I UK 517/12

Sygn. akt I UK 517/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z odwołania Z. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 marca 2013 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 4 kwietnia 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

2

Wyrokiem z dnia 8 września 2011 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 21 kwietnia 2011 r. w ten sposób, że przyznał Z. K. prawo do emerytury od

1 marca 2011 r. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia.

Wnioskodawca (ur. […] 1950 r.) w dniu 21 marca 2011 r. złożył wniosek o

przyznanie mu prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Na

dzień 1 stycznia 1999 r. udowodnił łączny okres zatrudnienia w wymiarze ponad 30

lat okresów składkowych i nieskładkowych, nie pozostaje w stosunku pracy i nie

jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego, pobiera świadczenie

przedemerytalne. W okresie od 1 maja 1982 r. do 31 sierpnia 1999 r.

wnioskodawca był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Zasadniczej

Szkole Rolniczej w B., gdzie zajmował stanowiska palacza c.o., palacza-

konserwatora, konserwatora, rzemieślnika, palacza-kierowcy, faktycznie pracując

jako palacz c.o. Jego praca polegała na przewożeniu taczkami węgla ze

składowiska znajdującego się na dworze, wrzucaniu ręcznie węgla do pieca,

wybieraniu i wywożeniu popiołu oraz oczyszczaniu pieca. Przy szkole była jedna

kotłownia, która służyła do ogrzewania budynku szkoły, internatu, kurnika i budynku

mieszkalnego pracowników szkoły. W kotłowni znajdowały się dwa piece, z których

jeden służył do ogrzewania wody. W okresie zimowym istniała potrzeba

całodobowego ogrzewania wskazanych budynków, zwłaszcza mieszkalnych. Z

tego powodu w tym okresie szkoła zatrudniała dwóch palaczy, z tym, że

wnioskodawca był zatrudniony przez cały rok, zaś drugi palacz pracował tylko w

sezonie zimowym. Poza sezonem zimowym, w tym w okresie wakacji,

wnioskodawca palił w piecu służącym do ogrzewania wody w internacie, gdzie

mieszkał dyrektor szkoły oraz przebywali uczniowie odbywający praktyki, jak

również w budynku mieszkalnym pracowników szkoły oraz wykonywał w razie

potrzeby drobne naprawy konserwatorskie. Prace ta zajmowały mu co najmniej 8

godzin. W okresie wakacji wszyscy pracownicy szkoły, w tym wnioskodawca,

wykorzystywali przysługujące im urlopy. W dniu 14 sierpnia 1997 r. wnioskodawca

uległ wypadkowi przy pracy wykonując prace remontowe na rusztowaniu, z którego

spadł doznając złamania IX żebra lewego, w związku z czym przebywał na

3

zwolnieniu lekarskim przez 31 dni. W okresie od 1 września 1999 r. do 7 kwietnia

2000 r. zawarł osiem umów zlecenia z Zasadniczą Szkołą Rolniczą w B., których

przedmiotem było wykonywanie czynności konserwatora, konserwacja urządzeń

wodno-kanalizacyjnych i elektrycznych oraz pilnowanie mienia szkoły i

gospodarstwa pomocniczego, dozorowanie mienia likwidowanej szkoły oraz

gospodarstwa pomocniczego zgodnie z grafikiem. W świadectwie pracy z dnia 31

sierpnia 1999 r. Zasadnicza Szkoła Rolnicza w B. w likwidacji stwierdziła, że w

okresie od 1 maja 1982 r. do 31 sierpnia 1999 r. wnioskodawca wykonywał pracę

w warunkach szczególnych jako palacz c.o.

W tym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji uznał, że wnioskodawca

spełnia warunki do przyznania emerytury na podstawie art. 184 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm., powoływanej dalej jako

ustawa emerytalna), gdyż wykazał 15-letni okres pracy na stanowisku palacza c.o.,

a tym samym wykonywał pracę wymienioną w wykazie A (stanowiącym załącznik

do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 maja 1983 r.), dział XIV „Prace różne”,

poz. 1 - „prace niezautomatyzowane palaczy i rusztowych kotłów parowych lub

wodnych typu przemysłowego”. W ocenie Sądu pierwszej instancji, brak danego

rodzaju pracy w przepisach resortowych nie przesądza o niemożności uznania

pracy za świadczoną w warunkach szczególnych. Podobnie incydentalność

wykonywanych przez odwołującego się prac konserwatorskich nie wyklucza

stałości pracy w charakterze palacza c.o., tym bardziej, że w szkole był zatrudniony

konserwator. Umowy zlecenia, których przedmiotem były prace konserwatorskie i

dozór mienia szkoły zostały zawarte po 31 grudnia 1998 r., a więc nie mają

znaczenia dla ustalenia szczególnego stażu ubezpieczeniowego odwołującego się,

który oceniany jest na dzień 1 stycznia 1999 r.

Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu

rentowego od powyższego wyroku, podzielając ustalenia i ocenę prawną Sądu

pierwszej instancji.

Sąd odwoławczy wskazał, że w ustalonym przez Sąd pierwszej instancji

stanie faktycznym prawidłowo zastosowany został art. 184 w związku z art. 32

ustawy emerytalnej w związku z pkt 1 działu XIV wykazu A załącznika do

4

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8 poz. 43 ze zm., powoływanego dalej jako

rozporządzenie). W ocenie Sądu drugiej instancji, okoliczność, że w zarządzeniu

Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 15 czerwca 1984 r. w sprawie prac

wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu oświaty i

wychowania (Dz.Urz. MOiW Nr 8, poz. 46) nie wymienia się pracy palacza c.o. jako

pracy w szczególnych warunkach nie przesądza o braku możliwości zaliczenia

okresu pracy na takim stanowisku do prac wykonywanych w szczególnych

warunkach. Prace wymienione w dziale XIV wykazu A nie są bowiem przypisane do

żadnej branży, są to prace różne, które mogą być wykonywane w każdej z branż

wymienionych w innych działach tego wykazu. Sąd odwoławczy wskazał, że w

umowie o pracę z 1982 r. powierzono wnioskodawcy stanowisko palacza c.o. w

pełnym wymiarze czasu pracy i praca ta była przez niego wykonywana przez cały

rok, niezależnie od sezonów grzewczych. Co prawda w latach dziewięćdziesiątych

dopisano w angażach wnioskodawcy do stanowiska palacza c.o. inne stanowiska,

takie jak konserwator czy rzemieślnik, to jednak z angaży tych nie wynika, aby

zmniejszył się zakres obowiązków wnioskodawcy jako pracownika zatrudnionego

stale i w pełnym wymiarze przy pracach wymienionych w dziale XIV, poz. 1 wykazu

A, a inne prace (konserwatorskie) wykonywane były przez niego sporadycznie, w

razie potrzeby. Natomiast w postępowaniu pierwszoinstancyjnym organ rentowy nie

zgłaszał wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bhp dla

ustalenia, czy wnioskodawca wykonywał pracę palacza przy kotłach typu

przemysłowego.

W skardze kasacyjnej organ rentowy zarzucił: I. naruszenie prawa

materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 184 w związku z art. 32 ustawy

emerytalnej w powiązaniu z § 1 rozporządzenia i pkt 1 działu XIV „Prace różne”

wykazu A załącznika do tego rozporządzenia, przez zakwalifikowanie pracy

wykonywanej przez wnioskodawcę w okresie od 1 maja 1982 r. do 31 sierpnia

1999 r. w Zasadniczej Szkole w B. jako pracy niezautomatyzowanej palaczy i

rusztowych kotłów parowych i wodnych typu przemysłowego; II. naruszenie

przepisów postępowania, a mianowicie: 1) art. 378 § 1 k.p.c., przez nierozważenie

5

podniesionego w apelacji zarzutu, że wnioskodawca nie obsługiwał kotła

przemysłowego i z tej przyczyny jego zatrudnienia nie można kwalifikować jako

pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów powołanych w pkt 1

skargi kasacyjnej, które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy; 2) art.

328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., przez niewskazanie w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku czy, a jeżeli tak, to na podstawie jakich dowodów, Sąd

odwoławczy - uznając ustalenia Sadu pierwszej instancji za własne - przyjął, że

wnioskodawca wykonywał pracę przy kotle przemysłowym, co jest warunkiem

zakwalifikowania jej jako pracy w warunkach szczególnych, które to uchybienie

ogranicza możliwość kontroli kasacyjnej.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości oraz uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej

instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona.

Stosownie do art. 184 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, ubezpieczonym

urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku

przewidzianego, między innymi, w jej art. 32, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy

(1 stycznia 1999 r.) osiągnęli, okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia

prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn.

Przepisy dodatkowe to przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego

1983 r., które w § 1 stanowi, że rozporządzenie stosuje się do pracowników

wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,

wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do

rozporządzenia.

Sąd drugiej instancji przyporządkował wykonywaną przez wnioskodawcę

pracę palacza c.o. do prac wymienionych w wykazie A pod poz. 1 działu XIV „Prace

różne”, zaliczającego do prac w szczególnych warunkach „prace

niezautomatyzowane palaczy i rusztowych kotłów parowych lub wodnych typu

6

przemysłowego”. Uszło jednak uwadze Sądu odwoławczego, podobnie jak Sądu

pierwszej instancji, że nie każda praca na stanowisku palacza jest pracą

wymienioną pod poz. 1 działu XIV wykazu A będącego załącznikiem do

rozporządzenia, ale tylko praca palacza kotła parowego lub wodnego typu

przemysłowego. W rezultacie Sąd drugiej instancji nie wyjaśnił, z jakich względów

uznał pracę skarżącego na stanowisku palacza c.o. w kotłowni szkoły rolniczej za

odpowiadającą pracy palacza wymienionej w wykazie A, dział XIV, poz. 1

rozporządzenia, uprawniającej do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym,

pomimo że skarżący okoliczność tę kwestionował w apelacji i to nie tylko w

kontekście zaniechania przez Sąd pierwszej instancji przeprowadzenia dowodu z

opinii biegłego z zakresu bhp, ale przede wszystkim w ramach zarzutu nieustalenia

tej okoliczności mającej dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie.

Powoduje to zasadność zarzutu obrazy zarówno art. 378 § 1 k.p.c.

stanowiącego o obowiązku sądu odwoławczego rozważenia i odniesienia się do

wszystkich zarzutów apelacyjnych, jak i art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

z uwagi na zastosowanie przez Sąd drugiej instancji prawa materialnego do

niedostatecznie jasno ustalonego stanu faktycznego, wskutek czego zaskarżony

wyrok uchyla się spod kontroli kasacyjnej. Bez dokonania stanowczych ustaleń i

oceny co do charakteru zatrudnienia wnioskodawcy nie jest bowiem możliwa ocena

spełnienia przez niego przesłanek prawa do emerytury na podstawie art. 184

ustawy emerytalnej.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 39815

§

1 zdanie pierwsze k.p.c.