III CZP 5/13

Sygn. akt III CZP 5/13

UCHWAŁA

Dnia 8 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa R. W.

przeciwko A. B.-Ż.

o zapłatę,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 8 marca 2013 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w P.

postanowieniem z dnia 4 grudnia 2012 r.,

„Czy notariuszowi za sporządzenie i przesłanie do sądu

zamieszczonego w akcie notarialnym wniosku o dokonanie wpisu

w księdze wieczystej w wykonaniu obowiązku wynikającego z art. 92

§ 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (tekst jedn.

Dz.U. z 2008 r., Nr 189, poz. 1158 ze zm.) przysługuje

wynagrodzenie ustalane na podstawie § 16 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych

stawek taksy notarialnej (Dz.U. z 2004 r., Nr 148, poz. 1564 ze zm.) -

odrębne od wynagrodzenia za sporządzenie aktu notarialnego

dokumentującego czynność, o której mowa w art. 92 § 4 Prawa

o notariacie?”

podjął uchwałę:

2

Notariuszowi przysługuje wynagrodzenie za dokonanie

czynności notarialnej, do której zobowiązuje go art. 92 § 4

ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (jedn. tekst:

Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.), ustalone zgodnie z art.

5 § 1 tej ustawy oraz § 16 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie

maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz. U. Nr 148, poz. 1564

ze zm.).

Uzasadnienie

3

Sąd Okręgowy w P., rozpoznając apelację powoda R. W. od wyroku Sądu

Rejonowego w P. z dnia 13 lipca 2012 r., powziął istotne wątpliwości i na podstawie

art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie

prawne sformułowane w sentencji swojego postanowienia z dnia 4 grudnia 2012 r.

Zagadnienie to powstało na tle następującego stanu faktycznego.

W dniu 20 października 2009 r. pozwana A. B.-Ż. działając jako notariusz

sporządziła akt notarialny obejmujący umowę majątkową małżeńską, na podstawie

której mieszkanie położone w P. zostało objęte wspólnością majątkową małżeńską

powoda R. W. i jego małżonki. Zgodnie z § 7 aktu notarialnego, powód wraz z żoną

wnieśli o dokonanie stosownych wpisów w księgach wieczystych prowadzonych

przez Sąd Rejonowy w P.

Za sporządzenie tego aktu notarialnego, na podstawie § 8 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych

stawek taksy notarialnej (Dz. U. Nr 148, poz. 1564 ze zm. dalej powoływanego jako

rozporządzenie o taksie notarialnej), pozwana pobrała wynagrodzenie za

podstawową czynność notarialną w kwocie 400 zł, powiększoną o podatek od

towarów i usług. Dodatkowo, na podstawie § 16 tego rozporządzenia, pozwana

pobrała wynagrodzenie w wysokości 200 złotych powiększone o podatek od

towarów i usług w kwocie 44 zł.

W pozwie wniesionym do Sądu Rejonowego w P. powód domagał się

zasądzenia od pozwanej kwoty 244 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 22 grudnia

2011 r. do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. W

uzasadnieniu żądania powód podał, że kwota ta została pobrana przez pozwaną za

sporządzenie innej czynności notarialnej, czego jednak powód nie zlecał. Zdaniem

powoda kwota ta, obejmująca złożenie wniosku o wpis do księgi wieczystej, została

pobrana bezpodstawnie, bowiem nie jest to czynność notarialna, a jedynie

techniczna. Wyrokiem z dnia 13 lipca 2012 r. Sąd Rejonowy w P. oddalił

powództwo oraz orzekł o kosztach postępowania.

Sąd Okręgowy, rozpoznający apelację pozwanego od tego wyroku,

dokonując wykładni przepisów ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawa o notariacie

(jedn. tekst Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm., dalej powoływana jako

4

PrNot) oraz wspomnianego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

stwierdził, że na tle tych przepisów istnieją poważne wątpliwości, jak rozstrzygnąć

pytanie, czy notariuszowi należy się odrębne wynagrodzenie za zamieszczenie

w akcie notarialnym wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej, o którym

mowa w art. 92 § 4 PrNot.

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 5 § 1 PrNot notariuszowi przysługuje

wynagrodzenie określone w umowie stron za dokonanie czynności notarialnych,

przy czym nie może być ono wyższe niż stawki wynikające z rozporządzenia

o taksie notarialnej. Omawiane rozporządzenie ustala określone stawki opłat za

poszczególne konkretne czynności notarialne, a w § 16 przewiduje, że za

dokonanie czynności notarialnej w jego treści wyraźnie niewymienionej

maksymalna stawka wynosi 200 zł.

Zagadnienie przedstawione do rozpoznania Sądowi Najwyższemu

sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie, czy sporządzenie wniosku o wpis

w księdze wieczystej jest „inną czynnością notarialną” w rozumieniu przepisu § 16

rozporządzenia, czy też nie stanowi odrębnej czynności notarialnej (stanowi

element akcesoryjny w stosunku do czynności polegającej na sporządzeniu aktu

notarialnego dokumentującego czynność stron), a co za tym idzie wynagrodzenie

za jej dokonanie zawiera się w wynagrodzeniu za sporządzenie aktu notarialnego.

Zdaniem Sądu Okręgowego, wykładnia przepisów PrNot oraz przepisów

rozporządzenia o taksie notarialnej może prowadzić do zajęcia dwóch

przeciwstawnych stanowisk. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że problem

przedstawiony w zagadnieniu prawnym był przedmiotem rozbieżnych orzeczeń

sądów powszechnych oraz został dostrzeżony w literaturze, gdzie część autorów

opowiedziała się za możliwością pobrania przez notariusza opłaty za sporządzenie

wniosku o wpis w księdze wieczystej na podstawie przepisu § 16 rozporządzenia

o taksie notarialnej. Przyjmują oni, że czynnością notarialną jest czynność, którą na

podstawie przepisów prawa dokonuje notariusz, a zatem jest nią również

sporządzenie i przesłanie sądowi wieczystoksięgowemu wniosku o wpis.

Za przyznaniem notariuszowi prawa do wynagrodzenia za dokonanie takiej

czynności przemawia w szczególności argument jej samodzielnego charakteru,

bowiem jej brak nie pozbawia aktu notarialnego ważności, nie wpływa na ważność

5

czynności prawnej objętej tym aktem, nie jest również oświadczeniem woli lub

wiedzy stron czynności prawnej dokonywanej przed notariuszem. W konsekwencji,

sporządzenie wniosku o wpis do księgi wieczystej byłoby inną czynnością

notarialną, przy założeniu jednak, że katalog czynności notarialnych z art. 79 PrNot

jest otwarty w tym sensie, że obejmuje nie tylko czynności uregulowane w art. 79

PrNot oraz w odrębnych ustawach, lecz także czynności nie objęte przepisem art.

79 PrNot, a przewidziane w innych jednostkach redakcyjnych Prawa o notariacie.

W ocenie Sądu Okręgowego, redakcja przepisu art. 79 PrNot nastręcza

wątpliwości co do tego, czy przepis ten zawiera enumeratywne wyliczenie

czynności notarialnych w tym sensie, że jako takie traktuje nie wszelkie czynności

notariusza, lecz czynności, którym ustawa (Prawo o notariacie lub „odrębne

przepisy”) nadaje charakter czynności notarialnych, czy też katalog czynności

notarialnych z art. 79 ma charakter otwarty, natomiast w punkcie 9. tego przepisu

nie chodzi o czynności wyraźnie przewidziane w odrębnych od Prawa o notariacie

przepisach, ale o takie czynności, które muszą być dokonane przez notariusza,

ponieważ obowiązek taki wynika z obowiązywania tych odrębnych przepisów, zaś

odesłanie zawarte w art. 79 pkt 9 może dotyczyć nie tylko odrębnych aktów

prawnych, lecz również innych przepisów samej ustawy Prawo o notariacie

rozumianych jako jednostka redakcyjna tekstu.

Sąd II instancji przedstawiający do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

skłania się jednak do przyjęcia stanowiska, że za sporządzenie wniosku o wpis

w księdze wieczystej i jego przesłanie do sądu wieczystoksięgowego nie

przysługuje notariuszowi w obecnym stanie prawnym odrębne wynagrodzenie na

podstawie § 16 rozporządzenia w sprawie taksy notarialnej, gdyż czynność taka

objęta jest wynagrodzeniem za sporządzenie aktu notarialnego zawierającego taki

wniosek. Za takim stanowiskiem przemawiają, zdaniem Sądu Okręgowego,

następujące argumenty. Katalog czynności notariusza wskazany w art. 79 PrNot

ma charakter zamknięty w tym sensie, że czynności niewymienione w tym

przepisie, a także w innych ustawach, o których mowa w art. 79 pkt 9 PrNot, które

traktują daną czynność jako czynność notarialną, nie są czynnościami notarialnymi

w rozumieniu ustawy Prawo o notariacie. Przepisy ustawy Prawo o notariacie

przewidują wynagrodzenie za czynności notariusza w rozumieniu tej ustawy, przy

6

czym czynnościami tymi są wyłącznie czynności traktowane tak przez samego

ustawodawcę (w art. 79 i przepisach odrębnych od ustawy Prawo o notariacie).

Pozostałe czynności dokonywane przez notariusza, ale niewymienione w art. 79

PrNot i odrębnych ustawach pełnią rolę służebną wobec innych czynności i nie

wiąże się z nimi prawo notariusza do wynagrodzenia. Wychodząc z tego założenia

nasuwa się wniosek, że ustawodawca w sposób świadomy pominął jako czynność

notarialną czynność polegającą na sporządzeniu wniosku wieczystoksięgowego

zarówno w ustawie Prawo o notariacie, jak i w rozporządzeniu o taksie notarialnej.

Dalej wskazać należy, że przepis art. 92 § 4 PrNot nakazuje zamieścić w akcie

notarialnym wskazanym w tym przepisie wniosek wieczystoksięgowy, nie

pozostawiając w tym zakresie notariuszowi, czy też stronom jakiejkolwiek

dowolności, co również wskazuje, że wniosek taki stanowi czynność uboczną.

Wniosek o wpis w księdze wieczystej zamieszczany jest w akcie notarialnym,

a zatem stanowi element tego aktu i jako jego część składowa nie ma

samodzielnego charakteru, ale jest czynnością akcesoryjną, uboczną, stanowiącą

konieczny (przewidziany przez ustawę) element czynności notarialnej polegającej

na sporządzeniu aktu notarialnego.

Można oczywiście wyobrazić sobie sytuację, w której strony zwracają się do

notariusza o sformułowanie samego wniosku o wpis w księdze wieczystej - bez

związku z jakąkolwiek czynnością objętą aktem notarialnym. Jeżeli nawet jednak

przyjąć dopuszczalność odpłatnego świadczenia takiej usługi przez notariusza

(co jest wątpliwe przy założeniu, że notariusz dokonuje wyłącznie czynności

określonych ustawą i za nie może otrzymać wynagrodzenie), to należy zauważyć,

że w takim wypadku miałaby ona samodzielny charakter na mocy umowy stron,

podczas gdy zamieszczenie wniosku o wpis w księdze wieczystej w akcie

notarialnym w ramach realizacji obowiązku wynikającego z art. 92 § 4 PrNot jest

niezależne od woli stron i w takim wypadku nie sposób uznać go za czynność

samodzielną i odrębną od sporządzenia samego aktu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w P. ma określenie charakteru czynności

notariusza polegającej na zamieszczeniu w akcie notarialnym wniosku o wpis do

7

księgi wieczystej. Zgodnie z art. 92 § 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o

notariacie, wprowadzonym do tej ustawy z dniem 23 września 2001 r., jeżeli akt

notarialny w swej treści zawiera przeniesienie, zmianę lub zrzeczenie się prawa

ujawnionego w księdze wieczystej albo ustanowienie prawa podlegającego

ujawnieniu w księdze wieczystej, bądź obejmuje czynność przenoszącą własność

nieruchomości, chociażby dla tej nieruchomości nie była prowadzona księga

wieczysta, notariusz sporządzający akt notarialny jest obowiązany zamieścić w tym

akcie wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej, zawierający wszystkie

dane wymagane przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Notariusz jest

obowiązany przesłać z urzędu sądowi właściwemu do prowadzenia ksiąg

wieczystych wypis aktu notarialnego zawierający wniosek o wpis do księgi

wieczystej wraz z dokumentami stanowiącymi podstawę wpisu, w terminie trzech

dni od sporządzenia aktu.

Czynność opisana w przywołanym przepisie charakteryzuje się

następującymi cechami. Po pierwsze, jest to czynność dokonywana przez

notariusza. Po drugie, jest czynnością zawartą w akcie notarialnym. Po trzecie, nie

jest to czynność dokonywana między stronami, której notariusz nadaje określoną

przez ustawę formę, lecz czynność wprawdzie związana z czynnością dokonywaną

przez strony, lecz o odrębnym charakterze. Uzasadnieniem dla dokonywania tej

czynności jest art. 35 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych

i hipotece. Przepis ten nakłada na właściciela nieruchomości obowiązek

niezwłocznego złożenia wniosku o ujawnienie swego prawa w księdze wieczystej.

Wpis w księdze wieczystej, nie ma wprawdzie charakteru konstytutywnego dla

przeniesienia własności nieruchomości, gdyż zgodnie z art. 155 k.c., własność

przechodzi na nabywcę z chwilą ważnie zawartej umowy w formie notarialnej, ale

jest on obowiązkowy ze względu na jego znaczenie dla ochrony interesów samego

nabywcy i osób trzecich. Nałożenie na notariusza obowiązku, przewidzianego w art.

92 § 4 PrNot wpisuje się w funkcję jaką ustawa powierza notariuszowi. Jest on

powołany do czuwania nad tym, aby strony wypełniły przewidziane ustawą

obowiązki, tak aby ich interesy były zrealizowane zgodnie z prawem oraz aby

zapobiegać zbędnym sporom wynikającym z działań stron niezgodnych z prawem.

Ujmując to syntetycznie, należy stwierdzić, że notariusz jest powołany do pełnienia

8

czynności jurysdykcji prewencyjnej (podobnie Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów

z dnia 7 grudnia 2010 r., III CZP 86/10, OSNC 2010, nr 10, poz. 49). Należy przy

tym podkreślić, że chodzi o zapobieganie sporom o charakterze prywatnoprawnym.

Poprzez nałożenie na notariusza obowiązku zamieszczenia w akcie

notarialnym, w którym dochodzi do zmiany uprawnionego wpisanego do księgi

wieczystej, wniosku o wpis do takiej księgi, ustawodawca zabezpiecza realizację

niezwykle ważnej dla bezpieczeństwa obrotu zasady; zgodności treści księgi

wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wniosek do sądu

wieczystoksięgowego jest więc czynnością notariusza, przybierającą postać aktu

notarialnego, ale czynnością zupełnie inną niż czynność materialnoprawna jakiej

dokonują strony. Z punktu widzenia materialnoprawnego notariusz występuje tu

jako ustawowy przedstawiciel właściciela, który w jego imieniu jest obowiązany

złożyć wniosek o wpis. Zgodnie z art. 6264

k.p.c., przekazanie przez notariusza

wniosku zawartego w akcie notarialnym uważa się za złożenie wniosku przez

uprawnionego. Tym samym notariusz wszczyna w imieniu właściciela

postępowanie wieczystoksięgowe, którego uczestnikiem jest już uprawniony.

Wniosek notariusza zawarty w akcie notarialnym, musi odpowiadać wymogom,

jakie dla takiego wniosku przewiduje k.p.c., co zresztą jednoznacznie podkreśla

sam ustawodawca w art. 92 § 4 k.p.c.

Opisane wyżej cechy wniosku wskazują, że jest to czynność notarialna.

Dokonuje jej notariusz, zawarta jest w akcie notarialnym, realizuje podstawową

funkcję do jakiej powołany jest notariusz (jurysdykcji prewencyjnej) oraz ma

charakter samoistny w stosunku do innych czynności zawartych w tym samym

akcie notarialnym. Tej samoistności czynności polegającej na sporządzeniu

wniosku o wpis do księgi wieczystej nie podważa to, że jest to czynność

funkcjonalnie powiązana z inną czynnością notarialną zawartą w tym samym akcie

prawnym.

Trafnie Sąd przedstawiający zagadnienie zwraca uwagę, że w przepisach

Prawa o notariacie ustawodawca określił krąg czynności, które należy uznać za

czynności notarialne. Notariusz może dokonać tylko takiej czynności, dla której

podstawa prawna znajduje się w art. 79 PrNot lub w odrębnych przepisach,

o których mowa w art. 79 pkt 9. Tylko za dokonanie takich czynności przewidziane

9

jest wynagrodzenia w art. 5 PrNot i rozporządzeniu o taksie notarialnej. Istota tych

czynności polega nie tylko na tym, że są to czynności notariusza, ale że stanowią

one realizację jego podstawowej funkcji, jaką jest zapewnienie tego, aby różnorakie

czynności prawne i faktyczne dokonywane przez strony były dokonane zgodnie

z wymogami prawa, tak aby maksymalnie chroniony był godny ochrony interes

osoby lub osób, które powinny lub chcą dokonać takiej czynności z udziałem

notariusza. Ów udział notariusza z reguły polega na umieszczeniu oświadczeń woli

osoby dokonującej czynności w dokumencie, który musi spełniać wymogi formalne

określone przez Prawo o notariacie. Wtedy spełniony zostaje wymóg zachowania

formy notarialnej, której zachowanie jest wymagane przez ustawę dla dokonania

czynności prawnych mających szczególne znaczenie dla stron takiej czynności

oraz z punktu widzenia interesów innych osób i porządku publicznego. Tak jest

w przypadku przeniesienia własności nieruchomości, czy umów niektórych spółek

handlowych. Czynnościami notarialnymi mogą być także czynności z udziałem

notariusza, które nie są dokumentowane w opisany sposób. Ustawa w art. 79 PrNot

wskazuje takie czynności jak; przechowywanie dokumentów, sporządzanie

projektów aktów, oświadczeń i innych dokumentów, doręczanie oświadczeń.

Oprócz czynności notarialnych notariusz dokonuje również innych czynności,

które zostały mu powierzone wyłącznie w interesie publicznym. Zgodnie z art. 7

PrNot, notariusz jako płatnik pobiera podatki, co regulują przepisy Ordynacji

podatkowej, czy jeżeli wniosek o wpis do księgi wieczystej podlega opłacie pobiera

od wnioskodawców tę opłatę i przekazuje właściwemu sądowi rejonowemu.

Nie są to czynności notarialne, o których mowa w art. 79 PrNot. Mają one wyraźnie

akcesoryjny charakter w stosunku do czynności notarialnych. Ich dokonywanie

przez notariusza jest jego dodatkowym obowiązkiem jako osoby zaufania

publicznego, która nie pełni wtedy swojej podstawowej funkcji zapobiegania sporom

(jurysdykcji prewencyjnej), lecz wykonuje funkcję zastrzeżoną dla organów

państwowych związaną z pobieraniem opłat o charakterze publicznoprawnym.

Podkreśla to sam ustawodawca nakładając na notariusza takie obowiązki

w odrębnym przepisie i wskazując, że notariusz działa wtedy na podstawie innych

ustaw. Warto także podkreślić, że pobieranie opłat publicznoprawnych, o którym

mowa w art. 7 PrNot, nie zapobiega żadnym sporom o charakterze

10

cywilnoprawnym, lecz wiąże się z postępowaniem administracyjnoprawnym,

w przypadku podatków i umożliwia wszczęcie postępowania, a nie zapobiega

przyczynom, dla których postępowanie to jest wszczynane.

Jeżeli wniosek o wpis do księgi wieczystej jest czynnością notarialną to

pozostaje jeszcze do wyjaśnienia czy jest on czynnością, o której mowa w art. 79

pkt 9 PrNot. W katalogu czynności notarialnych zawartych w art. 79 pk1 do

8 ustawodawca nie wymienia tego wniosku. Podstawą dla dokonanie takiej

czynności jest art. 92 § 4 PrNot. Niewątpliwie jest to odrębny przepis od art. 79

PrNot. Gdyby ustawodawca chciał, tak jak to przyjmuje Sąd Okręgowy, aby przez

odrębne przepisy, o których mowa w art. 79 pkt 9 PrNot rozumieć tylko przepisy

innych ustaw niż ustawa Prawo o notariacie, to mógł dać temu jednoznaczny

wyraz, wskazując, że nie chodzi o odrębne przepisy, ale przepisy innych ustaw.

To, że sporządzenie wniosku o wpis do księgi wieczystej nie zostało

wymienione wyraźnie w katalogu czynności notarialnych wiąże się zapewne

z okolicznościami, w jakich pojawiła się normatywna podstawa dla sporządzania

takiego wniosku w ustawie Prawo o notariacie. Notariusz, niezależnie od tego

w jakiej formie ustrojowej działał, począwszy od unifikacji prawa rzeczowego

w 1946 r. miał ustawowy obowiązek sporządzenia wniosku o wpis do księgi

wieczystej. Dopiero jednak ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy

o księgach wieczystych i hipotece, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego,

ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy - Prawo

o notariacie (Dz.U. Nr 63, poz. 635) z dniem 23 września 2001 r., stworzyła

podstawę prawną dla tego obowiązku w ustawie Prawo o notariacie, dodając

z dniem 23 września 2001 r. art. 92 § 4. Mając na uwadze wieloletnią praktykę

traktowania czynności polegającej na sporządzeniu wniosku wieczystoksięgowego,

jako czynności notarialnej, za którą należy się notariuszowi wynagrodzenie,

ustawodawca założył zapewne, że wystarczy tylko wskazanie, iż ma ona stanowić

część aktu notarialnego, w którym następuje zmiana uprawnionego wpisanego do

księgi wieczystej. Jak widać jednak nie było to założenie w pełni uzasadnione

o czym świadczą wątpliwości przedstawione w postanowieniu Sądu Okręgowego

w P. Mając to na uwadze oraz uwzględniając aktualną redakcję art. 79 pkt 9 PrNot,

w którym nie odsyła się do przepisów innych ustaw, a tylko do odrębnych

11

przepisów, czyli także do art. 92 § 4 PrNot, można uznać, że również wykładnia

literalna i systemowa przemawia za zaliczeniem wniosku o wpis do księgi

wieczystej do czynności notarialnych, o których mowa w art. 79 i art. 5 PrNot.

Zgodnie z art. 5 PrNot, notariuszowi za dokonanie czynności notarialnej

przysługuje wynagrodzenie. Ustalenie takiego wynagrodzenia następuje na

podstawie umowy ze stronami czynności w granicach zakreślonych przez taksę

notarialną określoną w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości. Szczególnej

uwagi, przy poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, czy notariuszowi należy się

wynagrodzenie za sporządzenie i umieszczenie w akcie notarialnym wniosku

o wpis do księgi wieczystej, wymaga § 11 i § 16 rozporządzenia o taksie

notarialnej. Zgodnie z § 11 ust. 1 tego rozporządzenia, jeżeli jednym aktem

notarialnym, sporządzonym między tymi samymi osobami, objęto kilka czynności

prawnych, a jedna z tych czynności ma charakter czynności głównej a inne mają

charakter czynności ubocznych i nie mogą istnieć bez czynności głównej notariusz

ma prawo do ustalenia wynagrodzenia w granicach stawki maksymalnej

przewidzianej dla czynności głównej. Przepis ten nie może mieć zastosowania do

czynności polegającej na sporządzeniu wniosku o wpis do księgi wieczystej, gdyż

mowa w nim o czynnościach między tym samymi osobami, czyli o czynnościach

prawnych stron, które notariusz dokumentuje w akcie notarialnym. Wniosek do

księgi wieczystej jest zaś czynnością samego notariusza, który został zobowiązany

w ustawie do złożenia go w imieniu strony. Jak wynika z § 11 ust. 3 rozporządzenia

w sprawie taksy notarialnej, jeżeli akt notarialny obejmuje kilka czynności różnych

osób, stosuje się maksymalne stawki przewidziane za każdą taką czynność

z osobna. Skoro niewątpliwie czynność stron jest inną czynnością niż złożenie

wniosku o wpis do księgi wieczystej przez notariusza, to już z § 11 ust. 3

rozporządzenia o taksie notarialnej wynika podstawa dla ustalenia przez notariusza

wynagrodzenia za dokonanie tej czynności. Sporządzenie wniosku o wpis do księgi

wieczystej i zamieszczenie go w akcie notarialnym nie jest wymienione osobno

w rozporządzeniu o taksie notarialnej. W tej sytuacji zastosowanie znajdzie § 16

tego rozporządzenia, zgodnie z którym za dokonanie czynności notarialnej

niewymienionej w innych przepisach rozporządzenia maksymalna stawka wynosi

200 zł.

12

W konkluzji rozważań na temat tego, czy notariuszowi należy się

wynagrodzenie za sporządzenie wniosku o wpis do księgi wieczystej należy

stwierdzić, że zarówno przepisy ustawy Prawo o notariacie jak i przepisy

rozporządzenia o taksie notarialnej uzasadniają w pełni prawo notariusza, aby

w umowie ze stronami ustalił wynagrodzenie za dokonanie takiej czynności

w maksymalnej kwocie 200 zł. Biorąc pod uwagę, że w aktualnych warunkach

ustrojowych wynagrodzenie notariusza stanowi rękojmię świadczenia przez niego

usług na poziomie zapewniającym stronom dobre warunki dla podejmowania

ważnych dla nich czynności oraz że wynagrodzenie to ma zabezpieczyć byt

notariusza i jego bliskich, takie rozwiązanie nie budzi także wątpliwości

aksjologicznych. Tym bardziej, że dostęp do notariuszy jest stosunkowo łatwy, a ich

liczba pozwala stronom na negocjowanie ostatecznej wysokości tego

wynagrodzenia. Znaczenie ma tu także to, że maksymalna taksa notarialna za

sporządzenia wniosku o wpis do księgi wieczystej nie jest zbyt wysoka

w porównaniu z opłatą za dokonanie przeniesienia własności nieruchomości,

a w sytuacjach uzasadnionych ważnymi względami strona może być zwolniona

przez sąd od obowiązku zapłaty wynagrodzenia, jak również sam notariusz może

zrezygnować z pobrania takiego wynagrodzenia. (podobnie Sąd Najwyższy

w uchwale 7 sędziów z dnia 23 września 2009 r., I KZP 7/09, OSNKW 2009, nr 10,

poz. 83). Warto również zauważyć, że jeżeli czynność notarialna ma być wykonana

przez notariusza nieodpłatnie to ustawa wyraźnie wyłącza prawo notariusza do

ustalania wynagrodzenia za jej dokonanie. Do protokołu, w którym notariusz

prostuje oczywiste błędy i niedokładności, jak wynika z art. 80 § 3 PrNot, nie

stosuje się art. 5 tej ustawy. Takiego wyłączenia brak zaś dla czynności notarialnej,

o której mowa w art. 92 § 4 PrNot.

Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390

k.p.c., podął uchwałę, jak na wstępie.

13