I CSK 480/12

Sygn. akt I CSK 480/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Iwona Koper

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Wspólnoty Mieszkaniowej P. w W.

przeciwko S. W. i M. W.

o nakazanie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 21 lutego 2013 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego S. W.

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 16 czerwca 2011 r.,

I. oddala skargę kasacyjną i wniosek o przyznanie kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu S. W.

z urzędu w postępowaniu kasacyjnym;

II. zasądza od pozwanego S. W. na rzecz strony powodowej

3.600 (trzy tysiące sześćset) zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Apelacyjny wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił apelację

pozwanego S. W. od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 31 marca 2010 r.,

uwzględniającego żądanie powodowej Wspólnoty Mieszkaniowej P. w W.

sprzedaży w drodze licytacji lokalu mieszkalnego nr 10 przy ul. P. […] w W.,

stanowiącego współwłasność pozwanych S. W. i M. W. wraz z prawami

związanymi z własnością lokalu.

Sąd Okręgowy ustalił, że sporny lokal stanowi współwłasność pozwanych

z tytułu dziedziczenia po rodzicach. W lokalu zamieszkuje pozwany S. W. wraz z

żoną i trojgiem dorosłych dzieci. Pozwany M. W. nie jest zainteresowany tym

lokalem i z tego względu uznał powództwo. S. W. od 2004 r. nie uiszcza żadnych

opłat za lokal i zaległości z tego tytułu, na dzień wytoczenia powództwa, zamknęły

się kwotą ok. 35 000 zł. Sytuacja rodzinna i finansowa S. W. pozwala na

ponoszenie tych opłat; odmawiając ich ponoszenia pozwany manifestuje

niezadowolenia ze stanu technicznego lokalu oraz z pracy zarządu powodowej

Wspólnoty. W dniu 30 marca 2009 r. powódka podjęła uchwałę zobowiązująca

zarząd do wytoczenia powództwa przeciwko pozwanym o zezwolenie na sprzedaż

lokalu w drodze licytacji na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego

o egzekucji z nieruchomości.

Oceniając tak ustalony stan faktyczny, Sąd Okręgowy uznał, że powództwo

- w świetle art. 16 ust. 1 i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 19 czerwca 1994 r.

o własności lokali (tekst. jedn.: Dz. U. z 2000 Nr 80, poz. 903 ze zm., dalej: „u.w.l.”)

- zasługuje na uwzględnienie, gdyż pozwany przez 6 lat, bez uzasadnionej

przyczyny, nie ponosił żadnych kosztów utrzymania rzeczy wspólnej, które ponosili

za niego pozostali członkowie Wspólnoty.

Sąd Apelacyjny, podzielając w całej rozciągłości powyższą ocenę, wskazał,

że aktualny stan zadłużenia pozwanego przekroczył już kwotę 43 000,- zł.

W skardze kasacyjnej, pozwany S. W. – w ramach pierwszej podstawy

kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) - zarzucił:

- błędną wykładnię art. 16 ust. 1 u.o.w.l. przez przyjęcie, że strona powodowa

znajduje się w krytycznym położeniu na skutek zachowania pozwanego,

który nie ponosi należnych opłat na rzecz wspólnoty oraz

3

- niewłaściwe zastosowanie art. 16 u.o.w.l. w związku z art. 5 k.c. („wyrok nie

zawiera ustaleń odnoszących się do przesłanek art. 5 k.c.”).

Drugą podstawę kasacyjną (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) skarżący wypełnił

zarzutami naruszenia:

- art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 382 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. przez

niedokonanie własnych ustaleń faktycznych przez Sąd Apelacyjny oraz brak

wskazania oparcia się na ustaleniach faktycznych poczynionych przez Sąd

Okręgowy, co w konsekwencji doprowadziło do braku kontroli orzeczenia

Sądu Okręgowego od strony prawa materialnego oraz braku kontroli

zebranego materiału dowodowego, co doprowadziło do sprzeczności ustaleń

sądu pierwszej instancji z treścią zebranego materiału dowodowego;

- art. 382 k.p.c. w związku z art. 325 k.p.c. i art. 4241a

§ 2 k.p.c. przez

niedokonanie zmiany w błędnym orzeczeniu sądu pierwszej instancji, który

orzekł o licytacji lokalu nie wskazując, jaki rodzaj licytacji będzie miał

zastosowanie.

Powołując się na tak ujęte podstawy kasacyjne, skarżący wniósł o uchylenie

wyroku Sądu Apelacyjnego w części oddalającej powództwo (pkt I) i obciążającej

go kosztami procesu za drugą instancję (pkt II) oraz poprzedzającego to orzeczenie

wyroku Sądu Okręgowego z dnia 31 marca 2010 r. w całości i przekazania sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie uchylenie

zaskarżonego wyroku i wydanie orzeczenia oddalającego powództwo oraz

zasądzenie na jego rzecz od powódki kosztów procesu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów podniesionych w ramach

drugiej podstawy kasacyjnej(art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.), należy stwierdzić, że nie

mogły one wywrzeć zamierzonego skutku.

Skarżący wskazał na naruszenie art. 378 § 1 w związku z art. 382 i art. 233

§ 1 k.p.c. wskutek pominięcia przez Sąd Apelacyjny okoliczności, iż strona

4

powodowa, w następstwie nagannego zachowania pozwanego, nie znalazła się

w krytycznym położeniu, zagrażającym jej funkcjonowaniu. Według skarżącego, do

naruszenia wymienionych przepisów doszło również w wyniku nierozważenie

zasadności powództwa w płaszczyźnie art. 5 k.c. Nietrudno zauważyć, że tak

skonstruowany zarzut w istocie odnosi się do wykładni art. 16 ust. 1 u.w.l. oraz

potrzeby zastosowania w konkretnym stanie faktycznym klauzuli generalnej

przewidzianej w art. 5 k.c., a więc kwestii nie podlegających kontroli kasacyjnej

w ramach podstawy przewidzianej art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.

Za chybiony należy uznać zarzut naruszenia 382 k.p.c. w związku z art. 325

k.p.c. i art. 4241a

§ 2 k.p.c., którego trafności skarżący upatrywał w niewskazaniu

przez Sąd pierwszej instancji w sentencji wyroku rodzaju licytacji, jaki będzie miał

zastosowanie do nakazanej sprzedaży lokalu i niedokonaniu przez Sąd Apelacyjny

stosownej korekty tego orzeczenia. Powołane przez skarżącego przepisy art. 382

i art. 4241a

§ 2 k.p.c. nie stanowią właściwej podstawy prawnej podniesionego

zarzutu, gdyż nie odnoszą się do kwestii prawidłowego sformułowania

rozstrzygnięcia uwzględniającego żądanie przewidziane w art. 16 ust. 1 u.w.l. oraz

jego korygowania przez sąd drugiej instancji.

Zgodnie z art. 325 k.p.c., sentencja wyroku powinna zawierać m.in. dokładne

określenie przedmiotu sprawy oraz rozstrzygnięcie o żądaniach stron. Artykuł 16

ust. 1 u.w.l. in fine istotnie wskazuje, że przewidziana w nim sprzedaż lokalu

odbywa się w drodze licytacji na podstawie przepisów Kodeksu postepowania

cywilnego o egzekucji z nieruchomości. Z pewnością zamieszczenie takiego

wskazania w sentencji wyroku uwzgledniającego powództwo na podstawie

powyższego przepisu odpowiada w pełni postulatowi jasności i jednoznaczności

rozstrzygnięcia o zgłoszonym żądaniu (art. 325 k.p.c.). Nie oznacza to jednak,

że brak takiego wyraźnego doprecyzowania nasuwa - niejako automatycznie -

wątpliwości co do treści rozstrzygnięcia i uniemożliwia jego wykonanie.

Z kwestionowanej przez skarżącego sentencji wyroku wynika w sposób

dostateczny, że zawarte w niej rozstrzygniecie odnosi się do żądania sprzedaży

lokalu według reguł określonych w art. 16 ust. 1 u.w.l. Sam skarżący nie wskazuje

na możliwość odmiennego rozumienia treści tego orzeczenia i uznania, że zezwala

ono na sprzedaż lokalu w drodze innej licytacji niż przewidziana w przepisach

5

Kodeksu postepowania cywilnego, regulujących egzekucję z nieruchomości.

Gdyby nawet w tym zakresie istotnie wyłoniły się jakieś wątpliwości, to ich

usunięcia może nastąpić w drodze wykładni wyroku na podstawie art. 352 k.p.c.

(zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

20 września 1988 r., III CZP 37/88, mającej moc zasady prawnej, OSNCP 1989,

nr 3, poz. 40).

Bezzasadne okazały się również zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Żądanie powódki zostało prawidłowo ocenione przez pryzmat art. 16 ust. 1

u.w.l. Przepis ten przewiduje sankcję przeciwko właścicielowi lokalu, który

nie realizuje swoich obowiązków względem wspólnoty mieszkaniowej, m.in. przez

długotrwałe zaleganie z zapłatą należnych opłat. Sankcją tą jest przymusowa

sprzedaż lokalu w drodze licytacji na podstawie przepisów Kodeksu postępowania

cywilnego o egzekucji z nieruchomości. Z treści art. 16 ust. 1 u.w.l. wynika,

że przesłanka długotrwałego zalegania z zapłatą należnych opłat, stanowi

samodzielną i wystarczającą podstawę żądania przymusowej sprzedaży lokalu.

W doktrynie i w orzecznictwie zgodnie wskazuje się, że uprawnienie

przyznane w art. 16 ust. 1 u.w.l. jest przykładem najdalej idącej ingerencji

wspólnoty mieszkaniowej w prawo własności lokalu (zob. wyrok SN z dnia

16 czerwca 2009 r., V CSK 442/08, niepubl.). Podkreśla się, że powinno to skłaniać

wspólnotę mieszkaniową do korzystania z tego środka ochrony w ostateczności,

gdy perswazje i łagodniejsze środki prawne nie odnoszą pożądanego skutku.

Ochrona interesów majątkowych oraz innych praw członków wspólnoty

może jednak usprawiedliwiać eliminowanie z jej grona nielojalnych i uciążliwych

właścicieli lokali.

Z przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku wiążących ustaleń

faktycznych wynika, że pozwany - wbrew obowiązkowi przewidzianemu w art. 13

ust. 1 i art. 15 ust. 1 u.w.l. - długotrwale (od 2004 r.) i bez usprawiedliwionej

przyczyny nie ponosi, choćby w części, kosztów utrzymania własnego lokalu i nie

uiszcza zaliczek na koszty zarządu. Pozwany ignoruje ten obowiązek mimo

istnienia obiektywnych możliwości pozwalających na jego realizację. Nawet ryzyko

uwzględnienia powództwa w niniejszej sprawie nie wpłynęło na zachowanie

6

pozwanego, czego dowodem jest wzrost zadłużenia wobec wspólnoty do kwoty

43.000 zł. Takie zachowanie pozwanego - jak trafnie oceniły to Sądy obu instancji -

nie tylko zagraża interesom majątkowym wspólnoty, ale w sposób ewidentny

interesy te narusza, gdyż koszty utrzymania części wspólnych nieruchomości

pokrywają pozostali członkowie wspólnoty.

Skarżący, zarzucając Sądowi Apelacyjnemu niezastosowanie art. 5 k.c., nie

wskazał okoliczności przemawiających za uznaniem, że zrealizowanie przez stronę

powodową uprawnienia z art. 16 ust. 1 u.w.l. stanowi nadużycie prawa

podmiotowego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwrócono uwagę, że prawo cywilne

służy ochronie praw podmiotowych, a zatem wszelkie rozstrzygnięcia prowadzące

do redukcji bądź unicestwienia tych praw wymagają z jednej strony ostrożności,

a z drugiej bardzo wnikliwego rozważenia wszystkich aspektów konkretnego

wypadku (zob. wyrok z dnia 22 listopada 1994 r., II CRN 127/94, niepubl.).

Odmowa udzielenia ochrony może być zatem uzasadniona zaistnieniem

okoliczności wyjątkowych, rażących i nieakceptowanych ze względów

aksjologicznych, ewentualnie teleologicznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 24 kwietnia 1997 r., II CKN 118/97, OSP 1998, z. 1, poz. 3). W sprawie

niniejszej okoliczności takie nie wystąpiły, skoro - jak ustalono - pozwany

uporczywie uchyla się od obowiązku ponoszenia należnych od niego opłat.

W tej sytuacji odmowa udzielenia powódce ochrony utwierdziłaby go w przekonaniu

o słuszności takiego postępowania, co - z punktu widzenia jedynie art. 5 k.c. - jest

nie do zaakceptowania.

Za oczywiście bezzasadny należy uznać wreszcie zarzut błędnej wykładni

art. 16 ust. 1 u.w.l., polegającej - według skarżącego - na uznaniu, że „strona

powodowa znajduje się w krytycznym położeniu na skutek zachowania pozwanego,

który nie ponosi należnych opłat na rzecz wspólnoty”. Sąd Apelacyjny wcale nie

stwierdził, że nieregulowanie należności obciążających pozwanego doprowadziło

powodową wspólnotę mieszkaniową do stanu krytycznego. Przede wszystkim

jednak stan taki, wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącego, nie stanowi

7

przesłanki warunkującej uwzględnienie żądania przymusowej sprzedaży lokalu

nielojalnego członka wspólnoty, przewidzianego w art. 16 ust. 1 u.w.l.

Wobec braku uzasadnionych podstaw, skargę kasacyjną należało oddalić

na podstawie art. 39814

k.p.c. Oddaleniu podlegał także wniosek pełnomocnika

pozwanego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

pozwanemu z urzędu, gdyż - wbrew wymaganiu przewidzianemu w § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat

za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348

ze zm.) - nie zamieszczono w nim oświadczenia, że opłaty nie zostały zapłacone

w całości lub w części.

O pozostałych kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie

do art. 98 § 1 i 3 oraz art. 99 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.