V KK 378/12

Sygn. akt V KK 378/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 stycznia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Gradzik (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wiesław Błuś

SSA del. do SN Jacek Błaszczyk

Protokolant Anna Kowal

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej,

w sprawie T. W.

skazanego z art. 205 § 1 kk z 1969 r.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 18 stycznia 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 29 września 2011 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego

z dnia 21 kwietnia 2011 r- w częściach dotyczących zobowiązania skazanego do

naprawienia szkody na rzecz Zakładu Automatyki Przemysłowej E. s.c. J. i H. W.;

1. uchyla wyrok Sądu Okręgowego w W. w zaskarżonej części

oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Sądu Rejonowego w

zakresie w jakim nałożono na skazanego obowiązek naprawienia

szkody na rzecz Zakładu Automatyki Przemysłowej E. s.c. J. i H.

W.;

2. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża

Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2011r., Sąd Rejonowy uznał oskarżonego T. W.

za winnego tego, że w okresie od lipca 1997r. do lipca 1998r. doprowadził Zakład

Automatyki Przemysłowej . s.c. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w ten

sposób, że wprowadził w błąd H. W. co do zamiaru zapłaty za wykonanie projektu

instalacji elektrycznych, sterowania i AKPia hali MRT na terenie Firmy /…/, po czym

po uzyskaniu projektu nie zapłacił za wykonany projekt kwoty 73810 zł, czym

działał na szkodę H. W. i J. W. – tj. popełnienia przestępstwa z art. 205§1 dkk przy

uwzględnieniu art. 4§1 kk i za to na podstawie art. 205§1 dkk wymierzył mu karę

roku pozbawienia wolności.

Tymże wyrokiem T. W. został skazany za inny jeszcze występek z art.

205§1 kk na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, a łączną karę pozbawienia

wolności wymierzono mu w rozmiarze 1 roku. Wykonanie tej kary warunkowo

zawieszono na 2 lata.

Na podstawie art. 75§2 pkt 1 dkk zobowiązano oskarżonego do naprawienia

w całości szkody wyrządzonej przestępstwami, między innymi przez zapłatę na

rzecz Zakładu Automatyki Przemysłowej E. s.c. J. i H. W. kwoty 73810 zł w

terminie roku od uprawomocnienia się orzeczenia.

Powyższy wyrok zaskarżył w całości oskarżony T. W. W apelacji podniósł,

między innymi, zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na

treść wyroku, tj. art. 415§5 kpk, przez bezzasadne zobowiązanie go do

naprawienia szkody wyrządzonej Zakładowi Automatyki Przemysłowej E. s.c. J. i

H. W. poprzez zapłatę kwoty 73810 zł, podczas gdy o jej zapłacie na rzecz tego

podmiotu orzekł już prawomocnie Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 4 marca

2003r. sygn. X GC …, zasądzając wymienioną kwotę wraz z odsetkami od E. Sp. z

o.o. Skarżący wniósł w tym zakresie o zmianę wyroku i uchylenie orzeczenia

zobowiązującego do naprawienia szkody.

Wyrokiem z dnia 29 września 2011r., Sąd Okręgowy utrzymał w mocy

zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywiście bezzasadną.

Rzecznik Praw Obywatelskich na podstawie art. 521 kpk wniósł kasację od

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w W. Zaskarżył wyrok na korzyść

skazanego w zakresie, w jakim utrzymano w mocy orzeczenie Sądu I instancji,

nakładające na T. W. na podstawie art. 75§2 pkt 1 kk z 1969 r. obowiązek

naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, przez zapłatę na rzecz Zakładu

3

Automatyki Przemysłowej E. s.c. J. i H. W. wymienionej wyżej kwoty w terminie

roku od uprawomocnienia się orzeczenia.

Skarżący zarzucił rażące naruszenie prawa karnego procesowego, mające

istotny wpływ na jego treść, tj. art. 415§5 zdanie drugie kpk, polegające na tym, że

Sąd II instancji utrzymał w mocy wyrok Sądu I instancji w zakresie, w jakim ten

nałożył na oskarżonego obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej

przestępstwem na rzecz wskazanego podmiotu gospodarczego, wskutek

niezasadnego uznania, ze spełnione były warunki do orzekania o tym obowiązku,

podczas gdy było to zabronione treścią tego przepisu, gdyż o tym roszczeniu

majątkowym orzeczono prawomocnie w postępowaniu, które toczyło się przed

Sądem Okręgowym pod sygnaturą X GC … .

W konkluzji Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie wyroku Sądu

Okręgowego w zaskarżonej części oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia

Sądu I instancji w zakresie w jakim nałożono na oskarżonego obowiązek

naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonego Zakładu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zarzutowi kasacji nie można odmówić słuszności. Zauważyć na wstępie

trzeba, że w odnośnym fragmencie uzasadnienia wyroku oddalającego apelację

Sąd Okręgowy wywodził, iż nie było przeszkód w nałożeniu na oskarżonego

obowiązku naprawienia w całości szkody wyrządzonej przestępstwem, skoro nie

uregulował on ciążących na nim należności i to pomimo wydania w postępowaniu

cywilnym wyroków nakazujących spółce oskarżonego zapłatę tych należności. Sąd

wyraził przy tym przekonanie, że środek probacyjny w postaci orzeczonego

zobowiązania będzie dla oskarżonego swoistym „straszakiem”, skoro jego

niewykonanie winno spowodować zarządzenie wykonania warunkowo zawieszonej

kary pozbawienia wolności.

Jak stąd wynika, w przytoczonych motywach utrzymania w mocy orzeczenia

o zobowiązaniu oskarżonego do naprawienia szkody Sąd Okręgowy nie odniósł się

jednak w żadnym stopniu do podniesionego w apelacji zarzutu obrazy art. 415§5

kpk, w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2003r (ustawa z dnia 10 stycznia

2003r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego.., Dz.U. Nr 17, poz. 155).

Przepis ten w zdaniu drugim stanowi, między innymi, że obowiązku naprawienia

szkody nie orzeka się, jeżeli roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa jest

przedmiotem innego postępowania albo o roszczeniu tym prawomocnie

4

orzeczono. Sąd Okręgowy, mimo ustalenia, że wyrokiem tegoż Sądu w

postępowaniu cywilnym zasądzono prawomocnie od oskarżonego kwotę

roszczenia Zakładu Automatyki Przemysłowej E., nie wyjaśnił dlaczego powołany

przepis nie znajduje w tym wypadku zastosowania.

Nie może ulegać wątpliwości, że norma zakazująca orzeczenia obowiązku

naprawienia szkody, jeżeli o roszczeniu wynikającym z popełnienia przestępstwa

prawomocnie orzeczono, aktualizuje się w niniejszej sprawie. Zakaz ten,

stanowiący tzw. klauzulę antykumulacyjną, obejmuje zarówno orzekanie o

obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem na podstawie art.

46§1 kk, jak i o zobowiązaniu oskarżonego do naprawienia szkody na podstawie

art. 72§2 kk (w poprzednim stanie prawnym art. 75§2 pkt 1 kk z 1969 r.) w

wypadku warunkowego zawieszenia wykonania kary. Nałożenie obowiązku

naprawienia szkody należy także, w myśl art. 107§2 kpk, do orzeczeń co do

roszczeń majątkowych, którym nadaje się na żądanie osoby uprawnionej klauzulę

wykonalności.

Nie może ulegać wątpliwości, że roszczenie, które było przedmiotem

powództwa Spółki E. w sprawie o sygnaturze X GC … Sądu Okręgowego w W.,

uwzględnione w całości w wyroku z 4 marca 2003r., jest tożsame z tym, na które

H. W. wskazał w zawiadomieniu organów ścigania o popełnieniu przestępstwa

oszustwa, gdy egzekucja zasądzonej w postępowaniu cywilnym kwoty okazała się

bezskuteczna. Podstawa faktyczna uwzględnienia powództwa w postępowaniu

cywilnym i zobowiązania do naprawienia szkody w postępowaniu karnym jest

identyczna, a sprowadza się do ustalenia, że T. W., jako właściciel Spółki z o.o. nie

zapłacił Spółce E. za wykonanie zamówionego projektu umówionej kwoty 73810 zł.

Niczego w omawianej kwestii nie zmienia zróżnicowanie w oznaczeniu

strony zobowiązanej w wyrokach Sądów w postępowaniu cywilnym i karnym. W

sprawie cywilnej (wyrok SO z 4 marca 2003r. sygn. X GC …) stroną pozwaną była

Spółka z o.o. „E.”, której T. W. był jedynym udziałowcem. W tym postępowaniu

pozwany ponosił odpowiedzialność kontraktową, wynikającą z niewykonania

zobowiązania z umowy o dzieło (art. 627 kc). W sprawie karnej natomiast, jako

jedyny właściciel tejże spółki T. W. został skazany za przestępstwo, a jego

odpowiedzialność za szkodę, już jako osoby fizycznej, oparto na podstawie

deliktowej, tj. za czyn niedozwolony w rozumieniu art. 415 kc. Doszło zatem do

zbiegu odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej (art. 443 kc) w sytuacji, gdy to

5

samo zdarzenie faktyczne stanowiło niewykonanie zobowiązania, a zarazem czyn

niedozwolony (popełnienie przestępstwa oszustwa), przy czym stosując przepisy z

obu reżimów odpowiedzialności ustalono zaistnienie szkody w tej samej

wysokości. Uprawniony jest więc wniosek, że o roszczeniu wynikłym z popełnienia

przestępstwa przez T. W. orzeczono wcześniej prawomocnie w postępowaniu

cywilnym, aczkolwiek na innej podstawie prawnej. (res iudicata – art. 199§1 pkt 2

kpc i art. 366 kpc). Przepis art. 415§5 kpk nie pozwalał w tej sytuacji na orzeczenie

obowiązku naprawienia szkody.

Uchybienie przepisowi art. 415§5 kpk miało charakter rażący i wywarło

istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a wcześniej – wyroku Sądu pierwszej

instancji. W uwzględnieniu wniosku kasacji Sąd Najwyższy uchylił orzeczenia

dotyczące obowiązku naprawienia szkody na rzecz spółki cywilnej E. zawarte w

obu wyrokach.

Orzeczenie o kosztach sądowych postępowania kasacyjnego opiera się na

art. 638 kpk.