II CSK 325/12

Sygn. akt II CSK 325/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSA Monika Koba

w sprawie z powództwa E. Z.

przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Okręgowemu w P.

o ochronę dóbr osobistych i zadośćuczynienie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 lutego 2013r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 listopada 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed Sądem

Apelacyjnym, począwszy od rozprawy w dniu 23 listopada

2011r., i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 23 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

powódki od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 7 września 2010 r., którym

oddalono powództwo E. Z. przeciwko Skarbowi Państwa – Sądowi Okręgowemu w

P. o ochronę dóbr osobistych.

Od wyroku Sądu drugiej instancji powódka wniosła skargę kasacyjną opartą

na obu podstawach kasacyjnych. W ramach drugiej podstawy kasacyjnej zarzuciła

naruszenie przepisów postępowania: art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 214 § 1 k.p.c.,

art. 378 § 1, art. 380 i art. 381 k.p.c. w zw. z art. 217 i art. 227 k.p.c., art. 214 § 1,

art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 382 i art. 328 § 2 k.p.c., nadto art. 328 § 2 w zw.

z art. 391 § 1 oraz art. 4241b

k.p.c. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej

zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 24, art. 4171

§ 2 i art. 448

k.c., art. 40 ustawy o ustroju sądów powszechnych oraz art. 32, art. 178, art. 190

ust. 1 oraz art. 193 Konstytucji. Powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej

instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji powódka w sprawie

o sygn. akt I C …/05 nie była reprezentowana przez pełnomocnika, natomiast

w sprawie o sygn. akt I C …/05 (poprzednia sygnatura XII P …) ustanowiła

pełnomocnika procesowego w osobie adw. B. O. przed wszystkimi sądami pismem

z dnia 10 stycznia 2005 r. (k. 24), które wpłynęło do Sądu w dniu 13 stycznia 2005

r. Pismami z dnia 5 czerwca 2009 r. (k. 455 akt I C …/05 oraz k. 165 akt I C 1../05),

powódka wniosła o połączenie obydwu spraw. Postanowieniem z dnia 25 czerwca

2009 r. Sąd Okręgowy w P. połączył obie sprawy do wspólnego rozpoznania

i rozstrzygnięcia pod wspólną sygnaturą I C …/05. Pełnomocnictwo udzielone

przez powódkę adw. B. O. w toku sprawy nie zostało cofnięte, a pełnomocnik

powódki brał udział w postępowaniu do chwili wydania wyroku przez Sąd pierwszej

instancji. Wydany wyrok, zaskarżony w części apelacją powódki, dotyczył obu

powództw zgłoszonych przez powódkę w połączonych do wspólnego rozpoznania

sprawach. Po wydaniu tego wyroku w sprawie zaniechano dokonywania doręczeń

3

pełnomocnikowi powódki. Pisma procesowe oraz pisma sądowe były doręczane

bezpośrednio powódce, którą z pominięciem jej pełnomocnika, zawiadomiono o

terminie rozprawy przed Sądem Apelacyjnym w dniu 23 listopada 2011 r.

Pełnomocnik powódki nie brał także udziału w tej rozprawie.

W świetle przedstawionych wyżej okoliczności wynika, że także

w postępowaniu apelacyjnym powódka była reprezentowana przez pełnomocnika

procesowego, który powinien zostać zawiadomiony o terminie rozprawy, po której

zapadł wyrok zaskarżony skargą kasacyjną. Nieobecność pełnomocnika

procesowego powódki na rozprawie była spowodowana uchybieniami Sądu drugiej

instancji w zakresie doręczania pism sądowych i zawiadomień stronie

reprezentowanej przez pełnomocnika procesowego (art. 133 § 3 w zw. z art. 391

§ 1 k.p.c.). Zgodnie z art. 133 § 3 k.p.c., jeżeli ustanowiono pełnomocnika

procesowego, doręczenia należy dokonywać tym osobom. Przepis ten, mający

poprzez art. 391 § 1 k.p.c. zastosowanie także w postępowaniu apelacyjnym, ma

charakter kognitywny i wyłącza swobodną dyspozycję stron oraz sądu w kwestii

kształtowania sposobu doręczeń (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

15 kwietnia 2005 r., I CZ 20/05, niepubl.; z dnia 24 listopada 2005 r., III CZ 89/05,

niepubl.; z dnia 10 lipca 2007 r., II PZ 28/07, niepubl.). Mimo niezawiadomienia

o terminie rozprawy pełnomocnika powódki i nieobecności samej powódki,

rozprawa nie został odroczona, zgodnie z art. 214 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

Postępowanie apelacyjne ma charakter merytoryczny, stąd potrzeba prawidłowego

zawiadomienia stron jest szczególnie istotna. Uchybienie w tym zakresie musi być

oceniane na płaszczyźnie nieważności postępowania (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 20 stycznia 2004 r., II CK 373/02, niepubl.). Zgodnie

z ugruntowanym stanowiskiem Sądu Najwyższego, nieważność postępowania

na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi wówczas, gdy strona (jej pełnomocnik),

na skutek uchybień sądu, nie brała udziału w postępowaniu lub w jego istotnej

części postępowania (por. wyrok Sądu Najwyższego: z dnia 10 maja 1974 r., II CR

155/74, OSP 1975, nr 3, poz. 66, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 marca

1998 r., III CKN 34/98, Prok. i Pr. 1999, nr 5, poz. 41, wyroki Sądu Najwyższego:

z dnia 13 czerwca 2002 r., V CKN 1057/00, niepubl. oraz z dnia 7 października

2009 r., III CSK 35/09, niepubl.). Taka sytuacja zachodzi w szczególności wówczas,

4

gdy o rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku nie został prawidłowo

zawiadomiony pełnomocnik procesowy strony, mimo zawiadomienia samej strony

i ani strona, ani jej pełnomocnik nie wzięli udziału w rozprawie (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 16 października 1972 r., III CRN 236/72, niepubl., z dnia

4 września 1996 r., III ARN 33/96, OSNP 1997, nr 6, poz. 89, z dnia 12 września

2001 r., V CKN 1535/00, niepubl., z dnia 6 marca 2002 r., III RN 12/01, niepubl.,

z dnia 13 maja 2005 r., IV CSK 620/04, niepubl. oraz z dnia 18 marca 2008 r.,

IV CSK 539/07, niepubl.).

Stwierdzenie nieważności postępowania apelacyjnego uzasadniało

na podstawie art. 39815

§ 1 oraz art. 386 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39821

k.p.c.

uchylenie zaskarżonego wyroku, zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym

nieważnością oraz przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania. Uwzględnienie zarzutu nieważności postępowania czyniło

bezprzedmiotowym rozważanie pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.

es