II KK 22/13

Sygn. akt II KK 22/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gierszon

SSN Roman Sądej (sprawozdawca)

Protokolant Anna Janczak

po rozpoznaniu na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,

w dniu 19 lutego 2013 r.,

w sprawie A. W.

skazanego z art. 209 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego,

od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w S.

z dnia 12 stycznia 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu w S.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 12 stycznia 2012r., wydanym w

trybie art. 387 § 2 k.p.k., A. W. został uznany za winnego tego, że: „w okresie od 1

maja 1981r. do czerwca 2009r. w S. uporczywie uchylał się od wykonania

ciążącego na nim z mocy ustawy obowiązku opieki poprzez niełożenie na

utrzymanie: syna P. W. w okresie od 1 maja 1981r. do kwietnia 2002r. i syna A. W.

2009r., narażając wymienionych na niemożność zaspokojenia podstawowych

potrzeb życiowych, przy czym czynu tego dopuścił się po odbyciu co najmniej 6

miesięcy kary pozbawienia wolności orzeczonej za przestępstwo umyślne”. Tak

opisany czyn został zakwalifikowany z art. 209 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i na

podstawie pierwszego z tych przepisów wymierzono oskarżonemu karę roku i 6

miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres

próby 3 lat.

Wyrok ten, bez zaskarżenia, uprawomocnił się w dniu 20 stycznia 2012r., a

jego uzasadnienie sporządzone nie zostało.

Kasację od powyższego wyroku, na korzyść skazanego, wniósł Prokurator

Generalny. Podniósł w niej dwa zarzuty rażącego i mającego istotny wpływ na treść

wyroku naruszenia prawa procesowego:

1. art. 387 § 2 k.p.k., polegającego na uwzględnieniu przez Sąd wniosku

oskarżonego o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia

postępowania dowodowego, mimo istnienia szeregu istotnych wątpliwości co

do okoliczności mających znaczenie dla odpowiedzialności karnej

oskarżonego, co wyłączało dopuszczalność tego trybu postępowania, w

wyniku czego doszło do wadliwego przypisania A. W. popełnienia występku z

art. 209 § 1 k.k. w warunkach art. 64 § 1 k.k., jak i niesłusznego skazania za

uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego w okresach obejmujących

efektywne wykonywanie kary pozbawienia wolności oraz skuteczną egzekucję

należności alimentacyjnych;

2. art. 413 § 1 pkt 4 k.p.k., polegającego na błędnym przytoczeniu w

wyroku opisu czynu zarzuconego aktem oskarżenia i w konsekwencji uznaniu

A. W. za winnego popełnienia czynu z art. 209 § 1 k.k. i uchylaniu się od

obowiązku alimentacyjnego na rzecz synów P. i A. W., zamiast na rzecz

synów D. i A. W.

3

Podnosząc te zarzuty Prokurator Generalny wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w S. do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego była zasadna w stopniu oczywistym,

uzasadniającym jej uwzględnienie w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Przepis art. 387 § 2 k.p.k. zawiera jednoznaczny warunek, że uwzględnienie

wniosku oskarżonego o wydanie wyroku skazującego może nastąpić jedynie

wówczas, „gdy okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości”.

Wprawdzie jest to przepis zmierzający do uproszczenia i usprawnienia procesu

karnego, ale przecież nie zwalnia to sądu od obowiązków należytej kontroli

zgromadzonego materiału dowodowego i realizacji celów postępowania karnego

określonych w art. 2 k.p.k.

Sam opis czynu zarzuconego oskarżonemu w akcie oskarżenia – zresztą

błędnie i niestarannie przytoczony w części wstępnej wyroku, o czym poniżej – już

prima facie obligował do rozważnej jego analizy i oceny. Skoro bowiem okres

zarzuconej uporczywej niealimentacji obejmował 28 lat, a z akt sprawy wiadomo

było, że: w tym czasie oskarżony odbywał kary pozbawienia wolności (wszak zarzut

dotyczył też działania w warunkach art. 64 § 1 k.k., też zresztą nieopisanych); z

informacji komornika wynikało, iż oskarżony dokonywał wpłat związanych z

obowiązkiem alimentacyjnym (k. 19-22), a była żona A. W. wprost w zeznaniach

stwierdziła, że „do 1993r. przekazywał jej zarobione pieniądze na utrzymanie domu”

(k.76v), to przyjęcie przez Sąd Rejonowy, że okoliczności popełnienia przestępstwa

nie budzą wątpliwości – w oczywisty sposób naruszało dyspozycję art. 387 § 2

k.p.k. Wątpliwości te dotyczyły zarówno zarzuconego okresu niealimentacji,

odpowiadania w warunkach powrotu do przestępstwa, a w końcu także innych

prowadzonych w tym zakresie postępowań karnych, o których mówiła A. W. (k.76v)

i które były odrębnie prowadzone (k. 1 i k. 65). Dowody, z których wątpliwości te, w

kontekście zarzutu zawartego w akcie oskarżenia, ewidentnie wynikały, Sąd a quo

ujawnił na rozprawie (k.150), jednak bez żadnej refleksji zaakceptował ten zarzut i

w takim też zakresie przypisał winę A. W. Uznał, że oskarżony dopuścił się jednego

przestępstwa trwającego 28 lat, bez rozważenia możliwości przerwania jego biegu

poprzez wywiązywanie się w pewnych okresach z obowiązku alimentacyjnego czy

też w związku z pobytami oskarżonego w zakładach karnych.

4

Nadto, elementem dyskwalifikującym zaskarżony wyrok był też fakt, że ujęty

w nim opis czynu w istotnym stopniu odbiegał od opisu zawartego w akcie

oskarżenia. W nim bowiem zarzucono uporczywe uchylanie się od obowiązku

alimentacyjnego wobec synów D. i A. W., a Sąd Rejonowy przyjął, że czyn dotyczył

synów P. i A. W., pomijając wobec tego ostatniego także wskazany w akcie

oskarżenia okres niealimentacji. Przyjęcie, że oskarżony dopuścił się występku z

art. 209 § 1 k.k. wobec syna P. w okresie od 1981r., gdy ten urodził się w 1994r.

(k.18), nie wymaga dalszego komentarza. Co więcej, właśnie w odniesieniu do

zarzutu niealimentacji P. W. toczyło się odrębne postępowanie (k.65 i k.1), a z akt

niniejszej sprawy nie wynika w jaki sposób zostało zakończone.

W tym stanie rzeczy pozostaje stwierdzić, że przypisując oskarżonemu

popełnienie przestępstwa w sposób opisany w zaskarżonym wyroku, Sąd

Rejonowy rażąco naruszył również art. 413 § 1 pkt 4 k.p.k., co w pełni zasadnie

podniesiono w drugim zarzucie kasacji Prokuratora Generalnego.

Podniesione w kasacji naruszenia prawa procesowego miały niewątpliwie

charakter rażący i mogły mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku.

Spełnione zostały zatem przesłanki określone w art. 523 § 1 k.p.k., co implikowało

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania.

W jego toku konieczne będzie rzetelne zapoznanie się i analiza

zgromadzonego materiału dowodowego, z uwzględnieniem przedstawionych

powyżej uwag, uzupełnienie tego materiału o dowody pozwalające na ustalenie czy

przeciwko oskarżonemu toczyły się inne postępowania związane z zarzutem

przedstawionym w tej sprawie, rozważenie – w kontekście zarzucanego okresu

niealimentacji – zasadności przyjęcia warunków z art. 64 § 1 k.k., ze wskazaniem

orzeczenia dającego podstawę do zastosowania tego przepisu. Sądowi pierwszej

instancji pozostawić należy decyzję co do zakresu przeprowadzenia w sposób

bezpośredni postępowania dowodowego. Sąd ten nie może jednocześnie pominąć,

że uchylenie zaskarżonego wyroku nastąpiło w wyniku uwzględnienia kasacji

wniesionej na korzyść A. W. (art. 443 k.p.k.) oraz regulacji przewidzianej w art. 538

§ 3 k.p.k.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak w części

dyspozytywnej wyroku.

5