II UK 198/12

Sygn. akt II UK 198/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSA Magdalena Tymińska (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Spółdzielni Mieszkaniowej w Z.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Z.

z udziałem zainteresowanej D. L.

o zwrot składek,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 lutego 2013 r.,

skargi kasacyjnej zainteresowanej D. L. od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 25

stycznia 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P. oddalił odwołanie Spółdzielni Mieszkaniowej w Z.

2

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 29 marca 2010 r.

odmawiającej temu płatnikowi zwrotu składek na ubezpieczenia emerytalne i

rentowe za ubezpieczoną D. L. za okres od 1 lipca 2005 r. do 31 grudnia 2009 r., w

łącznej kwocie 49.115,20 zł.

Sąd Okręgowy ustalił, że D. L. była zatrudniona jako radca prawny w

Spółdzielni Mieszkaniowej w Z. od 1 stycznia 1999 r. do 30 czerwca 2005 r. (do

nabycia prawa do emerytury). W czasie zatrudnienia ubezpieczona otrzymywała

wynagrodzenie za pracę oraz dodatkowe wynagrodzenia za zastępstwa procesowe

w oparciu o przepisy ustawy o radcach prawnych. Przychody uzyskiwane przez

wnioskodawczynię w czasie zatrudnienia w latach 1999-2005 przekraczały roczną

podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, o czym

każdorazowo Zakład Ubezpieczeń Społecznych informował płatnika składek i

zobowiązywał do korygowania dokumentów rozliczeniowych w tym zakresie. Od 1

lipca 2005 r. do 31 grudnia 2009 r. D. L. wypłacano sukcesywnie dalsze należności

z tytułu zastępstwa procesowego. Roczną podstawę wymiaru składek na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe w latach 2005-2009 odpowiadającą

trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce

narodowej na dany rok kalendarzowy, określonego w ustawie budżetowej,

stanowiły kwoty: 72.690 zł w 2005 r., 73.560 zł w 2006 r., 78.480 zł w 2007 r.,

85.290 zł w 2008 r., 95.790 zł w 2009 r. W 2005 r. przychód D. L. przekroczył kwotę

graniczną dla podstawy wymiaru składki za ten rok w miesiącu lipcu i od

wynagrodzeń wypłaconych jej po tym terminie nie odprowadzono składek na

ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W latach 2006–2009 przychody D. L. nie

przekroczyły górnej granicy podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie

emerytalne i rentowe za dany rok, a zatem odprowadzono składki emerytalne i

rentowe oraz zdrowotne od wszystkich osiągniętych przez nią przychodów, które

wyniosły: w 2006 r. - 47.872 zł, w 2007 r. - 53.464,29 zł, w 2008 r. - 19.760,80 zł. W

2009 r. przychód D. L. również nie przekroczył górnej granicy podstawy wymiaru

składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za ten rok, a zatem odprowadzono

składki emerytalne i rentowe oraz zdrowotne od wszystkich osiągniętych przez nią

przychodów. D. L. wystąpiła do organu rentowego o zwrot na jej rzecz kwoty 5.373

zł wpłaconej do ZUS przez płatnika Spółdzielnię Mieszkaniową tytułem składek na

3

ubezpieczenia społeczne za okres od lipca 2005 r. do maja 2006 r., a nadto o

zaprzestanie pobierania dalszych składek na ubezpieczenia społeczne od wypłat

stanowiących podstawę ich wymiaru. Decyzją z dnia 21 sierpnia 2006 r. Zakład

Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił ubezpieczonej zwrotu w/w kwoty i

zaprzestania pobierania dalszych składek. Sąd Okręgowy w Z. wyrokiem z dnia 23

maja 2007 r. odwołanie ubezpieczonej do powyższej decyzji oddalił, a jej wniosek o

zaliczenie okresu pobierania składek od dnia 1 lipca 2005 r. do podstawy wymiaru

emerytury oraz zwrot nadpłaty składek na ubezpieczenia społeczne za 2006 r.

przekazał organowi rentowemu do rozpoznania. Wskutek apelacji ubezpieczonej

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 14 maja 2008 r.(III Aua 735/07) uchylił zaskarżony

wyrok, zniósł postępowanie i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Z. do

ponownego rozpoznania, wskazując, że w sprawie w charakterze

zainteresowanego powinien występować płatnik składek Spółdzielnie

Mieszkaniowa. Decyzją z dnia 3 kwietnia 2008 r. organ rentowy odmówił

ubezpieczonej uwzględnienia do stażu pracy okresu po ustaniu zatrudnienia od

2005 r. do 2007 r., gdyż okres ten nie jest okresem składkowym, ani

nieskładkowym w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Sprawę z

odwołania D. L. od w/w decyzji (sygn. IX U 1241/08) połączono do wspólnego

rozpoznania z toczącą się po uchyleniu wyroku z dnia 23 maja 2007 r. przez Sąd

Apelacyjny, sprawą z odwołania od decyzji z dnia 21 sierpnia 2006 r. (sygn. akt IX

U 997/08). Sąd Okręgowy w sprawie akt IX U 997/08 wyrokiem zmienił decyzję z

dnia 3 kwietnia 2008 r., doliczając D. L. okres opłacania składek na ubezpieczenie

społeczne po dniu 1 lipca 2005 r. z tytułu wynagrodzeń dodatkowych uzyskanych

przez nią w związku z wykonywaniem zawodu radcy prawnego przed przejściem na

emeryturę, do okresów składkowych (pkt 1) oraz oddalił jej odwołanie od decyzji z

dnia 21 sierpnia 2006 r. (pkt 2). Wyrokiem z dnia 12 listopada 2009 r. (III AUa

764/09) Sąd Apelacyjny, uwzględniając apelację organu rentowego, zmienił

zaskarżony wyrok w punkcie 1 i oddalił odwołanie. Sąd Apelacyjny podzielił

stanowisko organu rentowego, że pracodawca był obowiązany opłacać składki na

ubezpieczenia społeczne z tytułu wynagrodzeń wypłacanych po ustaniu stosunku

pracy a wypracowanych w trakcie jego wykonywania. Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej ubezpieczonej od powyższego wyroku.

4

Spółdzielnia Mieszkaniowa w Z. złożyła w dniu 25 lutego 2010 r. do Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych wniosek o zwrot, jej zdaniem, nienależnie opłaconych

składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od wynagrodzenia D. L. za okres

od 1 lipca 2005 r. do 31 grudnia 2009 r., w łącznej wysokości 49.115,20 zł. Decyzją

z dnia 29 marca 2010 r. organ rentowy odmówił płatnikowi zwrotu dochodzonych

składek. Decyzja ta stanowi przedmiot rozpoznania w niniejszej sprawie.

Sąd Okręgowy w P. uznał, że w świetle przepisów ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczególnych zasad i trybu

postępowania w sprawach rozliczania składek wypłaconych zasiłków z

ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i

wychowawczych oraz kolejności zaliczania wpłat składek na poszczególne

fundusze, odwołanie jest bezzasadne. Biorąc pod uwagę roczne podstawy wymiaru

składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w latach 2005-2009, Sąd

Okręgowy wskazał, że płatnik prawidłowo naliczał i odprowadzał składki na

ubezpieczenia społeczne od uzyskiwanych przez zainteresowaną przychodów.

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 25

stycznia 2012 r. oddalił apelację zarówno Spółdzielni Mieszkaniowej w Z., jak i

apelację zainteresowanej D. L., uznając je za bezzasadne. Sąd Apelacyjny

podkreślił, że nie rozważył części zarzutów apelacji D. L., które sprowadzają się do

kwestionowania niezaliczenia jej okresów opłacenia składek po ustaniu stosunku

pracy do okresu podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, gdyż

pozostawało to poza przedmiotem sporu. Ponadto kwestia ta została rozstrzygnięta

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w sprawie sygn. akt III AUa 764/09.

Zgodnie z art. 18 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30

grudnia 1998 r. w sprawie szczególnych zasad i trybu postępowania w sprawach

rozliczania składek wypłaconych zasiłków z ubezpieczeń chorobowego i

wypadkowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz

kolejności zaliczania wpłat składek na poszczególne fundusze, podstawę składek

na ubezpieczenia społeczne stanowi przychód w rozumieniu ustawy o podatku

dochodowym od osób fizycznych, osiągany przez pracownika u pracodawcy z

5

tytułu zatrudnienia, a to powoduje następnie konieczność składania przez płatnika

składek miesięcznych raportów o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia

społeczne. Sąd pierwszej instancji trafnie zbadał przesłankę ograniczenia

wysokości rocznej podstawy wymiaru. Wyłącznie w 2005 r. zastosowanie miało

ograniczenie roczne podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, a w

kolejnych latach 2006-2009, składki należne były od całości przychodu uzyskanego

przez zainteresowaną z tytułu umowy o pracę. Sąd Apelacyjny podkreślił, że koszty

zastępstwa procesowego wypłacane zainteresowanej przez jej pracodawcę, były

niewątpliwie pochodną stosunku pracy wcześniej łączącego strony. Z art. 224

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych jednoznacznie wynika, że koszty

zastępstwa procesowego w sprawach prowadzonych po udzieleniu

pełnomocnictwa przez pracodawcę, są częścią wynagrodzenia za pracę. Wobec

powyższego, wynagrodzenie zainteresowanej, pomimo iż jego wypłata nastąpiła po

ustaniu stosunku pracy, stanowiło podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia

społeczne i płatnik prawidłowo odprowadził od nich składki. Z tych względów, Sąd

Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił obie apelacje.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła skargą kasacyjną w całości

zainteresowana D. L. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa

materialnego: 1) art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych przez przyjęcie, że w świetle powołanego przepisu

składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe winny być naliczane i

odprowadzane od wynagrodzeń z tytułu kosztów zastępstwa procesowego nawet

wówczas, jeżeli to wynagrodzenie stanowiące przychód w rozumieniu ustawy z

dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych wypłacane jest

osobie nie będącej pracownikiem i nie pozostającej w stosunku zatrudnienia z

podmiotem dokonującym wypłaty; 2) art. 2 k.p. przez przyjęcie, że emeryt - osoba

nie pozostająca w stosunku pracy jest pracownikiem i z tytułu zatrudnienia

naliczane i odprowadzane powinny być składki na ubezpieczenie emerytalne i

rentowe od wynagrodzeń z tytułu kosztów zastępstwa faktycznie wypłacanych po

ustaniu stosunku pracy; 3) § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z

dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy

wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowej przez przyjęcie, że dla

6

potrzeb naliczania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zainteresowana

- po 30 czerwca 2005 r., kiedy to faktycznie stosunek pracy w Spółdzielni

Mieszkaniowej ustał, pozostawała w zatrudnieniu w ramach stosunku pracy; 4) art.

6 ust. 1 pkt 1 i 2 i art. 4 pkt 5 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 5 tej ustawy, przez błędne

przyjęcia, iż okres, w którym Spółdzielnia Mieszkaniowa opłacał składki na

ubezpieczenie społeczne i rentowe z tytułu dodatkowego wynagrodzenia

zainteresowanej z tytułu kosztów zastępstwa procesowego po uzyskaniu przez nią

prawa do emerytury, nie jest okresem składkowym i nie może być uwzględniony

przy obliczeniu stażu pracy, podczas gdy z treści wskazanych przepisów wynika

wprost, iż okres opłacania składek jest okresem składkowym - i dalej przez błędne

przyjęcie, że płatnik winien odprowadzać składki na ubezpieczenie emerytalne i

rentowe zainteresowanej z tytułu dodatkowego wynagrodzenia z tytułu kosztów

zastępstwa także po ustaniu stosunku pracy, podczas gdy nie podlegała ona

żadnemu ubezpieczeniu ani obowiązkowemu ani dobrowolnemu; 5) oparcie się

przy wydawaniu wyroku na przepisie § 3 ust. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczególnych zasad i trybu postępowania w

sprawach rozliczania składek, wypłaconych zasiłków z ubezpieczeń chorobowego i

wypadkowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz

kolejności zaliczania wypłat składek na poszczególne fundusze, podczas gdy

rozporządzenie to weszło w życie 1 stycznia 1999 r. a zostało uchylone 22 maja

2008 r. Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie i zmianę zaskarżonego

wyroku i nakazanie zwrotu nienależnie pobranych składek na ubezpieczenie

emerytalne i rentowe płatnikowi Spółdzielni Mieszkaniowej w Z., lub o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a

także o zasądzenie na rzecz zainteresowanej kosztów postępowania wg norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona.

7

Przede wszystkim należy podkreślić, że w sprawie z zakresu ubezpieczeń

społecznych zakres rozpoznania i rozstrzygnięcia Sądu wyznacza przedmiot

zaskarżonej decyzji oraz odwołanie od niej, które nie może jednak wykraczać poza

zakres decyzji. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 marca 2010 r. odmawiająca płatnikowi składek

Spółdzielni Mieszkaniowej w Z. zwrotu składek opłaconych w okresie od 1 lipca

2005 r. do 31 grudnia 2009 r. na ubezpieczenia społeczne: emerytalne i rentowe D.

L. Niesporne w sprawie jest, że składki, których zwrotu domaga się Spółdzielnia,

zostały obliczone i opłacone od dodatkowych wynagrodzeń określonych w art. 224

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2002 r. Nr

123, poz. 1059 ze zm.) wypłaconych ubezpieczonej w okresie od 1 lipca 2005 r. do

31 grudnia 2009 r. Przedmiotowe wynagrodzenia stanowiły element treści stosunku

pracy wiążącego D. L. z Spółdzielnią Mieszkaniową i zostały wypracowane przez

ubezpieczoną w okresie jego trwania, tj. od 1 stycznia 1999 r. do 30 czerwca 2005

r., natomiast stały się one wymagalne już po ustaniu zatrudnienia w chwili

ściągnięcia przez pracodawcę kosztów zastępstwa sądowego.

W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, którymi związany jest Sąd

Najwyższy (art. 39813

§ 2 k.p.c.), zarzuty naruszenia art. 18 ust. 1 ustawy z 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998 r. Nr 137,

poz. 887 ze zm.; dalej zwanej ustawą systemową) oraz § 1 rozporządzenia Ministra

Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad

ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U.

z 1998 r. Nr 161, poz.1106 ze zm.) są chybione. Na wstępie należy stwierdzić, że

stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej zwana

ustawą systemową) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym

podlegają pracownicy. Zgodnie z art. 8 ust. 1ustawy systemowej za pracownika

uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy. W myśl natomiast art. 13 pkt 1 tej

ustawy pracownicy obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym

podlegają od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Z

powyższych przepisów wynika zatem jasno, że skarżąca w okresie pozostawania w

stosunku pracy z Spółdzielnią Mieszkaniową z mocy prawa podlegała

8

ubezpieczeniom społecznym. Posiadała w tym okresie status ubezpieczonej i w

związku z tym okres ten jest okresem składkowymi w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 1

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Konsekwencją podlegania przez

skarżącą ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku pracy był obowiązek

opłacenia składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Stosownie do art. 18

ust. 1 ustawy systemowej, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia

emerytalne i rentowe osób fizycznych z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku

pracy stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9, tj. przychód w rozumieniu

przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychodem w rozumieniu

ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst

jednolity: Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm., zwanej dalej: ustawą o podatku

dochodowym) są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku

kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych

świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń (art. 11). Za przychody ze

stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego

stosunku pracy omawiana ustawa uważa wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne

oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty bez względu na

źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia

zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki,

nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależne od

tego, czy ich wartość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne

ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub

świadczeń częściowo odpłatnych (art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym),

chyba że zostały wyłączone z podstawy ustalania składek, a także należności z

innych tytułów, jeżeli zostały włączone do podstawy wymiaru składki. Przychód z

tytułu wynagrodzenia za pracę - zgodnie z ogólnymi zasadami określonymi w art.

11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym - powstaje z chwilą jego otrzymania lub

postawienia do dyspozycji. Stąd też wynagrodzenie będzie dla pracownika

przychodem tego roku podatkowego, w którym zostało otrzymane, choćby nawet

dotyczyło ono roku poprzedniego (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 1997 r., I

SA/Wr 1757/96, LEX nr 31245). Tak więc definicja zawarta w art. 11 ustawy o

9

podatku dochodowym ma zastosowanie do przychodu stanowiącego podstawę

wymiaru składki na ubezpieczenia pracowników w takim zakresie, w jakim określa

on jako przychód wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy wypłacone

pracownikowi. W konsekwencji, nie są przychodami w rozumieniu zarówno tego

przepisu, jak i art. 18 ust. 1 ustawy systemowej, wierzytelności, nawet wymagalne.

Przychód powstaje dopiero w momencie jego rzeczywistego uzyskania lub

postawienia do dyspozycji. Obowiązek opłacenia składek z tytułu zatrudnienia

może zatem wystąpić także po rozwiązaniu stosunku pracy, jeżeli uzyskany

przychód pozostaje z nim w związku. Dokładnie to samo wynika z § 1

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w

sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. Nr 161, poz. 1106 ze zm.). Tak więc

podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników

jest wypłacone im w danym miesiącu kalendarzowym wynagrodzenie wraz z tymi

składnikami i świadczeniami, które z mocy w/w § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. nie są wyłączone z podstawy wymiaru

składek. Wynagrodzenie wypłacone przez pracodawcę z opóźnieniem wykazywane

jest w raporcie za ten miesiąc, w którym zostało wypłacone i wówczas staje się

podstawą wymiaru składek, przy czym okresy, z których przychody przyjmuje się

do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe

pracowników, nie mają przełożenia na okresy, z których przychód przyjmowany jest

do ustalania podstawy wymiaru emerytury i renty (por. art. 15 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;

por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2007 r., I UZP 5/06, OSNP 2007

nr 9-10, poz. 139; uchwała Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia

10 września 2009 r., I UZP 5/09, OSNP 2010/5-6/71; por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 2 lipca 2009 r., II BU 29/08, LEX nr 532128; z dnia 3 lutego

2012 r., I UK 306/11, LEX nr 1212047; z dnia 12 grudnia 2011 r., I UK 179/11,

OSNP 2012/21-22/271; z dnia 10 sierpnia 2010 r., I UK 61/10, LEX nr 653662).

Przekładając powyższe na stan faktyczny niniejszej sprawy, należy

stwierdzić, że przychody w postaci dodatkowych wynagrodzeń określonych w art.

224

ustawy o radcach prawnych, których dotyczy zaskarżona decyzja – do których

10

prawo zostało nabyte w okresie trwania stosunku pracy, a które zostały wypłacone

po jego ustaniu – zostały uzyskane przez skarżącą dopiero w miesiącach ich

faktycznej zapłaty, a zatem dopiero wówczas powstał obowiązek opłacenia od nich

składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu stosunku pracy, z którego pochodziły.

Dopiero wówczas także przychody te mogły stanowić podstawę wymiaru składek

za dany miesiąc. Z powyższych względów, brak jest jakichkolwiek podstaw, aby

zakwestionować prawidłowość zastosowania przez Sąd drugiej instancji przepisów

art. 18 ust. 1 ustawy systemowej i § 1 rozporządzenia MPiPS z dnia 18 grudnia

1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Biorąc pod uwagę przedmiot sporu, za całkowicie nieusprawiedliwione

należało uznać zarzuty naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2 i art. 4 pkt 5 w związku z

art. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych w sposób wskazany w skardze kasacyjnej. Należy

podkreślić, że przedmiotem sporu było żądanie zwrotu na rzecz płatnika

odprowadzonych przez niego składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe

skarżącej. Rozpoznawana sprawa nie obejmowała swoim przedmiotem w żaden

sposób wysokości emerytury (wysokości jej podstawy wymiaru) skarżącej. Z uwagi

na przedmiot sprawy za nietrafny należy uznać również zarzut naruszenia art. 2

k.p. Przede wszystkim bowiem w niniejszej sprawie pierwszeństwo mają przepisy -

wcześniej wskazane w rozważaniach - ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych, które wyczerpująco regulują kwestie podlegania ubezpieczeniom

społecznym pracownika i związane z tym obowiązki płatników w sferze obliczania,

rozliczania i przekazywania składek (ustalania podstawy ich wymiaru).

Zdaniem Sądu Najwyższego, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia skargi

kasacyjnej pozostaje zarzut naruszenia § 3 ust. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczególnych zasad i trybu postępowania w

sprawach rozliczania składek, wypłaconych zasiłków z ubezpieczeń chorobowego i

wypadkowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz

kolejności zaliczania wypłat składek na poszczególne fundusze (Dz.U. Nr 165, poz.

1197 ze zm.). Otóż, skarżąca uzasadnia ten zarzut powołując się wyłącznie na fakt

uchylenia przedmiotowego rozporządzenie z dniem 22 maja 2008 r. Abstrahując od

11

tego, że zaskarżona decyzja obejmuje okres od 1 lipca 2005 r. do 31 grudnia

2009 r., a zatem rozporządzenie to miało zastosowanie w znacznej części okresu

objętego decyzją, to skarżąca nie wskazuje czy i w jaki konkretnie sposób

przedmiotowe naruszenie spowodowało wadliwość zaskarżonej decyzji. Zgodnie z

§ 3 ust. 7 rozporządzenia z dnia 30 grudnia 1998 r. dla każdego ubezpieczonego,

dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe

stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób

fizycznych, płatnik składek w imiennym raporcie miesięcznym lub imiennym

raporcie miesięcznym korygującym sporządzonym za tego ubezpieczonego oraz w

deklaracji rozliczeniowej, o której mowa w ust. 1, i deklaracji rozliczeniowej

korygującej uwzględnia należne składki na ubezpieczenia społeczne od wszystkich

dokonanych lub postawionych do dyspozycji ubezpieczonego od pierwszego do

ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego, którego deklaracja dotyczy, wypłat

stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, z

uwzględnieniem ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ustawy. W miejsce

powyższego uchylonego rozporządzenia z dnia 30 grudnia 1998 r. z dniem 22 maja

2008 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w

sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania

składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych

(Dz.U. Nr 78, poz. 465 ze zm.), które w § 2 ust. 6 zawiera podobne uregulowanie,

co wcześniej cytowany § 3 ust. 7 rozporządzenia z dnia 30 grudnia 1998 r. Zgodnie

z § 2 ust. 6 rozporządzenia z dnia 18 kwietnia 2008 r. dla każdego

ubezpieczonego, którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne

i rentowe stanowi przychód, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od

osób fizycznych, płatnik składek w raporcie lub imiennym raporcie miesięcznym

korygującym, o którym mowa w ustawie, zwanym dalej „raportem korygującym”,

oraz w deklaracji i deklaracji rozliczeniowej korygującej, o której mowa w ustawie,

zwanej dalej „deklaracją korygującą”, uwzględnia należne składki na ubezpieczenia

społeczne od wszystkich dokonanych lub postawionych do dyspozycji

ubezpieczonego wypłat - od pierwszego do ostatniego dnia miesiąca

kalendarzowego, którego deklaracja dotyczy - stanowiących podstawę wymiaru

12

składek na ubezpieczenia społeczne, z uwzględnieniem ograniczenia, o którym

mowa w art. 19 ustawy.

Z tych względów, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie

art. 39814

k.p.c.