III KK 196/12

Sygn. akt III KK 196/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący)

SSN Józef Dołhy (sprawozdawca)

SSA del. do SN Jacek Błaszczyk

Protokolant Teresa Jarosławska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Bogumiły Drozdowskiej

w sprawie A. P. S.

skazanego z art. 13 § 2 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. z zb. z art. 156 § 3 k.k.w zw. z

art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 14 lutego 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 lutego 2012 r., zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w L.

z dnia 20 października 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi

Apelacyjnemu.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w L., wyrokiem z dnia 20 października 2011 r., uznał

oskarżonego A. P. S. za winnego tego, że w dniu 11 lutego 2003 r. w L., działając w

celu kradzieży pieniędzy, wielokrotnie kopał P. P. w różne części ciała, powodując

w niego szereg obrażeń w obrębie głowy, twarzy oraz jamy brzusznej w postaci

2

wylewu krwawego pod spojówką gałkową oka lewego, rozległego podbiegnięcia

krwawego na twarzy po stronie lewej i w obrębie nosa ze złamaniem kości nosa,

wylewów krwawych w tkance podskórnej głowy i w lewym mięśniu skroniowym,

wylewów krwawych w zakresie mięśni brzucha po stronie lewej, rozległych i

krwawych wylewów krwawych w obrębie krezki jelita cienkiego i w trzustce,

głębokiego pęknięcia nerki lewej z towarzyszącym mu olbrzymim krwiakiem, przy

czym pękniecie nerki stanowiło chorobę realnie zagrażającą życiu, a oskarżony na

skutek ten – przewidując możliwość jego zaistnienia – godził się, jednakże do

zaboru pieniędzy nie doszło, gdyż pokrzywdzony nie posiadał ich przy sobie,

natomiast wskutek znacznej utraty krwi w następstwie pourazowego pęknięcia

lewej nerki nastąpił zgon P. P., co oskarżony mógł przewidzieć, tj. czynu z art. 13 §

1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art.156 § 3 k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.k.

w zw. z art. 11 § 2 k.k., i za to skazując na podstawie powołanych przepisów, na

podstawie art. 156 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył oskarżonemu karę 8

lat pozbawienia wolności.

W apelacji od tego wyroku obrońca oskarżonego podniósł zarzuty obrazy

przepisów postępowania – art. 7, 410, 167, 333, 201, 170 § 1 pkt 3 i 424 § 1 pkt 2

k.p.k. oraz rażącej surowości kary.

Sąd Apelacyjny, wyrokiem z dnia 9 lutego 2012 r., zmienił zaskarżony wyrok

w ten sposób, że przypisane oskarżonemu przestępstwo zakwalifikował z art. 13 §

2 k.k. w zw. z art. 280 §1 k.k. w zb. z art. 156 § 3 k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.k.

w zw. z art. 11 § 2 k.k. i przepisy te przyjął za podstawę jego skazania, zaś w

pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Od powyższego wyroku kasację wniósł obrońca skazanego, zarzucając:

I. Rażące naruszenie prawa materialnego, a to art. 156 § 1 pkt 2 k.k., i art. 4 § 1

k.k. poprzez zaakceptowanie przez Sąd Apelacyjny, w ślad za Sądem

Okręgowym, zastosowania jako podstawy skazania między innymi art. 156 § 3

k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 k.k. w brzmieniu obowiązującym w dacie

orzekania i przyjęciu, że wystarczającym do przypisania sprawstwa

spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu było ustalenie, iż działania

skazanego skutkowały obrażeniami powodującymi chorobę realnie zagrażającą

życiu, w sytuacji gdy do czynów popełnionych przed dniem 9 grudnia 2003 r.

powinna mieć zastosowanie względniejsza dyspozycja przepisu art. 156 § 1 pkt.

2 k.k. która przewidywała, iż jednym ze znamion spowodowania ciężkiego

3

uszczerbku na zdrowiu była „długotrwała choroba realnie zagrażająca życiu", a

nie tylko „choroba realnie zagrażająca życiu".

II. Rażące naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na

treść zapadłego orzeczenia a to:

1. art. 440 k.p.k. i art. 455 k.p.k. poprzez jego niezastosowanie w niniejszej

sprawie w sytuacji, gdy istota błędu jaki został popełniony w czasie orzekania

przed Sądem Okręgowym, a to w zakresie prawidłowości przyjętych znamion

czynu i kwalifikacji prawnej, była tego rodzaju, iż implikowała Sąd Apelacyjny

do zastosowania powołanego przepisu na etapie rozpoznawania apelacji i

uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego jako rażąco

niesprawiedliwego w rozumieniu przepisu art. 440 k.p.k. co nie nastąpiło,

2. art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. poprzez nienależyte rozważenie

zarzutów zawartych w apelacji obrońcy skazanego i w konsekwencji brak

wskazania lub niewystarczające wskazanie powodów dla których zostały one

uznane za niezasadne, w konsekwencji bezpodstawne zaakceptowanie

wadliwej oceny dowodów przeprowadzonej przez Sąd Okręgowy i wadliwych

wniosków, a tym samym przeniesienie istotnych uchybień przepisom procedury

popełnionych przez Sąd Okręgowy do orzeczenia Sądu Apelacyjnego i

uczynienie ich własnymi, co doprowadziło do niezasadnego zaakceptowania

wniosku o winie skazanego w zakresie przypisanego mu czynu, a mianowicie:

a) mało wnikliwe i niewystarczające rozważenie zasadności zarzutu opisanego

w pkt 1.1 apelacji obejmującego zagadnienie obrazy przepisu art. 7 k.p.k. i

zaakceptowanie oparcia orzeczenia na sprzecznych ze sobą zeznaniach M. S.

i M. M., nadto bez należytej oceny motywów złożenia przez tego ostatniego

zeznań w niniejszej sprawie;

b) niewystarczające rozważenie i odniesienie się do zarzutu z pkt 1.4 apelacji,

a obejmującego, w ocenie obrony, bezzasadne oddalenie przez Sąd

Okręgowy wniosku dowodowego o przeprowadzenie konfrontacji pomiędzy

świadkiem D. S. a M. M. na okoliczność wyjaśnienia sprzeczności

zachodzącej pomiędzy zeznaniami obu wskazanych osób, a dotyczących

treści rozmowy której przysłuchiwała się D. S., a w trakcie to której M. M.

podał, iż dokonał pobicia nieznanego mężczyzny.

4

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku

Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I

instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja zasadnie podnosi zarzuty rażącego naruszenia prawa materialnego

– art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. oraz prawa procesowego – art. 440

k.p.k. i art. 455 k.p.k., które to naruszenia w oczywistym stopniu miały istotny wpływ

na treść zaskarżonego wyroku.

Sąd Odwoławczy podzielił w całości ustalenia poczynione przez Sąd

pierwszej instancji w zakresie przypisania winy oskarżonego, wymiaru kary, tym

samym podzielił również co do zasady dokonaną przez Sąd Okręgowy subsumpcję,

a jedynie – stosując art. 455 k.p.k. – przyjął, że działanie oskarżonego w ramach

usiłowania dokonania przestępstwa rozboju winno być ocenione jak usiłowanie

nieudolne w rozumieniu art. 13 § 2 k.k. Poprawiając – w ramach art. 455 k.p.k. –

błędną kwalifikację prawną przypisanego oskarżonemu czynu, nie dostrzegł Sąd

Apelacyjny, że przyjęta w wyroku Sądu Okręgowego kwalifikacja prawna dotknięta

była obrazą przepisu prawa materialnego, to jest art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w związku z

art. 4 § 1 k.k.

Obowiązująca w chwili wyrokowania treść art. 156 § 1 pkt 2 k.k. nadana

została przepisem art. 1 ustawy z dnia 3 października 2003 r. o zmianie ustawy –

Kodeks karny (Dz. U. Nr 199, poz. 1935), który wszedł w życie z dniem 9 grudnia

2003 r. W wyniku tej nowelizacji w sposób zgodny z prawem wprowadzono

przecinek pomiędzy znamionami czynu określonego w art. 156 § 1 pkt 2 k.k., a

dotyczącego spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w postaci choroby

„długotrwałej” i odrębnie „choroby realnie zagrażającej życiu”. Tymczasem do dnia

9 grudnia 2003 r. punkt drugi paragrafu pierwszego art. 156 k.k. typizował jako to

przestępstwo spowodowanie m.in. „długotrwałej choroby realnie zagrażającej życiu”.

Dla przyjęcia zatem w stosunku do czynów popełnionych przed dniem 9 grudnia

2003 r., że wyczerpane zostały znamiona art. 156 § 1 pkt 2 k.k., niezbędne jest

ustalenie, że czyn sprawcy spowodował nie tylko „chorobę realnie zagrażającą

życiu”, ale nadto, że była to choroba „długotrwała”.

Taki stan prawny był konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 7 lipca 2003 r., sygn. SK 38/01 (Dz. U Nr 121, poz. 1142), uznającego za

sprzeczny z Konstytucją pkt 3 obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 13

5

października 1997 r. o sprostowaniu błędów (Dz. U. Nr 128, poz. 840), dotyczącego

sprostowania treści art. 156 § 1 pkt 2 k.k. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że w

okresie od wejścia w życie Kodeksu karnego z 1997 r., a więc od dnia 1 września

1998 r. do dnia 9 grudnia 2003 r., jedną z postaci przestępstwa określonego w art.

156 § 1 pkt 2 k.k. było spowodowanie „długotrwałej choroby realnie zagrażającej

życiu”, a brak któregokolwiek z tych znamion uniemożliwia przyjęcie tej kwalifikacji

(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5 maja 2005 r., sygn. V KK 414/04, OSNKW

2005, z. 9, poz. 80; z dnia 28 maja 2008 r., sygn. IV KK 30/08, R-OSNKW 2008,

poz. 1164).

Kumulatywnie kwalifikowane także z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. przestępstwo

przypisane A. P. S. popełnione zostało w dniu 11 lutego 2003 r. W wyrokowym

opisie czynu wskazano jedynie na to, że „pęknięcie nerki stanowiło chorobę realnie

zagrażającą życiu” pokrzywdzonego, pominięto natomiast znamię „długotrwałości”.

W opinii z dnia 16 kwietnia 2003 r. (k. 59) biegli z zakresu medycyny sądowej

wskazali, że skutki pęknięcia nerki, zanim doprowadziły do zgonu, spowodowały

wystąpienie „choroby realnie zagrażającej życiu w rozumieniu art. 156 k.k.”,

natomiast nie wypowiedzieli się co do znamienia „długotrwałości”.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że przypisany A. S. czyn nie

wyczerpał wszystkich niezbędnych znamion art. 156 § 1 pkt 2 k.k. Zasadnie zatem

obrońca podniósł w kasacji zarzut rażącego naruszenia tego przepisu oraz przepisu

art. 4 § 1 k.k., a także art. 455 k.p.k. Istotny wpływ tych naruszeń na treść

zaskarżonego wyroku jej oczywisty, co rodzi konieczność uchylenia zaskarżonego

wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym Sądowi Apelacyjnemu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd odwoławczy (uwzględniając zakaz

z art. 443 k.p.k.) rozważy, czy czyn przypisany oskarżonemu w ramach

kumulatywnej kwalifikacji wyczerpuje znamiona innego przestępstwa, a

mianowicie określonego w art. 157 § 1 k.k., czy też w grę może wchodzić

subsumpcja czynu pod inne jego znamiona ustawowe, niż wskazane w wyroku

sądu pierwszej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2006 r., sygn.

V KK 499/05, OSNKW 2006, z. 10, poz. 94). Przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.k. jako

ciężki uszczerbek na zdrowiu traktuje sprowadzenie „innego ciężkiego kalectwa”.

W orzecznictwie przyjmuje się, że zniesienie czynności jednego z narządów

parzystych (jąder, oczu, nerek, płuc, uszu) stanowi „inne ciężkie kalectwo”,

6

ponieważ każdy z nich jest ważnym dla życia narzędziem o samodzielnej wysoce

wyspecjalizowanej czynności (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 listopada

1973 r., sygn. IV KR 340/73, OSNPG 1974, nr 3-4, poz. 42; z dnia 28 marca 1979 r.,

sygn. V KRN 16/79, OSNKW 1979, z. 10, poz. 107).

W obu wypadkach dopuszczalne jest dokonanie ewentualnej zmiany ustaleń

faktycznych, gdyż nie będą to ustalenia na niekorzyść oskarżonego.