IV CSK 418/12

Sygn. akt IV CSK 418/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Wojciech Katner (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maria Szulc

SSN Bogumiła Ustjanicz

Protokolant Hanna Kamińska

w sprawie z powództwa Parafii Ewangelicko - Augsburskiej w B.

przeciwko Gminie B.

z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanej Skarbu Państwa -

Wojewody […]

o przywrócenie prawa własności ewentualnie o zapłatę,

oraz z powództwa Parafii Ewangelicko - Augsburskiej w T.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 27 lutego 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej Parafii Ewangelicko - Augsburskiej

w B.

od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 20 stycznia 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2011 r. w sprawie przeciwko Gminie B., Sąd

Okręgowy w B. przywrócił stronie powodowej - Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w

B. prawo własności wydzielonej fizycznie części nieruchomości, z nieruchomości

położonej w B., przy ul. S. 42, dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą

nr KW 1[…], oznaczonej jako działka nr 19 w obrębie nr 95 - w zakresie fizycznie

wydzielonej części nieruchomości, oznaczonej w projekcie podziału z dnia 20

października 2010 r. nr 4016/10, sporządzonym przez biegłego sądowego geodetę

inż. K. B. i przyjętej do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego

jako działka nr 19/2 o powierzchni 0,8418 ha; oddalił powództwo Parafii

Ewangelicko-Augsburskiej w B. w pozostałej części, tj. w zakresie żądania

przywrócenia własności nieruchomości położonej w B. przy ul. W. 5, oznaczonej

jako działka 35, wpisanej w księdze wieczystej KW 3[…], prowadzonej przez Sąd

Rejonowy w By.; umorzył postępowanie w części dotyczącej przywrócenia

powódce - Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w B. prawa własności pozostałej

części nieruchomości położonej w B., przy ul. S. 42, dla której Sąd Rejonowy w B.

prowadzi księgę wieczystą nr KW […]. Ponadto rozstrzygnął o kosztach procesu,

zasądzając od pozwanego Miasta B., co zostało następnie sprostowane na Gminę

B., na rzecz powodowej Parafii, kwotę 6243 złotych tytułem kosztów procesu.

Wskazanym wyrokiem Sąd Okręgowy w B. zasądził w sprawie z powództwa

Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w T. przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa -

Wojewodzie […] kwotę 10 192 000 złotych z ustawowymi odsetkami i kosztami

procesu w wysokości 11 050 złotych. Rozstrzygnięcie w zakresie dotyczącym

powództwa Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w T. nie było kwestionowane przez

żadną ze stron i uprawomocniło się z wyjątkiem postanowienia o kosztach, na które

powódka złożyła zażalenie. Uprawomocniło się również rozstrzygnięcie w tym

samym wyroku, przywracające powódce Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w B.

prawo własności nieruchomości położonej w B. przy ul. S. 42.

3

Powodowa Parafia wniosła apelację w części oddalającej powództwo

o przywrócenie własności nieruchomości położonej w B., przy ul. W. 5 oraz

zakwestionowała rozstrzygnięcie o kosztach procesu.

W wyniku rozpoznania apelacji - Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 20

stycznia 2012 r. zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej zasądzenia kosztów

i podwyższył je na rzecz powódki - Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w T. do kwoty

19 800 złotych, a na rzecz powódki - Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w B. do

kwoty 16 830 złotych, w pozostałym zakresie oddalił apelację powódki – Parafii

Ewangelicko-Augsburskiej w B. oraz zażalenie powódki - Parafii Ewangelicko-

Augsburskiej w T., a także zasądził od Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w B. na

rzecz pozwanej Gminy B. kwotę 5 400 złotych z tytułu zwrotu kosztów

postępowania apelacyjnego. Oddalenie apelacji w odniesieniu do rozstrzygnięcia

Sądu pierwszej instancji o oddaleniu żądania przywrócenia własności

nieruchomości przy ul. W. 5 w B., zostało oparte na treści art. 40 ust. 4 ustawy z

dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego

w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 73, poz. 323, dalej jako ustawa), który

stanowi o niemożności naruszenia w postępowaniu regulacyjnym, dotyczącym

przywrócenia własności przejętej na rzecz Skarbu Państwa praw nabytych przez

niepaństwowe osoby trzecie, a w szczególności przez inne kościoły i związki

wyznaniowe oraz rolników indywidualnych. W myśl art. 40 ust. 3 ustawy, jeżeli

własność nieruchomości nie może zostać przywrócona, to przyznaje się

nieruchomość zamienną, a jeżeli to jest niemożliwe lub natrafia na przeszkody

trudne do przezwyciężenia, ustalane jest odszkodowanie na podstawie przepisów

wywłaszczeniowych. Powódka - Parafia Ewangelicko-Augsburska w B.

zmodyfikowała w toku procesu żądanie dotyczące nieruchomości przy ul. W. 5 w

B., poprzez cofnięcie żądania ewentualnego o zapłatę odszkodowania, domagając

się wyłącznie przywrócenia własności tej nieruchomości. Ze względu na wniesienie

przez Gminę B. w 1995 r., a więc przed wszczęciem przez powódkę postępowania

regulacyjnego, aportu w postaci prawa użytkowania wieczystego nieruchomości

przy ul. W. 5 do Administracji Domów Mieszkalnych ADM spółki z o.o. na pokrycie

udziałów w tej spółce, będącej jednoosobową spółką Gminy B., jednak odrębną od

4

pozwanej Gminy i będącą niepaństwową osobą prawną, na podstawie powołanego

art. 40 ust. 4 ustawy nie można było, zdaniem Sądu, uwzględnić powództwa.

W skardze kasacyjnej zaskarżającej wyrok Sądu Apelacyjnego w części

dotyczącej oddalenia powództwa, powodowa Parafia Ewangelicko-Augsburska

w B. zarzuciła temu wyrokowi naruszenie art. 40 ust. 4 ustawy przez błędną

wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie oraz przyjęcie, że przedmiotowa

nieruchomość stanowi majątek niepaństwowej osoby trzeciej w rozumieniu tego

przepisu i będąc nadal własnością pozwanej Gminy nie podlega przywróceniu na

rzecz powódki; art. 42 ustawy przez jego błędną wykładnię ze względu na

przyjęcie, że majątek nieruchomy Gminy nie podlega postępowaniu na podstawie

art. 40 i 41 ustawy, jeżeli został przez Gminę wniesiony jako aport do spółki z o.o.,

stanowiącej własność Gminy; art. 40 ust. 1 i 4 ustawy przez przyjęcie, że ADM

Spółka z o.o. będąca użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości jest

niepaństwową osobą trzecią w rozumieniu art. 40 ust. 4 ustawy. Skarżący wniósł

o zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części przez uwzględnienie

powództwa, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istotą skargi kasacyjnej jest żądanie powodowej Parafii Ewangelicko-

Augsburskiej w B. przywrócenia w naturze własności nieruchomości przy ul. W. 5 w

B. Zrealizowanie tego żądania zależy od rozważenia, czy na gruncie przepisów

powołanej ustawy zachodzi przypadek wyłączający w postępowaniu regulacyjnym,

a także sądowym, roszczenie o przywrócenie własności ze względu na nabycie

praw do nieruchomości przez niepaństwową osobę trzecią (art. 40 ust. 4 ustawy).

Gdyby tak było, stronie powodowej pozostałoby roszczenie odszkodowawcze od

Skarbu Państwa, gdyż nie było możliwe przekazanie mienia zamiennego, jako że w

postępowaniu regulacyjnym powodowa Parafia nie przyjęła propozycji takiego

mienia, zaofiarowanego przez Gminę. Jednak z żądania odszkodowania powodowa

Parafia w toku procesu zrezygnowała, ograniczając roszczenie tylko do wydania

nieruchomości. Skarżący odwołał się do wyjątkowego charakteru wyłączenia

zawartego w art. 40 ust. 4 ustawy, ze względu, jak stwierdził na wolę ustawodawcy

5

w tej ustawie, aby wskazane w nim podmioty miały poczucie trwałości i

bezpieczeństwa prawnego, co dotyczy wymienionych w tym przepisie w

szczególności innych kościołów i związków wyznaniowych oraz rolników

indywidualnych.

W okolicznościach sprawy ustalone zostało, że należąca do powodowej

Parafii przed II wojną światową nieruchomość przy ul. W. 5, została orzeczeniem

Urzędu do Spraw Wyznań z 1962 r. znacjonalizowana, a następnie mienie to

zostało skomunalizowane ex lege na rzecz Gminy B., na podstawie ustawy z dnia

10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i

ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm., dalej jako

ustawa). Z kolei, będąca właścicielką tej nieruchomości Gmina B., w końcu grudnia

1993 roku założyła firmę pod nazwą ADM spółka z o. o., na rzecz której ustanowiła

na tej nieruchomości w 1995 r. użytkowanie wieczyste i wniosła je jako aport Gminy

do tej Spółki. ADM spółka z o.o. powstała w wyniku przekształcenia istniejącego już

wcześniej zakładu budżetowego pozwanej Gminy, który użytkował przedmiotową

nieruchomość. Rodzi się zatem pytanie, czy w tej sytuacji można mówić o ADM

spółce z o.o., której udziały w całości są własnością pozwanej Gminy, jako o

niepaństwowej osobie trzeciej, czy też przesłanka ta, wyłączająca przywrócenie

własności na podstawie art. 40 ust. 4 ustawy nie wystąpiła.

Prima facie wydaje się, że odpowiedź będzie prosta, ponieważ spółka z o.o.

będąca osobą prawną pozostającą własnością samorządowej osoby prawnej, jaką

jest gmina jest zapewne osobą prawną niepaństwową. Jednak udzielenie

odpowiedzi na postawione pytanie jest bardziej skomplikowane i wymaga analizy

zespołu przepisów, częściowo powołanych w skardze kasacyjnej.

Niewątpliwie osoba prawna, jaką jest spółka z o.o. stanowi odrębny podmiot

prawa od wspólników, będących jej udziałowcami, niezależnie od tego, czy jest ich

wielu, czy jest to spółka jednoosobowa, z udziałami należącymi do jednej osoby,

fizycznej lub prawnej. W orzecznictwie i doktrynie zgodnie się przyjmuje,

że kapitałowe spółki handlowe w relacjach ze swoimi kontrahentami pozostają

osobami trzecimi względem wspólników, to znaczy stosunki prawne w które

wchodzą z innymi podmiotami, nie są jednocześnie stosunkami prawnymi

6

ze wspólnikami. Z założenia więc prawo, które posiada spółka z o.o. jest jej

prawem wyłącznym, a nie związanym prawnie z podmiotem to prawo

ustanawiającym lub je wnoszącym jako aport, pokrywający nim swój udział.

W niniejszej sprawie takim aportem jest użytkowanie wieczyste ustanowione

umownie przez pozwaną Gminę i wniesione na poczet udziałów w ADM spółce

z o.o. W tym zakresie oceny prawne Sądu Apelacyjnego są trafne, podobnie jak

i co do tego, że spółka z o.o., której udziały są w całości własnością Gminy, a więc

samorządowej osoby prawnej jest niepaństwową osobą prawną. Należy stwierdzić,

że z punktu widzenia prawa rzeczowego własność ADM spółki z o.o. jest jej

własnością, pozostając postacią własności komunalnej.

Podobnie należy ocenić użytkowanie wieczyste, które jest wprawdzie

prawem na nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa lub osoby prawnej

samorządu terytorialnego (art. 232 § 1 i 2 k.c.), ale jest prawem rzeczowym,

zbywalnym, podobnym do prawa własności (art. 233 k.c.) i odrębnym od własności

gruntu, na którym jest ustanowione. Grunt w niniejszej sprawie pozostał własnością

Gminy, a budynek, ze względu na istotę użytkowania wieczystego jest własnością

Spółki (art. 235 k.c.), w której wszystkie udziały należą do Gminy. Wniesienie

udziałów do spółki jest wprawdzie przeniesieniem wnoszonego prawa z udziałowca

na spółkę, ale jest to jednocześnie rozporządzenie prawem na rzecz podmiotu,

którego udziałowiec staje się właścicielem (w spółce jednoosobowej) albo

współwłaścicielem (w spółce wieloosobowej). W szczególności w spółce

jednoosobowej widoczna jest jedność własności wspólnika i spółki, w której

wykonywanie uprawnień właścicielskich przez wspólnika i spółkę odpowiada

jednakowo treści art. 140 k.c. Wniesienie aportu do spółki przez wspólnika nie jest

więc równoznaczne z jego sprzedażą przez zbywcę na rzecz nabywcy, w której to

umowie sprzedawca traci prawo rzeczowe do sprzedanej rzeczy w zamian za

uzyskaną cenę, a strony tej umowy są z założenia różnymi podmiotami, i prawnie

i ekonomicznie. W przypadku stosunku spółki ma się do czynienia ze swoistym

przeniesieniem własności wkładu wspólnika do spółki, nie bez powodu określanym

odrębnym mianem od przeniesienia, a mianowicie – wniesieniem wkładu.

Jest to szczególnie widoczne w spółce tworzonej przez jednego wspólnika, która

jako jednoosobowa spółka z ograniczoną odpowiedzialnością dopiero niedawno

7

została zaakceptowana w niektórych systemach prawnych, w tym także

w ustawodawstwie polskim. Pozostawanie własności wszystkich udziałów spółki

kapitałowej w ręku podmiotu ją tworzącego nie może pozostać bez wpływu

na ocenę statusu tej własności.

Należy zatem rozważyć treść i ratio legis art. 40 ust. 4 w powiązaniu z art. 42

ustawy. Według art. 40 ust. 4 ustawy chodzi o niepaństwowe osoby trzecie, co Sąd

Apelacyjny uznał za przesądzające, skoro ADM spółka z o.o. jest w relacjach

Gminy z innymi podmiotami niepaństwową osobę trzecią. Trzeba również uznać,

że spółka ta jest osobą trzecią wobec Gminy, tak samo, jak wymienione

w powołanym przepisie inne kościoły, związki wyznaniowe i rolnicy indywidualni,

którzy wbrew twierdzeniom skarżącego nie są wymienieni jako jedyne podmioty,

o które może chodzić. W powoływanej przez skarżącego uchwale Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 1992 r., sygn. akt W 11/91 wskazuje się

równolegle na korporacyjne osoby prawne (spółki, spółdzielnie). Należy przyjąć,

że zawarty w ustawie zakaz naruszania przez wyniki postępowania regulacyjnego

(i sądowego - art. 45 ustawy) praw nabytych przez niepaństwowe osoby trzecie,

ze szczególnym wskazaniem o jakie to osoby może chodzić, oznacza tylko tyle,

co odmówienie ochrony w ogólności państwowym osobom trzecim. Są to odrębne

od Skarbu Państwa osoby prawne, do których odnoszą się przepisy o odrębności

prawnej państwowych osób prawnych oraz wzajemnego nieponoszenia

odpowiedzialności za zobowiązania, co dotyczy również relacji odnoszących się do

samorządowych osób prawnych (art. 34 i 40 k.c.). Mimo odrębności prawnej tych

podmiotów ustawodawca zdecydował jednak, że mogą one stać się uczestnikami

postępowania regulacyjnego wszczętego na podstawie art. 40 ust. 1 w związku

z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy oraz sądowego na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy.

Podobne unormowanie do zawartego w art. 40 ust. 4 ustawy znajduje się

w art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do

Kościoła Katolickiego w RP (Dz.U. Nr 29, poz. 154 ze zm.) oraz w art. 47 ust. 2

ustawy z dnia 4 lipca 1991 r. o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego

Kościoła Prawosławnego (Dz.U. Nr 66, poz. 287 ze zm.). Z kolei, w późniejszych

ustawach odnoszących się do Kościoła Katolickiego Mariawitów w RP z dnia

20 lutego 1997 r. (Dz.U. Nr 41, poz. 252 ze zm., art. 47 ust. 2) oraz do Kościoła

8

Adwentystów Dnia Siódmego w RP z dnia 30 czerwca 2005 r. (Dz.U. Nr 97,

poz. 481 ze zm., art. 33a ust. 1) jest mowa o nienaruszaniu praw niepaństwowych

i niesamorządowych osób prawnych.

Ze wskazanych regulacji wynika, że zamysłem ustawodawcy było

niespowodowanie poprzez decyzje regulacyjne dotyczące majątku wymienionych

Kościołów wzruszania tytułów prawnych podmiotów, których majątek miał źródło

w mieniu państwowym, ale w wyniku zmian ustrojowych stał się własnością

niepaństwową i, w niektórych wypadkach, także niesamorządową.

To ostatnie odnosi się do lat późniejszych, kiedy albo już nastąpiła

komunalizacja majątku państwowego po 1990 r., albo znajdowała się ona

w początkowej fazie. Charakterystyczny jest bowiem wspomniany wcześniej art. 42

ustawy (podobnie art. 50 powołanej ustawy dotyczącej Kościoła Prawosławnego),

według którego nieruchomości przekazane gminie na podstawie powołanej

wcześniej ustawy wprowadzającej ustawę o samorządzie terytorialnym z 1990 r.

podlegają postępowaniu regulacyjnemu, o którym mowa w art. 40 i 41 ustawy.

Na gruncie tego przepisu nie są więc chronione przed roszczeniami kościelnych

osób prawnych także te nieruchomości, które stały się własnością komunalną dzięki

uwłaszczeniu ustawowemu, a będące przedtem własnością państwową. W świetle

więc art. 42 ustawy, jeżeli przedmiotowa nieruchomość w niniejszej sprawie

pozostawałaby nadal własnością pozwanej Gminy i nie byłoby ustanowione

użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej, to nie miałby do niej zastosowania

art. 40 ust. 4 ustawy.

W powołanym przepisie jest mowa wyłącznie o prawach nabytych przez

niepaństwowe osoby prawne. Z ustaleń wynika, że ADM spółka z o.o. powstała

zanim w maju 1994 r. została uchwalona ustawa o stosunku Państwa do Kościoła

Ewangelicko-Augsburskiego w RP. W akcie notarialnym z grudnia 1993 r.,

tworzącym ADM jako jednoosobową Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością

z przekształcenia wcześniejszej jednostki budżetowej Gminy, została wymieniona

przedmiotowa nieruchomość jako wkład Gminy do tej Spółki w zamian za udziały

oraz, że pozwana Gmina w maju 1995 r., a więc na ponad rok przed wszczęciem

postępowania regulacyjnego przez powodową Parafię w lipcu 1996 r., ustanowiła

9

użytkowanie wieczyste na rzecz tej Spółki. Wobec niej ograniczenie wskazane

w art. 40 ust. 4 w związku z art. 42 ustawy nie powinno zatem mieć zastosowania.

Biorąc pod uwagę czas oraz uwarunkowania społeczne i gospodarcze, w jakich

powstawały analizowane tu przepisy, trudno wymagać od ustawodawcy, aby mając

świadomość możliwości dalszego dysponowania majątkiem, na którym uwłaszczył

gminy jako komunalne osoby prawne, ograniczył to dysponowanie bardziej,

niż przez odwołanie się do uwłaszczenia powołaną ustawą samorządową z 1990 r.

i wiążąc jej zastosowanie tylko z osobami prawnymi samorządu terytorialnego,

a nie wszelkimi podmiotami reprezentującymi własność komunalną.

W podanym stanie prawnym do niesamorządowych podmiotów z pewnością

zaliczałaby się spółka z o.o., w której, poza udziałami należącymi do samorządowej

osoby prawnej (jak gmina) byłyby udziały podmiotów reprezentujących własność

innych osób. Byłaby to podobna sytuacja, jak w przypadku państwowych osób

prawnych, które są takowymi tylko w razie bycia właścicielami całego majątku

(całość udziałów państwowych w spółkach handlowych). Taki, trafny punkt

widzenia wynika z utrwalonego w tej mierze orzecznictwa Sądu Najwyższego

(por. uchwały z dnia 10 stycznia 1992 r., III CZP 140/91, OSNC 1992, nr 6,

poz. 109 oraz z dnia 19 maja 1992 r., III CZP 49/92, OSNC 1992, nr 11, poz. 200).

Zostało ono następnie potwierdzone przez art. 1a wprowadzony do ustawy

o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa przez

ustawę z dnia 5 grudnia 2002 r. zmieniającą powołaną ustawę (Dz. U. Nr 240,

poz. 2055 ze zm.). Jednakże odrębnymi od siebie państwowymi osobami prawnymi

są Skarb Państwa i inne osoby prawne, reprezentujące mienie państwowe (art. 441

§ 1 k.c.). Przenosząc taki punkt widzenia na własność komunalną - komunalną

osobą prawną jest tylko taka spółka z o.o., w której wszystkie udziały są własnością

komunalną, co nie jest tożsame z jednostką samorządu terytorialnego, jaką ta

spółka handlowa już nie jest i nie ma znaczenia, że jest ona wyłącznym

właścicielem udziałów w tej spółce. Spółka ta jest podmiotem własności

komunalnej, ale nie jest przez to tożsama z jednostką samorządu terytorialnego,

którą pozostaje sama gmina (odpowiednio powiat i województwo samorządowe).

Różnica między istotą osoby prawnej samorządu terytorialnego a kapitałową spółką

handlową ma znaczenie w wypadku relacji prawnych między pozwaną Gminą

10

a ADM Spółką z o.o. Z kolei, nie byłaby własnością komunalną spółka, której

udziały byłyby mieszane, czyli dzielone między komunalną osobę prawną i inne

podmioty, a także, gdyby wszystkie udziały należały do niekomunalnych osób

prawnych.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy należy więc stwierdzić,

że z pewnością nie można by oczekiwać niezastosowania art. 40 ust. 4 ustawy,

gdyby przedmiotowa nieruchomość stała się własnością niekomunalnej osoby

prawnej przez to, że pozwana Gmina miałaby w niej tylko część, nawet znaczną

swoich udziałów. Skoro jednak Gmina jest właścicielką wszystkich udziałów,

to ADM spółka z o.o. pozostaje komunalną osobą prawną, ale nie jest to tożsame

z samym podmiotem samorządowym, jakim jest pozwana Gmina. Stwierdzenie,

że chodzi o komunalną osobę prawną nie wystarczy do niezastosowania art. 40

ust. 4 ustawy wobec ADM spółki z o.o. Po pierwsze, w art. 40 ust. 4 ustawy jest

mowa tylko o niepaństwowych osobach prawnych, a dopiero w późniejszych

ustawach o stosunku Państwa do innych kościołów występuje także własność

samorządowa. Po drugie, ma rację Sąd Apelacyjny, że ADM spółka z o.o. jest

osobą trzecią względem strony powodowej, o czym świadczy choćby nie branie

przez nią udziału w niniejszym postępowaniu sądowym, a wcześniej

w postępowaniu przed Komisją Regulacyjną, o której mowa w art. 43 - 45 ustawy

i której zespół nie uzgodnił orzeczenia, co stało się przyczyną obecnego procesu.

Jest oczywiste, że przywrócenie własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz

powodowej Parafii naruszyłoby prawa tej osoby prawnej, zwłaszcza przez to,

że wygasłoby użytkowanie wieczyste oraz związana z nim własność budynku.

Dlatego należy uznać, że choć powodowej Parafii - co zostało powyżej

wykazane – służyło roszczenie na podstawie art. 40 ust. 1 w związku z art. 45

ustawy, to było ono ograniczone w zakresie możliwym do dochodzenia, a więc

zgodnie z art. 40 ust. 3 ustawy - do żądania nieruchomości zamiennej

i odszkodowania pieniężnego. Z ustaleń, poczynionych w toku procesu wynika,

że przyznanie nieruchomości zamiennej okazało się niemożliwe, co według art. 40

ust. 3 ustawy ograniczyło roszczenie do odszkodowania. Ze względu jednak

na zrezygnowanie powodowej Parafii w toku postępowania z roszczenia

odszkodowawczego i domagania się jedynie przywrócenia własności, należy uznać

11

w wykazanych okolicznościach sprawy, że oddalenie powództwa, a następnie

apelacji w tym zakresie jest zasadne.

Nie ma też racji skarżąca, ze względu na charakter prawny użytkowania

wieczystego, że rozstrzygnięcie takie jest wadliwe ze względu na powołaną

wcześniej uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z 1992 r., gdyż wprawdzie Trybunał

akcentuje w uzasadnieniu ochronę własności nabytą przez osobę trzecią, ale czyni

to z jednoczesnym podkreśleniem w uzasadnieniu (pkt 6 in fine uzasadnienia),

że odzyskanie własności nieruchomości nie może prowadzić do naruszenia innych

praw niż własność. W przypadku użytkowania wieczystego, a więc prawa

podobnego w treści do prawa własności, ale jednak ustanawianego na cudzej

nieruchomości jest szczególna sytuacja prawna, odmienna od tej, która cechuje

ograniczone prawa rzeczowe na nieruchomości, nie wygasające w określonych

prawem przypadkach wraz ze zmianą właściciela nieruchomości. Wygaśnięcie

użytkowania wieczystego i własności budynków, będące konsekwencją

przywrócenia stronie powodowej własności spornej nieruchomości stanowiłoby

naruszenie prawa nabytego przez ADM spółkę z o.o. w sposób, o którym mowa

w art. 40 ust. 4 ustawy. Tak więc przepis ten w powiązaniu z art. 40 ust. 1 i art. 42

ustawy nie został naruszony przez zaskarżony wyrok, a żądanie przywrócenia

własności nieruchomości na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy stanowi w myśl jej art.

40 ust. 4 naruszenie praw nabytych przez spółkę z o.o., utworzoną przez gminę,

która wniosła do spółki aport w postaci ustanowionego użytkowania wieczystego na

tej nieruchomości, będącej własnością gminy na podstawie przepisów o jakich

mowa w art. 42 ustawy.

Mając to na uwadze należało na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzec jak

w sentencji.

Żądanie przywrócenia własności nieruchomości na podstawie art. 40 ust. 1

ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-

Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 73, poz. 323 ze zm.) stanowi

w myśl art. 40 ust. 4 tej ustawy naruszenie praw nabytych przez niepaństwową

osobę trzecią, jaką jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, utworzona

przez gminę, która wniosła do tej spółki aport w postaci ustanowionego

12

użytkowania wieczystego na tej nieruchomości, będącej własnością gminy na

podstawie powołanych w art. 42 tej ustawy - przepisów ustawy z dnia 10 maja

1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę

o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.).

jw