IV KK 178/12

Sygn. akt IV KK 178/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Sobczak (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gierszon

SSN Barbara Skoczkowska

Protokolant Dorota Szczerbiak

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej,

w sprawie G. S., P. G. i Ł. D.

skazanego z art.159 kk w zw. z art. 11 § 3 kk i art. 57 a § 1 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 6 lutego 2013 r.,

kasacji, wniesionych przez obrońców skazanych G. S. i P. G. oraz Prokuratora

od wyroku Sądu Okręgowego w T.

z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. akt II Ka …/12

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w T.

z dnia 7 listopada 2011 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok w zakresie nie orzeczenia

nawiązek od G. S., P. G. i Ł. D. i w tym zakresie przekazuje

sprawę Sądowi Okręgowemu w T. do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym,

2) oddala kasacje obrońców G. S. i P. G., jako oczywiście

bezzasadne,

3) zwalnia skazanych G. S. i P. G. od kosztów postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia 7 listopada 2011 r., oskarżeni Ł. D.,

G. S. i P. G. zostali uznani winnymi popełnienia zarzucanych im aktem oskarżenia

czynów, wyczerpujących dyspozycję kolejno: Ł. D. z art. 159 k.k. i art. 288 § 1 k.k.

w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 57a§ 1 k.k. i za to została mu wymierzona kara 2

lat pozbawienia wolności; G. S. z art. 159 k.k. i art. 157 § 1 k.k. i art. 288 § 1 k.k. w

zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 57a § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to została mu

wymierzona kara 4 lat pozbawienia wolności; P. G. z art. art. 159 k.k. i art. 157 § 1

k.k. i art. 288 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 57a § 1 k.k. i za to została mu

wymierzona kara 3 lat pozbawienia wolności. Wyrokiem tym rozstrzygnięto także

na mocy art. 46 § 1 k.k. o zadośćuczynieniu w ten sposób, że zasądzono od G. S.

na rzecz pokrzywdzonego M. M. oraz od P. G. na rzecz pokrzywdzonego D. B.

kwoty po 5.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Orzeczono także

w przedmiocie zaliczenia tymczasowego aresztowania oraz o kosztach sądowych.

Na skutek wywiedzionych od tego orzeczenia apelacji, Sąd Okręgowy w T.

wyrokiem z dnia 9 lutego 2012 r., zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób,

że: wymierzone kary pozbawienia wolności podwyższył co do oskarżonego G. S.

do 5 lat oraz co do oskarżonego P. G. do 4 lat; na mocy art. 57a § 2 k.k. orzekł

nawiązki w kocie po 200 zł każda, od oskarżonego Ł. D. na rzecz pokrzywdzonych

M. i E. M., od oskarżonego G.S. na rzecz pokrzywdzonego D. B. oraz od

oskarżonego P. G. na rzecz pokrzywdzonego D. B.; w pozostałym zakresie wyrok

utrzymał w mocy i zwolnił oskarżonych od ponoszenia kosztów sądowych za

postępowanie odwoławcze.

Kasację od tego wyroku wywiedli obrońcy oskarżonych G. S., P. G. oraz

Prokurator Generalny na niekorzyść oskarżonych Ł. D., G. S. i P. G.

Obrońca oskarżonego G. S. zarzucił temu rozstrzygnięciu, rażące

naruszenie prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia, tj.

art. 115 § 21 k.k., polegające na przyjęciu, że czyn przypisany oskarżonemu jest

występkiem o charakterze chuligańskim i wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia w całości i przekazanie sprawy właściwemu sądowi do ponownego

rozpoznania.

Obrońca oskarżonego P. G. zarzucił: rażące naruszenie przepisów

postępowania, tj. art. 433 § 2 k.p.k. poprzez nierozpoznanie zarzutu dokonania

przez Sąd I instancji błędnej oceny dowodów z zeznań P. M., w zakresie w jakim

3

dotyczy nieuwzględnienia przez Sąd Rejonowy, iż zeznania te, stanowiące przecież

pomówienie współoskarżonego winny być ocenione ze szczególną wnikliwością i

dokładnością, a w konsekwencji uznanie dokonanej przez Sąd I instancji oceny

tego dowodu za trafną, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia, albowiem to

depozycje P. M. złożone w charakterze współoskarżonego oraz świadka stanowiły

podstawę dla postawienia P. G. zarzutu udziału w pobiciu i uszkodzeniu mienia,

oraz określenia jego roli w całym zajściu, a następnie do jego skazania za ten czyn

i wymierzenia mu przez Sąd Okręgowy surowszej kary niż w wyroku Sądu I

instancji. Skarżący podniósł nadto naruszenie przepisu art. 457 § 3 k.p.k. poprzez

niewskazanie w uzasadnieniu dlaczego Sąd II instancji uznał zarzut błędnej oceny

dowodów z zeznań P. M., w zakresie w jakim wskazuje się w owym zarzucie, iż

depozycje te stanowiły pomówienie współoskarżonego za niezasadny. Obrońca

wniósł z ostrożności procesowej zarzut rażącego naruszenia prawa materialnego,

tj. art. 115 § 21 k.k., przez przyjęcie, że z samego faktu, iż ulica jest miejscem

publicznym, zaś do zajścia doszło w pobliżu otwartej stacji benzynowej wynika, że

czyn zarzucony skazanym popełniony został publicznie i należało go

zakwalifikować jako występek o charakterze chuligańskim, co miało wpływ na treść

zaskarżonego wyroku albowiem Sąd II instancji, działając na podstawie przepisu

art. 57a § 2 k.k. zasądził od ww. skazanego na rzecz pokrzywdzonego nawiązkę w

kocie 200 zł, a nadto uznanie czynu zarzucanego skazanemu za występek o

charakterze chuligańskim miało wpływ na wymiar orzeczonej wobec ww. kary.

Skarżący wniósł o uniewinnienie skazanego od zarzucanego mu czynu

albowiem skazanie P. G. jest oczywiście niesłuszne ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku w części dotyczącej tego skazanego i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w T.

Prokurator Prokuratury Generalnej w swej kasacji wywiedzionej na

niekorzyść ww. oskarżonych zaskarżył wyrok w zakresie rozstrzygnięcia w pkt I.2 i

II w części nieorzeczenia o nawiązce zarzucając mu rażące i mające wpływ na

treść wyroku naruszenie prawa materialnego, tj. art. 57a § 2 k.k., polegające na

błędnym uznaniu, że zasądzenie, na podstawie art. 46 § 1 k.k., od skazanych za

występek o charakterze chuligańskim G. S. na rzecz pokrzywdzonego M. M. i od P.

G. na rzecz pokrzywdzonego D. B. określonych w wyroku kwot pieniędzy tytułem

zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, wyłącza możliwość orzeczenia wobec nich

oraz Ł. D. nawiązki, co w konsekwencji skutkowało niezasadnym utrzymaniem w

4

tym zakresie w mocy wyroku Sądu I instancji, wydanego z rażącym naruszeniem

przepisu art. 57a § 2 k.k., na skutek zaniechania orzeczenia wobec skazanych za

występek o charakterze chuligańskim Ł. D. i P. G. przewidzianej w tym przepisie

obligatoryjnej nawiązki na rzecz pokrzywdzonego M. M., jak również zaniechania

orzeczenia na tej samej podstawie prawnej nawiązki wobec skazanych w

warunkach art. 57a § 1 k.k. Ł. D. i G. S. na rzecz pokrzywdzonego D. B.

W konkluzji prokurator wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w T. do ponownego

rozpoznania w postepowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zaważył, co następuje:

Kasacja Prokuratora Prokuratury Generalnej jest zasadna w stopniu w jakim

doprowadziła do wydania orzeczenia o charakterze kasatoryjnym.

Pozostałe kasacje wywiedzione przez obrońców oskarżonych G. S. i P. G.

są bezzasadne w stopniu oczywistym (art. 535 § 3 k.p.k.).

W pierwszej kolejności odnieść należy się do kasacji prokuratora, w której

podniesiono zarzut obrazy prawa materialnego, tj. art. 57a § 2 k.k., jako najdalej

idącej w skutkach dla rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego.

Z analizy akt przedmiotowej sprawy, w tym pisemnych motywów wyroku

Sądu II instancji w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że błędna interpretacja

warunków wynikających z treści art. 57a § 2 k.k. w istocie doprowadziła do wydania

orzeczenia dotkniętego powyższych uchybieniem.

Wskazać należy, że ustawodawca w § 2 art. 57a k.k. przewidział

obligatoryjne orzeczenie prawnej dolegliwości pieniężnej wobec sprawcy, w postaci

nawiązki na rzecz pokrzywdzonego lub w przypadku braku ustalenia

pokrzywdzonego – obecnie na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz

Pomocy Postpenitencjarnej (zob. M. Budyn- Kulik, Komentarz do art. 57a k.k., Lex

2013). Tak więc, podstawą obligatoryjnego orzeczenia nawiązki na podstawie art.

57a § 2 k.k., jest bowiem skazanie sprawcy za występek o charakterze

chuligańskim, co bez wątpienia zostało ustalone w przedmiotowej sprawie. Owa

obligatoryjność orzekania nawiązki wynika już z faktu samego skazania sprawcy

występku chuligańskiego, w żadnym razie nie jest zależna – jak błędnie wywiódł

Sąd Okręgowy – od ustaleń faktycznych dotyczących zachowania danego

oskarżonego wobec konkretnego pokrzywdzonego. Oczywistym jest także, że

wypowiedzenie się przez sąd w kwestii naprawienia szkody, zadośćuczynienia za

5

doznana krzywdę lub orzeczenie nawiązki na podstawie art. 46 k.k., eliminuje

możliwość orzeczenia nawiązki na rzecz pokrzywdzonego z art. 57a § 2 k.k.

Jak słusznie zauważył skarżący, w przedmiotowej sprawie, wszyscy trzej

oskarżeni, działając wspólnie i w porozumieniu, uznani zostali winnymi popełniania

występku o charakterze chuligańskim, polegającym na pobiciu M. M. i D. B. ale

także występku o charakterze chuligańskim polegającym na uszkodzeniu mienia

będącego własnością pokrzywdzonych M. i E. M. oraz D. B.

Orzeczenie przez Sąd I instancji na podstawie art. 46 § 1 k.k. od

oskarżonego G. S. na rzecz pokrzywdzonego pobiciem M. M. i od oskarżonego P.

G. na rzecz pokrzywdzonego pobiciem D. B. zadośćuczynienia za doznaną

krzywdę wprawdzie uniemożliwiło zastosowanie art. 57a § 2 k.k., ale tylko od tych

konkretnych oskarżonych co do ww. pokrzywdzonych. Powyższe nie eliminowało

natomiast wynikającego z przywołanego wyżej przepisu obowiązku Sądu do

orzeczenia w przedmiocie nawiązki od oskarżonych co do pozostałych

pokrzywdzonych. Dokonana przez Sąd Okręgowy konwalidacja orzeczenia Sądu

Rejonowego polegająca na orzeczeniu nawiązki na podstawie art. 57a § 2 k.k. od

oskarżonego Ł. D. na rzecz pokrzywdzonych M. i E. M., od oskarżonego G.S. na

rzecz pokrzywdzonego D. B. oraz od oskarżonego P. G. na rzecz pokrzywdzonego

D. B., nie wyczerpała wszystkich możliwych konfiguracji wynikających z obowiązku

Sądu w omawianym zakresie i tym samym nie zaspokoiła wszystkich

pokrzywdzonych.

Wprawdzie z ustalonych okoliczności przedmiotowej sprawy wynika, że G. S.

spowodował obrażenia ciała u M. M., zaś P.G. spowodował obrażenia ciała u D. B.,

co skutkowało nałożeniem na ww. obowiązku zadośćuczynienia tym

pokrzywdzonym w trybie art. 46 § 1 k.k. i odpowiednio na rzecz wyżej wskazanych

pokrzywdzonych wyłączało, zgodnie z art. 57a § 2 k.k., możliwość orzeczenia

nawiązki za występek o charakterze chuligańskim, to jednak w pozostałym

zakresie, wobec każdego z trzech skazanych w warunkach art. 57a § 1 k.k.

przedmiotowej sprawy, sąd miał obowiązek orzeczenia nawiązki na rzecz każdego

z ujawnionych pokrzywdzonych.

Argumentacja Sądu II instancji sprowadzająca się do konfrontacji

wynikającego z art. 57a § 1 k.k. obowiązku poprzez pryzmat zachowań

poszczególnych oskarżonych względem pokrzywdzonych jest błędna i nie zyskuje

aprobaty.

6

Mając na uwadze powyższe dojść należało do wniosku, że orzeczenie Sądu

Okręgowego w T. dotknięte zostało rażącą obrazą prawa materialnego, tj. art. 57a

§ 2 k.k. i w zakresie tego uchybienia podlegać będzie ponownemu rozpoznaniu z

uwzględnieniem wskazanych powyżej uwag.

Odnosząc się do pozostałych kasacji obrońców oskarżonych wskazać

należy, iż z racji swych bezzasadności podlegały one oddaleniu.

Zauważyć trzeba, że wywiedzione w obu skargach zarzuty godzą w istocie w

orzeczenie Sądu I instancji. Obaj skarżący wywiedli zarzut obrazy prawa

materialnego, tj. art. 115 § 21 k.k., przy czym ich argumentacja de facto sprowadza

się do podważenia ustaleń w przedmiocie uznania przez Sąd meriti, i

zaakceptowania tej oceny przez Sąd odwoławczy, że czyn przypisany oskarżonym

miał charakter występku o charakterze chuligańskim. Nadto, podkreślić należy, że

zarzut tożsamo uargumentowany został wywiedziony w ramach zwyczajnego

środka odwoławczego przez obrońcę oskarżonego G. S. (pkt 1 apelacji). Był zatem

przedmiotem kontroli i rozpoznania przez Sąd odwoławczy.

Sąd Okręgowy w T. na str. 11- 13 uzasadnienia wskazał z jakich powodów,

nie można było podzielić - w okolicznościach przedmiotowej sprawy - twierdzenia,

jakoby czyn postawiony oskarżonym nie był czynem o charakterze chuligańskim

albowiem nie została spełniona przesłanka działania „publicznie”. Zaprezentowane

przez Sąd II instancji umotywowanie jest w pełni trafne i przekonywające, zaś

obecne wywody w omawianym zakresie stanowią jedynie polemikę ze

stanowiskiem tego Sądu.

Przechodząc do zarzutów kasacji obrońcy oskarżonego P. G., który podniósł

także rażące naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. (pkt a i b kasacji)

wskazać trzeba, że tylko pozornie zarzuty te spełniają wymogi nadzwyczajnego

środka zaskarżenia, podczas gdy w rzeczywistości nie ujawniają uchybień w

omawianym zakresie. Treść poddanego kontroli rozstrzygnięcia nie potwierdza aby

w toku procedowania przez Sąd odwoławczy doszło do naruszenia wskazanych

przepisów. Wbrew wszelkim twierdzeniom skarżącego, Sąd Okręgowy rzetelnie

rozpoznał zarzuty apelacyjne i w sposób wystarczający wyjaśnił z jakich powodów

nie mogły zostać podzielone.

Dobitnym dowodem jest treść uzasadnienia Sądu II instancji str. 17- 21, na

której szczegółowo omówiono i wyjaśniono przyczyny podzielenia dokonanej przez

Sąd Rejonowy oceny zeznań świadka P. M. oraz odniesiono się do podjętej przez

7

obrońcę próby zdyskredytowania tego źródła jako wartościowego dowodu w

sprawie.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.