V CSK 156/12

Sygn. akt V CSK 156/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa A. W.

przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej przy ul. T. […]

sygn. akt I C 2521/09

oraz sprawie z powództwa A. W.

przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej przy ul. T. […]

sygn. akt I C 2759/09

oraz sprawie z powództwa A. W.

przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej przy ul. T. […]

sygn. akt I C 191/11 (poprzednia sygn. I C 2559/09)

o uchylenie uchwał,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 marca 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

[…]

z dnia 17 listopada 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 2 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy w Ś. oddalił powództwa

A. W. w połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawach, w

których powódka domagała się uchylenia uchwał nr 1, 2 i 5 zebrania pozwanej

Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. T. […] z dnia 18 listopada 2008 r. Jedna z

połączonych spraw rozstrzygnięta została przez Sąd Okręgowy powtórnie, po

uchyleniu przez Sąd Apelacyjny wyroku oddalającego powództwo o uchylenie

uchwał nr 2 i 5 z dnia 18 listopada 2008 r.

Sąd Okręgowy ustalił, że powódka jest właścicielką lokalu użytkowego

w budynku pozwanej Wspólnoty. Przy nabywaniu własności lokali nabywcy

podpisywali z Miejskim Zarządem Nieruchomości w Ś. umowy o powierzenie temu

przedsiębiorstwu zarządu nieruchomością wspólną. Dnia 18 listopada 2008 r.

Wspólnota podjęła pięć uchwał, w tym:

- uchwałę nr 1 w sprawie rezygnacji z dniem 30 listopada 2008 r. z zarządu

sprawowanego przez Miejski Zarząd Nieruchomości w Ś. i przeprowadzenia

koniecznych rozliczeń;

- uchwałę nr 2 w sprawie powierzenia administrowania nieruchomością

wspólną innemu podmiotowi (p. I. W. prowadzącej działalność pod nazwą

Zarząd i Obrót Nieruchomościami „A.") oraz otwarcia rachunku bankowego

Wspólnoty;

- uchwałę nr 5 w sprawie wyboru zarządu, powołującą zarząd w składzie A. S.

i P. M., któremu powierzono kierowanie sprawami Wspólnoty Mieszkaniowej

i reprezentowanie jej na zewnątrz.

Za przyjęciem uchwał głosowali właściciele lokali dysponujący wspólnie

56,78% udziałów. Głosowanie odbyło się częściowo na zebraniu a częściowo

w drodze indywidualnego zbierania głosów. O terminie zebrania, ani o jego

przedmiocie nie zostały zawiadomione powódka oraz Gmina Ś., które nie brały

udziału w głosowaniu. Powódce przysługuje udział 24,11% w nieruchomości

wspólnej. Nowowybrany zarząd zawarł umowę o administrowanie nieruchomością

3

wspólną z I. W., która - po ustaleniu z powódką, że jej mąż codziennie odbiera

pocztę z lokalu użytkowego w budynku wspólnoty - wysłała pocztą na adres tego

lokalu uchwały nr 2 i 5. Niezależnie od tego pozwana Wspólnota przy piśmie z 19

maja 2009 r. wzywającym powódkę do zapłaty zaległych zaliczek na utrzymanie

nieruchomości wspólnej doręczyła jej odpisy uchwał nr 1 i 2. Pismem z 26 maja

2009 r. powódka zwróciła się do pozwanej o udzielenie informacji dotyczących

sposobu oraz daty powiadomienia jej o treści uchwał nr 1 i 2. Pozew o uchylenie

uchwały nr 1 powódka złożyła 19 listopada 2009 r., pozew o uchylenie uchwały nr 2

- w dniu 24 listopada 2009 r., a pozew o uchylenie uchwały nr 5 - w dniu 16 grudnia

2009 r. Sąd Okręgowy uznał, że powódka zaskarżyła uchwały nr 1 i 2 z

przekroczeniem 6 - tygodniowego terminu zawitego przewidzianego w art. 25

ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., Nr

80, poz. 903 ze zm., dalej oznaczanej jako „u.w.l.”) przyjąwszy, że powódka o treści

uchwały nr 1 i 2 dowiedziała się przed dniem 26 maja 2009 r. Sąd Okręgowy

odnotował, że Sąd Apelacyjny uchylając wyrok w sprawie uchwały nr 2 wskazał, iż

uchwała ta została doręczona powódce 16 października 2009 r. i zaskarżona w

terminie, uznał jednak, że stanowisko to go nie wiąże w wypadku, gdy nastąpiła

zmiana stanu prawnego. Zdaniem Sądu Okręgowego, skoro powódka w piśmie z

16 maja 2009 r. zwróciła się do pozwanej jedynie o udzielenie informacji

dotyczących sposobu oraz daty powiadomienia jej o treści uchwał nr 1 i 2, to

przyjąć należało, że już od dnia 26 maja 2009 r. znała treść tych uchwał.

Pozew o uchylenie uchwały nr 5 Sąd uznał wniesiony terminowo, ponieważ

informację o treści tej uchwały powódka uzyskała na rozprawie w dniu 4 listopada

2009 r. Zarzuty powódki przeciwko wszystkim zaskarżonym uchwałom ocenił

jednak jako nieuzasadnione. Przyjął, że pozwana nie dokonała zmiany sposobu

zarządu nieruchomością wspólną lecz tylko zmieniła podmiot zarządzający

tą nieruchomością, wobec czego nie zachodziła konieczność protokołowania

uchwały przez notariusza. Ponieważ pozwana wspólnota liczy ponad siedem

wyodrębnionych lokali, z art. 20 ust. 1 u.w.l. wynikał obowiązek podjęcia przez

właścicieli lokali uchwały o wyborze zarządu. Zdaniem Sądu powódka nie

wykazała, że niezawiadomienie jej i Gminy Ś. o terminie zebrania właścicieli miało

wpływ na treść podjętych uchwał, ani też, że wpływ taki mogło mieć zbieranie

4

głosów przez osoby nieuprawnione. Sąd Okręgowy nie stwierdził, aby powierzenie

administrowania nieruchomością I. W. naruszyło art. 18 ust. 1 u.w.l. bądź art. 184

ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarowaniu nieruchomościami (tekst

jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.). Sąd nie podzielił też zarzutów, że

uchwały nie uzyskały większości głosów, ponieważ w wypadku, kiedy prawo

własności lokalu przysługiwało małżonkom, głos oddany był tylko przez jedno z

nich. Uznał, że małżonek jest uprawniony do samodzielnego głosowania w ramach

wykonywania zarządu majątkiem wspólnym.

Sąd II instancji, rozpoznający sprawę na skutek apelacji powódki

zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił wszystkie zaskarżone uchwały.

Wskazał, że Sąd Okręgowy, a także Sąd odwoławczy ponownie rozpoznający

sprawę były z mocy art. 396 § 6 k.p.c. związane oceną przyjętą w uzasadnieniu

wyroku uchylającego co do tego, kiedy nastąpiło doręczenie powódce uchwał nr

2 i 5. Zwrócił uwagę, że nie miała miejsca zmiana stanu prawnego, nie ujawniły się

także nowe okoliczności faktyczne. W konsekwencji zakwestionował

dopuszczalność stwierdzenia przez Sąd Okręgowy, że zaskarżenie uchwały nr 2

było spóźnione. Przyjęcie, że o treści uchwały nr 2 powódka dowiedziała się 16

października 2009 r. wiązało się z koniecznością ustalenia analogicznej daty

uzyskania przez powódkę wiedzy o treści jednocześnie doręczonej uchwały nr 1.

Sąd Apelacyjny ocenił, że zaskarżone uchwały wprowadzały zmianę sposobu

sprawowania zarządu we wspólnocie, a nie tylko zmianę podmiotu zarządzającego

nieruchomością Wspólnoty. Wskazał, że od powstania Wspólnoty zarząd

nieruchomością sprawował Miejski Zarząd Nieruchomości w Ś., a z umów

podpisanych z nim przez właścicieli lokali wynikało, iż powierzono mu zarządzanie

Wspólnotą w oparciu o art. 18 ust. 1 u.w.l. Zmiana polegająca na wyborze zarządu

spośród osób fizycznych stanowiła więc zmianę zarządu w rozumieniu art. 18 ust.

2a u.w.l., która obligatoryjnie wymagała zaprotokołowania uchwały przez

notariusza. Uchwałę nr 1 Sąd odwoławczy uchylił więc z uwagi na naruszenie formy

jej podjęcia. Uchylenie pozostałych uchwał uznał za konieczny skutek uchylenia

uchwały nr 1, ponieważ dezaktualizowała je nieskuteczność uchwały o zmianie

sposobu zarządu.

5

Pozwana Wspólnota Mieszkaniowa wniosła od wyroku Sądu Apelacyjnego

skargę kasacyjną opartą na obu podstawach z art. 3983

§ 1 k.p.c. Zarzuciła

naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonego

orzeczenia, polegające na uchybieniu art. 386 § 6 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c. w zw.

z art. 391 § 1 k.p.c. Podniosła także naruszenie prawa materialnego poprzez

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 18 ust. 1 u.w.l., a ponadto przez

niewłaściwe zastosowanie art. 18 ust. 2a i ust. 3 oraz art. 20 u.w.l.

We wnioskach domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości

i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania,

ewentualnie uchylenia tego wyroku i oddalenia apelacji powódki od wyroku Sądu

Okręgowego z dnia 2 czerwca 2011 r. Wniosła też o zasądzenie od powódki na jej

rzecz kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

W pierwszej kolejności poddać ocenie należy zarzuty procesowe, których

treść zmierza do podważenia prawidłowości drogi dojścia przez Sąd Apelacyjny do

ustaleń faktycznych o podstawowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia. Skarżąca

podnosi naruszenie art. 386 § 6 k.p.c. w wyniku jego niewłaściwej wykładni,

polegającej na zinterpretowaniu go jako podstawy ograniczenia swobody sądu

orzekającego przy ocenie dowodów i poczynienia na ich podstawie ustaleń

faktycznych. Tak postawiony zarzut nie narusza zakazu przewidzianego w art. 3983

§ 3 k.p.c., nie kwestionuje bowiem prawidłowości ocen i ustaleń lecz konstrukcję

prawną wyłączająca ich dopuszczalność. Argumentacji skarżącej nie można

odmówić słuszności. Artykuł 386 § 6 k.p.c. przewiduje dwa zakresy przedmiotowe,

w których ograniczona zostaje swoboda sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej

instancji po uchyleniu wydanego w tej sprawie wyroku przez sąd odwoławczy oraz

samego sądu odwoławczego. Sądy te związane są oceną prawną i wskazaniami

co do dalszego postępowania wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku uchylającego

wcześniejsze orzeczenie. Ocena prawna obejmuje przeprowadzoną przez sąd

odwoławczy wykładnię przepisów, jak też stanowisko co do tego, jakie przepisy

znajdą zastosowanie do ocenianego stanu faktycznego. Wskazania co do dalszego

postępowania z kolei wytyczają sądowi pierwszej instancji kierunek i zakres

6

ponownego rozpoznania sprawy w celu usunięcia uchybień popełnionych

poprzednio oraz sprawnego doprowadzenia do wydania prawidłowego wyroku.

Z uwagi na to, że obowiązek stosowania się do zaleceń sądu drugiej instancji

stanowi ograniczenie wyrażonej w art. 178 ust. 1 Konstytucji zasady niezawisłości

sędziowskiej, zakres i przedmiot przewidzianego w art. 386 § 6 k.p.c. uprawnienia

do instruowania sądu pierwszej instancji musi być rozumiany wąsko i nawiązywać

do przesłanek uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania

przewidzianych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Wprawdzie sąd odwoławczy

w postępowaniu apelacyjnym jest uprawniony do dokonania własnej oceny

dowodów i ustalenia odmiennych faktów, niż sąd pierwszej instancji, nie jest

to jednak przyczyna uzasadniająca uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji.

Zalecenia sądu odwoławczego nie mogą więc narzucać określonej oceny materiału

dowodowego. W związku z tym przyjęta przez Sąd Apelacyjny argumentacja,

oparta na odwołaniu się do art. 386 § 6 k.p.c. jako podstawy określenia daty

dowiedzenia się przez powódkę o treści uchwały nr 2 była wadliwa.

Natomiast nie można zgodzić się z zarzutami kwestionującymi prawidłowość

uzasadnienia Sądu Apelacyjnego. Rolą uzasadnienia jest przedstawienie motywów,

jakimi sąd kierował się przy rozstrzygnięciu. Uzasadnienie spełnia więc wymagania

art. 328 § 2 k.p.c., jeżeli sąd wyjaśnił w nim należycie, na jakich oparł się

ustaleniach, jak do nich doszedł oraz jakie zastosował przepisy prawne, przy czym

sąd odwoławczy winien w uzasadnieniu zawrzeć także ustosunkowanie się do

zarzutów apelacyjnych. Nie jest wadą uzasadnienia i nie może stanowić

skutecznego zarzutu naruszenia art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. to,

że rozumowanie przedstawione w motywach rozstrzygnięcia było nieprawidłowe.

Wady merytoryczne argumentacji mogą być zwalczane jedynie zarzutami

odnoszących się do ich istoty, a nie zarzutami kwestionującymi przedstawienie

argumentów. Skoro więc Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że termin dowiedzenia się przez

powódkę o uchwale nr 2 przyjął jako wiążący go element wskazań zawartych

w wyroku uchylającym wcześniejsze orzeczenie Sądu Okręgowego, a data

uzyskania przez powódkę wiedzy o treści uchwały nr 1 była konsekwencją tego

stanowiska, gdyż uchwały doręczone zostały jednocześnie, to nie ma wątpliwości,

jakie były motywy rozstrzygnięcia w tym zakresie.

7

Uzasadnione są zarzuty zgłoszone w ramach podstawy naruszenia prawa

materialnego. Przeprowadzając merytoryczną ocenę przyczyn kwestionowania przez

powódkę uchwał wspólnoty Sąd Apelacyjny uznał, że przedmiotem tych uchwał była

zmiana sposobu zarządzania wspólnotą i związane z tym kwestie organizacyjne.

Zmiana sposobu zarządzania wymagała zaprotokołowania uchwały przez notariusza,

czego pozwana nie dopełniła. Niezachowanie wymaganej formy szczególnej

spowodowało, że Sąd Apelacyjny uchylił uchwałę wprowadzającą zmianę sposobu

sprawowania zarządu i dalsze uchwały, stanowiące jej konsekwencję. Podstawą

przyjętego poglądu było założenie, że zarząd wspólnotą wykonywał od jej zarania

Miejski Zarząd Nieruchomości, umownie upoważniony do tego przez właścicieli

nieruchomości na podstawie art. 18 ust. 1 u.w.l. Sąd Apelacyjny nie poddał jednak

ocenie, co słusznie podnosi pozwana, czy rzeczywiście doszło do formalnie

skutecznego powierzenia zarządu temu przedsiębiorstwu, poprzez zamieszczenie

stosownych postanowień w umowie o ustanowieniu odrębnej własności lokali bądź

w odrębnej umowie, sporządzonej w formie notarialnej. Sąd Okręgowy ustalił treść

umów o zarządzanie odwołując się do postanowień wzoru takiej umowy, jednak ani

ten Sąd, ani Sąd Apelacyjny nie ustaliły faktów dotyczących formy umowy i jej

stosunku do umowy o ustanowienie odrębnej własności lokali, ani też istotnej

w świetle postanowień art. 40 ust. 2 u.w.i. okoliczności, kiedy powstała nieruchomość

wspólna. Powoduje to, że w postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy nie dysponuje

bazą faktyczną umożliwiającą zbadanie zasadności zarzutu naruszenia przez Sąd

Apelacyjny art. 18 ust. 1, art. 18 ust. 2a i ust. 3 oraz art. 20 u.w.l. Jeżeli wspólnota

powstała przed wejściem w życie ustawy o własności lokali, zarząd sprawowany

dotychczas przez Miejski Zarząd Nieruchomości stanowił zarząd powierzony

w rozumieniu art. 18 ust. 1 u.w.l. Podobnie byłoby, gdyby wspólnota powstała już pod

rządami ustawy o własności lokali, a umowa o powierzenie zarządu zawarta została

wraz z umową ustanowienia odrębnej własności lokali lub osobno, w formie aktu

notarialnego. Jeżeli natomiast we wspólnocie powstałej po wejściu w życie ustawy

powierzenie zarządu nastąpiło bez zachowania formy szczególnej, zawarta umowa

była nieważna (art. 73 § 2 k.c.). Nieważność umowy powodowałaby, że wspólnotę

obowiązywały ustawowe zasady zarządu przewidziane w art. 20 u.w.l., wobec

czego uchwała o rezygnacji z zarządu wykonywanego przez Miejski Zarząd

8

Nieruchomości i powołanie zarządu wg zasad z art. 20 u.w.l. w istocie nie

zmieniłaby istniejącego stanu rzeczy lecz realizację obowiązków ustawowych.

Z przytoczonych względów zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu na

podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego wynika z treści art. 39821

w zw. z art. 391 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c.

jw