III PK 25/12

Sygn. akt III PK 25/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa K.B.

przeciwko Starostwu Powiatowemu w C.

o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenie warunków pracy i płacy, przywrócenie

do pracy na poprzednich warunkach ,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 lutego 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 12 grudnia 2011 r., sygn. akt […]

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w […] do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Starostwo Powiatowe w C. w sprawie z powództwa K.B. o przywrócenie do

pracy na poprzednich warunkach, wniosło skargę kasacyjną od wyroku Sądu

Okręgowego z dnia 12 grudnia 2011 r., […]. Zaskarżonym wyrokiem zmieniono

wyrok Sądu Rejonowego w C. – zasądzający na rzecz powódki kwotę 9.706,60 zł

tytułem odszkodowania za wadliwe wypowiedzenie warunków pracy i płacy umowy

o pracę – w ten sposób, że z apelacji powódki przywrócono ją do pracy u

pozwanego na poprzednich warunkach, oddalono apelację pozwanego i orzeczono

o kosztach procesu.

Powódka uzyskała w 1990 r. stopień magistra administracji, a ponadto

ukończyła pomaturalne studium zawodowe Wydział Geodezji. Od 1980 r.

pracowała na różnych stanowiskach w służbie geodezyjnej w urzędach w R., S. i M.

Od 4 stycznia 1990 r. powódka była sekretarzem powiatu […], z tym, że

przejściowo w latach 1994 – 1998 r. była sekretarzem Miasta i Gminy S. Pismem z

dnia 13 grudnia 2010 r. starosta powiatu c. wypowiedział powódce dotychczasowe

warunki pracy i płacy proponując dalsze zatrudnienie na stanowisku inspektora w

Wydziale Nieruchomości, Geodezji i Katastru. Dotychczasowe wynagrodzenie

powódki wynosiło 8.275,60 zł, a na nowym stanowisku – 5.040 zł. Pismem z dnia

21 marca 2011 r. powódka wyraziła zgodę na nowe warunki. Jako przyczynę

wypowiedzenia pozwany wskazał utratę zaufania do powódki wynikającą z braku jej

apolityczności, czego wyrazem był jej aktywny udział w kampanii wyborczej PSL w

wyborach samorządowych, które odbyły się 21 listopada 2010 r., polegający

między innymi na kandydowaniu z listy tej partii do Sejmiku Województwa […]

Sekretarz powiatu pełni wysoką funkcję w administracji publicznej, na mocy art. 5

ust. 4 ustawy o pracownikach samorządowych starosta może go upoważnić do

wykonywania w jego imieniu zadań, co zostało zrealizowane w regulaminie

organizacyjnym Starostwa. Nadto, zgodnie z art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca

1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. Nr 142, poz. 142 ze zm.) sekretarz

uczestniczy w pracach zarządu powiatu oraz może uczestniczyć w obradach rady

powiatu i jej komisji z głosem doradczym. Wynika stąd, że sekretarzem musi być

osoba, do której starosta ma pełne zaufanie.

3

Sąd Rejonowy uznał na podstawie art. 30 § 4 i art. 45 § 1 w związku z art. 42

§ 1 k.p., że wypowiedzenie było sprzeczne z prawem. Utrata zaufania burmistrza

do powódki była spowodowana jej kandydowaniem w wyborach samorządowych.

Nie stanowiło to naruszenia art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o

pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 223, poz. 1458 ze zm.), bo przepis ten

zakazuje jedynie zakładania i członkostwa w partii politycznej, co nie może być

rozumiane jako wymóg apolityczności. Powódka kandydowała z listy PSL jako

osoba bezpartyjna, gdyż z członkostwa w tej partii zrezygnowała w 2009 r. w

związku ze wskazanym wyżej zakazem. Ponieważ starosta c. zeznał, że jego

zdaniem powódka nie naruszyła zakazu z art. 5 ust. 5 ustawy o pracownikach

samorządowych, to przyczyna wypowiedzenia podana w piśmie wypowiadającym

zmieniająco umowę o pracę była nieprawdziwa.

Natomiast w odniesieniu do żądania powódki przywrócenia do pracy, Sąd

Rejonowy uznał niecelowość jego uwzględnienia i na podstawie art. 45 § 2 w

związku z art. 471

k.p. zasądził odszkodowanie w wysokości trzykrotnej różnicy

między miesięcznym wynagrodzeniem sekretarza a inspektora. Nieprzywrócenie

powódki do pracy Sąd ten uzasadnił kilkoma okolicznościami. Po pierwsze

Starosta, który wypowiedział powódce umowę o pracę, objął wprawdzie urząd 1

grudnia 2010 r., ale uprzednio przez 3 lata był wicestarostą i według jego

obserwacji powódka spóźniała się do pracy, przyjmowała osoby z PSL w godzinach

urzędowania, nie wywiązywała się z powierzonych jej projektów i nie była

dyspozycyjna. Zdaniem Sądu Rejonowego u podstaw zwolnienia leżało przede

wszystkim to, że powódka przez wiele lat była członkiem ZSL, a po odejściu z tej

partii nadal z nią sympatyzowała, zaś starosta jest członkiem Platformy

Obywatelskiej. Sekretarz powiatu nie powinien być kojarzony z żadną partią

polityczną, gdyż taki wizerunek wpływa na odbiór jego bezstronności. Powódka

kandydowała w wyborach samorządowych wprawdzie jako osoba bezpartyjna, lecz

kandydowała z listy PSL, a w ulotce wyborczej nie zaznaczono, że nie jest ona

członkiem tej partii. Sąd Rejonowy podniósł ponadto, że przeciwko celowości

przywrócenia powódki do pracy przemawia również fakt, iż na stanowisku

sekretarza został zatrudniony nowy pracownik. Starosta jest zadowolony z jego

pracy, gdyż posiada on umiejętności, których nie miała powódka. Przywrócenie

4

powódki do pracy wywołałoby dodatkowe konflikty i jedynie kwestią czasu byłoby jej

zwolnienie lub wypowiedzenie warunków pracy i płacy. Zaproponowane powódce

nowe stanowisko inspektora odpowiada jej wykształceniu i choć jest niżej

wynagradzane niż stanowisko sekretarza, to i tak jej zarobki są wysokie, gdyż

przekraczają miesięcznie kwotę 5.000 zł.

Apelację od tego wyroku wniosły obie strony. Pozwane Starostwo zarzuciło

naruszenie art. 42 § 1 w związku z art. 45 § 1 k.p. przez ustalenie, że

wypowiedzenie zmieniające było nieuzasadnione. Jego zdaniem powódka

zajmowała stanowisko kierownicze, gdyż tak zostało określone stanowisko

sekretarza powiatu w załączniku nr 3, tabela IV B rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 18 marca 2009 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych

(Dz. U. Nr 50, poz. 398 ze zm.). Rodzaj wykonywanych przez nią obowiązków

wymagał pełnego zaufania starosty. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.

Powódka w apelacji domagała się przywrócenia do pracy. Zarzuciła

naruszenie przepisów postępowania prowadzące do błędnego ustalenia, że

pozostawała w długim i głębokim konflikcie z pracodawcą. Zarzuciła także

naruszenia art. 113

k.p. przez jej dyskryminację ze względu na poglądy polityczne

oraz naruszenie art. 45 § 2 k.p. polegające na odmowie przywrócenia jej do pracy,

mimo że nie dała do tego żadnych podstaw.

Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że wypowiedzenie

było sprzeczne z prawem, gdyż podana przez pracodawcę jego przyczyna była

nieprawdziwa, co stanowiło naruszenie art. 30 § 4 k.p. Nieprawdziwość przyczyny

wynika stąd, że pozwany nie wskazał konkretnych okoliczności, które mogłyby

spowodować utratę zaufania do powódki. Przyczyna jest nieprawdziwa także

dlatego, że z art. 5 ust. 5 ustawy o pracownikach samorządowych nie wynika

wymóg apolityczności pracowników, a jedynie zakaz tworzenia partii politycznej i

przynależności do niej, którego powódka nie naruszyła.

Zdaniem Sądu Okręgowego powołany przez pozwanego argument braku

apolityczności powódki jest za daleko idący nie tylko w odniesieniu do

prawidłowości wypowiedzenia, ale także w kontekście uznania przywrócenia

powódki do pracy na stanowisko sekretarza za niecelowe na podstawie art. 45 § 2

k.p. Sąd ten przyjął, po analizie materiału dowodowego i dodatkowym

5

przesłuchaniu powódki, że między stronami nie było sytuacji konfliktowej

powodującej niecelowość przywrócenia powódki do pracy. Przyjmując tę

niecelowość Sąd Rejonowy oparł się na zeznaniach starosty, z których wynika, że

jeszcze pełniąc funkcję wicestarosty był niezadowolony z pracy powódki,

wskazywał na spóźniania do pracy, przyjmowanie osób z PSL w godzinach

urzędowania, niewywiązywanie się z powierzonych projektów i brak

dyspozycyjności. Odnosząc się do nich Sąd Okręgowy podniósł, że te argumenty

nie zostały użyte w wypowiedzeniu złożonym powódce i ustalenia w tym zakresie

nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym, a powódka nie miała

możliwości odniesienia się do zeznań Starosty. Nadto, pozwany nie podniósł

wcześniej, że między nimi a powódką istniał konflikt uniemożliwiający przywrócenie

jej do pracy, a argumentował to zatrudnieniem na stanowisku sekretarza nowego

pracownika.

W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił naruszenie:

1. art. 5 ust. 5 ustawy o pracownikach samorządowych przez jego błędną

wykładnię polegającą na ustaleniu, że przepis ten nie nakłada na sekretarza

powiatu obowiązku apolityczności, podczas gdy prawidłowa jego wykładnia

przy uwzględnieniu celów i wartości przypisywanych racjonalnemu

prawodawcy mających służyć realizacji zapowiedzianej w art. 1 tej ustawy

bezstronności wykonywania zadań przez pracowników samorządowych

nakazuje stwierdzić, iż ustawodawca w art. 5 ust. 5 wprowadził w stosunku

do sekretarzy wymóg apolityczności, co zostało wyrażone przez

ustawodawcę wprost w uzasadnieniu projektu ustawy;

2. art. 45 § 1 w związku z art. 30 § 4 w związku z art. 42 § 1 k.p. przez ustalenie,

iż wypowiedzenie dokonane przez pozwanego było nieuzasadnione, bowiem

wskazana przez niego przyczyna wypowiedzenia, jest nieprawdziwa i nie

spełnia wymogów art. 30 § 4 k.p., podczas gdy jako przyczynę

wypowiedzenia pozwany podał utratę zaufania pracodawcy do sekretarza,

naruszenie przez powódkę zakazu sformułowanego w art. 5 ust. 5 ustawy o

pracownikach samorządowych spowodowaną politycznym zaangażowaniem

się powódki, wieloletnim członkostwem w PSL, a po wypowiedzeniu

członkostwa sympatyzowanie z tym ugrupowaniem, a także jednoczesne

6

kandydowanie przez powódkę w wyborach samorządowych, co prawda jako

osoby bezpartyjnej, to jednak z listy komitetu wyborczego PSL, co sprawiło,

że była ona i jest kojarzona z tym ugrupowaniem, a nadto w ulotce

wyborczej powódki nie wskazano, że nie jest ona członkiem tej partii;

3. art. 45 § 2 w związku z art. 42 § 1 k.p. przez ustalenie, że nie ma przeszkód

do przywrócenia powódki na dotychczasowe stanowisko pracy, bowiem Sąd

Okręgowy wyeliminował przesłanki braku zaufania pozwanego do powódki

oraz istnienia konfliktu między stronami, nie odnosząc się w ogóle do

twierdzeń pozwanego w tym przedmiocie, a ponadto pomijając ustalony

przez Sądy obu instancji fakt zatrudnienia na stanowisku sekretarza powiatu

nowej osoby. W uzasadnieniu wyroku pominięte zostały bowiem ustalenia

faktyczne dotyczące zatrudnienia na stanowisku sekretarza w miejsce

powódki nowej osoby, którą pozwany obdarza pełnym zaufaniem i która

opowiada wymogom powierzonej funkcji, a pozwanemu współpracuje się z

tą osobą nieporównywalnie lepiej niż z powódką;

4. art. 299 związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez uzupełniające przesłuchanie na

rozprawie przed Sądem Okręgowym w charakterze strony wyłącznie

powódki, z pominięciem pozwanego, podczas gdy ograniczenie dowodu do

przesłuchania jednej strony w sytuacji, kiedy przesłuchanie drugiej było

możliwe, stanowi naruszenie zasady równouprawnienia stron w procesie

oraz naruszenie praw pozwanego z równoczesnym pozbawieniem go

możliwości ustosunkowania się do zeznań powódki;

5. art. 378 § 1 k.p.c. przez nierozpoznanie przez Sąd Okręgowy zarzutu

apelacji pozwanego w przedmiocie błędnego ustalenia stanu faktycznego i

ustalenie, że stanowisko sekretarza powiatu nie jest stanowiskiem

kierowniczym, a przez to nie mają do niego zastosowania podwyższone

wymagania w zakresie zaufania pracodawcy do pracownika.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona. Sąd Okręgowy nie wziął pod uwagę, że powódka

zajmowała jedno z najwyższych stanowisk w strukturze organizacyjnej strony

7

pozwanej. Tymczasem zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego

uzasadnione jest stosowanie ostrzejszych kryteriów oceny w stosunku do

pracowników zajmujących stanowiska kierownicze i samodzielne (tak teza V

uchwały pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 czerwca

1985 r., III PZP 10/85, OSNCP 1985 nr 11, poz. 164). Słuszny jest zarzut skargi

zarzucający pominięcie przez Sąd Okręgowy tej okoliczności. Powódka była

bezpośrednią podwładną starosty, który nadto mógł ją upoważnić do zastępowania

go w niektórych czynnościach. Możliwość zlecenia ich wykonywania jest

uzależniona od pełnego zaufania przełożonego co do należytego ich wykonywania

przez podwładnego. Podnieść należy, że Sądy zbyt szczegółowo rozważały kwestę

podania przez pracodawcę w piśmie wypowiadającym umowę prawdziwej

przyczyny wypowiedzenia (art. 30 § 4 k.p.) skupiając się na zagadnieniu, czy

kandydowanie przez powódkę w wyborach samorządowych z listy PSL po

wystąpieniu z tej partii stanowiło naruszenie art. 5 ust. 5 ustawy o pracownikach

samorządowych i czy mogło być przyczyną utraty zaufania do niej. Tymczasem w

odniesieniu do prawidłowości wypowiedzenia umowy przez pracodawcę ścisłe

określenie jego przyczyny w piśmie wypowiadającym ma znaczenie drugorzędne,

natomiast zasadnicze znaczenie ma ocena, czy podana przyczyna uzasadniała

wypowiedzenie umowy (art. 45 § 1 k.p.). Przyczyna podana przez pracodawcę w

wypowiedzeniu określa ramy sporu co do jego zasadności, ale nie wyklucza to

możliwości późniejszego wskazania przez pracodawcę dalszych okoliczności

służących wykazaniu, że ta przyczyna w rzeczywistości istniała.

Przyczyną wypowiedzenia umowy powódce była utrata zaufania pracodawcy

z powodu prowadzenia przez nią działalności politycznej, a nie tylko jej

kandydowanie w wyborach samorządowych z listy PSL. To kandydowanie – wbrew

twierdzeniom strony pozwanej – nie jest zakazane przez art. 5 ust. 5 ustawy o

pracownikach samorządowych. Gdyby było ono zakazane, to pozwany nie

wskazywałby jako przyczyny wypowiedzenie utraty zaufania do powódki z tego

powodu, lecz naruszenie tego przepisu. W ramach podanej w wypowiedzeniu

przyczyny polegającej na utracie zaufania ze względu na działalność polityczną

powódki pozwany mógł później ją wykazywać przez fakty spotykania się powódki z

działaczami PSL w miejscu pracy oraz niepodania przez powódkę w ulotce

8

wyborczej, że nie jest ona członkiem tej partii. Powódka wprawdzie wystąpiła z PSL

po wprowadzeniu zakazu przynależności sekretarza do partii politycznej, ale jej

zachowanie mogło – z uszczerbkiem dla interesów Starostwa – stwarzać w opinii

społecznej przekonanie, że jest nadal członkiem PSL.

Stanowisko obu Sądów jest zbyt rygorystyczne i nie uwzględnia słusznych

interesów pracodawcy. Przyczyna podana przez pracodawcę jest dostatecznie

skonkretyzowana i zarazem na tyle istotna, że uzasadnia wypowiedzenie.

Kierownik zakładu może złożyć wypowiedzenie swoim najbliższym

współpracownikom z powodu utraty do nich zaufania, spowodowanego nawet

niewielkimi przyczynami. Należyta współpraca kierownika zakładu z tymi

pracownikami wymaga najwyższego stopnia zaufania do nich, gdyż każdy błąd

osób zatrudnionych na najwyższych szczeblach struktury zakładu może

spowodować daleko idące negatywne skutki dla całego zakładu.

Oceniając zasadność zaskarżonego wypowiedzenia nie można pominąć

okoliczności, że nie zmierzało ono do definitywnego rozwiązania umowy o pracę,

lecz miało na celu jedynie zmianę stanowiska zajmowanego przez powódkę

połączoną z obniżeniem wynagrodzenia. Ten rodzaj wypowiedzenia nie pozbawia

pracownika zatrudnienia i dlatego może być motywowany lżejszą przyczyną niż

wypowiedzenie definitywne, jeżeli zaproponowane pracownikowi nowe warunki

pracy i płacy są na odpowiednim poziomie. Tak było w rozpoznawanej sprawie, a

powódka przyjęła propozycję pracodawcy.

Konkludując, Sąd Najwyższy stwierdza zgodność zaskarżonego

wypowiedzenia zmieniającego z prawem co oznacza, że przywrócenie powódki do

pracy narusza art. 45 § 1 w związku z art. 42 § 1 k.p. Niezależnie od tego

stwierdzenia trzeba podnieść, że nawet w razie hipotetycznego uznania tego

wypowiedzenia za niezgodne z prawem, przywrócenie powódki do pracy narusza

art. 45 § 2 k.p. z uwagi na nieprzyjęcie przez Sąd Okręgowy niecelowości

przywrócenia. Sąd Okręgowy orzekł o przywróceniu do pracy ponieważ ustalił, że

między starostą a powódką nie było konfliktu. Sąd Okręgowy nie wziął jednak pod

uwagę, że przeciwko przywróceniu do pracy mogą przemawiać także inne

okoliczności, podnoszone przez pozwanego. Są to z reguły okoliczności leżące po

stronie pracodawcy. Wadliwość wypowiedzenia jest wówczas sankcjonowana przez

9

zasądzenie na rzecz pracownika odszkodowania, a podlegający ochronie ważny

interes pracodawcy wyłącza przywrócenie do pracy. W jego interesie leży w

szczególności należyta współpraca między kierownikiem zakładu a jego

najbliższymi współpracownikami, która musi być oparta na pełnym zaufaniu do

podwładnych. Jego ograniczenie, nawet gdyby wystąpiło w stopniu

nieuzasadniającym wypowiedzenia umowy podwładnemu, powoduje niecelowość

przywrócenia do pracy. Ocena celowości przywrócenia do pracy może uwzględnić

także okoliczności zaszłe po wypowiedzeniu. W rozpoznawanej sprawie pozwane

Starostwo zatrudniło na stanowisku sekretarza nowego pracownika, którego pracę

starosta ocenił wysoko. W tej sytuacji przywrócenie powódki do pracy na tym

stanowisku nadmiernie ograniczałoby prawo kierownika zakładu do doboru

najbliższych współpracowników.

Z tych względów na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzeczono jak w

sentencji.

/tp/