III KK 445/12

Sygn. akt III KK 445/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Roman Sądej (przewodniczący)

SSN Rafał Malarski

SSN Dariusz Świecki (sprawozdawca)

Protokolant Jolanta Włostowska

w sprawie J. M., S. B., S. K. i A. K.

skazanych z art. 278 § 1 kk w zw. z art. 13 § 1 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 kpk

w dniu 7 lutego 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanych

od wyroku Sądu Okręgowego w Ł.

z dnia 30 maja 2012 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Ł.

z dnia 23 lutego 2012 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w Ł. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym,

2. wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb

Państwa.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. oskarżeni J. M., S. B., S. K. i A. K. uznani

zostali za winnych popełnienia przestępstwa z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 13 § 1

k.k. i za to wymierzono im kary pozbawienia wolności, których wykonanie zostało

warunkowo zawieszone.

Od tego wyroku apelację wniósł obrońca oskarżonych. Sąd Okręgowy

wyrokiem z dnia 30 maja 2012 r., po rozpoznaniu apelacji, utrzymał w mocy

zaskarżony wyrok.

Kasację od tego wyroku na korzyść oskarżonych wniósł Rzecznik Praw

Obywatelskich zaskarżając go w całości i zarzucił rażące naruszenie prawa

procesowego, tj. art. 6 k.p.k. i art. 117 § 2 k.p.k. mogące mieć istotny wpływ na jego

treść przez przeprowadzenie rozprawy apelacyjnej bez udziału ustanowionego w

sprawie obrońcy w następstwie oddalenia jego wniosku o odroczenie terminu

rozprawy, udokumentowanego kserokopią zaświadczenia o leczeniu szpitalnym

adwokata, co ograniczyło prawo oskarżonych do obrony.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna, co umożliwia jej uwzględnienie na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Doszło bowiem do rażącego naruszenia

przepisu prawa procesowego, tj. art. 117 § 2 k.p.k., co mogło mieć istotny wpływ na

treść wyroku z uwagi na pozbawienia oskarżonych prawa do korzystania z pomocy

ustanowionego w sprawie obrońcy (art. 6 k.p.k.). Nieobecność obrońcy na

rozprawie apelacyjnej w dniu 30 maja 2012 r. została usprawiedliwiona przez

złożenie w dniu 28 maja 2012 r. zaświadczenia o przyjęciu do szpitala w dniu 27

maja 2012 r i przebywaniu tam nadal. Jednocześnie obrońca złożył wniosek o

odroczenie rozprawy apelacyjnej w wyznaczonym terminie wraz z oświadczeniem,

że nie był w stanie zapewnić zastępstwa substytucyjnego. Sąd Okręgowy na

rozprawie apelacyjnej w dniu 30 maja 2012 r. nie uwzględnił tego wniosku

powołując się na art. 37a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze,

tekst jedn. Dz. U. z 2009, nr 146, poz. 1188 ze zm. – dalej w skrócie pr. adw.).

Treść tego postanowienia wskazuje, że Sąd odwoławczy uznał niestawiennictwo

obrońcy na rozprawie apelacyjnej za należycie usprawiedliwione w świetle art. 117

§ 2 k.p.k. Jednak przyjął, że obrońca nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z

3

art. 37a pr. adw. i dlatego nie uwzględnił jego wniosku o odroczenie rozprawy.

Przepis ten zobowiązuje adwokata do zapewnienia sobie zastępstwa w przypadku

urlopu lub innej przemijającej przeszkody tak, aby prowadzone przez niego sprawy

nie doznały uszczerbku.

W postanowieniu o nieuwzględnieniu wniosku o odroczenie rozprawy

apelacyjnej Sąd odwoławczy nie odniósł się do zawartego w nim oświadczenia

obrońcy, że nie był w stanie zapewnić zastępstwa substytucyjnego. Oświadczenie

to wskazuje, że występujący w sprawie adwokat miał świadomość ciążącego na

nim z mocy art. 37a pr. adw. obowiązku. Wykazał więc, że z przyczyn od siebie

niezależnych, tj. nagły pobyt w szpitalu, nie mógł się z niego wywiązać. Wobec tego

Sąd odwoławczy błędnie uznał, że obrońca naruszył obowiązek z art. 37a pr. adw.

Niezależenie od tego zauważyć trzeba, że art. 37a pr. adw. nakłada na

adwokatów wskazany obowiązek, natomiast nie przewiduje konsekwencji jego

niewykonania. Oczywiste jest bowiem, że naruszenie tego obowiązku może mieć

różne skutki w zależności od rodzaju i charakteru prowadzonej sprawy oraz organu,

przed którym adwokat występuje. W sprawach karnych adwokat jako obrońca

reprezentuje oskarżonego w ramach jego prawa do obrony (art. 6 k.p.k.).

Korzystając z tego prawa oskarżony może skutecznie żądać nieprzeprowadzania

czynności procesowej pod nieobecność obrońcy i to niezależnie od tego, czy

obrońca należycie usprawiedliwił swoje niestawiennictwo. W konsekwencji

nieobecność obrońcy na rozprawie nie może pozbawić oskarżonego prawa do

faktycznego korzystania z pomocy obrońcy.

Natomiast stanowisko Sądu Okręgowego zdaje się wskazywać, że art. 37a

pr. adw. jest przepisem szczególnym w stosunku do 117 § 2 k.p.k. Pogląd ten – w

zaistniałym układzie procesowym – jest oczywiście błędny. Zasada prawa do

obrony, w tym korzystania z pomocy obrońcy, jest zasadą rangi konstytucyjnej (art.

42 ust. 2 Konstytucji RP) i nie podlega ograniczeniu w sposób przyjęty przez Sąd

odwoławczy.

Dlatego też zaskarżony wyrok został uchylony, a sprawa przekazana do

ponownego rozpoznania. W tym postępowaniu Sąd odwoławczy jeszcze raz

przystąpi do jej rozpoznania, a w wypadku wydania wyroku ponownie

utrzymującego w mocy zaskarżony wyroku, Sąd ten powinien pamiętać, że w

zaistniałym układzie procesowym zastosowanie będzie miał art. 538 § 3 k.p.k.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

4