II UK 184/12

Sygn. akt II UK 184/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z wniosku J. C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W.

o wykładnię przepisów,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 lutego 2013 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 20 grudnia 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. wyrokiem z

dnia 21 marca 2011 r. oddalił odwołanie J. C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 21 kwietnia 2010 r., którą to decyzją organ rentowy nie uznał za

2

prawidłowe stanowisko ubezpieczonej, zawarte we wniosku z dnia 15 lutego 2010

r. o wydanie interpretacji przepisu art. 18a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych (j.t.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.).

Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczona była zatrudniona na podstawie umowy o

pracę w spółce H. […] Kancelaria Prawna spółka komandytowa z siedzibą w W. na

stanowisku prawnika do dnia 31 stycznia 2010 r. W dniu 25 stycznia 2010 r.

odwołująca się została wpisana do ewidencji działalności gospodarczej i od dnia 1

lutego 2010 r. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej pod nazwą

„Kancelaria Radcy Prawnego J. C”. Ubezpieczona nigdy wcześniej nie prowadziła

pozarolniczej działalności gospodarczej. Z dniem 1 lutego 2010 r. została zawarta

umowa, zgodnie z którą - w ramach prowadzonej działalności gospodarczej -

odwołująca rozpoczęła świadczenie pomocy prawnej na rzecz powołanej spółki

komandytowej. Umowa została zawarta w celu świadczenia przez odwołującą się

na własny rachunek usług prawnych w ramach umowy o stałej współpracy. Zakres

czynności wykonywanych przez odwołującą w ramach tej współpracy pokrywał się

w znacznej części z czynnościami wykonywanymi przez nią uprzednio na

podstawie umowy o pracę łączącej ją ze spółką H. Pismem z dnia 15 lutego 2010 r.

odwołująca zwróciła się do organu rentowego z wnioskiem o wydanie pisemnej

interpretacji w sprawie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z

tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Podniosła we wniosku,

iż przez 24 miesiące od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej

ma prawo do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne od podstawy wymiaru

składek nie niższej niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę. Organ

rentowy skarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 21 kwietnia 2010 r. uznał to

stanowisko za nieprawidłowe. Sąd Okręgowy zważył, że zgodnie z treścią art. 18a

ust. 1 tejże ustawy podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i

rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, w okresie

pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania

działalności gospodarczej stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30%

kwoty minimalnego wynagrodzenia. Nadto art. 18a ust. 2 stanowi, że przepis ust. 1

nie ma zastosowania do osób, które: 1) prowadzą lub w okresie ostatnich 60

miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności

3

gospodarczej prowadziły pozarolniczą działalność; 2) wykonują działalność

gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem

rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku

kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku

pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej. Sąd

Okręgowy podzielił stanowisko organu rentowego, iż wystarcza, aby zakres

działalności gospodarczej wykonywanej na rzecz byłego pracodawcy, chociażby w

części pokrywał się z czynnościami wcześniej wykonywanymi w ramach stosunku

pracy, aby osoba ta rozpoczynając prowadzenie działalności gospodarczej nie

miała prawa do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od podstawy

wymiaru w wysokości nie niższej niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. W

ocenie Sądu analiza zakresu uprawnień aplikanta radcowskiego określona w art. 35

ust. 4 i 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, pozwala przyjąć, że

wymienione czynności aplikanta radcowskiego pokrywają się w dużej części z

zakresem obowiązków radcy prawnego, gdyż aplikant w trakcie aplikacji pod

kierunkiem i nadzorem radcy prawnego przygotowując się do wykonywania zawodu

radcy prawnego, wykonuje te same czynności, co radca prawny. Różnica polega

przede wszystkim na tym, że aplikant nie jest samodzielny w wykonywaniu

czynności powierzonych mu przez radcę prawnego, przeciwnie - wykonuje te

obowiązki z wyraźnego upoważnienia radcy prawnego. W ocenie Sądu

niewątpliwie, czynności wykonywane przez odwołującą się w ramach stosunku

pracy jako aplikanta radcowskiego, wchodzą w zakres wykonywanej obecnie

działalności gospodarczej.

Na skutek apelacji ubezpieczonej Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go

decyzję organu rentowego stwierdzając, że od 1 lutego 2010 r J. C. jest

zobowiązana do opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i

wypadkowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą Kancelaria

Radcy Prawnego – J. C. […], od podstawy wymiaru składek, którą stanowi

zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30% kwoty minimalnego

wynagrodzenia. Sąd Apelacyjny, wbrew ocenie Sądu Okręgowego, dostrzegł

istnienie wyraźnej różnicy pomiędzy zakresem czynności, które może wykonywać

4

aplikant radcowski, a zakresem czynności, które są przypisane wyłącznie radcy

prawnemu, działającemu już w pełni samodzielnie ze wszelkimi tego

konsekwencjami i przyjął, że w stosunku do odwołującej ma zastosowanie przepis

art. 18a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (j.t.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), czyli poczynając od

dnia 1 lutego 2010 r. zobowiązana jest ona do opłacania składek na ubezpieczenie

emerytalne, rentowe i wypadkowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej

(Kancelarii Radcy Prawnego) od podstawy wymiaru, którą stanowi kwota

zadeklarowana, nie niższa jednak niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. Sąd

Apelacyjny w całości podzielił argumenty apelacji wskazujące na istnienie różnicy

między czynnościami wykonywanymi przez radcę prawnego w ramach świadczenia

przez niego pomocy prawnej, a czynnościami wykonywanymi przez aplikanta

radcowskiego w trakcie odbywania przez niego aplikacji, w szczególności

argumenty dotyczące kwestii, że aplikacja radcowska jest jedynie etapem w

karierze zawodowej prawnika, formą stażu zawodowego mającego na celu de facto

naukę zawodu i przygotowanie zawodowe do pełnienia samodzielnej funkcji radcy

prawnego. Celem aplikacji radcowskiej jest przygotowanie aplikanta do należytego i

samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego (art. 32 ust. 1 ustawy o

radcach prawnych). Aplikant radcowski odbywa aplikację radcowską pod

kierunkiem patrona wyznaczonego przez radę okręgowej izby radców prawnych, a

zadaniem patrona jest przygotowanie aplikanta radcowskiego do wykonywania

zawodu radcy prawnego w rozumieniu ustawy o radcach prawnych (art. 38 ust. 4 i

5 ustawy o radcach prawnych). Obowiązkiem aplikanta jest uczestniczenie w

przewidzianych programem zajęciach teoretycznych i praktycznych, samodzielne

pogłębianie wiedzy prawniczej i praktycznych umiejętności zawodowych,

przestrzeganie dyscypliny szkolenia i pracy, przystąpienie do egzaminu

radcowskiego w wyznaczonym terminie (art. 35 ustawy o radcach prawnych).

Jednocześnie przepis art. 33 ust. 5 ustawy o radcach prawnych, który odsyłając do

odpowiedniego stosowania wobec aplikantów radcowskich przepisów ustawy o

radcach prawnych pomija te mówiące o uprawnieniu do świadczenia pomocy

prawnej (art. 4), o zakresie tej pomocy (art. 6), o samodzielności radcy prawnego

5

(art. 9), o niezwiązaniu poleceniem co do treści opinii prawnej (art. 13) oraz o

samodzielnym prowadzeniu spraw przed organami orzekającymi (art. 14).

Organ rentowy od powyższego wyroku wniósł skargę kasacyjną. Orzeczenie

powyższe organ rentowy zaskarżył w całości, opierając skargę kasacyjną na

podstawie art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c. poprzez naruszenie prawa materialnego

przez błędną jego wykładnię art. 18a ust. 2 pkt 2 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz

art 8 ust. 6 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (Dz. U nr 137 poz. 887 ze zm.) oraz art. 32 ust. 1, art. 35 ustawy z

dnia 6 lipca 1982 r.o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. nr 10 poz. 65) poprzez

przyjęcie, że ubezpieczona jest uprawniona z tytułu prowadzenia pozarolniczej

działalności do preferencyjnej wysokości składki na ubezpieczenie emerytalne,

rentowe i wypadkowe; oraz poprzez naruszenie przepisów postępowania art. 328 §

2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego

wyroku, które nie posiada wszystkich koniecznych elementów oraz zawiera braki

uniemożliwiające analizę motywów wyroku i kontrolę kasacyjną w zakresie

podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Wskazując na powyższe organ rentowy wniósł

o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego i orzeczenie co do istoty

poprzez oddalenie odwołania - ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Apelacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu

kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Przepis art. 18a -

ustalający na okres 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania

działalności gospodarczej preferencyjną stawkę wymiaru składek obliczaną od

podstawy wymiaru wynoszącej 30% minimalnego wynagrodzenia zamiast 60% -

wprowadzono ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r. Nr 150,

poz. 1248). Zgodnie z treścią uzasadnienia projektu powołanej ustawy celem

wprowadzenia takiego rozwiązania było zmniejszenie obciążeń wynikających z

obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym osób rozpoczynających

6

działalność gospodarczą i w konsekwencji do przeznaczania zaoszczędzonych w

ten sposób kwot na rozwój tej formy zarobkowania. Przepis tan co do zasady ma

na celu zmniejszyć czasowo obciążenia fiskalne dla szerokiej grupy osób

podejmujących po raz pierwszy działalność gospodarczą (art. 18a ust. 1 w związku

z art. 8 ust. 6 pkt 1 tej ustawy), z grupy tej wyłączono jedynie osoby, które w okresie

ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia działalności

gospodarczej prowadziły działalność gospodarczą i które wykonywały taką

działalność na rzecz byłego pracodawcy, dla którego przed dniem rozpoczęcia

działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym

wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności

wchodzące w zakres (wykonywanej) działalności gospodarczej. Wyłączenie to ma

na celu zapobieżenie niewłaściwemu wykorzystywaniu tej ulgi (niezgodnym z

intencją ustawodawcy) polegającym w pierwszym przypadku na korzystaniu z niej

przez osoby, które nie są „nowymi” przedsiębiorcami oraz w drugim przypadku na

przekształcaniu stosunku pracy w umowy cywilnoprawne i w ten sposób

przechodzenie pracowników na tzw. „samozatrudnienie”. Inaczej mówiąc art. 18a

nie może mieć zastosowania wyłącznie w sytuacji, gdy doszło do celowego

rozwiązania stosunku pracy przede wszystkim w interesie pracodawcy, który mając

zabezpieczone wykonanie tego samego zakresu czynności uwalniałby się od

płacenia składki na ubezpieczenie społeczne za pracownika. Podkreślić należy, że

ulga ta nie wiąże się z zwiększonymi wydatkami dla Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, ponieważ w skutek indywidualizacji wysokości świadczeń

emerytalno-rentowych osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą,

przedsiębiorcy opłacając przez wskazany okres niższą składkę wypracują sobie

niższe świadczenie emerytalno-rentowe, bowiem wysokość przyznawanego

świadczenia jest ściśle związana z kwotą składek odprowadzanych do systemu.

Innym słowy, czasowe odprowadzanie niższej składki odnosi jedynie skutek

względem przyszłego świadczenia emerytalno-rentowego ubezpieczonego.

Ponadto zwiększenie obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dla

osób rozpoczynających działalność gospodarczą wpływa na pogorszenie ich

konkurencyjności oraz sytuacji finansowej. Korzystanie z tej ulgi odbywa się jedynie

kosztem przyszłego świadczenia ubezpieczonego i jest uzależnione wyłącznie od

7

decyzji przedsiębiorcy. Podsumowując, konstrukcja art. 18a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych charakteryzuje się tym, że uprawnienie to ograniczone

jest: 1) ze względu na podmiot regulacji - obniżenie składki emerytalnej i rentowej

dotyczy tylko osób prowadzących działalność gospodarczą w rozumieniu art. 8 ust.

6 pkt 1 ustawy systemowej, a zatem nie dotyczy osób prowadzących pozarolniczą

działalność w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 2 – 5 tej ustawy; 2) ze względu na czas

obowiązywania - obniżenie składki obowiązuje tylko przez 24 miesiące

wykonywania tej działalności; 3) ze względu na przedmiot regulacji - wykonywana

działalność gospodarcza ma być „pierwszą w życiu”, za którą uznaje się też

działalność podjętą po co najmniej 5-letniej przerwie od ustania poprzedniej

działalności gospodarczej. Ponadto, jak zostało to podniesione wyżej, zestawienie

przesłanek negatywnych zastosowania obniżonej składki a w szczególności

wymóg, że podjęta działalność nie może być wykonywana na rzecz byłego

pracodawcy, gdy czynności wykonywane w ramach stosunku pracy wchodzą w

zakres wykonywanej działalności gospodarczej ma za zadanie przeciwdziałać

sytuacjom, w których pracodawcy wymuszaliby na pracownikach rozwiązanie

stosunku pracy i przejście na tzw. samozatrudnienie, tj. rozpoczęcie działalności

gospodarczej i prowadzenie jej w oparciu o obowiązki (czynności) realizowane w

ramach stosunku pracy. Tylko tak rozumiany cel uzasadnia ograniczenie

stosowania obniżonej składki w odniesieniu do niektórych osób, które po raz

pierwszy podejmują działalność gospodarczą.

Mając na uwadze powyższe oraz cel aplikacji radcowskiej, który sprowadza

się do przygotowania zawodowego osoby posiadającej wykształcenie prawnicze do

wykonywania samodzielnie zawodu radcy prawnego, uznać należy, że ratio legis

przesłanki wyłączającej zastosowanie obniżonej składki określonej w art. 18a ust. 2

pkt 2, jako przeciwdziałanie wymuszonemu samozatrudnieniu w miejsce umowy o

pracę, pozwala na uznanie, że w odniesieniu do radców prawnych podejmujących

działalność gospodarczą w formie prowadzenia kancelarii we współpracy z

dotychczasowym pracodawcą, nie zachodzi w żaden sposób przesłanka

wyłączająca prawo do zastosowania obniżonej składki. Przez „czynności

wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej” o których mowa w

art. 18a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń

8

społecznych, które uniemożliwiają zastosowanie preferencyjnych składek

ubezpieczeniowych dla osób podejmujących po raz pierwszy działalność

gospodarczą (art. 18a ust. 1 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 tej ustawy) należy

rozumieć czynności odpowiadające tym, które były uprzednio wykonywane w

ramach stosunku pracy na rzecz byłego pracodawcy. W tej konkretnej sprawie

należało dokonać oceny, interpretacji powołanego zwrotu „czynności wchodzące w

zakres wykonywanej działalności gospodarczej” w odniesieniu do pracowników

takich jak aplikanci. Odpowiedzi na powyższe należy szukać analizując status

aplikanta radcowskiego i zakres czynności, jakich może on dokonywać w

zastępstwie patrona, czyli radcy prawnego. Aplikanci radcowscy odbywają jedynie

u swych patronów szkolenia polegające na nabyciu praktycznych umiejętności

zawodowych oraz zasad wykonywania zawodu zaufania publicznego (radcy

prawnego) i w ramach tych szkoleń mają prawo zastępowania swych patronów

przed niektórymi sądami i urzędami, sami nie wykonują zaś zawodów zaufania

publicznego; do aplikanta radcowskiego nie ma zastosowania przepis art. 6 ust. 3

ustawy o radcach prawnych ani też art. 89 § 1 i art. 129 § 2 k.p.c. W powołanej

ustawie korporacyjnej brak jest przepisów, które pozwalałyby stosować wymienione

regulacje do aplikantów. W art. 6 ust. 3 ustawy o radcach prawnych odsyła się do

przepisów szczególnych, w tym m.in. do art. 89 § 1 i art. 129 § 2 k.p.c. W tych

przepisach mowa jest natomiast jedynie o kwalifikowanych pełnomocnikach stron:

adwokatach, radcach prawnych, rzecznikach patentowych i radcach Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa. Jest to katalog zamknięty pełnomocników, którzy

zostali upoważnieni do poświadczania dokumentów na gruncie postępowania

cywilnego. Jako przepisy szczególne nie mogą być one wykładane rozszerzająco

(exceptiones non sunt extendendae). Oznacza to, że inni pełnomocnicy procesowi

wymienieni w art. 87 § 1 k.p.c. nie posiadają omawianego uprawnienia. Skoro zaś

prawo to zostało przyznane jedynie pełnomocnikom stron, a aplikanci, jedynie

zastępują pełnomocników, to już z tego tylko względu nie mogą być wobec nich

stosowane wymienione przepisy. W doktrynie postępowania cywilnego i

orzecznictwie przyjmuje się, że aplikant radcowski nie uzyskuje statusu

pełnomocnika procesowego i jakkolwiek jego czynności wywołują skutek wobec

strony, to jednak nie dlatego, że jest jej pełnomocnikiem, lecz dlatego, że działa w

9

imieniu pełnomocnika. Upoważnienie aplikanta do zastępowania adwokata lub

radcy prawnego, nazywane potocznie substytucją, w rzeczywistości nią nie jest.

Zastępowanie przez aplikanta radcy prawnego odbywa się na podstawie

pisemnego upoważnienia określającego w swej treści zakres upoważnienia. Owo

upoważnienie nie jest pełnomocnictwem, gdyż aplikant zastępuje wyłącznie patrona

(adwokata, radcę prawnego), a nie stronę procesu. Przepisy proceduralne nie

przewidują sytuacji, w której aplikant mógłby być samodzielnym pełnomocnikiem.

Przedstawione argumenty wystarczają, aby stwierdzić, że skoro ustawodawca

wyróżnił dwie odrębne instytucje, które umożliwiają zastępstwo prawne fachowego

pełnomocnika podstawowego przez różne podmioty: pełnomocnictwo substytucyjne

sprawowane przez radcę prawnego i zastępstwo w ramach upoważnienia

udzielonego aplikantowi, to tych instytucji nie można utożsamiać bądź mieszać oraz

przyjmować, że mają taką samą treść. O ile bowiem uprawnienia pełnomocnika

substytucyjnego co do zasady pokrywają się z uprawnieniami pełnomocnika

głównego (chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa substytucyjnego), o

tyle uprawnienia aplikanta upoważnionego do zastępowania patrona są znacznie

węższe, co wynika z faktu, że ustawodawca ze względu na mniejsze

doświadczenie i kompetencje darzy go, co oczywiste, mniejszym zaufaniem niż

prawnika z ukończoną aplikacją i zdanym egzaminem radcowskim. Zgodnie

bowiem z ust. 1, 2 i 4 art. 351

ustawy o radcach prawnych, po upływie 6 miesięcy

od rozpoczęcia aplikacji radcowskiej aplikant radcowski może zastępować radcę

prawnego przed sądem rejonowym, a po upływie 18 miesięcy przed innymi sądami

powszechnymi, jednak jedynie z wyraźnego (oddzielnego) upoważnienia radcy

prawnego może sporządzać i podpisywać pisma procesowe związane z

występowaniem radcy prawnego przed sądami, z wyłączeniem apelacji, skargi

kasacyjnej i skargi konstytucyjnej. Wynika z tego, że wymienione upoważnienie

obejmuje jedynie ściśle określone czynności przed sądami, tj. zastępstwo na

posiedzeniu (art. 351

ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych) oraz z wyraźnego

upoważnienia radcy prawnego sporządzanie i podpisywanie pism procesowych.

Przepisy te normują zatem jedynie szczególne sytuacje, w których pewne

czynności na zasadzie wyjątku mogą być powierzone aplikantom. Nie można zatem

interpretować ich w ten sposób, że aplikant radcowski, który uzyskał upoważnienie

10

na mocy tego przepisu do występowania przed sądem w konkretnej sprawie, ma

prawo dokonywać wszelkich czynności w tej sprawie, włącznie z poświadczaniem

dokumentów i odpisów pełnomocnictwa. Aplikant nie jest radcą prawnym, zatem

nie dotyczy go przepis art. 6 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, wprowadzający dla

radców prawnych generalne prawo sporządzania poświadczeń odpisów

dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w zakresie określonym

odrębnymi przepisami. Ponadto, w stosunku do profesjonalnych pełnomocników –

radców prawnych, będzie wchodzić w grę odpowiedzialność dyscyplinarna, gdzie

sankcją może być nawet pozbawienie prawa wykonywania zawodu. Sankcje te

dotyczą tylko profesjonalnych pełnomocników, a nie osób, które przygotowują się

do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Mając powyższe na uwadze, oczywista jest różnica między czynnościami

wykonywanymi przez radcę prawnego w ramach świadczenia przez niego pomocy

prawnej, a czynnościami wykonywanymi przez aplikanta radcowskiego w trakcie

odbywania przez niego aplikacji. Aplikacja radcowska jest jedynie etapem w

karierze zawodowej prawnika, formą stażu zawodowego mającego na celu de facto

naukę zawodu i przygotowanie zawodowe do pełnienia samodzielnej funkcji radcy

prawnego. Celem aplikacji radcowskiej jest przygotowanie aplikanta do należytego i

samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego (art. 32 ust. 1 ustawy o

radcach prawnych). Aplikant radcowski odbywa aplikację radcowską pod

kierunkiem patrona wyznaczonego przez radę okręgowej izby radców prawnych, a

zadaniem patrona jest przygotowanie aplikanta radcowskiego do wykonywania

zawodu radcy prawnego w rozumieniu ustawy o radcach prawnych (art. 38 ust. 4 i

5 tej ustawy). Obowiązkiem aplikanta jest uczestniczenie w przewidzianych

programem zajęciach teoretycznych i praktycznych, samodzielne pogłębianie

wiedzy prawniczej i praktycznych umiejętności zawodowych, przestrzeganie

dyscypliny szkolenia i pracy, przystąpienie do egzaminu radcowskiego w

wyznaczonym terminie (art. 35 ustawy o radcach prawnych). Jednocześnie przepis

art. 33 ust. 5 ustawy o radcach prawnych, który odsyła do odpowiedniego

stosowania wobec aplikantów radcowskich przepisów ustawy o radcach prawnych -

pomija te, które mówią o uprawnieniu do świadczenia pomocy prawnej (art. 4), o

zakresie tej pomocy (art. 6), o samodzielności radcy prawnego (art. 9), o

11

niezwiązaniu poleceniem co do treści opinii prawnej (art. 13) oraz o samodzielnym

prowadzeniu spraw przed organami orzekającymi (art. 14). Nie można zatem

mówić o żadnej zbieżności obowiązków i świadczonej pracy przez aplikanta

radcowskiego z wykonywaniem zawodu radcy prawnego, a w szczególności nie

można mówić o takiej zbieżności w stanie faktycznym zaistniałym w niniejszej

sprawie. Sam fakt zatrudnienia na etacie pracownika w kancelarii adwokacko-

radcowskiej, a następnie wykonywanie, między innymi, na rzecz tej samej

kancelarii usług prawniczych, ale już przez radcę prawnego w żadnym przypadku

nie może zostać uznane za odpowiadające czynnościom wcześniej wykonywanym

przez tę osobę w ramach stosunku pracy. Argumenty prawne powołane w skardze

kasacyjnej w tej kwestii dotknięte są błędem polegającym na ograniczeniu się do

samej technicznej strony wykonywanych przez wnioskodawczynię czynności w

ramach stosunku pracy i to z pominięciem tak istotnej ich cechy, jak to, że

uprzednio były to zawsze projekty (pism procesowych, opinii, umów), a ich

odbiorcami nie byli klienci zatrudniającej skarżącą kancelarii. Organ rentowy pomija

merytoryczną stronę czynności wykonywanych przez wnioskodawczynię w ramach

stosunku pracy w porównaniu do czynności wykonywanych przez nią, jako radca

prawny. Uprzednio czynności te tworzyły materiał pomocniczy dla świadczenia

pomocy prawnej przez inne osoby - radców prawnych, nie mogły więc stanowić

czynności mieszczących się w pojęciu pomocy prawnej świadczonej przez radcę

prawnego. Fakt odbywania w trakcie trwania stosunku pracy aplikacji radcowskiej

nie uzasadnia twierdzenia, że wnioskodawczyni wykonywała na rzecz byłego

pracodawcy czynności mieszczące się w zakresie pojęcia „świadczenie pomocy

prawnej”. Do zakresu obowiązków wnioskodawczyni w ramach stosunku pracy na

rzecz spółki H. Kancelaria Prawna sp. k. nie należało świadczenie pomocy prawnej,

tj. reprezentowanie klientów przed sądami i innymi organami, sporządzanie opinii

prawnych lub udzielanie porad prawnych, które to czynności, zgodnie z

obowiązującymi przepisami, zastrzeżone są wyłącznie dla radców prawnych,

adwokatów oraz - na odrębnych zasadach, prawników zagranicznych. Wszystkie

czynności wykonywane przez ubezpieczoną jako prawnika i aplikanta

radcowskiego w ramach stosunku pracy były wykonywane pod ścisłym

kierownictwem pracodawcy - radców prawnych. W związku z powyższym zarzuty

12

skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego przez błędną jego

wykładnię - art. 18a ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 8 ust. 6 pkt 3

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U.

nr 137, poz. 887 ze zm.) oraz art. 32 ust. 1, art. 35 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o

radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. nr 10, poz. 65 z ze zm.), poprzez przyjęcie,

że ubezpieczona jest uprawniona z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności

do preferencyjnej wysokości składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i

wypadkowe - należy uznać za całkowicie bezzasadne, a wykładnię przywołanych w

skardze kasacyjnej przepisów prawa za nieprawidłową.

Sąd Najwyższy nie dopatrując się naruszenie przepisów postępowania

wskazanych w skardze, w myśl przepisu art. 39814

k.p.c. oddalił skargę kasacyjna,

jako nieuzasadnioną.