II CSK 347/12

Sygn. akt II CSK 347/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSA Monika Koba

w sprawie z powództwa A. K.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko - Własnościowej

"M." w C.

o uchylenie uchwał,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 lutego 2013 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 8 listopada 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 24 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w P., uwzględniając

powództwo powoda A. K., uchylił uchwałę nr 11/2011 podjętą w dniu 22 kwietnia

2010 r. przez Radę Nadzorczą pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-

Własnościowej „M.” (dalej: SML-W „M.”) w części dotyczącej § 5 ust. 2 Regulaminu

rozliczenia kosztów dostawy ciepła w SML-W „M.” w C.

Ustalił, że powód jest członkiem pozwanej spółdzielni i przysługuje mu

spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr 7 położonego w C. przy

ulicy S. 16, znajdującego się w zasobach pozwanej spółdzielni. Na posiedzeniu Rady

Nadzorczej pozwanej w dniu 22 kwietnia 2010 r. podjęta została jednogłośnie

uchwała nr 11/2010 wprowadzająca Regulamin rozliczenia kosztów dostawy ciepła w

SML-W „M.”, który w § 5 stanowi, że:

1. Ustalone koszty zakupu energii cieplnej dla potrzeb centralnego ogrzewania

w budynkach wyposażonych w ciepłomierze dzieli się pomiędzy lokale

z zastosowaniem metod wykorzystujących: - albo wskazania urządzeń

wskaźnikowych nie będących przyrządami pomiarowymi w rozumieniu przepisów

metrologicznych (podzielniki kosztów), - albo kubaturę lub powierzchnie tych lokali;

2. Rozliczenie kosztów zakupu energii cieplnej dla potrzeb centralnego ogrzewania

wg wskazań podzielników kosztów odbywa się w budynkach, w których wszyscy

właściciele mieszkań wyrażą zgodę na taką formą rozliczeń w okresie

obowiązywania umowy zawartej między Spółdzielnią, a firmą dokonującą rozliczenia;

3. W przypadku rozliczeń kosztów c.o. na podstawie 1m2

powierzchni użytkowej,

koszt ogrzewania 1 m p.u. wynika z ilorazu całkowitego kosztu zakupu energii

cieplnej przez powierzchnię użytkową nieruchomości (budynku).

O uchwaleniu Regulaminu rozliczania kosztów dostawy ciepła powód i jego

żona poinformowani zostali w dniu 28 kwietnia 2010 r. Nie otrzymali odpisu uchwały

z uzasadnieniem ani nie zostali powiadomieni o możliwości jej zaskarżenia. Powód

zapoznał się z treścią uchwały w dniu 17 czerwca 2010 r.

W tych okolicznościach powództwo, wniesione z zachowaniem terminu, było

uzasadnione. W ocenie Sądu pierwszej instancji, zaskarżona uchwała narusza

3

interes powoda. Artykuł 45a ust. 8 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo

energetyczne (obecnie jedn. tekst: Dz.U. z 2012 r., poz. 1059, dalej: „Prawo

energetyczne”) stanowi, że koszty zakupu ciepła rozlicza się w części dotyczącej

ogrzewania lokali mieszkalnych i użytkowych, stosując metody - wskazania

ciepłomierzy, wskazania urządzeń niebędących przyrządami pomiarowymi,

powierzchnię lub kubaturę lokali, a dla wspólnych części budynku nielokalowego -

powierzchnie lub kubaturę tych części odpowiednio w proporcji do powierzchni lub

kubatury zajmowanych lokali. Koszt przygotowania ciepłej wody użytkowej

dostarczanej centralnie przez instalację w budynku wielolokalowym rozlicza się,

stosując metody wykorzystujące wskazania wodomierzy ciepłej wody w lokalach

bądź liczbę osób zamieszkujących stale w lokalu. Wybrania metody rozliczenia

całkowitych kosztów zakupu ciepła na poszczególne lokale mieszkalne i użytkowe

dokonuje właściciel lub zarządca budynku tak, aby wybrana metoda stymulowała

energooszczędne zachowania oraz zapewniała prawidłowe warunki eksploatacji

budynku, a także zapewniała ustalenie opłat w sposób odpowiadający zużyciu

ciepła na ogrzewanie i przygotowanie ciepłej wody użytkowej. Wybraną metodę

właściciel lub zarządca wprowadza w formie wewnętrznego regulaminu rozliczeń

ciepła (art. 45a ust. 9 i 10 Prawa energetycznego). Wskazane przepisy nie

wykluczają możliwości zastosowania mieszanej metody rozliczenia kosztów

dostawy ciepła, ale nawet gdyby podzielić stanowisko strony pozwanej, że przyjęcie

metody mieszanej pozostaje w sprzeczności ze wskazanymi przepisami, to wybór

metody preferowanej przez pozwaną, tj. rozliczenie kosztów dostawy ciepła według

kubatury lub powierzchni mieszkań kłóci się z zasadami demokracji, w której

większość a nie jednostka decyduje o sprawach danej spółdzielni.

Metoda kubaturowa lub powierzchniowa, wbrew stanowisku pozwanej, nie skłania

do oszczędnych zachowań mieszkańców, bowiem jeśli nie mają oni wpływu na

wysokość opłaty to nie mają dostatecznej motywacji do zmniejszenia zużycia

ciepła. Takie rozwiązanie niweczy starania każdego z mieszkańców dążących do

obniżenia kosztów za dostarczaną do jego lokalu energię.

Apelacja pozwanej wniesiona od tego wyroku została oddalona wyrokiem

Sądu Apelacyjnego z dnia 8 listopada 2011 r.

4

W ocenie Sądu drugiej instancji, Prawo energetyczne nakłada na zarządcę

(lub właściciela) budynku, do którego doprowadzana jest energia cieplna

obowiązek ustalenia w tzw. Regulaminie sposobu rozliczenia kosztów dostawy.

Podjęta przez stronę pozwaną decyzja wyrażona została w Regulaminie, który

w istocie - poprzez zamieszczenie w nim pkt 2 - pozostawił wybór metody

rozliczenia kosztów decyzji mieszkańców. Ponadto Regulamin, który wchodzi

w życie w określonej w nim dacie, nie określa sposobu wyrażenia zgody przez

wszystkich członków spółdzielni ani terminów jej wyrażenia. W konsekwencji,

mieszkańcy poszczególnych budynków w istocie z Regulaminu nie uzyskują

wiedzy, w jaki sposób będą rozliczane koszty energii cieplnej w najbliższym

sezonie grzewczym. Także dostawca nie ma wiedzy co do tego, jak konkretnie

w danym budynku, będącym w zarządzie spółdzielni w danym okresie grzewczym,

będą rozliczane koszty ogrzewania. Nie można więc przyjąć, że spółdzielnia

wykonała ciążący na niej z mocy art. 45a ust. 9 Prawa energetycznego obowiązek

dokonania wyboru metody spośród wskazanych w art. 45a ust. 8 cyt. tej ustawy

i ustalenia tej wybranej metody w Regulaminie, skoro przyjęty przez nią ma mocy

kwestionowanej uchwały Regulamin nie przesądzał w dacie jego wydania o tym,

jaka metoda będzie stosowana. Regulamin w § 5 ust. 1 wskazuje jedynie obie

możliwe do wyboru metody rozliczenia kosztów, a w ust. 2 § 5, nie wskazuje

przyjętej metody tylko informuje, że w zależności od spełnienia określonych w nim

warunków (zgoda wszystkich bądź brak zgody) rozliczenie następować będzie

według jednej z metod.

Nadto, zgodnie z Prawem energetycznym, wybrana przez zarządcę budynku

wielomieszkaniowego metoda powinna stymulować energooszczędne zachowania

użytkowników lokali przy jednoczesnym zachowaniu prawidłowych warunków

eksploatacji budynku. To zarządca więc powinien dokonać oceny - tak z punktu

widzenia prawidłowej eksploatacji budynku jak i zachowania wymogu stymulacji

energooszczędnych zachowań użytkowników - właściwej, optymalnej z punktu

widzenia wskazanym kryteriów metody. Przyjęty sposób wyboru metody rozliczenia

dostawy energii cieplnej nie zapewnia ustalenia opłat za ciepło, pobieranych

od mieszkańców i użytkowników danego budynku w sposób odpowiadający zużyciu

ciepła na ogrzewanie i przygotowanie ciepłej wody, a temu właśnie celowi miała

5

służyć wybrana metoda. Pozwana, będąc zobowiązaną do wyrażenia woli

rozliczania kosztów ciepła określoną metodą, nie wskazała żadnej argumentacji

pozwalającej na ocenę prawidłowości wyboru w świetle zasad wynikających

z Prawa energetycznego, żądając, aby powód przedstawił dowody na okoliczność,

że wybrana przez kilku mieszkańców metoda narusza jego interes ekonomiczny.

Nie ma też podstaw do podzielenia zaprezentowanego w apelacji pozwanej

stanowiska, że metoda rozliczenia kosztów dostawy ciepła kubaturowo lepiej

zabezpiecza prawidłowe warunki eksploatacji budynku.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wniosła pozwana, która

zaskarżył go w całości, opierając ją na podstawie naruszenia przepisów prawa

materialnego:

- przez błędną wykładnię art. 45a ust. 9 w zw. z art. 45a ust. 8 Prawa

energetycznego przez zastosowanie wykładni zwężającej i faktycznie

ograniczenie, wbrew treści normy prawnej zawartej w tym przepisie,

właścicielowi budynku wielolokalowego możliwości wyboru i opisu

w regulaminie metod rozliczania całkowitych kosztów zakupu ciepła na

poszczególne lokale;

- przez błędne zastosowanie art. 6 k.c. przez uznanie, mimo niewykazania

tych okoliczności przez powoda, że przyjęta zasada rozliczeń ad casum nie

stymulowała energooszczędnych zachowań i narusza jego interes

ekonomiczny oraz wyciągnięcie na tej podstawie, w braku zaoferowania

dowodu obciążającego powoda negatywnych skutków prawnych dla

pozwanej.

Z uwagi na te zarzuty pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku

oraz orzeczenia Sądu pierwszej instancji i przekazanie temu Sądowi sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 45a ust. 8 Prawa energetycznego, koszty zakupu ciepła,

o których mowa w ust. 2 (ciepła dostarczonego do budynku, w którym znajdują się

lokale mieszkalne i użytkowe, zamieszkałe lub użytkowane przez osoby niebędące

odbiorcami), rozlicza się w części dotyczącej: 1) ogrzewania, stosując metody

6

wykorzystujące: a) dla lokali mieszkalnych i użytkowych: - wskazania ciepłomierzy,

- wskazania urządzeń wskaźnikowych, niebędących przyrządami pomiarowymi

w rozumieniu przepisów metrologicznych, wprowadzonych do obrotu na zasadach

i w trybie określonych w przepisach o systemie oceny zgodności, - powierzchnię lub

kubaturę tych lokali, b) dla wspólnych części budynku wielolokalowego

użytkowanych przez osoby, o których mowa w ust. 2, powierzchnię lub kubaturę

tych części odpowiednio w proporcji do powierzchni lub kubatury zajmowanych

lokali. Odnośnie do przygotowania ciepłej wody użytkowej dostarczonej centralnie

przez instalację w budynku wielolokalowym, stosując metody wykorzystujące:

a) wskazania wodomierz ciepłej wody w lokalach, b) liczbę osób zamieszkałych

stale w lokalu (art. 45a ust. 8 pkt 2). W art. 48a ust. 9 Prawa energetycznego

określono natomiast podmiot zobowiązany do wyboru jednej z metod rozliczania

całkowitych kosztów zakupu ciepła na poszczególne lokale mieszkalne i użytkowe

w tym budynku, którym jest właściciel lub zarządca budynku wielolokalowego, oraz

kryteria, którymi powinien się kierować przy wyborze jednej z metod. Zgodnie z tym

przepisem, wybrana metoda, uwzględniając współczynniki wyrównawcze zużycia

ciepła na ogrzewanie, wynikające z położenia lokalu w bryle budynku przy

jednoczesnym zachowaniu prawidłowych warunków eksploatacji budynku

określonych w odrębnych przepisach, powinna stymulować energooszczędne

zachowania oraz zapewniać ustalanie opłat w sposób odpowiadający zużyciu

ciepła na ogrzewanie i przygotowanie ciepłej wody użytkowej. Wbrew zarzutowi

skargi kasacyjnej, zasadnie Sąd Apelacyjny wyłożył powołany wyżej przepis w ten

sposób, że przyjął, iż wynika z niego obowiązek właściciela lub zarządcy budynku

dokonania wyboru jednej z metod rozliczania kosztów zakupu ciepła, określonych

w art. 48a ust. 8 Prawa energetycznego przez i to wyłącznie za pomocą kryteriów

ustawowych określonych w art. 48a ust. 9 Prawa energetycznego. Sprzeczne więc

z tymi zasadami było takie uregulowanie regulaminu wewnętrznego rozliczania

ciepła, które w istocie kompetencję do podjęcia decyzji w przedmiocie wyboru

jednej z tych metod przekazywały na rzecz użytkowników lokali mieszkalnych,

którzy, ponadto, przy jej podejmowaniu mogli kierować się dowolnymi,

subiektywnymi i niekoniecznie zgodnymi z określonymi w art. 45a ust. 9 Prawa

energetycznego kryteriami wyboru jednej z metod rozliczeń.

7

W razie sporu dotyczącego prawidłowości wyboru przez zarządcę określonej

metody rozliczeń kosztów zakupu ciepła, właściciel lub zarządca budynku

wielolokalowego powinien przedstawić przyczyny wyboru jednej z metod rozliczeń

przewidzianych w art. 45a ust. 8 Prawa energetycznego. W takim przypadku,

kwestionujący prawidłowość tego wyboru powinien przedstawić dowody

kwestionujące zasadność tego wyboru. Jeżeli jednak - tak, jak miało to miejsce

w ustalonym stanie faktycznym - decyzja dotyczącą wyboru jednej z metod

rozliczeń nie została podjęta przez właściciela lub zarządcę budynku, a jedynie

został zaaprobowany wybór metody dokonany przez użytkowników lokali,

właściciela lub zarządcę budynku obciąża ciężar dowodu, że metoda ta jest zgodna

z kryteriami określonymi w art. 48a ust. 9 Prawa energetycznego. W takim

przypadku, kierując się zarówno zasadami doświadczenia życiowego, jak również

określoną kolejnością metod rozliczeń przyjętą przez samego ustawodawcę w art.

45a ust. 8 Prawa energetycznego, należy wyjść z założenia, że energooszczędne

zachowania oraz określenie opłat odpowiadających zużycia ciepła za ogrzewanie

i przygotowanie ciepłej wody zapewniają najlepiej metody na podstawie wskazań

ciepłomierzy oraz wodomierzy. Z tych względów zarzut naruszenia art. 6 k.c. nie był

uzasadniony.

Uwzględniając powyższe skarga kasacyjna jako bezzasadna podlegała

oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.

jw