II UK 192/12

Sygn. akt II UK 192/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z wniosku A. O.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o objęcie ubezpieczeniem społecznym,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 lutego 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 31 stycznia 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 20 września 2011 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w O. oddalił odwołanie wnioskodawcy A. O. od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 grudnia 2010 r., obejmującej

2

wnioskodawcę ubezpieczeniem opisanym w tej decyzji i za okres tam wskazany.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wydał w oparciu o następująco

ustalony stan faktyczny:

Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą nieprzerwanie od 10 kwietnia

1995 r. do nadal i z tego tytułu wykazuje przychody i koszty. Od 1 stycznia 1996 r.

wnioskodawca miał ustalone prawo do renty inwalidzkiej II grupy inwalidów, a od 1

września 1997 r. nabył prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,

świadczenie było zawieszone. Od 1 kwietnia 1999 r. wnioskodawca nie miał

ustalonego prawa do renty i podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu

społecznemu. Od dnia 1 stycznia 2008 r. wnioskodawca dokonał zgłoszenia do

obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Decyzją z dnia 30 grudnia 2010 r. organ

rentowy z urzędu objął wnioskodawcę obowiązkowymi ubezpieczeniami

społecznymi, za okres od 1 kwietnia 1999 r. do 31 grudnia 2007 r. z tego okresu

został wyłączony okres, kiedy ubezpieczenie społeczne wnioskodawcy z tego tytułu

było dobrowolne (od 1 stycznia 1999 r. do 31 marca 1999 r.) oraz za okres, od

którego wnioskodawca dokonał zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń

społecznych (1 stycznia 2008 r.).

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji, wskazując na

podstawę prawną rozstrzygnięcia - art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 13 pkt 4, art. 46, art. 83

ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(Dz.U. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) - przyjął, że skoro wnioskodawca w okresie od

dnia 31 grudnia 1998 r. miał przyznane prawo do renty, która była zawieszona i

prowadził jednocześnie działalność gospodarczą, a w okresie od 1 stycznia 1999 r.

do 31 marca 1999 r. ubezpieczenie społeczne z tego tytułu było dobrowolne, a

dokonał zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z dniem 1

stycznia 2008 r., to za okres objęty zaskarżoną decyzją podlegał ubezpieczeniom

społecznym w niej wymienionym na podstawie już wymienionych wyżej przepisów

ustawy systemowej.

Na skutek apelacji wnioskodawcy Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012 r. oddalił apelację.

Sąd stwierdził, że apelacja w istocie rzeczy opiera się na zarzutach, co do skutków

wniosków i ustaleń protokołu kontroli przeprowadzonej przez ZUS w okresie od 16

3

maja 2005 r. do 10 czerwca 2005 r. Kontrolą wówczas objęto okres od 1 stycznia

1999 r. do 30 kwietnia 2005 r. Pobrane próby do kontroli odbyły się z okresu od 1

styczeń 2002 r. do 31 grudzień 2004 r. Przeprowadzone wówczas za okres

wybiórczy próby kontrolowanego materiału nie wykazały uchybień. Mając

powyższe ustalenia na uwadze Sąd uznał, że podstawą wydania zaskarżonej

decyzji nie był protokół kontroli, na który powołuje się skarżący, lecz akta i

dokumenty znajdujące się w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS. Sąd

wskazał także, że decyzja wykracza poza okres objęty kontrolą w 2005 r. Stąd też

chybiony, w ocenie Sądu drugiej instancji chybiony był zarzut naruszenia art. 95

ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Nie zachodziło również wskazane przez skarżącego naruszenie przepisu art. 68

ust. 1 pkt 1a i d ustawy systemowej. W tej kwestii Sąd wskazał, że w myśl art. 46

ustawy systemowej „płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z

przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz

opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy”. Płatnikiem składek był

wnioskodawca, a zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy, o której mowa, obowiązkowo

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają z zastrzeżeniem art. 8 i art. 9

osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami

prowadzącymi pozarolniczą działalność. W ocenie Sądu wnioskodawca prowadząc

pozarolniczą działalność gospodarczą był z mocy ustawy objęty ubezpieczeniem

wskazanym w art. 6 ustawy, co dalej oznaczało, jak już wyżej wskazano, że jako

płatnik składek nałożone były na niego obowiązki wynikające ze wskazanego art.

46 ustawy systemowej. Sąd stwierdził, że nie doszło do naruszenia przepisu art. 86

i 87 ustawy systemowej w takim ujęciu, jak to artykułował skarżący w apelacji,

skoro podstawą wydania zaskarżonej decyzji za okres w niej wskazany nie był

jedynie protokół kontroli ZUS, na który powołuje się wnioskodawca, lecz

zaskarżona decyzja znalazła oparcie w dokumentach znajdujących się w

Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS. Również nie zachodziło

naruszenie przepisów prawa procesowego, zgodnie z art. 227 k.p.c. „przedmiotem

dowodu są fakty mające dla sprawy istotne znaczenie”. Istotnym dla sprawy jest to,

że wnioskodawca prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą był objęty

obowiązkowo ubezpieczeniem społecznym i z tego tytułu ciążyły na nim obowiązki

4

nałożone przepisami ustawy systemowej, o których już wcześniej była mowa. Sąd

mając na uwadze, że zaskarżona decyzja była decyzją ustalająca okres podlegania

ubezpieczeniom społecznym, wynikającym z ustawy, ubezpieczeniom, którym

wnioskodawca podlegał obowiązkowo – uznał, że podnoszona przez

wnioskodawcę kwestia dobrej, czy złej, wiary w stosunku do takiej decyzji nie może

odnieść skutku.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 31 stycznia 2012 r wnioskodawca

wniósł skargę kasacyjną. Powyższy wyrok został zaskarżony w całości na

podstawie naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na

wynik sprawy (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.), a mianowicie:

- art. 382 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.,

poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, bez rozważenia

wszechstronnie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz zebranego

materiału pomimo niewyczerpania wszystkich dostępnych dowodów, co

uniemożliwiło poczynienie dokładniejszych ustaleń, a tym samym doprowadziło do

przyjęcia, że wnioskodawca jest objęty ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi

w okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji;

- art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez

nieustosunkowanie się do wszystkich kwestii podniesionych w apelacji, a tym

samym pominięcie wyjaśnień, dlaczego nie uwzględniono okoliczności

wskazywanej przez wnioskodawcę dotyczącej błędów zaistniałych po stronie

organu rentowego.

W skardze wskazano także naruszenia prawa materialnego - art. 9 ust. 5 (w

brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2008 r.) ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przez jego błędną wykładnię oraz -

przy błędzie organu rentowego - niesłuszne zastosowanie i uznanie, że

wnioskodawca podlega z mocy tej ustawy obowiązkowym ubezpieczeniom

emerytalnemu i rentowym. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i zmianę wyroku sądu pierwszej instancji poprzez uznanie, że

wnioskodawca nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i

5

wypadkowemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresach

wskazanych w zaskarżonej decyzji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 476 § 2 k.p.c., sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych

jest sprawa, w której wniesiono odwołanie od decyzji organu rentowego. Zakres i

przedmiot rozpoznania sądowego wyznacza zatem treść decyzji organu

rentowego. Decyzja zapada po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego,

a w późniejszym postępowaniu, wywołanym odwołaniem do sądu pracy i

ubezpieczeń społecznych, zgodnie z systemem orzekania w sprawach z tego

zakresu, sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji. W sprawie, w której

wniesiono odwołanie od decyzji organu rentowego, przedmiot sporu nie może więc

wykraczać poza treść tej decyzji. W niniejszej sprawie skarżący odwołał się od

decyzji obejmującej go, jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą,

obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, za okres od 1 kwietnia 1999 r. do

31 grudnia 2007 r. Taki przedmiot decyzji wyznaczał też granice sporu w sprawie

sądowej. Chodziło zatem o rozstrzygnięcie, czy spełnione zostały przesłanki do

objęcia wnioskodawcy obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym, w myśl art. 6

ust. 1 pkt 5, art. 13 pkt 4, art. 46, art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998

r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z tytułu prowadzenia pozarolniczej

działalności gospodarczej, w sytuacji, gdy w spornym okresie ubezpieczony utracił

prawo do renty i od tego momentu ubezpieczenie społeczne z tego tytułu nie było

dobrowolne, zgodnie z dyrektywą zawartą w art. 9 ust. 5 (w brzmieniu

obowiązującym przed 1 stycznia 2008 r.) ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych. Zatem podnoszone przez skarżącego argumenty - że organ rentowy,

w żaden sposób nie poinformował wnioskodawcy o tym, iż jego świadczenie (renta)

jest przyznane na określony czas, a także nie zawiadomił - wbrew ciążącemu na

nim zobowiązaniu - o warunkach przywrócenia prawa do świadczenia oraz fakt, że

Sądy obu instancji nie wzięły powyższej okoliczności w ogóle pod uwagę, co

zdaniem wnioskodawcy doprowadziło do przyjęcia, że postępowanie organu

rentowego zostało uznane za prawidłowe, a wnioskodawca został objęty

6

ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi w okresach wskazanych w zaskarżonej

decyzji – w niniejszej sprawie nie mają znaczenia, skoro nie stanowią elementu

stosunku prawnego będącego przedmiotem decyzji ustalającej podleganie

ubezpieczeniom społecznym. Kwestia ta aktualizuje się bowiem dopiero na

późniejszym etapie, czyli w sytuacji, gdy chodzi o wykonanie praw i obowiązków

względem organu rentowego wynikających z prawomocnej decyzji ustalającej

podleganie ubezpieczeniom społecznym, a zatem dopiero, gdy organ rentowy

wyda decyzję wymiarową w przedmiocie nieuiszczonych, za wskazany w niniejszej

decyzji okres, składek z tytułu obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom

społecznym. Sąd rozpoznający odwołanie od takiej decyzji wymierzającej

określone należności składkowe będzie miał obowiązek i uprawnienia do badania

kwestii podnoszonych przez skarżącego, które będą rzutować na ewentualną

odpowiedzialność skarżącego za zaległe składki w okresie od dnia 1 kwietnia

1999 r. do 31 grudnia 2007 r., gdy prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą

i dysponował w tym czasie prawomocną decyzją organu rentowego, ustalającą

jego prawo do renty, a tym samym wywodził z tej okoliczności określone skutki

prawne.

Zgodzić się należy ze skarżącym, że okoliczność niepoinformowania

wnioskodawcy przez organ rentowy o utracie prawa do renty, nie może

powodować dla niego negatywnych skutków, gdyż uchybienia organów

administracji publicznej, nie mogą powodować ujemnych następstw dla obywatela

działającego w dobrej wierze (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października

1994 r. sygn. akt III ARN 46/94, OSNP 1995/5/58). Kwestie wyżej przytoczone

wykraczają jednak poza ramy przedmiotu sporu podanego pod osąd. Wynika z

tego, iż do rozpoznania niniejszej sprawy przy ustaleniu (element

niekwestionowanego stanu faktycznego), że w spornym okresie wnioskodawca nie

legitymował się prawem do renty, nie doszło do naruszenia prawa materialnego -

art. 9 ust. 5 (w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2008 r.) o systemie

ubezpieczeń społecznych, oraz powołanych w skardze przepisów procedury

cywilnej.

Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł jak

w sentencji.