V CSK 72/12

Sygn. akt V CSK 72/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 stycznia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa B. N. i S. N.

przeciwko H. P., G. M.-P. i K. K.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 stycznia 2013 r.,

skargi kasacyjnej pozwanych od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 września 2011 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od pozwanych na rzecz powodów 1800

(tysiąc osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2011 r. nakazał pozwanym złożyć

powodom oświadczenie o ustanowieniu na ich rzecz prawa odrębnej własności

lokalu mieszkalnego nr 2 położonego w O. przy ul. L. […] wraz z przynależnymi

piwnicami i strychem oraz udziałami w prawie własności gruntu i budynku oraz

przeniesieniu na powodów własności tej nieruchomości wraz z przynależnościami

za cenę 142 633 zł oraz oddalił powództwo o nakazanie pozwanym złożenia

oświadczenia woli w postaci skierowanego do Prezydenta Miasta O. wniosku o

stwierdzenie samodzielności lokalu. Ustalił, że w dniu 29 sierpnia 2005 r. strony

zawarły przedwstępną warunkową umowę sprzedaży w formie aktu notarialnego.

Na jej podstawie H. P. i G. M.-P. zobowiązali się do ustanowienia odrębnej

własności lokali nr 1 i 2 położonych przy ulicy ul. L. […] w O., na działce nr 50/1

oraz do sprzedaży powodom lokalu nr 2 wraz z przynależnościami za cenę 142 633

zł. Warunkiem ustanowienia odrębnej własności lokali i sprzedaży lokalu nr 2 było

uzyskanie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta O. zatwierdzającej projekt

podziału nieruchomości stanowiącej działkę nr 50/1 albo – w przypadku

nieuzyskania tej decyzji - uzyskanie zaświadczenia Wydziału Urbanistyki,

Architektury i Budownictwa w Urzędzie Miasta O. o samodzielności lokali nr 1 i 2.

Dnia 26 czerwca 2006 r. Prezydent Miasta O. wydał zaświadczenie, w którym

stwierdził - na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności

lokali (Dz.U. Nr 80, poz. 903 ze zm.; dalej: „u.w.l.”) - że lokale mieszkalne nr 1 i 2

znajdujące się w budynku przy ul. L. […] w O., wraz z przynależnymi

pomieszczeniami piwnicznymi, są lokalami samodzielnymi w rozumieniu tej ustawy.

Dnia 28 marca 2008 r. Prezydent Miasta O. zaświadczył, że na terenie

obejmującym działkę nr 50/1 zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania

przestrzennego dopuszcza się podział działek na dwie działki o minimalnej

powierzchni 6 arów. Dnia 22 czerwca 2007 r. H. P. i G. M.-P. darowali K. K.

udział wynoszący 1/4 własności nieruchomości stanowiącej działkę nr 50/1.

Umowa została zawarta w formie aktu notarialnego. Wyrokiem z dnia 16 września

2008 r. Sąd Okręgowy uznał tę umowę za bezskuteczną w zakresie, w jakim

uniemożliwia ona powodom wykonanie § 2 ust. 2 umowy przedwstępnej z dnia 29

3

sierpnia 2005 r. Dnia 12 lutego 2009 r. H. P. i G. M.-P. darowali K. K. udział

wynoszący 1/4 własności nieruchomości stanowiącej działkę nr 50/1, a K. K.

ustanowiła na ich rzecz dożywotnią i nieodpłatną służebność mieszkania w tej

nieruchomości. Umowa została zawarta w formie aktu notarialnego. Na rozprawie w

dniu 12 maja 2009 r. pozwani oświadczyli, że ta umowa jest bezskuteczna w

stosunku do powodów w zakresie, w jakim uniemożliwia im wykonanie § 2 ust. 2

umowy przedwstępnej z dnia 29 sierpnia 2005 r. Pismami z dnia 30 grudnia 2007 r.

i z dnia 14 marca 2008 r. powodowie wezwali H. P. i G. M.-P. do zawarcia umowy

przyrzeczonej o treści wynikającej z umowy przedwstępnej z dnia 29 sierpnia 2005

r.

Sąd Okręgowy uznał powództwo za zasadne w części dotyczącej nakazania

pozwanym złożenia oświadczenia woli o ustanowieniu odrębnej własności lokalu

nr 2 i sprzedaniu go powodom. Wszystkie bowiem warunki przewidziane w umowie

przedwstępnej, od których było uzależnione zawarcie umowy przyrzeczonej,

zostały spełnione, w szczególności pozwani uzyskali zaświadczenie o podziale

działki nr 50/1 i o samodzielności lokali będących przedmiotem umowy. W związku

z tym Sąd Okręgowy przyjął, że powodom przysługuje roszczenie wynikające z art.

390 § 2 k.c. i na podstawie art. 64 k.c. i art. 1047 k.p.c. nakazał pozwanym złożenie

oświadczenia o treści podanej w sentencji wyroku.

Pozwani wnieśli apelację od wyroku Sądu Okręgowego.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 29 września 2011 r. oddalił apelację i

zasądził od pozwanych na rzecz powodów 2 700 zł tytułem kosztów postępowania

apelacyjnego. W ocenie Sądu Apelacyjnego, niezasadny jest zarzut dotyczący

rzekomo błędnego przyjęcia przez Sąd Okręgowy, że powodom przysługuje wobec

pozwanych roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej. Wbrew bowiem

stanowisku skarżących, warunek przewidziany w § 2 ust. 2 umowy przedwstępnej

został spełniony. Nie było też podstawy do uwzględnienia zarzutu naruszenia art.

390 § 2 k.c. w związku z art. 7 ust. 2 u.w.l. i art. 158 k.c. Bezzasadny okazał się też

zarzut naruszenia art. 59 k.c. w związku z art. 390 k.c. Ponadto na rozprawie w

dniu 12 maja 2009 r. pozwani złożyli oświadczenie, że umowa z dnia 12 lutego

2009 r. jest bezskuteczna wobec powodów w zakresie uniemożliwiającym im

wykonanie § 2 ust. 2 umowy przedwstępnej z dnia 29 sierpnia 2005 r., a więc

4

oświadczenie o treści tożsamej z sentencją wyroku Sądu Okręgowego z dnia 16

września 2009 r.

Bezzasadny jest, zdaniem Sądu Apelacyjnego, również zarzut naruszenia

art. 328 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy wyjaśnił motywy przyjęcia odpowiedzialności

pozwanej K. K., wskazując, że zawarcie umowy przyrzeczonej z pominięciem

niektórych współwłaścicieli (czyli z pominięciem K. K.) byłoby w świetle art. 199 k.c.

nieskuteczne wobec powodów. Sąd Apelacyjny, podzielając ten pogląd, wyjaśnił,

że skoro jednym ze współwłaścicieli spornej nieruchomości jest K. K., to do

zawarcia umowy przyrzeczonej, która przenosi własność części tej nieruchomości

na rzecz powodów, konieczna jest jej zgoda i dlatego również jej należało nakazać

złożenie oświadczenia woli o treści wskazanej w sentencji zaskarżonego wyroku.

Pozwani wnieśli skargę kasacyjną, w której zaskarżyli wyrok Sądu

Apelacyjnego w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania,

mianowicie art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., a także naruszenie prawa

materialnego, mianowicie art. 290 § 2 w związku z art. 199 k.c., art. 199 k.c. oraz

art. 64 k.c. w związku z art. 1047 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący wskazał w uzasadnieniu podstaw przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania, że skarga jest oczywiście uzasadniona. Lektura tej skargi prowadzi

jednak do przeciwnego wniosku, mianowicie, że jest ona oczywiście bezzasadna.

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisu

postępowania, mianowicie art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez

niewskazanie w uzasadnieniu wyroku wyjaśnienia podstawy prawnej

rozstrzygnięcia, jest nietrafny. Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku wskazał

bowiem jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 390 § 2 k.c. w związku z § 2 ust.

2 umowy przedwstępnej z dnia 29 sierpnia 2005 r. Poza tym należy podkreślić,

że zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu

Najwyższego, może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej

zupełnie wyjątkowo, mianowicie tylko wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego

wyroku nie zawiera wszystkich koniecznych elementów bądź zawiera tak oczywiste

braki, które uniemożliwiają kontrolę kasacyjną (por. np. orzeczenia Sądu

Najwyższego z dnia 8 października 1997 r., I CKN 312/97, z dnia 10 listopada

5

1998 r., III CKN 792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83, z dnia 19 lutego 2002 r.,

IV CKN 718/00, z dnia 18 marca 2003 r., IV CKN 1862/00, z dnia 20 lutego 2003 r.,

I CKN 65/01, z dnia 22 maja 2003 r., II CKN 121/01, z dnia 9 marca 2006 r., I CSK

147/05, z dnia 19 listopada 2009 r., IV CSK 219/09, z dnia 29 września 2010 r.,

V CSK 55/10). Takich zarzutów z pewnością zaś nie można postawić uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku.

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego,

mianowicie art. 290 § 2 k.c. w związku z 199 k.c. przez błędną wykładnię, art. 199

k.c. przez błędną wykładnię oraz art. 64 k.c. w związku z art. 1047 k.p.c.

przez nieprawidłowe zastosowanie, sprowadzają się w istocie do tego, że –

zdaniem skarżących – K. K., która nabyła udział we własności nieruchomości

objętej przedwstępną umową sprzedaży nieruchomości, nie powinna być

zobowiązana do złożenia oświadczenia zgodnie z treścią tej umowy. Niewątpliwie

silne racje przemawiają za poglądem Sądu Apelacyjnego, który wywiódł obowiązek

K. K. złożenia oświadczenia woli z art. 199 k.c. Nabyła ona bowiem udział we

własności nieruchomości obciążonej roszczeniem powodów wynikającym z umowy

przedwstępnej w sprawie ustanowienia odrębnej własności lokali i sprzedaży

powodom jednego z nich. Podniesiona w skardze kasacyjnej okoliczność, że wpis

w księdze wieczystej roszczenia wynikającego z przedwstępnej umowy sprzedaży

z dnia 29 sierpnia 2005 r. nastąpił po ujawnieniu w tej księdze nabycia przez K. K.

udziału w prawie własności nieruchomości na podstawie umowy z dnia 12 lutego

2009 r., sprawiła jedynie, że do powodów nie ma zastosowania art. 17 ustawy

z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r.

Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Nie byłaby wszakże uprawniona wykładnia a contrario

tego przepisu i w konsekwencji twierdzenie, że przysługujące powodom roszczenie

nie jest skuteczne względem K. K. W polskim prawie obowiązuje bowiem reguła

nemo plus iuris in alium tranferre potest quam ipse habet. K. K. nie mogła zatem w

drodze darowizny nabyć silniejszego prawa od tego, które przysługiwało zbywcom.

W niniejszej sprawie bezsporna jest okoliczność, że zawarta dnia

22 czerwca 2007 r. umowa, na mocy której H. P. i G. M.-P. darowali K. K. udział

wynoszący 1/4 własności nieruchomości, jest - zgodnie z wyrokiem Sądu

Okręgowego z dnia 16 września 2008 r. – bezskuteczna w zakresie, w jakim

6

uniemożliwia powodom wykonanie § 2 ust. 2 umowy przedwstępnej z dnia 29

sierpnia 2005 r. Nie zapadł natomiast analogiczny wyrok w odniesieniu do kolejnej

umowy z dnia 12 lutego 2009 r., na mocy której H. P. i G. M.-P. darowali K. K.

udział wynoszący 1/4 własności nieruchomości, a K. K. ustanowiła na ich rzecz

dożywotnią i nieodpłatną służebność mieszkania w tej nieruchomości. Umowa

została zawarta w formie aktu notarialnego. Na rozprawie w dniu 12 maja 2009 r.

pozwani oświadczyli, że ta umowa jest bezskuteczna w stosunku do powodów w

zakresie, w jakim uniemożliwia im wykonanie § 2 ust. 2 umowy przedwstępnej z

dnia 29 sierpnia 2005 r. Trzeba się zgodzić z twierdzeniem pozwanych

zamieszczonym w skardze kasacyjnej, że wspomniane oświadczenie złożone przez

nich na rozprawie nie doprowadziło do bezskuteczności tej drugiej umowy

względem powodów. Przewidziana w art. 59 k.c. sankcja bezskuteczności

względnej czynności prawnej polega bowiem na tym, że sąd orzeka o niej w wyroku

o charakterze konstytutywnym. Należy jednak stwierdzić, że umowa darowizny

udziału we własności nieruchomości – w sytuacji, gdy wcześniej zawarta między

tymi samymi stronami umowa darowizny udziału we własności nieruchomości

została prawomocnie uznana przez sąd za bezskuteczną w stosunku do osób,

którym na podstawie umowy przedwstępnej przysługują do właścicieli roszczenia

o wyodrębnienie własności lokali i sprzedaż jednego z nich – może być uważana za

bezwzględnie nieważną jako sprzeczną z zasadami współżycia społecznego

(art. 58 § 2 k.c.).

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.