II CSK 436/12

Sygn. akt II CSK 436/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)

SSA Monika Koba

w sprawie ze skargi J. W.

o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 czerwca 2010r., wydanym

w sprawie z powództwa Kredyt Bank Spółki Akcyjnej

w W. Oddziału w K.

przeciwko M. N. i J. W.

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 marca 2013 r.,

na skutek skargi kasacyjnej pozwanego J. W.

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 stycznia 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok , znosi postępowanie przed Sądem

Apelacyjnym w części objętej rozprawą z dnia 26 stycznia 2012

r. i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

W sprawie z powództwa Kredyt Banku S.A. Oddziału w K. przeciwko M. N. i

J. W. o zapłatę wyrokiem z dnia 2 marca 2007 r. Sąd Okręgowy w K. uchyliwszy

nakaz zapłaty z dnia 13 października 2003 r. wydany w postępowaniu nakazowym,

zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 573.229,47 zł z

ustawowymi odsetkami, częściowo postępowanie umorzył i orzekł o kosztach

procesu. W następstwie apelacji pozwanych, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 26

lutego 2009 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zasądził

solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 225.394,87 zł z ustawowymi

odsetkami od kwot i dat szczegółowo wskazanych w wyroku, w pozostałej części

zaskarżony wyrok uchylił i umorzył postępowanie w sprawie. W następstwie skargi

kasacyjnej pozwanego J. W., Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 3 lutego 2010 r.

uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w części w jakiej dotyczył skarżącego, z powodu

nieważności postępowania wywołanej pozbawieniem skarżącego możności obrony

jego praw, zniósł postępowanie przez Sądem Apelacyjnym w części objętej

rozprawą z dnia 26 lutego 2009 r. w części dotyczącej skarżącego i w tym zakresie

przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Orzekając w

sprawie ponownie, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 30 czerwca 2010 r. (w sprawie

oznaczonej sygn. …288/10) zmienił wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 2 marca

2007 r. w części dotyczącej pozwanego J. W. w sposób analogiczny jak uczynił to

w poprzednim wyroku, z dnia 26 lutego 2009 r. Postępowanie wszczęte przez J. W.

o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku Sądu

Apelacyjnego z uzasadnieniem, celem złożenia skargi kasacyjnej, pozostaje w

toku. Niezależnie od powyższego, pozwany J. W. złożył skargę o wznowienie

postępowania w sprawie …288/10, zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego z

dnia 30 czerwca 2010 r. Opierając skargę na podstawie z art. 401 pkt 2 k.p.c.

wskazywał, że w postępowaniu przez Sądem Apelacyjnym został pozbawiony

możności obrony praw przez nieodroczenie rozprawy apelacyjnej wyznaczonej na

dzień 30 czerwca 2010 r., mimo złożenia wniosku w tym przedmiocie, z uwagi na

chorobę udokumentowaną zaświadczeniem lekarza sądowego.

Skarga o wznowienie postępowania została przez Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 7 marca 2011 r. wydanym na posiedzeniu niejawnym,

3

odrzucona; postanowienie to Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 25 listopada

2011 r. uchylił. Rozpoznając ponownie skargę, Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu jej

na rozprawie, wyrokiem z dnia 26 stycznia 2012 r. skargę oddalił. W uzasadnieniu

rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny oceniając zasadność podstawy skargi odwołał się

do postawy pozwanego w toku całego procesu, wyrażającej się w niestawianiu na

rozprawy, domaganiu się ich odroczenia i powoływaniu na zły stan zdrowia, a także

wskazał, że roztrząsanie wyników postępowania jakie miało miejsce na rozprawie

apelacyjnej w dniu 30 czerwca 2011 r. ostatecznie nie miało znaczenia dla wyniku

sprawy - i w związku z tym jako nietrafne ocenił zarzuty pozwanego o pozbawieniu

go możności obrony jego prawa przez nieodroczenie tej rozprawy. Nadto Sąd

Apelacyjny wskazał, że nie uwzględnił wniosku pozwanego o odroczenie

wyznaczonej na dzień 26 stycznia 2012 r. dla rozpoznania skargi o wznowienie

postępowania rozprawy „z przyczyn wskazanych wcześniej co do braku podstaw

odroczenia rozprawy w dniu 30 czerwca 2010 r.". Sąd dodał, że z zaświadczenia

lekarskiego, którym pozwany usprawiedliwił nieobecność na rozprawie w dniu 26

stycznia 2002 r. „nie wynika by wystawił je lekarz sądowy, a nadto kolejny wniosek

skarżącego o odroczenie rozprawy był nadużyciem prawa i nie zasługiwał na

uwzględnienie".

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26 stycznia

2012 r. opartej na podstawie z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. J. W. zarzucił naruszenie

art. 379 pkt 5 k.p.c. polegające na pozbawieniu go możności obrony jego praw

wskutek naruszenia art. 214 § 1 w związku z art. 406 k.p.c. przez nieuwzględnienie

jego wniosku o odroczenie rozprawy w dniu 26 stycznia 2012 r. mimo należytego

usprawiedliwienia niestawiennictwa spowodowanego chorobą potwierdzoną

zaświadczeniem lekarskim oraz naruszenia art. 224 § 1 k.p.c. w związku z art. 406

k.p.c. przez zamknięcie rozprawy pod jego nieobecność należycie usprawiedliwioną

i nieudzielenie mu głosu w sprawie dla przedstawienia jego ostatecznego

stanowiska. Nadto skarżący zarzucił naruszenie art. 401 pkt 2 w związku z art. 214

k.p.c. i w związku z art. 217 § 1 k.p.c. przez uznanie, że nieodroczenie rozprawy w

dniu 30 czerwca 2010 r. mimo podstaw ku temu, nie stanowi wystarczającej

podstawy do uznania, że został pozbawiony możności obrony praw oraz przez

przyjęcie, że w postępowaniu apelacyjnym zajął stanowisko we wszystkich

4

kwestiach materialnoprawnych i procesowych i, że zgłosił wszystkie dowody dla

poparcia swych twierdzeń podczas gdy tego nie uczynił nie miał bowiem wiedzy

czy jego wnioski dotychczasowe zostały uwzględnione.

Wskazując na powyższe skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego

wyroku Sądu Apelacyjnego, zniesienia postępowania przed tym Sądem w zakresie

dotkniętym nieważnością i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu w X.,

ewentualnie Sądowi Apelacyjnemu w Y., do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania, w którym zapadł

zaskarżony skargą kasacyjną wyrok, skarżący, na jedyną, wyznaczoną w tym

postępowaniu na dzień 26 stycznia 2012 r., dla rozpoznania skargi, rozprawę,

nie stawił się. W piśmie z dnia 19 stycznia 2012 r. wnosił o jej odroczenie

wskazując, że ze względu na zły stan zdrowia został skierowany na turnus

rehabilitacyjny, na którym przebywa od 2 stycznia 2012 r., co potwierdza lekarz

sądowy w zaświadczeniu nr 1/2012 r. z dnia 5 stycznia 2012 r. Ponadto wskazał,

że przebywa na zwolnieniu lekarskim od dnia 2 stycznia 2012 r. i wnosił

o „zniesienie wyznaczonego terminu posiedzenia i wyznaczenia nowego

po zakończeniu terminu jego rehabilitacji i zakończeniu związanych z nią zwolnień

lekarskich". Do tego pisma skarżący dołączył powołane zaświadczenie nr 1/2012 r.,

z którego wynikało że nie może stawić się w Sądzie Apelacyjnym w dniu

26 stycznia 2012 r.- zaświadczenie to zostało wystawione przez U. B., specjalistę

medycyny rodzinnej, chirurgii dziecięcej i pediatrii, lekarza, który został wpisany do

wykazu lekarzy sądowych ustanowionych dla obszaru właściwości Sądu

Okręgowego w Ł. utworzonego na podstawie art. 7 ustawy z dnia 15 czerwca 2007

r. - o lekarzu sądowym (Dz. U. Nr 123, poz. 849 ze zm.), ze wskazaniem jako

specjalizacji m.in. medycyny rodzinnej. Nadto skarżący do pisma z dnia 19 stycznia

2012 r. dołączył zawiadomienie ZUS Oddział w Ł. z dnia 30 listopada 2011 r. o

skierowaniu na rehabilitację leczniczą w trybie ambulatoryjnym - od dnia 2 stycznia

2012 r., zaświadczenie NZOZ Centrum Rehabilitacji I. Oddział dziennego pobytu w

Ł. z dnia 3 stycznia 2012 r., z którego wynikało, że przebywa na turnusie

rehabilitacyjnym „od 2 stycznia 2012 r. do nadal" oraz zaświadczenie wystawione

przez lekarza T. L. – P. specjalistę rehabilitacji medycznej I. sp.z o.o. w Ł., z

5

którego wynika, że jest niezdolny do pracy w okresie od 2 stycznia do 6 lutego 2012

r. Złożone przez skarżącego dokumenty, w tym wymagane art. 2141

k.p.c.

zaświadczenie pochodzące od lekarza sądowego potwierdzały przeto niemożność

stawienia się na rozprawę wyznaczoną na dzień 26 stycznia 2012 r. Zaświadczenie

wystawione przez lekarza sądowego stwierdza w sposób wiążący dla sądu istotną

dla biegu postępowania okoliczność jaką jest niezdolność strony do stawienia się w

sądzie. Usprawiedliwione w ten sposób niestawiennictwo strony na rozprawie jest

okolicznością, która w rozumieniu art. 214 k.p.c. nakazuje, co do zasady,

odroczenie tej rozprawy.

W sprawie niniejszej Sąd Najwyższy wypowiedział już pogląd,

że nieodroczenie rozprawy nie musi powodować nieważności postępowania, jeżeli

z okoliczności sprawy wynika, że strona zajęła stanowisko co do wszystkich kwestii

prawnomaterialnych i procesowych występujących w sprawie, zgłosiła wszystkie

dowody na poparcie swoich twierdzeń, ustosunkowała się do twierdzeń strony

przeciwnej i do dowodów przeprowadzonych w sprawie oraz odmowy

przeprowadzenia innych dowodów. W takiej wówczas sytuacji żądanie przez

stronę odroczenia rozprawy z powodu okoliczności usprawiedliwiających

niestawiennictwo, może być wyrazem nadużycia uprawnień procesowych.

Dokonując oceny, że skarżący domagając się odroczenia rozprawy

wyznaczonej na dzień 26 stycznia 2012 r. nadużył przysługujących mu praw

procesowych, Sąd Apelacyjny nie miał na uwadze przytoczonego wyżej

stanowiska. Ocenę taką Sąd wywiódł z zachowania skarżącego postępowania

w sprawie, którego dotyczy skarga. Tymczasem w aspekcie procesowym,

w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania, przynajmniej na etapie

badania istnienia i zasadności podstaw skargi, musi być traktowane jako sprawa

nowa. Stwierdzenie nadużycia prawa w procesie wymaga, aby sąd dokonał oceny

adekwatności wykonania danego uprawnienia procesowego do celu tego

uprawnienia. Jeżeli zatem mamy do czynienia ze sprawą nową, w której zostaje

wyznaczona rozprawa mająca na celu, zgodnie z treścią art. 206-212 k.p.c.

(w związku z art. 412 § 2 k.p.c.) bezpośrednie przedstawienie przez strony

twierdzeń faktycznych i ewentualnie prawnych, po to aby sąd skompletował

niezbędne dla wyrokowania informacje, przy czym procesowym uprawnieniem

6

strony jest jej prawo do bycia wysłuchanym przez sąd (art. 212 k.p.c.), to nie

ma podstawy do uzasadnionego stwierdzenia, że strona domagając się odroczenia

pierwszej (i jedynej w sprawie) rozprawy, z powodu udokumentowanej niemożności

stawienia się na nią, nadużyła przysługujących jej uprawnień procesowych.

Sąd przeoczył, że wniosek o odroczenie rozprawy nie był wnioskiem kolejnym;

w zaistniałej sytuacji art. 214 § 1 k.p.c. nakładał na sąd wprost obowiązek

odroczenia rozprawy, niezależnie od istnienia w tym przedmiocie wniosku strony.

Zaniechanie przeto w przedstawionych okolicznościach odroczenia rozprawy

w dniu 26 stycznia 2012 r. musi być przeto traktowane jako prowadzące do

pozbawienia skarżącego możności obrony jego prawa, co skutkujące nieważnością

postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

Nieważność postępowania powoduje, że Sąd Najwyższy nie może

wypowiedzieć się co do zasadności zarzutów skargi kasacyjnej naruszenia art. 401

pkt 2 w związku z art. 214 i w związku z art. 217 § 1 k.p.c. w zakresie w jakim

zarzuty te dotyczą pozbawienia skarżącego możności obrony jego praw

w postępowaniu w sprawie …288/10 z uwagi na to, że dotyczą one prawidłowości

zaskarżonego wyroku, a ocenie takiej zaskarżony wyrok można byłoby poddać

tylko wówczas gdyby zapadł w ważnym postępowaniu.

Z przedstawionych przeto powyżej przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji, znosząc postępowanie przed Sądem

Apelacyjnym w zakresie dotkniętym nieważnością.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 2

w związku z art. 39821

k.p.c.