III ZS 1/13

Sygn. akt III ZS 1/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

Protokolant Halina Kurek

w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości

na uchwałę Rady Izby Notarialnej w W., nr …/2012 z dnia 4 kwietnia 2012 r., w

sprawie zmiany uchwały nr …/2010 z dnia 31 marca 2010 r., w sprawie regulaminu

wewnętrznego urzędowania Rady Izby Notarialnej w Okręgu Sądu Apelacyjnego w

[…],

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 20 marca 2013 r.,

uchyla zaskarżoną uchwałę w części dotyczącej § 4 ust. 5 i § 5

ust. 3 Regulaminu Wewnętrznego Urzędowania Rady Izby

Notarialnej w W. i sprawę w tym zakresie przekazuje Radzie Izby

Notarialnej w W. do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

2

Rada Izby Notarialnej w W. uchwałą nr …2012 z dnia 4 kwietnia 2012 r. w

sprawie zmiany uchwały nr …/2010 z dnia 31 marca 2010 r. w sprawie Regulaminu

Wewnętrznego Urzędowania Rady Izby Notarialnej w Okręgu Sądu Apelacyjnego w

[…] dokonała zmiany i nadała nowe brzmienie Regulaminowi. W § 4 ust. 5

Regulaminu postanowiono, iż w sprawach porządkowych lub w innych

niecierpiących zwłoki Rada może podjąć uchwałę, bez odbycia posiedzenia, przy

wykorzystaniu elektronicznych środków komunikowania na odległość z

wykorzystaniem podpisu elektronicznego. Po przeprowadzeniu głosowania w tym

trybie sporządzony powinien być protokół. Możliwość głosowania w drodze

elektronicznej wykluczono w przypadku uchwał o charakterze osobowym. Zgodnie

natomiast z § 5 ust. 3 Regulaminu, do podjęcia uchwał przy wykorzystaniu

elektronicznych środków komunikowania wymagane jest wyrażenie zgody przez

wszystkich członków Rady. Uchwała ma zapadać zwykłą większością głosów, przy

czym w głosowaniu musi wziąć udział przynajmniej połowa jej członków.

Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższą uchwałę, zarzucając

sprzeczność z § 4 ust. 5 w związku z § 5 ust. 3 uchwały z art. 17 Konstytucji RP

oraz z art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (jednolity

tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.; dalej Prawo o notariacie), przez

dopuszczenie - w kwestiach porządkowych lub innych niecierpiących zwłoki –

możliwości przeprowadzenia głosowania w sprawie podjęcia uchwały przez Radę

bez odbycia posiedzenia, przy wykorzystaniu elektronicznych środków

komunikowania na odległość z wykorzystaniem podpisu elektronicznego.

W uzasadnieniu skargi Minister Sprawiedliwości podkreślił, iż samorząd

zawodowy jest instytucją konstytucyjną, której zasadnicze zręby określił przepis art.

17 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym w drodze ustawy

można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody

zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych

zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Do istoty

konstytucyjnej instytucji samorządu, a samorządu zawodowego w szczególności,

należy określony przepisami ustawy zakres samodzielności prawodawczej.

Przewidziane przepisami Prawa o notariacie uprawnienia uchwałodawcze

3

samorządu notarialnego są wyrazem jego samodzielności prawodawczej, która

może być urzeczywistniana wyłącznie w granicach ustawowego porządku

prawnego rozumianego jako całość porządku prawnego w Rzeczypospolitej

Polskiej. W związku z tym również i te przejawy działalności samorządu

zawodowego są poddawane kontroli organów państwowych. Z tak rozumianą

samodzielnością prawotwórczą samorządu zawodowego pozostają w sprzeczności

takie działania normodawcze samorządu zawodowego, które przekraczają zakres

upoważnień prawotwórczych, są wykorzystywane do celów sprzecznych z

interesem publicznym i obowiązującym prawem, a zwłaszcza te, które zmierzają do

faktycznego derogowania przepisów ustawowych. Do działań organów samorządu

notarialnego podejmowanych w formie uchwał ma zatem zastosowanie art. 7

Konstytucji, zgodnie z którym organy władzy publicznej działają na podstawie i w

granicach prawa. Powołana uchwała Rady Izby Notarialnej w W. pozostaje w

sprzeczności z art. 17 Konstytucji RP, który, jak wyżej wskazano, zobowiązuje

organy samorządu notarialnego do działania w granicach prawa oraz z art. 36 § 1

Prawa o notariacie, który w sposób odmienny, niż przyjęła to Rada, reguluje

zagadnienie trybu podejmowania uchwał. Jak podkreślono dalej, rada izby

notarialnej jest organem kolegialnym. Złożenie oświadczenia woli przez organ

kolegialny wymaga określonego współdziałania członków tego organu. Stąd swoje

funkcje rada wykonuje przez podejmowanie uchwał. W takiej tylko formie może

bowiem zostać wyrażone stanowisko organu wieloosobowego. Konsekwentnie

zatem standardem jest, iż decyzja organu kolegialnego może być skutecznie

podjęta przy jednoczesnej obecności jego członków - w trakcie posiedzeń organu.

Wyrazem takiego stanowiska pozostaje art. 36 § 1 Prawa o notariacie, który

przewiduje, iż do ważności uchwał rady izby notarialnej jest wymagana obecność

co najmniej połowy jej członków. Literalna wykładnia tego przepisu w ocenie

Ministra Sprawiedliwości, uwzględniająca wymóg obecności członków rady przy

podejmowaniu uchwały, nie pozostawia wątpliwości, że jej podjęcie może odbyć się

tylko w warunkach posiedzenia rady. Z ustawowego sformułowania o obecności

członków rady wynika, iż uchwały mogą być podejmowane jedynie na posiedzeniu

organu, bo tylko taka forma podejmowania decyzji umożliwia dopełnienie warunku

4

quorum. Ustalenie to koresponduje z przyjętym przez ustawodawcę rozwiązaniem

przewidującym, iż rada izby notarialnej obraduje na posiedzeniach.

Minister Sprawiedliwości podkreślił również, iż przedstawione stanowisko

zostało już zaakceptowane w judykaturze Sądu Najwyższego. W wyroku z 5

sierpnia 2011 r. (III ZS 4/11), na skutek skargi Ministra Sprawiedliwości, Sąd

Najwyższy uchylił uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. z dnia 28

lutego 2011 r., dopuszczającą możliwość podejmowania uchwał w trybie

obiegowym - pisemnie lub drogą elektroniczną. Wobec tożsamej treści art. 45

ustawy o radcach prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.)

oraz art. 36 § 1 Prawa o notariacie pogląd ten winien znaleźć zastosowanie także w

niniejszej sprawie.

Zaznaczono również, iż przepis art. 36 § 1 Prawa o notariacie nie ma

charakteru dyspozytywnego, ani też nie przewiduje innych, poza bezpośrednim

udziałem członków rady izby notarialnej w posiedzeniu rady, możliwości

podejmowania uchwał, co oznacza wykluczenie innych trybów podejmowania

uchwał, w tym także przy wykorzystaniu faksu czy drogi elektronicznej.

Upoważnienie rady izby notarialnej do odmiennego określenia sposobu głosowania

wymagałoby wyraźnego i jednoznacznego zastrzeżenia w art. 36 § 1 ustawy. Brak

takiego upoważnienia nakazuje kwalifikować jako sprzeczną z prawem uchwałę

przewidującą inny, niż ustawowo określony, sposób podejmowania uchwał.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Nie ulega wątpliwości, że uchwały organu samorządu notarialnego mogą być

wydawane w granicach zakreślonych powszechnie obowiązującymi przepisami

prawa i muszą pozostawać w zgodzie z tymi przepisami.

Zaskarżona uchwała dotyczy materii regulowanej ustawowo. Należy zgodzić

się ze stwierdzeniem skarżącego, iż z uwagi na kolegialny charakter organów

samorządu notarialnego i realizowanie przez nie swoich funkcji w drodze uchwał,

konieczne jest określenie sposobu współdziałania członków tych organów przy

5

podejmowaniu owych uchwał. Kwestie te normuje art. 36 § 1 i 2 Prawa o notariacie,

zgodnie z którym rady izby notarialnej podejmują uchwały zwykłą większością

głosów, w obecności co najmniej połowy swoich członków. Gramatyczna wykładnia

cytowanego przepisu prowadzi do jednoznacznego wniosku, że organy samorządu

notarialnego mogą podejmować uchwały tylko na posiedzeniach, gdyż jedynie

wówczas spełniony jest ustawowy warunek jednoczesnej obecności członków

organu i zapewnienia wymaganego quorum do przeprowadzenia głosowania.

Ustawa nie przewiduje przy tym wyjątków od tej reguły.

W konsekwencji przewidziany w zaskarżonej uchwale sposób

przeprowadzenia głosowania w sprawie podjęcia uchwały przez Radę bez odbycia

posiedzenia, przy wykorzystaniu elektronicznych środków komunikowania na

odległość z wykorzystaniem podpisu elektronicznego, pozostaje w sprzeczności z

powołanym wyżej przepisem Prawa o notariacie. Dodatkowe zastrzeżenia budzi

fakt, iż niedopuszczalne w świetle ustawy odstępstwa od zasady podejmowania

przez Radę uchwał bez odbycia posiedzenia miałoby następować w odniesieniu do

bliżej niesprecyzowanych w uchwale kwestii porządkowych lub innych

niecierpiących zwłoki.

Rację ma Minister Sprawiedliwości zauważając, że w ramach swobody

działania samorządu notarialnego dopuszczalne jest dookreślenie przez organy

samorządu szczegółowych rozwiązań ustrojowych w zakresie organizacji

działalności tych organów, w tym zagadnień związanych z trybem podejmowania

uchwał. Nie może to jednak implikować wprowadzania rozwiązań sprzecznych z

ustawą. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie.

Podzielając zarzuty skarżącego, Sąd Najwyższy z mocy art. 47 ust. 2 Prawa

o notariacie orzekł o uchyleniu uchwały w zaskarżonej części i przekazaniu sprawy

do ponownego rozpoznania Radzie Izby Notarialnej w W.