III KK 36/13

Sygn. akt III KK 36/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Małgorzata Gierszon (przewodniczący)

SSN Zbigniew Puszkarski (sprawozdawca)

SSN Dorota Rysińska

Protokolant Jolanta Włostowska

w sprawie M. O.

w przedmiocie wydania wyroku łącznego

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 14 marca 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od wyroku łącznego Sądu Rejonowego w T.

z dnia 11 października 2012 r.

1. uchyla zaskarżony wyrok i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7

k.p.k. umarza postępowanie w przedmiocie wydania wyroku

łącznego wobec M. O.;

2. kosztami procesu obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w T. rozpoznał sprawę o wydanie wyroku łącznego wobec M.

O., skazanego prawomocnymi wyrokami tego Sądu:

I. z dnia 14 czerwca 2004 r. wydanym w sprawie o sygn. akt V K 301/04;

2

II. z dnia 8 czerwca 2005 r. wydanym w sprawie o sygn. akt V K 224/05;

III. z dnia 28 listopada 2005 r. wydanym w sprawie o sygn. akt V K 728/05;

IV. z dnia 8 listopada 2006 r. wydanym w sprawie o sygn. akt V K 615/06;

V. z dnia 30 maja 2007 r. wydanym w sprawie o sygn. akt V K 252/07;

VI. z dnia 9 sierpnia 2007 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II K 228/07;

VII. z dnia 9 października 2007 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II K

441/07;

VIII. z dnia 12 lipca 2011 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II K 403/11

- i w dniu 31 lipca 2012 r. wydał wyrok łączny, sygn. akt II K 244/12, którym

na podstawie art. 569 § 1 k.p.k., art. 570 k.p.k., art. 573 § 1 k.p.k. oraz art. 85 k.k. i

art. 86 § 1 k.k. połączył jednostkowe kary pozbawienia wolności orzeczone wobec

M. O. wyrokami Sądu Rejonowego w T.: z dnia 30 maja 2007 r. wydanym w

sprawie o sygn. akt V K 252/07 (6 miesięcy pozbawienia wolności; pierwotnie

wykonanie kary warunkowo zawieszono na okres próby 5 lat, następnie

zarządzono wykonanie kary) oraz z dnia 9 sierpnia 2007 r. wydanym w sprawie o

sygn. akt II K 228/07 (roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności; pierwotnie

wykonanie kary warunkowo zawieszono na okres próby 5 lat, następnie

zarządzono wykonanie kary) i wymierzył skazanemu karę łączną roku i 8 miesięcy

pozbawienia wolności, a pozostałe rozstrzygnięcia zawarte w tych wyrokach

pozostawił do odrębnego wykonania. Na podstawie art. 570 k.p.k., art. 572 k.p.k.

oraz art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. a contrario umorzył postępowanie w sprawie

połączenia kar orzeczonych wobec M. O. wyrokami wskazanymi wyżej w punktach:

I, II, III, IV, VII i VIII z karami objętymi wyrokiem łącznym, tj. orzeczonymi wyrokami

wskazanymi w punktach V i VI. Nadto rozstrzygnął w przedmiocie kosztów

sądowych.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się w

dniu 18 sierpnia 2012 r.

Mimo zaznajomienia się z wyrokiem, pismem datowanym 21 sierpnia 2012 r.

M. O. ponownie wystąpił do Sądu Rejonowego w T. o wydanie wyroku łącznego

obejmującego kary wymierzone ośmioma wymienionymi na wstępie wyrokami,

motywując wniosek tym, że „podane wyżej wyroki wydane przez Sąd Rejonowy w

T. od stycznia 2012 roku podlegają połączeniu łącznemu”. Zarazem nadmienił, iż

wspomniane kary „zostały połączone w dniu 31.07.2012 r. w wyrok łączny”.

3

Nie bacząc na tę sygnalizację, Sąd Rejonowy w T. w dniu 11 października

2012 r. po zbadaniu warunków do wydania wyroku łącznego w następstwie

wymienionych na wstępie skazań, wydał wyrok łączny o sygn. II K 737/12, który (w

pkt I) objął swoim węzłem te same kary jednostkowe co wyrok łączny wydany w

sprawie II K 244/12, tj. kary pozbawienia wolności orzeczone wobec M. O.

wyrokami Sądu Rejonowego w T. z dnia 30 maja 2007 r., sygn. akt V K 252/07

oraz z dnia 9 sierpnia 2007 r., sygn. akt II K 228/07. Sąd postąpił tak, chociaż

żaden z tych wyroków nie został uchylony ani zmieniony, co w świetle art. 575 § 2

k.p.k. skutkowałoby utratą mocy wcześniej wydanego wyroku łącznego i otwierało

możliwość wydania, w miarę potrzeby, nowego wyroku łącznego. Tak jak

poprzednio, orzekł karę łączną roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz

pozostawił do odrębnego wykonania pozostałe rozstrzygnięcia zawarte w wyrokach

stanowiących podstawę wyroku łącznego, natomiast umorzył postępowanie „w

sprawie połączenia kary orzeczonej wobec skazanego M. O. wyrokiem sygn. akt II

K 441/07 (…) z wyrokami Sądu Rejonowego w T. wydanymi w sprawach sygn. akt

II K 228/07 i V K 252/07” oraz „w sprawie połączenia kary orzeczonej wyrokami

wskazanymi w części wstępnej wyroku łącznego pod punktami I, II, III, IV, VII, VIII

ze sobą oraz z karami orzeczonymi w wyrokach wskazanych w pkt I wyroku

łącznego”. Wyrok zawierał też rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów sądowych.

Kasację od prawomocnego wyroku łącznego Sądu Rejonowego w T. z dnia

11 października 2012 r., sygn. II K 737/12, wniósł na podstawie art. 521 k.p.k.

Prokurator Generalny. Zaskarżył wyrok w całości na korzyść skazanego M. O.,

zarzucając „rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie

przepisów prawa procesowego art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., polegające na orzeczeniu

kary łącznej pozbawienia wolności, pomimo istnienia ujemnej przesłanki

procesowej w postaci powagi rzeczy osądzonej, albowiem skazania objęte karą

łączną orzeczoną wyrokiem wydanym w sprawie II K 737/12 Sądu Rejonowego w

T. zostały już wcześniej objęte prawomocnym wyrokiem łącznym Sądu

Rejonowego w T. z dnia 31 lipca 2012 r. w sprawie II K 244/12, co stanowi

bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.”

Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku łącznego i umorzenie

postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. w zw. z art. 572 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

4

Kasacja jest oczywiście zasadna i podlega uwzględnieniu w całości, a wobec

tego, że została wniesiona na korzyść skazanego (w istocie, miałby on do odbycia

kary orzeczone dwoma wyrokami łącznymi), rozpoznano ją w trybie art. 535 § 5

k.p.k., tj. na posiedzeniu bez udziału stron. Przed przejściem do meritum

zagadnienia wypada wyrazić dezaprobatę, że sąd orzekający dał powód do

wniesienia kasacji, bowiem nawet jeżeli przyjąć, iż stosowane procedury biurowe

nie musiały doprowadzić do ujawnienia, że 31 lipca 2012 r. wobec M. O. został

wydany wyrok łączny, to zakomunikował to skazany w piśmie z 21 sierpnia 2012 r.,

co więcej, podał sygnatury spraw, które były badane w postępowaniu o wydanie

wyroku łącznego. Zainicjowanie przez Sąd Rejonowy w T. kolejnego postępowania

i prowadzenie go aż do wydania wyroku łącznego świadczy więc o tym, że

odpowiedzialny za przebieg postępowania sędzia, jak też wykonujący czynności

wstępne zastępca przewodniczącego wydziału (zob. zarządzenie – k. 1) nie

zapoznali się z tym pismem z należytą uwagą i nie zlecili poczynienia stosownego

sprawdzenia. Tymczasem badanie, czy nie zachodzi ujemna przesłanka do

prowadzenia postępowania karnego, jest obowiązkiem organu procesowego na

każdym etapie postępowania.

Nie budzi wątpliwości, że chociaż art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. zabrania

prowadzenia postępowania w sytuacji, gdy postępowanie karne co do tego samego

czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte

toczy się, ta reguła będąca konkretyzacją zasady ne bis in idem, ma również

zastosowanie do orzekania w sprawach o wydanie wyroku łącznego. Wyrok ten, jak

każdy inny wyrok, z chwilą uprawomocnienia kreuje ujemną przesłankę procesową

określoną w wymienionym przepisie, a więc nie jest dopuszczalne wydanie przez

sąd wyroku łącznego, który węzłem kary łącznej obejmowałby te (i tylko te)

skazania, które takim węzłem zostały objęte w wyroku łącznym, który uprawomocnił

się wcześniej. Nadto, trzeba mieć na uwadze, że wydanie nowego wyroku łącznego

wbrew przesłance powagi rzeczy osądzonej nie powoduje utraty mocy przez

poprzedni wyrok łączny, albowiem skutek, o którym mowa w art. 575 § 1 k.p.k.,

może nastąpić tylko wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w tym

przepisie, a zatem gdy zachodzi realna potrzeba wydania nowego wyroku łącznego

(zob. np. wyroki SN: z dnia 9 września 2010 r., III KO 80/09, LEX nr 843498; z dnia

30 listopada 2011 r., II KK 149/11, OSNKW 2011, z. 12, poz. 113; postanowienie

SN z dnia 8 marca 2011 r., II KK 312/10, LEX nr 785900). Jak to wcześniej

5

wykazano, w toku postępowania prowadzonego w sprawie o sygn. akt II K 737/12,

Sąd Rejonowy w T. badał istnienie warunków do wydania wobec M. O. wyroku

łącznego w związku z tymi samymi ośmioma skazaniami, które były badane w

postępowaniu prowadzonym pod sygn. II K 244/12, jak też węzłem kary łącznej

objął te same (i tylko te) dwie kary jednostkowe, które w tym pierwszym

postępowaniu zostały uznane za nadające się do połączenia i skutkowały

orzeczeniem kary łącznej. W obu postępowaniach przesądzono też o braku

warunków do orzeczenia kary łącznej w następstwie tych samych sześciu skazań i

w tym zakresie umorzono postępowanie. Nie ulega zatem wątpliwości, że skoro w

wyroku łącznym wydanym w sprawie II K 737/12, nie respektując powagi rzeczy

osądzonej, Sąd Rejonowy w T. rozstrzygnął dokładnie o tym samym, co w wyroku

łącznym wcześniej wydanym w sprawie II K 244/12, to zasadnie Prokurator

Generalny podniósł w kasacji zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na treść

orzeczenia naruszenia przepisu (w kasacji nieprecyzyjnie napisano o naruszeniu

„przepisów”) prawa procesowego – art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. i wniósł o uchylenie w

całości zaskarżonego wyroku. W danym układzie procesowym przesłankę rei

iudicatae tworzy bowiem nie tylko orzeczenie kary łącznej, ale też rozstrzygnięcie o

umorzeniu postępowania w przedmiocie orzeczenia tej kary.

Oczywistej zasadności kasacji nie mogło przeczyć błędne wskazanie, że

uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania powinno nastąpić na

podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. w zw. z art. 572 k.p.k. Oba te przepisy mówią o

umorzeniu postępowania, nie ulega jednak wątpliwości, że nie odnoszą się do tej

samej sytuacji procesowej. Pierwszy mówi o umorzeniu postępowania w razie

stwierdzenia ujemnej przesłanki procesowej, m. in. powagi rzeczy osądzonej, która

to przesłanka zaistniała w niniejszej sprawie. Drugi z wymienionych przepisów

nakazuje sądowi wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania, jeżeli brak

jest warunków do wydania wyroku łącznego, przy czym niewątpliwie chodzi tu o

warunki, o których jest mowa w art. 569 § 1 k.p.k., tj. warunki określone w art. 85

k.k. (zob. wyrok SN z dnia 24 lutego 2005 r., V KK 417/04, LEX nr 199699).

Zatem, inaczej niż przyjął

to skarżący, brakiem warunków do wydania wyroku łącznego, w rozumieniu art.

572 k.p.k., nie będzie zaistnienie ujemnej przesłanki procesowej. Dlatego uchylając

na podstawie art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. zaskarżony wyrok, Sąd Najwyższy umorzył

postępowanie o wydanie wyroku łącznego wobec M. O. (można uściślić, że tego

6

postępowania, które odnosiło się do skazań wyszczególnionych w części wstępnej

zaskarżonego wyroku) jedynie na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. O kosztach

procesu rozstrzygnął zgodnie z art. 632 pkt 2 k.p.k.

Mając na uwadze przytoczone okoliczności, orzeczono jak w wyroku.