III KO 83/12

Sygn. akt III KO 83/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Puszkarski

SSN Barbara Skoczkowska

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej,

w sprawie J. G.

co do którego umorzono postępowanie o czyn z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 26

stycznia 1984r. Prawo prasowe ( Dz. U. Nr 5, poz. 24 ze zm.)

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 8 marca 2013 r.,

apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 sierpnia 2012r.,

którym wznowiono postępowanie w sprawie zakończonej wyrokiem Sądu

Okręgowego w B. z dnia 21 stycznia 2009r. uchylono tenże wyrok, a także wyrok

Sądu Rejonowego w B. z dnia 11 września 2008r. - i umorzono postępowanie

orzeka

1) utrzymuje zaskarżony wyrok w mocy,

2) obciąża J. G. kosztami procesu za postępowanie

odwoławcze.

UZASADNIENIE

2

Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia 11 września 2008 r., sygn. akt XVI K

1…/07, skazał J. G. za przestępstwo z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984

r. prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 ze zm.) na karę grzywny w wysokości 40

stawek dziennych po 30 zł każda i obciążył go kosztami postępowania w sprawie.

Po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez obrońcę ówcześnie oskarżonego – Sąd

Okręgowy w B. wyrokiem z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt IV Ka …/08,

utrzymał w mocy orzeczenie Sądu I instancji.

Wobec tego, że w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1

grudnia 2010 r., sygn. K 41/07, przepis art. 46 ust. 1 ustawy- prawo prasowe stracił

moc jako niezgodny z art. 2 oraz art. 42 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej, pełnomocnik J. G. wystąpił z wnioskiem o wznowienie postępowania w tej

sprawie i uchylenie obu wyroków wymienionych na wstępie oraz uniewinnienie

oskarżonego od popełnienia zarzuconego mu czynu, ewentualnie o umorzenie

postępowania.

Po rozpoznaniu tego wniosku, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 21 sierpnia

2012 r.:

1. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem

Sądu Okręgowego w B. z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt IV Ka …/08,

utrzymującym w mocy wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 11 września

2008 r. sygn. akt XVI K …/07;

2. uchylił oba w/w wyroki i umorzył postępowanie w sprawie;

3. kosztami sądowymi w sprawie o wznowienie postępowania obciążył Skarb

Państwa.

Obecnie, apelację w tej sprawie, w oparciu o przepis art. 547 § 3 in fine

k.p.k., wniósł – określając się jako „obrońca skazanego” – pełnomocnik

wnioskodawcy J. G., jednocześnie ograniczając zakres środka odwoławczego do

rozstrzygnięć o umorzeniu postępowania i o kosztach postępowania w przedmiocie

wznowienia. Powołując jako podstawę przepisy art. 427 § 2 k.p.k. i art. 438 pkt 1 i 2

k.p.k., autor apelacji zarzucił wyrokowi Sądu Apelacyjnego obrazę przepisów

postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 545 § 1 k.p.k. w zw. z

art. 529 k.p.k., a w szczególności art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 2 k.p.k., co

doprowadziło do wydania wyroku umarzającego postępowanie w sprawie, zamiast

do orzeczenia o uniewinnieniu J. G. od popełnienia zarzuconego mu czynu.

3

W oparciu o tak sformułowany zarzut autor apelacji wniósł o zmianę wyroku

w zaskarżonej części przez uniewinnienie „skazanego” J. G. od popełnienia

zarzuconego mu czynu oraz orzeczenie o kosztach postępowania w sprawie, w tym

także kosztach postępowania o wznowienie i postępowania wywołanego

wniesieniem niniejszej apelacji – stosownie do treści art. 632 pkt 1 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Apelacja wniesiona przez pełnomocnika wnioskodawcy J. G. okazała się

niezasadna, a sformułowany w niej zarzut i wniosek o zmianę zaskarżonego

wyroku – nie zasługiwały na uwzględnienie. Niezależnie od pewnych perturbacji,

jakie autor środka odwoławczego miał z określeniem pozycji procesowej zarówno

swojej, jak i swego mocodawcy (po wznowieniu postępowania i uchyleniu wyroków

skazujących J. G. oraz umorzeniu postępowania – nie ma on już statusu

skazanego) oraz wyraźnych trudności z prawidłowych określeniem charakteru

zarzutu stawianego w apelacji (powołanie m.in. jako podstawy zarzutu przepisu art.

438 pkt 1 k.p.k., który odnosi się do obrazy prawa materialnego – przy

jednoczesnym zarzuceniu wyłącznie obrazy przepisów postępowania, wskazanie

na przepis art. 17 § 2 k.p.k., który nie pozostaje w żadnym związku z analizowaną

sytuacją procesową), zasadniczym powodem nieuwzględnienia skargi apelacyjnej

w tej sprawie, był brak zaakceptowania poglądu prawnego wyrażonego przez

skarżącego. Sprowadzał się on do tezy (wyprowadzonej z treści art. 414 § 1 k.p.k.),

że po rozpoczęciu przewodu sądowego stwierdzenie okoliczności wyłączającej

ściganie a należącej do kręgu ujemnych przesłanek procesowych wymienionych w

art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., powoduje konieczność uniewinnienia oskarżonego, a nie

umorzenia postępowania. W tym kontekście autor apelacji przywoływał także

przepis art. 545 § 1 k.p.k., przewidujący odpowiednie stosowanie całego szeregu

norm postępowania kasacyjnego, w tym, m. in. art. 529 k.p.k., uprawniającego do

rozpoznania kasacji na korzyść oskarżonego, pomimo odbycia kary lub istnienia

okoliczności wyłączających ściganie.

Przytoczona argumentacja nie jest jednak przekonująca i to z kilku

powodów. Po pierwsze, orzeczenie o wznowieniu postępowania w sprawie i

uchyleniu w całości obu wyroków, które funkcjonowały dotychczas w obrocie

prawnym, stanowi ich pełne unicestwienie, a tym samym następuje powrót sprawy

do stadium w jakim znajdowała się na samym początku postępowania sądowego

zainicjonowanego wniesieniem aktu oskarżenia. Skoro bowiem wznowiono

4

postępowanie i wyeliminowano oba rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, jakie w nim

zapadły, to oznacza, że co do zasady, powinno ono toczyć się od początku. W

sytuacji natomiast, gdy przepis prawny, będący podstawą zarzutu aktu oskarżenia,

stracił moc, jest oczywiste, że takie postępowanie toczyć się już nie może. Zarazem

jednak nie można skutecznie twierdzić, że w takiej konfiguracji procesowej można

odwołać się do dyspozycji art. 414 § 1 k.p.k., który przewiduje wydanie wyroku

uniewinniającego, gdy okoliczność wymieniona w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k.,

zostanie stwierdzona po rozpoczęciu przewodu sądowego. Skoro czyn zarzucony

oskarżonemu nie zawiera już znamion przestępstwa, to nie ma podstaw do

rozpoczęcia przewodu sądowego i nie materializuje się przesłanka wymieniona w

tym przepisie.

Po drugie, podkreślić trzeba, że regulacja dotycząca orzekania w

postępowaniu o wznowienie postępowania, pomimo odesłania wynikającego z

dyspozycji art. 545 § 1 k.p.k., w pewnych kwestiach różni się od rozwiązań

przyjętych w postępowaniu kasacyjnym. Na gruncie tego ostatniego, Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 25 czerwca 2004 r. V KK 101/04 (OSNKW 2004 z. 7-8,

poz. 80) opowiedział się za wydaniem wyroku uniewinniającego także w stadium

postępowania kasacyjnego w razie stwierdzenia, że czyn zarzucony oskarżonemu

nie zawiera znamion czynu zabronionego, jeśli tylko przypisanie popełnienia czynu

zawierającego znamiona przestępstwa nastąpiło po rozpoczęciu przewodu

sądowego przed sądem I instancji, natomiast sąd kasacyjny dokona odmiennej

oceny prawnej, stwierdzając oczywistą niesłuszność tak poczynionego ustalenia

(art. 414 § 1 zd. 2 w zw. z art. 458 i art. 518 oraz art. 537 § 1 i 2 k.p.k.).

Jednak ten pogląd nie znajduje zastosowania na gruncie niniejszej sprawy

albowiem w wyniku uwzględnienia kasacji i orzekania w warunkach określonych w

art. 537 § 2 in fine k.p.k., nie dochodzi do wznowienia postępowania. To jego

ostateczny wynik ulega zmianie i to zmianie co do istoty, przy czym taka właśnie

zmiana jest wyraźnie przewidziana w przepisach regulujących postępowanie

kasacyjne.

Jest przy tym istotne – i to trzeba traktować jako trzeci argument o silnej

wymowie jurydycznej – właśnie przepis art. 537 k.p.k. nie został wymieniony w

katalogu zamieszczonym w dyspozycji art. 545 § 1 k.p.k., na który powoływał się

autor skargi apelacyjnej. Zatem, to z woli ustawodawcy nie jest możliwe

5

odpowiednie stosowanie przepisu art. 537 k.p.k. na gruncie postępowania w

przedmiocie wznowienia.

Po czwarte, w rozdziale 56 Kodeksu postępowania karnego, regulującym

instytucję wznowienia postępowania, znajduje się odrębne unormowanie wprost

przewidujące możliwość bezpośredniego uniewinnienia oskarżonego, co do którego

doszło do wznowienia procesu karnego. Stosownie do dyspozycji art. 547 § 3

k.p.k., uchylając orzeczenie w trybie wznowienia postępowania sąd może wyrokiem

uniewinnić oskarżonego, jeżeli nowe fakty lub dowody wskazują na to, że

orzeczenie to jest oczywiście niesłuszne. Można więc skutecznie argumentować,

że na gruncie postępowania w przedmiocie wznowienia, jest to swego rodzaju

odpowiednik regulacji zamieszczonej w art. 537 § 2 k.p.k. Taki kształt

przywołanego unormowania wskazuje jednak, że ustawodawca związał możliwość

wydania wyroku uniewinniającego – w postępowaniu o wznowienie – z tą właśnie

podstawą wznowienia procesu. Nie można też nie dostrzec, że sam katalog

podstaw wznowienia postępowania był – nawet w ostatnich latach - wielokrotnie

uzupełniany (por. np. zmiany ustawy Kodeks postępowania karnego wprowadzone

ustawami: z dnia 16 lipca 2009 r. – Dz. U. Nr 144, poz. 1178, czy też z dnia 29

lipca 2011 r. – Dz. U. Nr 191, poz.1135), natomiast nie prowadziło to do

jednoczesnego rozszerzenia kręgu sytuacji, w których dopuszczalne byłoby

wydanie wyroku uniewinniającego bezpośrednio po wznowieniu postępowania.

Przedstawione powyżej uwagi prowadzą więc do wniosku, że wznowienie

postępowania w oparciu o przesłankę wymienioną w art. 540 § 2 k.p.k. i uchylenie

prawomocnego rozstrzygnięcia – nie prowadzi do jednoczesnego uniewinnienia

oskarżonego, lecz do umorzenia postępowania prowadzonego przeciwko niemu.

Bezzasadne okazały się również wywody skarżącego dotyczące naruszenia

przepisu art. 529 k.p.k. przez sąd meriti oraz twierdzenie o umorzeniu

postępowania w tej sprawie na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Zarówno w

podstawie orzeczenia, jak i w części motywacyjnej swego rozstrzygnięcia, Sąd

Apelacyjny wyraźnie i jednoznacznie powołał przepis art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., a nie

pkt 6 tej normy procesowej. Już tylko z tego powodu dywagacje autora apelacji na

temat przedawnienia jako przesłanki umorzenia postępowania – są całkowicie

bezprzedmiotowe.

Na uwzględnienie nie zasługiwał też wniosek skarżącego o zmianę wyroku

Sądu I instancji w części dotyczącej kosztów postępowania. W sytuacji, gdy

6

przedmiotowym wyrokiem rozstrzygnięto jedynie o kosztach postępowania w

przedmiocie wznowienia i obciążono nimi Skarb Państwa, trudno uznać, aby

wnioskodawca miał gravamen do wnoszenia skargi domagającej się orzeczenia o

kosztach po myśli art. 632 pkt 1 k.p.k. Natomiast, wobec nieuwzględnienia środka

odwoławczego wniesionego przez pełnomocnika wnioskodawcy, stosownie do

dyspozycji zawartej w przepisie art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z § 3 tego przepisu oraz

art. 639 k.p.k., kosztami procesu za postępowanie odwoławcze należało obciążyć

J. G.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.