IV CSK 452/12

Sygn. akt IV CSK 452/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Marian Kocon

w sprawie z powództwa P. Spółki Akcyjnej z siedzibą w G.

przeciwko A. Spółce Komandytowo - Akcyjnej z siedzibą w G.

z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanej – M. R. S.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 7 marca 2013 r.,

dwóch skarg kasacyjnych strony pozwanej i interwenienta ubocznego M. R.

S.

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 22 listopada 2011 r.,

1) oddala skargi kasacyjne,

2) zasądza od pozwanej oraz interwenienta ubocznego na rzecz

powódki kwoty po 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 10 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy w G., w sprawie z

powództwa P. SA w G. przeciwko A. Spółce komandytowej z udziałem M. S. jako

interwenienta ubocznego po stronie pozwanej, uwzględnił powództwo i uznał za

bezskuteczną w stosunku do powoda umowę odnowienia zobowiązania i

zwolnienia z długu, zawartą w dniu 28 grudnia 2007 r. pomiędzy pozwaną spółką a

M. R. S., w stosunku do wierzytelności powoda w kwocie 150.000 złotych

wynikającej z wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 24 czerwca 2004 r. sygn. akt

IX GC …/01, zmienionego wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r.

Według ustaleń tego Sądu, M. S. oraz B. A. W. – S. są małżeństwem od 31

grudnia 1999 r. Obecnie pozostają w separacji. Powódka wniosła w 2001 r.

przeciwko nim pozew o zapłatę. W toku tego postępowania powódka uzyskała w

drodze zarządzeń przymusowych z dnia 3 i 9 lipca 2001 r. zabezpieczenie

powództwa do kwoty 904.161,80 złotych przez ustanowienie hipotek

przymusowych do tej kwoty na czterech nieruchomościach należących wyłącznie

lub w określonym udziale do M. S. Na tej podstawie powódka ustanowiła na tych

nieruchomościach hipoteki przymusowe do kwot po 150.000 złotych. Wyrokiem

Sądu Okręgowego w T. z dnia 24 czerwca 2004 r., zmienionym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., została zasądzona od pozwanych B. W. –

S. oraz M. S. kwota 903.786, złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 11 czerwca

2001 r. do dnia zapłaty. Dnia 18 grudnia 2007 r. została zawarta notarialna umowa

pomiędzy M. S. działającego w imieniu własnym oraz jako wspólnik M. spółki

cywilnej z siedzibą C., a nadto jako pełnomocnik w imieniu i na rzecz B. A. W. – S.

i P. A. wspólników tej spółki a A. W. – S. działającą w imieniu i na rzecz A.-

Spółka Komandytowo – Akcyjna z siedzibą w G. - jako komplementariusz spółki

uprawniony do jednoosobowej reprezentacji. W umowie strony dokonały

odnowienia zobowiązania pomiędzy spółką A. a M. spółką Cywilną w ten sposób,

że M. S. w imieniu własnym i pozostałych wspólników spółki cywilnej w celu

umorzenia ich wymagalnego zobowiązania wobec spółki A. zobowiązał się

przenieść własność stanowiącego odrębną nieruchomość lokalu mieszkalnego

oznaczonego numerem 18 położonego w S. przy ulicy B. pod numerem 32

zapisanego w księdze wieczystej Nr […] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w S. W

3

wykonaniu tego zobowiązania M. S. przeniósł własność opisanego lokalu na rzecz

spółki A. Powódka wniosła dnia 3 czerwca 2008 r, o wszczęcie egzekucji z majątku

M. S. Postanowieniem z dnia 26 maja 2009 r. komornik sądowy przy Sądzie

Rejonowym w C. umorzył postępowanie egzekucyjne z powodu bezskuteczności

egzekucji.

Na tej podstawie tych ustaleń Sąd Okręgowy uznał roszczenie powódki

za uzasadnione. Zdaniem Sądu, zawarcie umowy z dnia 18 grudnia 2007 r.

doprowadziło do zwiększenia niewypłacalności dłużnika M.S. Skarga paulińska nie

jest wyłączona w razie obciążenia nieruchomości hipoteką przymusową, jeżeli

hipoteka ta nie zabezpiecza wierzytelności powoda w całości. Poza tym, stan

niewypłacalności dłużnika obejmuje także utrudnienie i odwleczenie zaspokojenia.

Zbycie nieruchomości przez dłużnika M. S. spowodowało, że powód nie może

uzyskać zaspokojenia z majątku dłużnika, a do zaspokojenia ze zbytej

nieruchomości musiałby wystąpić przeciwko dłużnikowi hipotecznemu na podstawie

stosunku hipoteki. Dlatego według Sądu doszło do pokrzywdzenia powoda

(wierzyciela) w rozumieniu art. 527 § 2 k.c. a ponadto ustalone fakty świadczą

jednoznacznie, że strony umowy pozostają w bliskich stosunkach w rozumieniu art.

527 § 3 i § 4 k.c. a pozwana nie zdołała obalić domniemania wynikającego z tych

przepisów.

Wyrokiem z dnia 22 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację jakie

wnieśli pozwana oraz interwenient uboczny od wyroku Sądu pierwszej instancji.

Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko, że nie jest wyłączona skarga

pauliańska w sytuacji, gdy hipoteka nie zabezpiecza wierzytelności powoda

w całości. Podniósł dodatkowo, że powód prowadził przeciwko dłużnikowi

egzekucję świadczenia pieniężnego w kwocie 1.931.644,91 złotych. Porównanie

wielkość tej wierzytelności do łącznej wysokości zabezpieczeń rzeczowych

wynoszącej 600.000 złotych wskazuje, że powód jest uprawniony do poszukiwania

ochrony, jaką daje mu skarga pauliańska. Sąd Apelacyjny podkreślił, że skarga

pauliańska mogłaby nie mieć zastosowania do czynności prawnej dłużnika,

polegającej na spełnieniu świadczenia wobec wierzyciela, nawet gdyby ta czynność

prowadziła do pokrzywdzenia pozostałych wierzycieli. Dotyczy to jednak tylko takiej

4

spłaty długu, która ściśle odpowiada zobowiązaniu zarówno pod względem rodzaju

świadczenia, jaki i sposobu oraz terminu zapłaty. Jeżeli dłużnik na podstawie

porozumienia zaspokaja wierzyciela w inny sposób, nie ma przeszkód do objęcia

takiej czynności skargą pauliańską. Do przyjęcia, iż osoba trzecia uzyskała korzyść

majątkową wystarczy wykazanie, że na podstawie czynności prawnej dłużnika

nabyła rzecz lub prawo (albo została zwolniona z obowiązku), co spowodowało

zmianę w majątku dłużnika prowadzącą do pokrzywdzenia wierzycieli. Według

Sądu Apelacyjnego, nie można traktować powoda jako wierzyciela przyszłego,

skoro wierzytelność powoda istniała przed dokonaniem zaskarżonej czynności.

Oceniając podniesione w apelacjach zarzuty dotyczące zastosowania domniemania

wynikającego z art. 527 § 3 k.c., Sąd Apelacyjny uwzględnił, że dłużnik oraz B. W.-

S. - komplementariusz pozwanej spółki są małżeństwem i prowadzą wspólnie

gospodarstwo domowe, a ponadto oboje są dłużnikami solidarnymi powoda,

przeciwko którym toczy się bezskuteczna egzekucja. Z powyższych okoliczności

wynika, że pomiędzy dłużnikiem a komplementariuszem pozwanej spółki istnieje

zarówno stosunek bliskości wynikający z więzi rodzinnych jak i wspólności

interesów osobistych i majątkowych. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, stosunek

bliskości może wynikać również ze współpracy osoby fizycznej z inną osobą

funkcjonującą w ramach zorganizowanej zbiorowości prawnej. Podobny pogląd

wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 marca 2007 r. (sygn. akt V CSK 473/06,

OSNC 2008, nr 2, poz. 27),

Od wyroku Sądu drugiej instancji skargę kasacyjną złożyli zarówno pozwana

spółka A., jak i występujący po jej stronie interwenient uboczny M. S.

Pozwana zarzuciła naruszenie art. 527 § 1 i k.c. przez jego błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że zaskarżona czynność

prawna została dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela oraz na uznaniu

za bezskuteczną tej czynności wobec wierzytelności powoda w kwocie 150.000

złotych, pomimo iż wierzytelność ta wynikająca z wyroków wynosi 903.786 złotych.

Interwenient uboczny w swej skardze kasacyjnej w ramach podstawy

określonej w art. 398 3

§ 1 pkt 1 k.p.c. zarzucił naruszenie:

5

- art. 527 § 1 w zw. z art. 366, 5 k.c. oraz art. 747 k.p.c. przez uznanie, że zostały

spełnione wszystkie przesłanki uzasadniające wystąpienie ze skargą pauliańską

a także przez ustalenie, że postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 9 lipca 2001 r.

o zabezpieczeniu roszczeń powoda było uzupełniającym do postanowienia z dnia

3 lipca 2001 r.;

- art. 527 § 2 i 3 w zw. z art. 529 i art. 6 k.c. w zw. z art. 747 pkt 1 i 2 przez błędną

wykładnię i uznanie zamiaru pokrzywdzenia wierzyciela, pomimo iż przedmiotowa

nieruchomość była obciążona hipoteką na rzecz powoda oraz ustanowiono

hipoteki przymusowe na rzez powoda na pozostałych nieruchomościach dłużnik

a do kwoty 1.803.323,60 złotych a ponadto na uznaniu istnienia bliskiego stosunku

pozwanej z interwenientem ubocznym oraz uznaniu niewypłacalności dłużnika

gdy korzyść uzyskał współdłużnik solidarny;

- art. 527 § 4 k.c. w zw. z art. 234 k.p.c. przez uznanie, ze małżonkowie

nie mieszkający za sobą i nie prowadzący wspólnego gospodarstwa domowego

pozostawali w stałych stosunkach gospodarczych;

- art. 530 k.c. przez błędna wykładnię i uznanie, że powód nie posiadał statusu

przyszłego wierzyciela oraz, że pozwana i A. S. wiedziały o zamiarze

pokrzywdzenia przyszłego wierzyciela;

- art. 72 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst

Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm. dalej jako u.k.w.) przez jego

niezastosowanie.

W ramach podstawy wymienionej w art. 398 3

§ 1 pkt 2 k.p.c. interwenient

uboczny podniósł naruszenie art. 3, 316, 382 w zw. z art. 328 § 2 i art. 316 k.p.c..

Na tych podstawach pozwana spółka oraz interwenient uboczny wnieśli

o uchylenie zaskarżonego wyroku i jego zmianę przez oddalenie powództwa,

przy czym pozwana złożyła alternatywny wniosek o przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obie skargi kasacyjne nie zasługują na uwzględnienie.

6

W związku z treścią skargi kasacyjnej pozwanej spółki A. trzeba podnieść,

że nie stanowi naruszenia art. 527 § 1 k.c. uznanie za bezskuteczną określonej

czynności prawnej względem wskazanej przez powoda w pozwie wierzytelności o

określonej wysokości, stanowiącej jedynie część wierzytelności przysługującej

wobec dłużnika, który dokonał czynności prawnej. Skarga pauliańska jest środkiem

ochrony wierzyciel. Stanowi formę zabezpieczenia w przypadku nielojalnego

zachowania dłużnika. Zapewnia skuteczne zaspokojenie z przedmiotów

majątkowych, które wskutek czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem

wierzyciela wyszły z majątku dłużnika albo do niego nie weszły. Decyzja odnośnie

do skorzystania z tego środka ochrony należy do wierzyciela. Do niego też - w

przypadku gdy przysługuje mu kilka wierzytelności wobec tego samego dłużnika -

należy wybór, którą z wierzytelności chce chronić, jak również wybór, czy w drodze

powództwa wytoczonego na podstawie art. 527 k.c. chronić całą przysługującą mu

wierzytelność, czy też jedynie jej określoną część (zob. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 13 kwietnia 2011 r., V CSK 313/10, niepubl.). Przyczyny tych wyborów mogą

różne, ale uprawnionym w tym zakresie jest wierzyciel. Według utrwalonego w

orzecznictwie poglądu, istotne w ramach skargi pauliańskiej jest jedynie

skonkretyzowanie wierzytelności, której ochrony domaga się wierzyciel przez

wykazanie jej istnienia, tytułu prawnego oraz wysokości. W taki sposób

wierzytelność ta jest określana w wyroku uwzględniającym skargę (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 1970 r., III CRN 546/69, OSNC 1970/10/192;

uchwałę z dnia 11 października 1995 r., III CZP 139/95, OSNC 1996/1/17; wyrok z

dnia 27 listopada 2003 r., III CKN 355/09, niepubl.; z dnia 15 lutego 2007 r., II CSK

452/06, niepubl.; z dnia 123 października 2010 r., I CSK 594/09, niepubl.; z dnia 9

kwietnia 2010 r., III CSK 273/09, niepubl.). Wprawdzie w doktrynie wyrażane jest

także zapatrywanie, że należy dopuścić korzystanie z ochrony paulińskiej bez

ostatecznego sprecyzowania wysokości roszczeń, jeśli nie jest ona jeszcze znana,

a istnieje realne niebezpieczeństwo wyzbycia się majątku przez dłużnika, jednak

kwestia ta nie ma znaczenia w niniejszej sprawie, w której wierzyciel wskazując

wierzytelność odwołuje się do uzyskanego przeciwko dłużnikowi tytułu

egzekucyjnego.

7

Ponieważ pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej pozwanej spółki pokrywają

się z zarzutami skargi kasacyjnej interwenienta ubocznego, uzasadniona jest ich

łączna ocena.

Nie zasługują na uwzględnienie podniesione przez interwenienta ubocznego

zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Sąd drugiej instancji

odniósł się do okoliczności związanych z udzielonymi powódce w toku procesu

przeciwko B. W. – S. oraz M.S. zabezpieczeniami i wpisanymi na ich podstawie

hipotekami na nieruchomościach należących do dłużników. Ocenił wysokość

wpisanych hipotek i ich znaczenie w kontekście ogólnej wysokości wierzytelności

powódki wobec tych osób. Trzeba też podkreślić, iż zgodnie z art. 67 u.k.w. do

powstania hipoteki niezbędny jest wpis do księgi wieczystej, a wpis hipoteki

przymusowej polegający na obciążeniu nieruchomości dłużnika w celu

zabezpieczenia nie może być dokonany, gdy dłużnik utracił prawo własności (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt III CZP

98/07, niepubl.)

Sąd Najwyższy podziela w całości stanowisko Sądu drugiej instancji

odnośnie do spełnienia wszystkich przesłanek uzasadniających uznanie

za bezskuteczną wobec powódki czynność prawną dokonaną przez jej dłużnika.

Dla tej oceny nie ma znaczenia istnienie współdłużnika, który obok

dokonującego czynności prawnej z pokrzywdzeniem wierzycieli, ponosi solidarną

odpowiedzialność za zaspokojenie wierzyciela. Z istoty solidarności dłużników

wynika po stronie wierzyciela możliwość żądania całości lub części świadczenia od

wszystkich dłużników łącznie, albo od kilku z nich lub każdego z osobna, a dopiero

zaspokojenie przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych. Do tego czasu

wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani (art. 366 § 1 i 2 k.c.). Wobec

tego każdy ze współdłużników solidarnych do czasu zupełnego zaspokojenia

pozostaje dłużnikiem co do całej niezaspokojonej wierzytelności. Poza tym,

w związku z twierdzeniami skargi kasacyjnej, należy podnieść, że do

rozporządzenia nieruchomością doszło nie na rzecz współdłużnika solidarnego, ale

na rzecz spółki jawnej, której komplementariuszem był ten współdłużnik. Po stronie

spółki powstaje jedynie obowiązek znoszenia zaspokojenia się przez wierzyciela,

względem którego czynność prawna dłużnika została uznana za bezskuteczną,

8

dochodzenia zaspokojenia z przedmiotu majątkowego, który na skutek tej

czynności wyszedł z majątku dłużnika. Wspólnik spółki jawnej jest co prawda

dłużnikiem w rozumieniu art. 527 i 530 k.c., ale tylko wobec wierzycieli tej spółki

zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2006 r. (sygn. akt II CSK 250/06,

OSNC 2007, nr 10, poz. 155). Przeniesienie przez dłużnika własności

nieruchomości na spółkę jawną, której wspólnikiem jest współdłużnik solidarny tej

samej wierzytelności, stanowi przysporzenie w majątku odrębnego podmiotu, a nie

do majątku współdłużnika i nie ma znaczenia dla zasadności skargi pauliańskiej.

Nie mają racji skarżący, kwestionując uwzględnienie powództwa pomimo

dysponowania przez powoda zabezpieczeniem na nieruchomości w postaci

hipoteki przymusowej wpisanej na podstawie zarządzenia tymczasowego.

Bez względu na ocenę charakteru i konsekwencji wpisu tej hipoteki (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2011 r. sygn. akt II CSK 100/11, niepubl.)

trzeba uwzględnić, że hipoteka przymusowa wpisana na będącej przedmiotem

obrotu nieruchomości zabezpieczała jedynie część wierzytelności przysługującej

powodowi.

Według przyjętego w judykaturze Sądu Najwyższego stanowiska

(zob. wyroki z dnia 13 października 2006 r. sygn. akt III CSK 58/06, niepubl.; z dnia

28 czerwca 2007 r. IV CSK 15/07 niepubl; z dnia 14 lutego 2008 r., II CSK 503/07

niepubl.), uzyskanie przez dłużnika ekwiwalentu rozporządzenia majątkowego

od osoby trzeciej nie eliminuje stanu pokrzywdzenia wierzyciela, jeżeli nie miał on

możliwości uzyskania zaspokojenia chronionej wierzytelności z tego ekwiwalentu

(świadczenia wzajemnego osoby trzeciej). Ponadto trafnie Sąd Apelacyjny przyjął,

że art. 527 k.c. będzie miał zastosowanie w sprawie albowiem dłużnik zamiast

spełnienia świadczenia w sposób odpowiadający treści zobowiązania, spełnił na

rzecz jednego z wierzycieli inne świadczenie, a mianowicie przeniósł na niego

własność nieruchomości zamiast zapłaty sumy pieniężnej (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 23 listopada 2005 r., II CK 225/05, niepubl.; z dnia 12 kwietnia

2012 r., III CSK 214/11; z dnia 9 stycznia 2013 r., III CSK 114/12, niepubl.).

Skarżący zarzucił naruszenie art. 527 § 4 k.c., którego Sąd drugiej instancji

nie zastosował. Uzasadnienie tego zarzutu w istocie odnosi się do domniemania

9

przewidzianego w art. 527 § 3 k.c., a co ważniejsze, opiera się na okolicznościach,

które nie stanowiły faktycznej podstawy wyrokowania. Wnoszący skargę kasacyjną

pominął ustalenie Sądu Apelacyjnego, że dłużnik M. S. oraz jego żona B. W. – S.

prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W tym stanie rzeczy istniały

uzasadnione podstawy do zastosowania art. 527 § 3 k.c. ze względu na łączące

wymienione osoby faktyczne więzi rodzinne. Stosunek bliskości może także

wynikać ze wspólności interesów osobistych, majątkowych lub współpracy osoby

fizycznej z inną osobą funkcjonującą w ramach zorganizowanej zbiorowości

prawnej, np. spółki prawa handlowego. Tak słusznie przyjął Sąd Najwyższy

w wyroku z dnia 9 marca 2007 r. (sygn. akt V CSK 473/06, OSNC 2008, nr 2,

poz. 27; zob. tez wyrok z dnia 8 grudnia 2004 r., I CK 408/04, niepubl.). Wskazał

w nim, że w art. 527 § 3 k.c. nie zostało bliżej dookreślone pojęcie „stosunek

bliskości", które w przepisach prawa cywilnego funkcjonuje w dwojakim znaczeniu:

jako równoważne określeniu "osoba bliska" - i wtedy nacisk kładzie się

na występujące pomiędzy danymi podmiotami więzi rodzinne lub do rodzinnych

zbliżone – oraz w znaczeniu szerszym, obejmującym także bliskość niewynikającą

ze stosunków rodzinnych czy quasi-rodzinnych W obrębie drugiego, szerszego

pojmowania "stosunku bliskości", mieszczą się także relacje o charakterze

majątkowym związane z prowadzeniem wspólnych interesów. Chodzi o takie

relacje, z którymi związana jest wiedza o sytuacji majątkowej innego podmiotu.

Dlatego wskazane przez Sąd relacje pomiędzy dłużnikiem a komplementariuszem

spółki jawnej mogły stanowić uzasadnioną przyczynę zastosowania domniemania

wynikającego z art. 527 § 3 k.c.

Bezpodstawnie zarzuca się w skardze kasacyjnej interwenienta ubocznego

naruszenie art. 530 k.c. przez uznanie, że powód nie miał statusu wierzyciela

przyszłego. Warunkiem dochodzenia ochrony na podstawie art. 527 § 1 k.c. jest

wykazanie posiadania wierzytelności w stosunku do dłużnika, który dokonał

kwestionowanej skargą paulińską czynności prawnej. Wierzytelność ta powinna

istnieć w chwili dokonywania zaskarżonej skargą paulińską czynności prawnej oraz

w chwili wytoczenia powództwa na podstawie art. 527 § 1 k.c. Taka sytuacja ma

miejsce w sprawie, skoro z ustaleń faktycznych Sądu Apelacyjnego wynika,

że wierzytelność, której ochrony żąda powód, istniała w chwili dokonania przez

10

dłużnika zaskarżonej czynności prawnej. Istnienie wierzytelności w tym czasie

potwierdził wydany dnia 24 czerwca 2004 r. przez Sąd Okręgowy w G.

nieprawomocny wyrok, częściowo tylko zmieniony przez Sąd drugiej instancji

po zawarciu zaskarżonej umowy.

Niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 72 u.k.w., który może być oceniany

jedynie w odniesieniu do prawomocnego wyroku Sądu drugiej instancji

odnoszącego się do merytorycznego rozstrzygnięcia zgłoszonego roszczenia

w ramach skargi pauliańskiej. W tym kontekście nie ma żadnych podstaw

do uznania, że przepis ten eliminuje możliwość skutecznego wniesienia

powództwa o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną, skoro doszło do zbycia

nieruchomości przez nielojalnego dłużnika.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

oddalił obie skargi kasacyjne, a o kosztach postępowania kasacyjnego orzekł

na podstawie art. 98, 99 w zw. z art. 391 § 1, 39821

k.p.c.

es