260 § 2

k.s.h. - objęcie nowych udziałów następuje proporcjonalnie do dotychczasowych

udziałów.

W uzasadnieniu uchwały z dnia 25 listopada 2010 r. (sygn. akt III CZP 84/10,

OSNC 2011, nr 7-8, poz. 77) dotyczącej konsekwencji zbycia przez wspólnika

na rzecz spółki z ograniczoną odpowiedzialnością dotychczas posiadanych

udziałów dla wykonania prawa pierwszeństwa do objęcia nowych udziałów

w podwyższonym kapitale zakładowym - Sąd Najwyższy, bez bliższej argumentacji,

potwierdził słuszność stanowiska prezentowanego w wyżej wymienionych

orzeczeniach, że uchwała wykluczająca lub ograniczająca prawa pierwszeństwa

przewidziane w art. 258 § 1 k.s.h. nie może dotyczyć podwyższenia kapitału

zakładowego na podstawie dotychczasowych postanowień umowy spółki.

W wyroku z dnia 20 października 2011 r. (sygn. akt III CSK 5/11, OSP

2012/7-8/75) Sąd Najwyższy, podtrzymując prezentowaną linię orzecznictwa,

że podwyższenie kapitału zakładowego spółki na podstawie dotychczasowych

8

postanowień umowy spółki jest możliwe tylko przez ustanowienie nowych udziałów,

podkreślił, że wówczas nowoutworzone udziały przysługują proporcjonalnie do

dotychczas posiadanych. Ta przesłanka uproszczonego podwyższenia kapitału

zakładowego jest, zdaniem Sądu Najwyższego, konsekwencją wynikającego z art.

257 § 3 zdanie drugie k.s.h. nakazu odpowiedniego stosowania art. 260 § 2 k.s.h.,

mającego charakter przepisu bezwzględnie obowiązującego, do podwyższenia

kapitału zakładowego na podstawie dotychczasowych postanowień umowy spółki.

W wyroku z dnia 14 maja 2010 r. (sygn. akt II CSK 5050/09, OSNC 2011,

nr 1, poz. 8) Sąd Najwyższy odrzucił pogląd, że zawarte w art. 257 § 3 k.s.h.

odesłanie stanowi regulację wyjątkową w stosunku do art. 258 § 1 i art. 257 § 2

k.s.h. i dlatego wyklucza możliwość podwyższenia kapitału zakładowego na

podstawie dotychczasowych postanowień umowy spółki przez podwyższenie

wartości nominalnej udziałów oraz wyklucza pozbawienie w uchwale

o podwyższeniu dotychczasowych wspólników prawa pierwszeństwa do objęcia

nowych udziałów proporcjonalnie do już objętych. Zdaniem Sądu Najwyższego,

przemawiają za tym następujące argumenty:

Artykuł 257 § 3 k.s.h. reguluje sposób obejmowania udziałów

w podwyższonym kapitale zakładowym. Budzi wobec tego wątpliwości traktowanie

tego przepisu jako wyłomu w zasadach określających sposób podwyższenia

kapitału zakładowego, ujętych w art. 257 § 1 i 2 k.s.h. oraz zmieniających prawo

dotychczasowych wspólników do obejmowania udziałów w podwyższonym kapitale

zakładowym, wynikające z art. 258 § 1 k.s.h. Ze względu na swój zakres, art. 257

§ 3 k.s.h. powinien być więc odczytywany nie jako ograniczenie regulacji

zawartych w art. 257 § 1 i 2 oraz art. 258 k.s.h., lecz jako regulacja szczególna,

która może mieć zastosowanie tylko w określonej sytuacji. Należy go stosować

tylko wtedy, gdy podwyższenie następuje przez utworzenie nowych udziałów, a nie

przez podwyższenie wysokości dotychczasowych oraz gdy uchwała

o podwyższeniu nie wyłącza prawa pierwszeństwa w objęciu udziałów

w podwyższonym kapitale zakładowym przez dotychczasowych wspólników.

Wykładnia literalna art. 257 § 3 k.s.h. - szczególnie, że mowa jest w nim tylko

o sposobie obejmowania udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym,

a ustawodawca regulując tę kwestię posłużył się odesłaniem do art. 260 § 2, który

9

dotyczy specjalnego podwyższenia kapitału zakładowego ze środków spółki –

nie stwarza podstaw do traktowania tego przepisu jako zmieniającego regulacje

zawarte w art. 257 § 1 i 2 oraz art. 258 § 1 k.s.h.

Za proponowaną ścisłą wykładnią art. 257 § 3 k.s.h. przemawiają także

argumenty wynikające z wykładni systemowej. Przepis art. 257 § 1 k.s.h.

wprowadza tylko dwa wymagania, które muszą się znaleźć w umowie spółki, aby

podwyższenie kapitału zakładowego na podstawie dotychczasowych jej

postanowień było dopuszczalne: określenie maksymalnej wysokości podwyższenia

oraz terminu, w którym ma ono nastąpić. Trudno wobec tego uznać, że odesłanie

w art. 257 § 3 k.s.h. do odpowiedniego stosowania art. 260 § 2 k.s.h. ma być

rozumiane jako odstępstwo od elastycznego sposobu podwyższania kapitału

zakładowego przewidzianego w art. 257 § 1 k.s.h. oraz od ważnej zasady

wyrażonej w art. 258 k.s.h. Nie można również zakładać, że przepis ten wyłącza

możliwość podwyższania kapitału zakładowego przez zwiększenie wartości

nominalnej udziałów, gdy ma to nastąpić na mocy uchwały niebędącej zmianą

umowy spółki.

Za rozumieniem art. 257 § 3 k.s.h. jako przepisu, który nie narusza zasad

podwyższenia kapitału zakładowego wynikających z art. 257 § 1 i 2 oraz art. 258

§ 1 k.s.h., przemawiają też ważne względy związane z rolą, jaką odgrywa

podwyższenie kapitału zakładowego na podstawie dotychczasowych postanowień

umowy spółki. Takie odformalizowane podwyższenie kapitału zakładowego jest

przejawem zgody wspólników na to, aby można było elastycznie zwiększać środki

potrzebne spółce. Jeżeli więc nie wprowadzają jednocześnie do umowy spółki

innych postanowień, godzą się na to, aby uchwała zgromadzenia wspólników

mogła bliżej określić, w granicach zakreślonych w art. 257 § 2 lub art. 258 § 1

k.s.h., w jaki sposób podwyższenie kapitału zakładowego nastąpi i kto będzie miał

prawo do objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym. Wspólnicy,

wyrażając na to zgodę z góry, mogą jednocześnie zastrzec w umowie, że takie

podwyższenie jest możliwe tylko przez utworzenie nowych udziałów, które

wspólnicy obejmą proporcjonalnie do już posiadanych.

10

Zdaniem Sądu Najwyższego, proponowana wykładnia art. 257 § 3 k.s.h.

nie stwarza zagrożenia dla spółki ani wspólników. Wprowadzenie do umowy spółki

postanowienia, które upoważnia wspólników do podwyższania kapitału

zakładowego, bez surowych wymagań związanych ze zmianą umowy spółki,

ułatwia dokapitalizowanie spółki. Wspólnik, który chce - zgadzając się na

wprowadzenie do umowy spółki zezwolenia na podwyższanie jej kapitału

zakładowego bez zmiany umowy spółki - zachować pierwszeństwo w obejmowaniu

udziałów w tak podwyższanym kapitale zakładowym, powinien jednocześnie

zadbać o umieszczenie w umowie spółki postanowienia potwierdzającego jego

uprawnienie do objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym.

Wymienione orzeczenia, które zostały wydane na tle znowelizowanych od

dnia 15 stycznia 2004 r. przepisów o tzw. uproszczonym podwyższeniu kapitału

zakładowego w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, potwierdzają istnienie

istotnych rozbieżności. Można przyjąć, ze ukształtowały się w tym zakresie dwa

konkurencyjne stanowiska. Ocena ta odnosi się także do doktryny prawa

handlowego, przy czym w większości wypowiedzi krytycznie ocenia się wykładnię,

której wynikiem jest ograniczenie zastosowania uproszczonego podwyższenia

kapitału zakładowego tylko do podwyższenia przez ustanowienie nowych udziałów,

które muszą objąć dotychczasowi wspólnicy w stosunku do ich dotychczasowych

udziałów.

III. Trafność prezentowanych stanowisk zależy przede wszystkim od oceny

znaczenia zawartego w art. 257 § 3 odesłania do art. 260 § 2 k.s.h., który w ramach

podwyższenia kapitału zakładowego ze środków spółki ma niewątpliwie charakter

bezwzględnie obowiązujący. Odpowiedź na zasadnicze pytanie, czy art. 260 § 2

k.s.h., w związku z odpowiednim zastosowaniem go do podwyższenia kapitału

zakładowego spółki, ma ten sam imperatywny charakter, przesądza rozstrzygnięcie

co do możliwości ograniczenia lub wyłączenia przysługującego dotychczasowym

wspólnikom prawa pierwszeństwa do objęcia nowych udziałów w stosunku do

swoich dotychczasowych udziałów w kapitale zakładowym podwyższonym na mocy

dotychczasowych postanowień umowy spółki oraz co do możliwości udziału osób

spoza grona wspólników w kapitale zakładowym. Przyjęcie poglądu, iż przepis ten,

stosowany odpowiednio do uproszczonego podwyższenia kapitału zakładowego,

11

ma jedynie charakter względnie obowiązujący, usprawiedliwiałoby jednoczesne

uznanie, że prawo pierwszeństwa dotychczasowych wspólników do objęcia nowych

udziałów w podwyższonym na mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki

kapitale zakładowym w stosunku do swoich dotychczasowych udziałów, może być

wyłączone zarówno w umowie spółki, jak i w uchwale o podwyższeniu kapitału

zakładowego. Przyjęcie natomiast bezwzględnie obowiązującego charakteru art.

260 § 2 k.s.h., także w zakresie uproszczonego podwyższenia kapitału

zakładowego, oznaczałoby, że wspólnicy zarówno w umowie spółki, jak i w uchwale

o podwyższeniu kapitału zakładowego, nie mogą wyłączyć prawa pierwszeństwa

do objęcia nowych udziałów w kapitale zakładowym podwyższonym na mocy

dotychczasowych postanowień umowy. Nie przesądza to jednak kwestii możliwości

podwyższenia kapitału zakładowego w trybie uproszczonym przez zwiększenie

wartości istniejącego udziału lub udziałów oraz kwestii wyłączenia prawa

pierwszeństwa dotychczasowych wspólników w tym trybie i przy tym sposobie

podwyższenia kapitału zakładowego. Jak trafnie przyjmuje się w doktrynie prawa

handlowego, prawo pierwszeństwa ma zastosowanie także wówczas, gdy

w spółce, w której wspólnik może mieć tylko jeden udział, podwyższeniu ulega

wartość nominalna udziału.

IV. Zawarte w art. 257 § 3 k.s.h. odesłanie do art. 260 § 2 k.s.h., przemawia

za przyjęciem stanowiska wyrażonego przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

uchwały z dnia 15 grudnia 2006 r., że przez zastosowanie art. 260 § 2 k.s.h. przy

uproszczonym podwyższeniu kapitału zakładowego polegającym na utworzeniu

nowych udziałów, udziały te mogą przypaść jedynie dotychczasowym wspólnikom

i to tylko w stosunku do ich dotychczasowych udziałów. Opiera się ono na uznaniu

bezwzględnie obowiązującego charakteru art. 260 § 2 k.s.h., stosowanego do

uproszczonego trybu podwyższenia kapitału zakładowego w części, w jakiej

reguluje on sposób objęcia nowych udziałów przez dotychczasowych wspólników.

Ten rezultat wykładni literalnej i systemowej przepisów regulujących uproszczone

podwyższenie kapitału zakładowego podzielił Sąd Najwyższy w kolejnych

orzeczeniach tj. w wyroku z dnia 25 lutego 2010 r., uchwale z dnia 25 listopada

2010 r. oraz w wyroku z dnia 20 października 2011 r.

12

Odnosząc się do prezentowanych w piśmiennictwie przeciwnych poglądów,

trzeba przede wszystkim odrzucić te z nich, które zmierzają do pominięcia

odesłania zawartego w art. 257 § 3 zdanie drugie k.s.h. uznawanego jako błąd

legislacyjny. Wnioski te i oceny mogą co najwyżej stanowić podstawę do

formułowania postulatów de lege ferenda. Trafnie zarzuca się im, że nie ma takiej

normy prawnej, która pozwalałaby na pominięcie nawet wadliwego przepisu

ustawy. Należy go respektować również wtedy, gdy w drodze wykładni nie można

nadać mu innego znaczenia.

Nie przekonuje, podnoszona na usprawiedliwienie tezy o względnym

obowiązywaniu normy zawartej w art. 260 § 2 k.s.h. okoliczność, że art. 257 § 3

k.s.h. odsyłając do jej stosowania przy uproszczonym podwyższeniu kapitału

zakładowego przewiduje stosowanie art. 260 § 2 k.s.h. nie wprost, lecz tylko

odpowiednio. Niewątpliwie, sam art. 260 § 2 k.s.h., stosowany do podwyższenia

kapitału zakładowego ze środków spółki, ma charakter bezwzględnie obowiązujący.

Zawiera on dwie normy, które w związku z odesłaniem w art. 257 § 3 k.s.h.

mogłyby mieć zastosowanie do uproszczonego podwyższenia kapitału

zakładowego. Jest to nakaz przydziału nowych udziałów tylko wspólnikom i jedynie

w stosunku do ich dotychczasowych udziałów oraz brak wymagania objęcia

nowych udziałów.

W piśmiennictwie trafnie zauważa się, że pojęcie „odpowiedniości”

stosowania określonego przepisu oznacza, że niektóre jego postanowienia będzie

można stosować bez żadnej modyfikacji, inne trzeba będzie odpowiednio

zmodyfikować, a jeszcze innych w ogóle nie będzie można stosować.

W odniesieniu do art. 260 § 2 k.s.h. oznacza to, że część jego postanowień

wyłączających wymaganie objęcia nowych udziałów nie ma w ogóle zastosowania

do uproszczonego podwyższenia kapitału zakładowego jako sprzeczne z art. 257

§ 3 k.s.h., który wymaga objęcia nowych udziałów przez dotychczasowych

wspólników. Pozostała część postanowień art. 260 § 2 k.s.h., a mianowicie norma

nakazująca przydział nowych udziałów tylko wspólnikom i jedynie w stosunku do

ich dotychczasowych udziałów, nie zmienia swego imperatywnego charakteru,

również w kontekście ich aktualnego zastosowania do uproszczonej procedury

podwyższenia kapitału zakładowego spółki.

13

W piśmiennictwie i orzecznictwie podejmowane są różne próby takiego

wkomponowania normy wynikającej z art. 260 § 2 k.s.h. do podwyższenia kapitału

zakładowego na mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki, które

nadawałoby tej normie charakter względnie obowiązujący. W uzasadnieniu

wyroku z dnia 14 maja 2010 r. Sąd Najwyższy wskazał, że ze względu na swój

zakres, art. 257 § 3 k.s.h. powinien być odczytywany, nie jako ograniczenie

regulacji zawartych w art. 257 § 1 i 2 oraz art. 258 k.s.h., lecz jako regulacja

szczególna, która może mieć zastosowanie tylko w określonej sytuacji. Należy go

stosować tylko wtedy, gdy podwyższenie następuje przez utworzenie nowych

udziałów, a nie przez podwyższenie wysokości dotychczasowych oraz gdy

uchwała o podwyższeniu nie wyłącza prawa pierwszeństwa w objęciu udziałów

w podwyższonym kapitale zakładowym przez dotychczasowych wspólników.

Wobec tego należy postawić pytanie o potrzebę i sens stosowania w takich

sytuacjach art. 260 § 2 k.s.h. do podwyższenia kapitału zakładowego na mocy

dotychczasowych postanowień umowy spółki, zawsze bowiem wtedy, gdy ani

umowa spółki, ani uchwała o podwyższeniu kapitału zakładowego nie regulują

kwestii przydziału dotychczasowym wspólnikom nowych udziałów, zgodnie z art.

258 § 1 k.s.h., wspólnicy ci mają prawo pierwszeństwa do objęcia nowych

udziałów w stosunku do swoich dotychczasowych udziałów. Jeżeli zastosowanie

art. 260 § 2 k.s.h. jako przepisu względnie obowiązującego, miałoby służyć

ochronie dotychczasowych wspólników przed wyłączeniem ich udziału

w podwyższonym kapitale zakładowym, to tę ochronę zapewnia prawo

pierwszeństwa, które wspólnikowi przysługuje zawsze w tych sytuacjach,

w których zakłada się odpowiednie zastosowanie art. 260 § 2 k.s.h.

Zwrócił na to uwagę Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 grudnia 2006 r.

podkreślając zbędność odesłania do art. 260 § 2 k.s.h., gdyby uznać,

że ma on charakter względnie obowiązujący i jego zastosowanie mogłaby

wyłączyć uchwała o podwyższeniu kapitału zakładowego pozbawiająca

dotychczasowych wspólników prawa pierwszeństwa. Odesłanie takie byłoby

wówczas pozbawione sensu.

14

Według względnie obowiązującego art. 258 § 1 k.s.h., dotychczasowi

wspólnicy są uprawnieni do objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale

zakładowym w stosunku do dotychczasowych udziałów. Do chwili wejścia w życie

zmian do Kodeksu spółek handlowych, wprowadzonych ustawą z dnia 12 grudnia

2003 r., nie wywoływało kontrowersji, że art. 258 § 1 k.s.h. ma zastosowanie

w każdym wypadku podwyższenia kapitału zakładowego, a zatem także, gdy do

tego podwyższenia dochodzi na podstawie uchwały podjętej na mocy

dotychczasowych postanowień umowy spółki. Gdyby zatem uznać za możliwe

odstępstwa od zasad określonych w art. 260 § 2 k.s.h., do których odsyła art. 257

§ 3 k.s.h., to wówczas, ze względu na wypełnianie przez art. 258 § 1 k.s.h. tych

samych funkcji ochronnych dla dotychczasowych wspólników, analizowane

odesłanie nie miałoby znaczenia, a jedynie mogłoby potwierdzać określone w art.

258 § 1 k.s.h. reguły dzielenia pomiędzy dotychczasowych wspólników

podwyższonego kapitału zakładowego. Także i te względy uzasadniają przyjęcie,

że norma zawarta w stosowanym odpowiednio art. 260 § 2 k.s.h. w zakresie

podziału kapitału zakładowego podwyższonego przez ustanowienie nowych

udziałów ma bezwzględnie obowiązujący charakter.

Nie ma uzasadnionych podstaw do wnioskowania, że użycie w art. 257 § 3

k.s.h. określenia „dotychczasowi wspólnicy” oznacza, że oświadczenia o objęciu

nowych udziałów w tej samej procedurze podwyższenia kapitału zakładowego

mogą złożyć także nowi wspólnicy. Określenie „dotychczasowi wspólnicy”

oznacza, że są to osoby będące wspólnikami w chwili podejmowania uchwały

o podwyższeniu kapitału zakładowego lub w innym dniu wskazanym w uchwale

o podwyższeniu kapitału zakładowego (zob. uzasadnienie uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 25 listopada 2010 r.), a zatem te same osoby, o których

mowa w art. 260 § 2 k.s.h.

Nie zasługuje na uwzględnienie argument, że w art. 257 § 3 k.s.h. jest

mowa jedynie o sposobie obejmowania udziałów w podwyższonym kapitale

zakładowym, a ustawodawca, regulując tę kwestię posłużył się odesłaniem do

innego przepisu. Należy mieć na względzie, że uregulowany w art. 260 § 2 k.s.h.

sposób objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym

nawiązuje do konstrukcji prawa pierwszeństwa uregulowanego w art. 258 § 1

15

k.s.h. Jeżeli umowa spółki lub uchwała o podwyższeniu kapitału zakładowego nie

stanowią inaczej, dotychczasowi wspólnicy mają prawo pierwszeństwa do objęcia

nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym w stosunku do udziałów

dotychczasowych. Użycie w art. 260 § 2 k.s.h. określenia, iż wspólnikom

przysługują nowe udziały, a nie prawo pierwszeństwa do ich objęcia, oznacza,

że udziały w podwyższonym kapitale zakładowym ze środków spółki nie

wymagają objęcia. Przy podwyższeniu kapitału zakładowego ze środków

własnych spółki, nowe udziały przysługują wszystkim wspólnikom niejako

automatycznie, bez potrzeby dokonywania przez nich jakichkolwiek czynności.

Natomiast prawo pierwszeństwa jest uprawnieniem wspólnika, z którego może

skorzystać ale nie ma takiego obowiązku. Zawarte w art. 257 § 3 k.s.h. odesłanie

do art. 260 § 2 k.s.h. zawiera zatem dalej idące wymaganie odnoszące się do

objęcia wszystkich nowych udziałów przez dotychczasowych wspólników i to

w stosunku do ich dotychczasowych udziałów.

Dlatego art. 260 § 2 k.s.h. może być uznany za regulację szczególną

w stosunku do art. 258 § 1 k.s.h., a przez to przewidziany w nim sposób objęcia

udziałów przez wszystkich dotychczasowych wspólników nie może zostać

ograniczony lub wyłączony w umowie spółki lub uchwale o podwyższeniu kapitału

zakładowego.

Tak ukształtowana uproszczona procedura podwyższenia kapitału

zakładowego, która ma wykluczać zmianę składu wspólników powodującą zmianę

struktury przysługujących udziałów w spółce, nie jest pozbawiona racjonalności.

Prawo pierwszeństwa umożliwia zachowanie status quo w spółce, chroni

wspólników przed „rozwodnieniem” przysługujących im dotychczas praw

udziałowych, a tym samym osłabieniem ich pozycji prawnej, wskutek

zaoferowania nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym, niektórym

tylko ze wspólników lub osobom trzecim (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

20 sierpnia 1996 r. III CZP 67/96, OSNC 1996, nr 12, poz. 155).

Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 15 grudnia

2006 r., podwyższenie kapitału zakładowego mogące prowadzić do zmiany składu

wspólników oraz naruszenia dotychczasowej struktury udziałów powinno być

16

poddane, ze względu na zagrożenie interesów wspólników, surowszym

wymaganiom trybu zwykłego, łączącego się ze zmianą umowy spółki. W tym

trybie wspólnicy mogą nie tylko wyłączyć lub ograniczyć prawo dotychczasowych

wspólników do objęcia nowych udziałów w stosunku do dotychczasowych

udziałów, ale mogą także postanowić o przyznaniu uprawnień do objęcia nowych

udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym osobom niebędącym

wspólnikami. Ponadto, w umowie spółki lub w uchwale o podwyższeniu kapitału

zakładowego przez zmianę umowy spółki, wspólnicy mogą udzielić upoważnienia

wyznaczonemu organowi spółki do przydzielania na określonych zasadach

udziałów nieobjętych przez wspólników, którzy nie skorzystali z przysługującego

im prawa pierwszeństwa.

To jednak, czy rzeczywiście ochrona dotychczasowych wspólników przez

tak ukształtowany sposób podwyższenia kapitału zakładowego jest niezbędna

i spełnia efektywnie swoje cele - zwłaszcza jeśli uwzględni się podnoszone

w orzecznictwie i piśmiennictwie możliwości zawarcia w umowie spółki

odpowiednich postanowień chroniących wspólników przed ograniczeniem lub

pozbawieniem ich udziału w podwyższeniu kapitału zakładowego, jak również

możliwości związane z zaskarżeniem uchwały w przedmiocie podwyższenia

kapitału zakładowego - nie może prowadzić do pominięcia lub pozbawienia

jakiegokolwiek znaczenia normatywnego znowelizowanych przepisów.

Szeroko argumentowana celowość stosowania uproszczonej procedury do

podwyższenia kapitału zakładowego z możliwością obejmowania nowych

udziałów przez osoby spoza grona wspólników może stanowić podstawę do

formułowania postulatów de lege ferenda wymagających interwencji

ustawodawcy.

W przygotowanym dnia 30 kwietnia 2012 r. przez Komisję Kodyfikacyjną

Prawa Cywilnego projekcie zmian do Kodeksu spółek handlowych między innymi

proponuje się skreślenie art. 257 § 3 zd. 2 k.s.h., zgodnie z którym do

podwyższenia kapitału zakładowego bez zmiany umowy spółki stosuje się

odpowiednio art. 260 § 2 k.s.h., jako normę przyznającą bezwzględne prawo

17

proporcjonalnego objęcia nowych udziałów w stosunku do dotychczasowych

udziałów.

V. Przyjęcie stanowiska, że przy uproszczonym podwyższeniu kapitału

zakładowego, nowe udziały mogą przypaść jedynie dotychczasowym wspólnikom

i to tylko w stosunku do ich dotychczasowych udziałów, nie oznacza,

że podwyższenie kapitału zakładowego w tym trybie jest możliwe tylko przez

ustanowienie nowych udziałów, a tym samym, że wyłączone jest podwyższenie

przez podniesienie wartości nominalnej udziałów istniejących.

Wskazany przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 grudnia 2006 r. brak

odesłania w art. 257 § 3 k.s.h. do art. 260 § 3 k.s.h., jak również wprowadzona

jednocześnie zmiana art. 258 § 2 k.s.h., nie stanowią dostatecznych postaw do

wnioskowania, że w ten właśnie sposób doszło do wyłączenia jednego

z uregulowanych w art. 257 § 2 k.s.h. sposobów podwyższenia kapitału

zakładowego, jeżeli do tego podwyższenia dochodzi na mocy dotychczasowych

postanowień umowy spółki. Tego wyłączenia nie usprawiedliwia również treść art.

260 § 2 k.s.h., który z mocy art. 257 § 3 k.s.h. ma odpowiednie zastosowanie do

uproszczonego trybu podwyższenia kapitału zakładowego przez utworzenie

nowych udziałów.

Uzupełnienie art. 258 § 2 k.s.h. o regulację odnoszącą się do

podwyższenia wartości nominalnej dotychczasowych udziałów i przyjęcie

wymagania formy aktu notarialnego dla oświadczenia dotychczasowe wspólnika,

przy jednoczesnej liberalizacji w art. 257 § 3 k.s.h. formy tego oświadczenia

w odniesieniu do wspólnika składającego oświadczenie woli o objęciu nowych

udziałów w kapitale zakładowym, podwyższonym na mocy dotychczasowych

postanowień umowy spółki, doprowadziło wprawdzie do niespójności regulacji

związanych z podwyższeniem kapitału zakładowego, to jednak za zbyt daleko

idący należy uznać wniosek, że z tych przyczyn jeden ze sposobów

podwyższenia kapitału zakładowego jest niedopuszczalny w trybie uproszczonego

podwyższenia kapitału zakładowego. Niezrozumiałe zróżnicowanie sytuacji

dotychczasowych wspólników w zależności od tego, czy w trybie uproszczonym

kapitał zakładowy jest podwyższany przez ustanowienie nowych udziałów, czy też

18

przez podniesienie wartości nominalnej istniejących udziałów, nie może

usprawiedliwiać dalszego ograniczania zastosowania uproszczonego trybu

podwyższenia kapitału zakładowego przez wyłączenie jego zastosowania w razie

podniesienia wartości nominalnej udziału lub udziałów.

Sprzeciwiają się temu wnioski wynikające z wykładni funkcjonalnej.

Tym razem, w odróżnieniu od przedstawionych celów podmiotowego ograniczenia

uproszczonego podwyższenia kapitału zakładowego przez utworzenie nowych

udziałów, nie ma żadnych uzasadnionych racji, dla których uproszczone

podwyższenie kapitału zakładowego nie mogłoby zostać dokonane przez

podwyższenie wartości nominalnej dotychczasowych udziałów. Podobne

wątpliwości wyraził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 15 grudnia

2006 r., uznając za nietrafne z celowościowego punktu widzenia wykluczenie

dopuszczalności podwyższenia kapitału zakładowego na podstawie

dotychczasowych postanowień umowy spółki przez podniesienie wartości

udziałów, co nie pozwala na skorzystanie z uproszczonego trybu podwyższenia

kapitału zakładowego w spółkach, w których wspólnicy mogą mieć tylko jeden

udział.

W związku z tym stwierdzeniem trzeba podkreślić, że przy podzieleniu

w całości stanowiska Sądu Najwyższego wyłączenie uproszczonego trybu

podwyższenia kapitału zakładowego byłoby jeszcze szersze, albowiem objęłoby

także spółki, w których wspólnicy mogą mieć więcej niż jeden udział. Zgodnie z

art. 153 zdanie drugie k.s.h. wartość udziałów w tych spółkach powinna być

równa, a wobec tego także wysokość podwyższenia wartości nominalnej tych

udziałów powinna być jednakowa. W ten sposób, podobnie jak w warunkach

określonych w art. 260 § 2 k.s.h., nie następują żadne zmiany w strukturze

udziałów, a do podwyższenia kapitału zakładowego dochodzi wyłącznie

z udziałem dotychczasowych wspólników. Pozbawienie w takiej sytuacji

wspólników możliwości skorzystania z uproszczonego podwyższenia kapitału

zakładowego, nie znajduje żadnego usprawiedliwienia. Przy tym sposobie objęcia

podwyższonej wartości nominalnej udziałów najpełniej realizuje się zamknięty

i proporcjonalny charakter podwyższenia kapitału zakładowego, który wprowadza

art. 260 § 2 k.s.h. w odniesieniu do uproszczonego podwyższenia kapitału

19

zakładowego przez ustanowienie nowych udziałów. Trzeba też podkreślić, że

regulacje dotyczące prawa pierwszeństwa nie mają zastosowania do

podwyższenia kapitału zakładowego przez podwyższenie nominalnej wartości

istniejących udziałów dokonywanego w spółkach, w których wspólnik może mieć

więcej niż jeden udział.

W wyroku z dnia 25 lutego 2010 r. Sąd Najwyższy - uznając, że w trybie

uproszczonym można podwyższyć kapitał zakładowy jedynie przez ustanowienie

nowych udziałów - przyjął, że art. 257 § 3 k.s.h. jest przepisem szczególnym

wobec art. 257 § 2 k.s.h. Wymienia on kolejne przesłanki uproszczonego

podwyższenia kapitału zakładowego, a należy do nich między innymi

podwyższenie kapitału przez ustanowienie nowych udziałów. Pogląd ten może

budzić wątpliwości jeśli zważy się, że art. 257 § 2 k.s.h. wymienia dwa sposoby

podwyższania kapitału zakładowego, przez emisję nowych udziałów jak też przez

podwyższenie wartości nominalnej istniejącego lub istniejących udziałów, nie

ograniczając ich zastosowania. Można zatem przyjąć, że regulacja ta odnosi się

do każdego z trybów podwyższenia kapitału zakładowego.

W wyroku z dnia wyroku z dnia 14 maja 2010 r., Sąd Najwyższy słusznie

wskazał, że ze względu na odmienną materię regulacji nie można art. 257 § 3

k.s.h. uznać za lex specialis względem art. 257 § 2 k.s.h. mającego charakter

regulacji uniwersalnej, która odnosi się także do podwyższenia kapitału

zakładowego ze środków własnych spółki. Natomiast w art. 257 § 3 k.s.h.

uregulowana została jedynie kwestia formy oświadczenia woli dotychczasowego

wspólnika, w związku z jednym ze sposobów podwyższenia, a mianowicie

z podwyższeniem przez emisję nowych udziałów.

Podobnie w art. 260 § 2 k.s.h., do którego odsyła art. 257 § 3 k.s.h., zostały

uregulowane wyłącznie kwestie obejmowania udziałów w podwyższonym kapitale

zakładowym w ramach podwyższenia przez emisję nowych udziałów. Poza tym

także art. 260 § 3 k.s.h. przez odesłanie do odpowiedniego stosowania art. 260

§ 2 k.s.h. rozstrzyga jedynie o obejmowaniu przez wspólników udziałów

w przypadku podwyższenia kapitału zakładowego ze środków spółki przez

podniesienie ich wartości nominalnej, a nie o możliwości zastosowania tego

20

sposobu podwyższenia kapitału zakładowego. Dlatego brak odesłania w art. 257

§ 3 k.s.h. do art. 260 § 3 k.s.h., podobnie jak tylko odesłanie do art. 260 § 2 k.s.h.,

nie eliminuje możliwości dokonania podwyższenia kapitału zakładowego w trybie

uproszczonym przez zwiększenie wartości nominalnej istniejących udziałów.

Nie ma uzasadnionych podstaw do wnioskowania, że przyjęcie w art. 257

§ 3 oraz art. 258 § 2 k.s.h. szczególnych rozwiązań dotyczących jednego tylko ze

sposobów podwyższenia kapitału zakładowego w ramach uproszczonego

podwyższenia kapitału zakładowego, w których z jednej strony przyjęto ułatwienie

co formy oświadczenia woli dotychczasowych wspólników obejmujących nowe

udziały, z drugiej strony ograniczony został krąg podmiotów mogących

uczestniczyć w podwyższeniu kapitału zakładowego przez ustanowienie nowych

udziałów, oznacza zarazem niemożliwość skorzystania z drugiego ze sposobów

podwyższenia kapitału zakładowego. Przeciwnie, można co najwyżej stwierdzić,

że inny sposób podwyższenia kapitału zakładowego w spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością nie został bliżej uregulowany, a nieuzasadnione jest i zbyt

daleko idące twierdzenie, że brak szczególnych postanowień dotyczących

podwyższenie wartości nominalnej istniejących udziałów w ramach podwyższenia

kapitału zakładowego na podstawie dotychczasowych postanowień umowy spółki,

wyłącza możliwość skorzystania z tego sposobu podwyższenia kapitału

zakładowym w uproszczonym trybie jego podwyższenia.

VI. Dotychczasowe rozważania wskazują, że ze względu na odesłanie do

art. 260 § 2 k.s.h zawarte w art. 257 k.s.h., w uproszczonym trybie podwyższenia

kapitału zakładowego, wyłączenie prawa pierwszeństwa jest niemożliwe tylko

w odniesieniu do objęcia nowo utworzonych udziałów. W pozostałym zakresie

mają zastosowanie ogólne zasady związane z prawem pierwszeństwa. W istocie

kwestia ta ma znaczenie jedynie w wypadku uproszczonego trybu podwyższenia

kapitału zakładowego przez podniesienie wartości istniejącego udziału w spółce,

w której wspólnik może mieć tylko jeden udział. Podwyższenie kapitału

zakładowego przez podwyższenie wartości nominalnej istniejących udziałów

w spółkach, w których wspólnik może mieć więcej niż jeden udział, polega na

jednakowym podniesieniu ich wartości (art. 153 zdanie drugie k.s.h.). Wobec tego,

przy tym sposobie podwyższenia kapitału zakładowego, w którym z natury rzeczy

21

uczestniczą tylko dotychczasowi wspólnicy, wyłączona jest możliwość

zmiany struktury udziałów.

Zgodnie z treścią art. 258 § 1 k.s.h., dotychczasowi wspólnicy mają prawo

pierwszeństwa do objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale

zakładowym w stosunku do swoich dotychczasowych udziałów. W odniesieniu do

spółek, w których wspólnik może mieć tylko jeden udział, a udziały te wówczas

mogą mieć różną wartość nominalną, prawo pierwszeństwa dotychczasowych

wspólników odnosi się do objęcia podwyższonej wartości udziału proporcjonalnie

do dotychczasowej wartości tak, aby nie uległa zmianie dotychczasowa struktura

udziałów. Nie występuje też w tych okolicznościach kwestia udziału

w podwyższeniu kapitału zakładowego osób spoza grona dotychczasowych

wspólników. Według treści art. 258 § 1 k.s.h., pozbawienie wspólnika prawa

pierwszeństwa może wynikać z postanowień umowy spółki lub też z uchwały

o podwyższeniu kapitału zakładowego, przy czym ustawa nie wskazuje, o jaką

uchwałę chodzi. Wobec tego można przyjąć, że przy podwyższeniu kapitału

zakładowego na mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki przez

podwyższenie wartości nominalnej dotychczasowych udziałów, uchwała

o podwyższeniu kapitału zakładowego może wyłączać prawo pierwszeństwa

dotychczasowych wspólników do objęcia podwyższonej wartości nominalnej

udziału w stosunku do dotychczasowej wartości, chyba że umowa spółki stanowi

inaczej.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale.