II CSK 300/12

Sygn. akt II CSK 300/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSA Monika Koba

w sprawie z powództwa A. M.

przeciwko PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna Spółce Akcyjnej

z udziałem interwenientów ubocznych po stronie powodowej: /…/

o stwierdzenie nieważności uchwały,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 lutego 2013r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 grudnia 2011 r.,

1) oddala skargę kasacyjną;

2) zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda oraz

solidarnie na rzecz interwenientów ubocznych kwoty 3600

zł (słownie: trzy tysiące sześćset złotych) tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo o stwierdzenie nieważności

uchwały w ten sposób, że stwierdził w części nieważność uchwały nr 22

Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki PGE /…/ z dnia 26

2

czerwca 2010 r., tj. w zakresie § 2 tej uchwały, a więc w części dotyczącej ustalenia

dnia dywidendy. Ustalił, że porządek obrad Walnego Zgromadzenia nie

przewidywał podjęcia uchwały w sprawie przesunięcia dnia dywidendy, wobec

czego powód mógł zasadnie zakładać, że ustalenie kręgu uprawnionych do

dywidendy nastąpi wg. zasady określonej w art. 348 § 2 zd. pierwsze k.s.h. Nadto

Sąd ten uznał, że uchybienie przepisom art. 402 § 2 k.s.h. i art. 404 k.s.h. jest

naruszeniem proceduralnych regulacji ustawowych, które zawsze jest doniosłe z

punktu widzenia treści podjętej uchwały. Za dopuszczalne z mocy art. 58 § 3 k.c. w

zw. z art. 2 zd. 1 k.s.h. uznał ten Sąd zaskarżenie uchwały jedynie w części

poświęconej ustaleniu dnia dywidendy.

Apelację strony pozwanej oddalił Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 20 grudnia

2011 r. Uznał możliwość stwierdzenia nieważności tylko części uchwały

na podstawie art. 58 § 3 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h. wówczas, gdy kwestionowany

fragment uchwały ma charakter autonomiczny i nie jest nierozerwalnie powiązany

treściowo z pozostałymi postanowieniami uchwały.

W ocenie Sądu odwoławczego, przesunięcie dnia dywidendy dokonane

w uchwale o podziale zysku miało charakter autonomiczny, ponieważ brak uchwały

w tym zakresie skutkowałby ustaleniem listy uprawnionych do dywidendy na dzień

powzięcia uchwały o podziale zysku. Dokonanie podziału zysku i przesunięcia dnia

dywidendy uznał Sąd odwoławczy za dwie odrębne sprawy, będące przedmiotem

odrębnych uchwał o autonomicznym charakterze.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, brak jest racjonalnych przesłanek

do przyjęcia, że bez przesunięcia dnia dywidendy uchwała o podziale zysku

w ogóle nie zostałaby podjęta, a strona pozwana nie wykazała swego zamiaru

rezygnacji z dywidendy i z przeznaczenia zysku wyłącznie na kapitał zapasowy

i rezerwowy.

Następnie Sąd Apelacyjny stwierdził, że przedmiotem zaskarżenia nie była

część uchwały nr 22, ale odrębna uchwała o ustaleniu dnia dywidendy, ponieważ

w uchwale nr 22 zawarto w istocie dwie uchwały: w § 1 o podziale zysku, oraz w §

2 o ustaleniu (przesunięciu) dnia dywidendy, co oznacza, że bezprzedmiotowe

byłyby poglądy co do możliwości zastosowania art. 58 § 3 k.c.

3

W ocenie Sądu Apelacyjnego porządkiem obrad walnego zgromadzenia

powinno być odrębnie objęte zarówno podjęcie uchwały o podziale zysku, jak

i uchwały o przesunięciu dnia dywidendy, ponieważ w sposobie podziału zysku

(art. 347 § 3 k.s.h.) nie mieści się ustalenie dnia dywidendy, które aktualizuje się

dopiero po uprzednim przesądzeniu o przeznaczeniu zysku do podziału.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że naruszenie proceduralnych regulacji

ustawowych, określających w art. 402 § 2 k.s.h. i art. 404 § 1 k.s.h. wymogi

podejmowania uchwał, jest zaliczane do doniosłych uchybień z punktu widzenia

treści podjętej uchwały, a to z uwagi na naruszenie minimum gwarancji ochrony dla

akcjonariuszy mniejszościowych. Brak zamieszczenia w porządku obrad walnego

zgromadzenia punktu w przedmiocie przesunięcia dnia dywidendy skutkowało

zasadnością stwierdzenia nieważności uchwały w tym zakresie z mocy art. 425 § 2

k.s.h., uznał Sąd odwoławczy.

Skarga kasacyjna strony pozwanej, zaskarżająca wyrok w całości, oparta

została na zarzutach mieszczących się w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej.

Skarżąca zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 58 § 3 k.c., wskazując

na wieloraką wadliwość różnych aspektów aktu subsumpcji tego przepisu.

Zakwestionowała niewłaściwe zastosowanie art. 2 k.s.h., a w konsekwencji

zastosowanie art. 58 § 3 k.c., w sytuacji istnienia wyczerpującego uregulowania

w przepisach k.s.h. stwierdzenia nieważności uchwał. Zdaniem strony skarżącej,

nie jest możliwe stosowanie art. 58 § 3 k.c. i stwierdzanie nieważności części

uchwały dotkniętej, z mocy art. 425 § 1 k.s.h., inną sankcją niż nieważność

bezwzględna, ponieważ skutkuje to rozstrzyganiem przez Sąd o dniu dywidendy,

co jest niedopuszczalną ingerencją Sądu w kompetencje walnego zgromadzenia.

Strona pozwana kwestionuje też uznanie przez Sąd odrębności i autonomiczności

uchwały o przesunięciu dnia dywidendy, uznając ten fragment uchwały

za niemający autonomicznego charakteru, bo zawsze ściśle związany

z postanowieniem o podziale zysku.

Wreszcie, niewłaściwe zastosowanie art. 58 § 3 k.c. uzasadnia pozwana

Spółka tym, że w jej ocenie z okoliczności sprawy wynika, iż bez postanowienia

o przesunięciu dnia dywidendy zaskarżona uchwała nie zostałaby podjęta,

co sprzeciwiało się stwierdzeniu nieważności zaskarżonej uchwały w części.

4

Kolejna grupa zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej dotyczy

błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania następujących przepisów k.s.h.:

- art. 402 § 2 k.s.h. i art. 404 § 1 k.s.h. – wskutek przyjęcia, że punkt porządku

obrad walnego zgromadzenia o powzięciu uchwały w sprawie podziału zysku

nie obejmuje swym zakresem uchwały w przedmiocie ustalenia dnia

dywidendy;

- art. 395 § 2 pkt 2 k.s.h. oraz art. 395 § 5 k.s.h. poprzez uznanie ich za źródło

wymogu zawarcia w porządku obrad odrębnego punktu dotyczącego

ustalenia dnia dywidendy, w sytuacji gdy jest on już objęty punktem

porządku obrad o powzięciu uchwały o podziale zysku;

- art. 347 § 3 k.s.h. w następstwie błędnego przyjęcia, że nie świadczy on

o tym, iż ustalenie dnia dywidendy mieści się już w punkcie porządku obrad

dotyczącym powzięcia uchwały o podziale zysku;

- art. 348 § 2 k.s.h. w wyniku bezzasadnego rozróżnienia „ustalenia dnia

dywidendy” i „przesunięcia dnia dywidendy” i w konsekwencji niezasadnego

wniosku, że przesunięcie dnia dywidendy wymaga ujęcia w odrębnym

punkcie porządku obrad;

- art. 425 § 1 k.s.h., ponieważ o niezasadności jego zastosowania świadczy

to, że zarzucane naruszenie procedury podejmowania uchwał nie mogło

mieć wpływu na przebieg walnego zgromadzenia, ani na treść zaskarżonej

uchwały.

Strona skarżąca wniosła o łączne rozpoznanie niniejszej sprawy

z pozostającymi z nią w związku innymi sprawami toczącymi się przed Sądem

Najwyższym, a oznaczonymi sygnaturami: V CSK 294/11, V CSK 291/11 oraz

II CSK 764/11.

Powód w obszernej odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie

w całości jako nieuzasadnionej oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów

postępowania kasacyjnego, szczegółowo kwestionując zasadność poszczególnych

zarzutów skargi kasacyjnej.

Z kolei interwenienci uboczni po stronie powodowej w swojej odpowiedzi

na skargę kasacyjną wnieśli o oddalenie w całości skargi kasacyjnej jako

nieuzasadnionej oraz o zasądzenie na ich rzecz od strony pozwanej kosztów

5

postępowania kasacyjnego. Sprzeciwili się zarzutom skargi kasacyjnej oraz poparli

stanowisko powoda zawarte w jego odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zawarty w pkt. 6 skargi kasacyjnej pozwanej Spółki wniosek o łączne

rozpoznanie innych spraw pozostających z nią w związku, a wymienionych w tym

punkcie jako toczących się przed Sądem Najwyższym, stał się bezprzedmiotowy

przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. W sprawach

wskazanych w pkt. 6 na str. 5 skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy wydał już wcześniej

orzeczenia i tak: 1) w sprawie oznaczonej sygn. akt V CSK 291/11 wydany został

wyrok z dnia 22 czerwca 2012 r., a także postanowienie z tej samej daty;

2) w sprawie oznaczonej sygn. akt V CSK 294/11 wydane zostało postanowienie z

dnia 22 czerwca 2012 r.; 3) w sprawie oznaczonej sygn. akt II CSK 764/11 zapadło

postanowienie z dnia 23 sierpnia 2012 r.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie okazała się dopuszczalna, chociaż

o wartości przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego nie przesądziła wartość podana

w skardze kasacyjnej przez pozwaną Spółkę. Zważyć bowiem należy, że wartość

przedmiotu zaskarżenia limituje wskazana przez powoda wartość przedmiotu

sporu, która, jeśli nie została sprawdzona przez Sąd pierwszej instancji, pozostaje

aktualna także w postępowaniu kasacyjnym (v. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt II CSK 764/11, niepubl.). W niniejszej sprawie

tak określona wartość przedmiotu zaskarżenia przekraczała minimalną kwotę

określoną w art. 3982

§ 1 k.p.c. i przesądzającą o dopuszczalności skargi

kasacyjnej w sprawach o prawa majątkowe.

Po merytorycznym rozpoznaniu skargi kasacyjnej strony pozwanej Sąd

Najwyższy ocenił, że jest ona pozbawiona uzasadnionych podstaw, co skutkowało

jej oddaleniem.

Oparcie skargi kasacyjnej na zarzutach mieszczących się wyłącznie

w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej przesądza o tym, że oceny tych zarzutów

należało dokonać z uwzględnieniem stabilnie ustalonego stanu faktycznego,

przyjętego za podstawę orzekania przez Sąd drugiej instancji.

Rozbudowana lista wcześniej przytoczonych zarzutów pozwala

na pogrupowanie ich w trzech płaszczyznach:

6

1) niedopuszczalności zastosowania art. 58 § 3 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h.,

do stwierdzenia nieważności zaskarżonej części uchwały Zwyczajnego

Walnego Zgromadzenia Spółki PGE z dnia 26 czerwca 2010 r. (k. 120 –

121);

2) błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisów art. 395 § 2 pkt 2

k.s.h., art. 395 § 5, art. 402 § 2 k.s.h., art. 404 § 1 k.s.h. oraz art. 347 § 3

k.s.h. i art. 348 § 2 k.s.h. a uzasadnionych przez skarżącą brakiem potrzeby

wskazywania w porządku obrad punktu o przesunięciu dnia dywidendy

w razie objęcia tym porządkiem punktu przewidującego powzięcie uchwały

o podziale zysku;

3) niezasadnego zastosowania art. 425 § 1 k.s.h. w sytuacji, gdy zarzucane

naruszenie procedury podejmowania uchwał nie mogło mieć wpływu na

przebieg walnego zgromadzenia ani na treść zaskarżonej uchwały.

Przechodząc do oceny zarzutów mieszczących się w ramach pierwszej

z wymienionych płaszczyzn stwierdzić na wstępie należy, że w dniu 26 czerwca

2010 r. powzięta została jedna uchwała oznaczona nr 22, która w dwóch jej

merytorycznych częściach poświęcona została nietożsamym przedmiotowo

materiom, bo w § 1 dokonaniu podziału zysku, a w § 2 przesunięciu dnia

dywidendy. O tym, że wola większości akcjonariuszy doprowadziła do podjęcia

rozbudowanej, dwuczęściowej jednej uchwały przesądza okoliczność, że odbyło się

nad jej projektem jedno głosowanie, w którym za przyjęciem w takim kształcie

uchwały oraz przeciw niej oddano wskazaną szczegółowo w protokole liczbą

głosów, przy równoczesnym braku głosów wstrzymujących się i nieważnych,

co skutkowało podjęciem większością głosów skonstruowanej w taki sposób

uchwały (k. 121 akt). Ponieważ z mocy art. 416 § 3 k.s.h. każda uchwała powinna

być powzięta w drodze jawnego i imiennego głosowania oraz ogłoszona, przeto

przeprowadzenie jednego aktu głosowania nad projektem nawet strukturalnie

rozbudowanej uchwały nr 22 oznacza, że Walne Zgromadzenie podjęło jedną

uchwałę, która składa się z części poświęconych dwóm odrębnym przedmiotowo

materiom.

Przesądza to o zaktualizowaniu się potrzeby dokonania oceny postawionego

w skardze zarzutu niedopuszczalności zastosowania art. 58 § 3 k.c., poprzedzonej

7

uprzednią oceną zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 2 k.s.h. Dla jej

dokonania nie jest niezbędne odniesienie się do charakteru prawnego sankcji

wymienionej w art. 425 § 1 k.s.h., czego Sąd Najwyższy już dokonał w obszernym

uzasadnieniu wyroku z dnia 4 grudnia 2009 r., III CSK 85/09, OSNC 2010, nr 7-8,

poz. 113. Podejmowanie uchwał przez Walne Zgromadzenie spółki akcyjnej jest

niewątpliwie jednym z przejawów funkcjonowania spółki handlowej w rozumieniu

art. 1 § 1 k.s.h. Ponieważ w zakresie tego przejawu funkcjonowania m.in. spółki

akcyjnej nieuregulowano jednak expressis verbis w art. 425 § 1 k.s.h. możliwości

domagania się stwierdzenia nieważności części uchwały walnego zgromadzenia,

przeto spełniona została przesłanka będąca elementem hipotezy normy art. 2

k.s.h., co skutkuje potrzebą zastosowania przepisów Kodeksu cywilnego.

Podnoszona przez stronę skarżącą okoliczność, że niewłaściwym jest stosowanie

art. 58 § 3 k.c. do innych sankcji aniżeli bezwzględna nieważność czynności

prawnych nie może odnieść zamierzonego skutku. Zważyć bowiem należy,

że ustawodawca przewidział także i taką sytuację w art. 2 zd. drugie k.s.h.,

pozwalając w nim na odpowiednie stosowanie (bez wyłączeń) przepisów Kodeksu

cywilnego, a więc także art. 58 § 3 k.c., jeżeli wymaga tego właściwość (natura)

stosunku prawnego spółki handlowej. Tymczasem właśnie natura stosunku

prawnego handlowej spółki kapitałowej, wyrażająca się m.in. szczególnym

charakterem sankcji dotykającej uchwałę walnego zgromadzenia powziętą

sprzecznie z ustawą (art. 425 § 1 k.s.h.), uzasadnia zastosowanie art. 2 zd. drugie

k.s.h., a w konsekwencji, na jego podstawie, odpowiednie zastosowanie art. 58 § 3

k.c., i to nawet w sytuacji, w której zastosowanie wprost art. 58 § 1 i 2 k.c. uznano

za wykluczone, jak to przyjęto w powołanym wyżej judykacie Sądu Najwyższego.

Dopuszczalność odpowiedniego zastosowania art. 58 § 3 k.c., z mocy art. 2

zd. drugie k.s.h., w odniesieniu do kwestionowania ważności części uchwał

zgromadzenia obu kategorii spółek kapitałowych była już wcześniej zaaprobowana

w orzecznictwie, także w sprawach wszczętych powództwem o uchylenie uchwały

(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 maja 2004 r., V CSK 452/03, niepubl.;

z dnia 19 grudnia 2007 r., V CSK 350/07, niepubl.). W powołanych judykatach

stwierdzono wprost, że dopuszczalne jest zakwestionowanie części uchwały

walnego zgromadzenia, w szczególności, gdy kwestionowane postanowienie

8

ma charakter autonomiczny i nie jest powiązane treściowo z pozostałymi

postanowieniami tej samej uchwały.

W tej sytuacji Sąd Apelacyjny zasadnie zastosował odpowiednio art. 58 § 3

k.c., z mocy art. 2 zd. drugie k.s.h., w odniesieniu do części uchwały nr 22

poświęconej w jej § 2 przesunięciu dnia dywidendy, którego to przesunięcia

dokonano na podstawie art. 348 § 2 zdanie trzecie i czwarte k.s.h.

Uznając za zasadną dopuszczalność odpowiedniego zastosowania art. 58

§ 3 k.c., Sąd Apelacyjny wyczerpująco ocenił, na s. 17 uzasadnienia zaskarżonego

wyroku, wystąpienie przesłanek, o których mowa w tym przepisie, a pozwalających

na uznanie za dotkniętą nieważnością tylko części uchwały, co skutkowało

pozostaniem w mocy pozostałych jej części. Zarzut strony skarżącej,

sprowadzający się do stwierdzenia, że z ustalonych okoliczności sprawy wynika,

iż bez postanowienia dotyczącego przesunięcia dnia dywidendy uchwała nie

zostałaby podjęta, stanowi niedopuszczalną w postępowaniu kasacyjnym, z mocy

art. 3933

§ 3 k.p.c., polemikę z dokonaną przez Sąd odwoławczy oceną

materiału dowodowego.

Zarzut strony skarżącej niewystąpienia przesłanek wynikających z art. 58 § 3

k.c. pozostaje zresztą w wewnętrznej sprzeczności z uzasadnieniem zarzutu

naruszenia art. 425 § 1 k.s.h., sprowadzającym się do stwierdzenia pozwanej

Spółki, że naruszenie procedury podejmowania uchwał nie mogło mieć wpływu na

treść zaskarżonej uchwały.

Pozbawione uzasadnionych podstaw okazały się również zarzuty błędnej

wykładni art. 402 § 2 k.s.h. i niezasadnego zastosowania art. 404 § 1 k.s.h.

I chociaż w piśmiennictwie podniesiono, że nie da się uniwersalnie określić

szczegółowego porządku obrad, to jednak zasadnie uznał Sąd Apelacyjny,

że ustawodawca w sposób szczególny traktuje przesunięcie dnia dywidendy na

podstawie art. 348 § 2 zdanie drugie k.s.h., ponieważ stanowi ono wyjątek od

ustawowej zasady, że dniem dywidendy wg. którego określa się krąg uprawnionych

jest dzień powzięcia uchwały o podziale zysku (art. 348 § 2 zdanie pierwsze

k.s.h.). Już ta okoliczność zasadnie przesądziła o trafności oceny Sądu

Apelacyjnego, że podjęcie uchwały w przedmiocie przesunięcia dnia dywidendy

wymaga objęcia tej kwestii szczegółowym porządkiem obrad.

9

W judykaturze zasadnie podkreślono (v. wyrok SN z dnia 14 maja 2009 r.,

I CSK 406/08, niepubl.), że ustawodawca słusznie sprzeciwia się możliwości

podejmowania uchwał w sprawach, o których nieobecny na zgromadzeniu wspólnik

nie wiedział, czemu służy właśnie ustawowy wymóg oznaczenia m.in.

szczegółowego porządku obrad (art. 402 § 2 k.s.h.). Oznaczenie szczegółowego

porządku obrad walnego zgromadzenia musi więc być na tyle dokładne, żeby

jednoznacznie przesądzało o rzeczywistym przedmiocie obrad i umożliwiało

realne przygotowanie się akcjonariuszy do merytorycznego udziału w dyskusji i do

oceny projektów uchwał mających być poddanych pod głosowanie. Sporządzenie

zatem porządku obrad uchybiającego tym wymogom wprowadza wspólników

w błąd, uniemożliwiając albo bezzasadnie ograniczając im rzeczywistą realizację

przysługujących im korporacyjnych uprawnień kontrolnych.

Ponadto w judykaturze podniesiono także, że celem art. 402 § 2 k.s.h.

i związanego z nim art. 404 § 1 k.s.h. jest niedopuszczenie do prawnie skutecznego

podjęcia uchwał, które mogłyby stanowić zaskoczenie dla akcjonariuszy.

W konsekwencji, uchybienie wymogom wynikającym z art. 402 § 2 k.s.h. stanowi

tego rodzaju naruszenie proceduralnej regulacji ustawowej, które zawsze jest

doniosłe z punktu widzenia treści podjętej uchwały (v. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 19 września 2007 r., II CSK 165/07, niepubl.).

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, podjęcie uchwały

w sprawie nieobjętej porządkiem obrad nie jest naruszeniem reguł proceduralnych,

lecz jest zachowaniem jednoznacznie sprzecznym z ustawową normą

imperatywną wyrażoną w art. 404 § 1 k.s.h. i przewidującą zakaz powzięcia w takiej

sytuacji uchwały, o ile w stanie faktycznym sprawy nie wystąpiły ustawowe

przesłanki uchylenia tego zakazu.

Przepis art. 404 § 1 k.s.h. jest wyraźnym źródłem ustawowego zakazu

powzięcia uchwały w sprawie nieobjętej porządkiem obrad, który to zakaz nie

obowiązuje z woli ustawodawcy jedynie wówczas, gdy podczas podejmowania

uchwały cały kapitał zakładowy był reprezentowany, a zarazem nikt z obecnych nie

zgłosił sprzeciwu dotyczącego powzięcia uchwały. Brak wystąpienia choćby jednej

z obu kumulatywnych przesłanek pozwalających na powzięcie w takiej sytuacji

uchwały skutkuje obowiązywaniem stanowczego zakazu jej powzięcia.

10

Jego obowiązywanie z mocy art. 404 § 1 k.s.h. jest ponadto niezależne od

wykonania, wynikającego z art. 402 § 2 zd. pierwsze k.s.h., obowiązku

sporządzenia szczegółowego porządku obrad. Nie można bowiem wykluczyć

i takiej sytuacji, w której został sporządzony bezspornie szczegółowy porządek

obrad zwyczajnego walnego zgromadzenia, a mimo tego walne zgromadzenie

powzięło uchwałę nieobjętą takim porządkiem obrad, który spełniał wszelkie

wymogi wynikające z art. 402 § 2 zd. pierwsze k.s.h. Takie zachowanie również jest

naruszeniem niezależnego samodzielnego zakazu wynikającego z art. 404 § 1

k.s.h., a zatem stanowi ono o powzięciu uchwały sprzecznie z ustawą w rozumieniu

art. 425 § 1 k.s.h. O ile więc art. 402 § 2 zd. pierwsze k.s.h. można uznać za

ustawowe źródło określenia reguły proceduralnej, o tyle takiego charakteru nie

można przypisać normie zawartej w art. 404 § 1 k.s.h. Zawartego w niej

ustawowego zakazu określonego zachowania się nie można bowiem utożsamiać

z regułą li tylko proceduralną funkcjonowania walnego zgromadzenia.

Zarzuty błędnej wykładni art. 402 § 2 k.s.h. i niezasadnego zastosowania

art. 404 § 1 k.s.h. okazały się więc chybione.

Sąd Najwyższy nie uznał również za trafny zarzutu błędnej wykładni art. 395

§ 2 pkt 2 k.s.h. oraz art. 395 § 5 k.s.h., uzasadnionego w skardze kasacyjnej

przyjęciem przez Sąd możliwości wywiedzenia z tych przepisów wymogu zawarcia

w porządku obrad odrębnego punktu dotyczącego ustalenia dnia dywidendy.

Tymczasem Sąd odwoławczy nie dokonał przypisywanej mu przez stronę skarżącą

wykładni obu wymienionych ostatnio przepisów, a jedynie trafnie stwierdził (s. 22

uzasadnienia zaskarżonego wyroku), że przepis art. 395 § 2 pkt 2 k.s.h. nie

przesądza o tym, iż jedynie „powzięcie uchwały o podziale zysku” powinno znaleźć

się w porządku obrad walnego zgromadzenia, skoro w art. 395 § 5 k.s.h.

przewidziano możliwość zamieszczenia w nim także innych spraw niż

przewidziane w § 2 tego artykułu. Wykładnia dokonana przez Sąd Apelacyjny jest

prawidłowa, ponieważ przepis art. 395 § 2 k.s.h. przewiduje jedynie minimalny,

niezbędny zakres przedmiotu obrad zwyczajnego walnego zgromadzenia,

nie czyniąc żadnych ograniczeń w razie konieczności jego poszerzenia

w konkretnych okolicznościach sprawy, a więc z uwzględnieniem wynikającego

11

z art. 402 § 2 zd. pierwsze k.s.h., wymogu sporządzenia szczegółowego

porządku obrad.

Sąd drugiej instancji nie dopuścił również zarzucanej mu przez stronę

skarżącą błędnej wykładni art. 347 § 3 k.s.h. wskutek uznania, że przepis ten nie

dostarcza argumentu przemawiającego za tezą forsowaną przez stronę skarżącą,

iż w ramach punktu porządku obrad o podziale zysku implicite mieści się

każdorazowo ustalenie dnia dywidendy.

Po pierwsze, przepis ten daje jedynie podstawę do zastrzeżenia w statucie

innego sposobu podziału zysku, aniżeli przewidziany w §§ 1 i 2 tegoż artykułu 347

k.s.h., natomiast nie reguluje materii porządku obrad, bo o tym stanowi art. 402 § 2

k.s.h.

Ponadto rację ma Sąd drugiej instancji, że obligatoryjny element przedmiotu

obrad każdego zwyczajnego walnego zgromadzenia, którym z mocy art. 395 § 2

pkt 2 musi być powzięcie uchwały o podziale zysku, wcale nie zawiera w sobie

ustalenia dnia dywidendy.

Po pierwsze dokonanie podziału zysku wcale nie musi zawsze polegać na

przeznaczeniu go na wypłatę dywidendy dla akcjonariuszy. Natomiast nawet

w razie dokonania uchwałą podziału zysku z przeznaczeniem go na wypłatę

dywidendy akcjonariuszom, uprawnionymi do uzyskania dywidendy będą ci, którym

przysługiwały akcje w dniu powzięcia tej uchwały o podziale zysku, bo wynika to

wprost z ustawy (art. 348 § 2 zd. pierwsze k.s.h.), a więc bez konieczności

podejmowania jakiejkolwiek uchwały w przedmiocie określenia dnia dywidendy.

Uchwała walnego zgromadzenia o przesunięciu dnia dywidendy w stosunku do

dnia powzięcia uchwały o podziale zysku może być natomiast podejmowana

wówczas, gdy upoważnienie takie przewiduje statut spółki, a część akcjonariuszy

zainteresowana jest modyfikacją kręgu beneficjentów dywidendy w stosunku do ich

kręgu określonego na dzień powzięcia uchwały o podziale zysku. Tylko w tej

ostatniej sytuacji powstaje konieczność uwzględnienia w szczegółowym porządku

obrad zwyczajnego walnego zgromadzenia punktu w przedmiocie powzięcia

uchwały o przesunięciu dnia dywidendy, a taka sytuacja wystąpiła właśnie

w rozpoznawanej sprawie.

12

Z kolei zarzut błędnej wykładni art. 348 § 2 k.s.h., uzasadniony przez

pozwaną bezzasadnym rozróżnieniem przez Sąd „ustalenia dnia dywidendy”

i „przesunięcia dnia dywidendy”, okazał się również nietrafny. Przeciwnie, to Sąd

Apelacyjny wskazał na s. 23 in fine oraz na s. 24 uzasadnienia zaskarżonego

wyroku na pewne „zamieszanie pojęciowe” wprowadzone przez ustawodawcę

w przepisie art. 348 § 2 k.s.h., z potrzebą którego to rozróżniania pojęć Sąd ten nie

identyfikuje się. Ustawodawca rzeczywiście posługuje się w art. 348 § 2 k.s.h.

pojęciami „określenie”, „wyznaczenie” i „przesunięcie” w odniesieniu do dnia

dywidendy, natomiast pojęcia „ustala się” używa w tym przepisie jedynie

w odniesieniu do listy akcjonariuszy, a nie do dnia dywidendy.

Podzielając krytyczną ocenę Sądu Apelacyjnego o „zamieszaniu

pojęciowym”, będącym w art. 348 § 2 k.s.h. udziałem ustawodawcy uznać należy,

że terminy „określenie”, „wyznaczenie” i „przesunięcie” odnoszą się wyłącznie do

innego dnia dywidendy, aniżeli wyznaczony z woli ustawodawcy w art. 348 § 2

zdanie pierwsze k.s.h. na dzień powzięcia uchwały o podziale zysku. Dokonanie

przez Sąd odwoławczy krytycznej oceny zastosowanej przez ustawodawcę techniki

legislacyjnej nie świadczy o zasadności zarzutu strony skarżącej błędnej wykładni

art. 348 § 2 k.s.h. przez Sąd Apelacyjny.

Wreszcie, jako pozbawiony uzasadnionych podstaw oceniony został zarzut

niezasadnego zastosowania art. 425 § 1 k.s.h. w sytuacji, gdy zarzucane

naruszenia procedury nie mogły, w ocenie strony skarżącej, mieć wpływu

na przebieg obrad walnego zgromadzenia, ani na treść zaskarżonej uchwały,

uwzględniając wynik głosowania i stanowisko prezentowane przez

większościowych akcjonariuszy.

Po pierwsze, zarzut ten pozostaje w wewnętrznej sprzeczności

z uzasadnieniem zarzutu naruszenia art. 58 § 3 k.c. w zw. z art. 425 § 1 k.s.h.,

w którym strona skarżąca wywodzi, że bez postanowienia dotyczącego dnia

dywidendy zaskarżona uchwała nie zostałaby podjęta.

Po wtóre, uchybieniem o proceduralnym charakterze było niewątpliwie

naruszenie art. 402 § 2 zd. pierwsze k.s.h. przez zaniechanie sporządzenia

szczegółowego porządku obrad, które jednak judykatura kwalifikuje jako uchybienie

13

doniosłe, mające zawsze znaczenie z punku widzenia treści podjętej uchwały

(v. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2007 r., II CSK 165/07, niepubl.).

Natomiast za takie, a więc o proceduralnym jedynie charakterze nie można

uznać uchybienia wymogowi określonemu w art. 404 § 1 k.s.h. Bezspornym jest,

że zaskarżona część uchwały została powzięta w sprawie nie objętej porządkiem

obrad, bo w nim niewymienionej, a mianowicie w sprawie przesunięcia dnia

dywidendy. Powzięcie w tej części uchwały nastąpiło więc z naruszeniem

ustawowego zakazu jej powzięcia wynikającego z art. 404 § 1 k.s.h., wobec

braku w ustalonym stanie faktycznym przesłanek określonych tym przepisem

i wyłączających obowiązywanie tego zakazu.

Uchwała w zaskarżonej przez powoda części została więc powzięta

sprzecznie z art. 404 § 1 k.s.h., a wobec takiej jej sprzeczności z ustawą podlegała

zaskarżeniu na mocy art. 425 § 1 k.s.h., ponieważ stan faktyczny sprawy

odpowiadał elementom hipotezy normy prawnej zawartej w ostatnio wymienionym

przepisie. W tej sytuacji zastosowanie art. 425 § 1 k.s.h. w ustalonym stanie

faktycznym było prawidłowe, a zarzut wadliwej subsumpcji tego przepisu ocenić

należało jako chybiony.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39814

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

i art. 99 k.p.c. oraz na podstawie § 6 pkt 7 i § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163,

poz. 1349 ze zm.).