IV KK 343/12

Sygn. akt IV KK 343/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Grubba (przewodniczący)

SSN Jarosław Matras (sprawozdawca)

SSN Włodzimierz Wróbel

Protokolant Dorota Szczerbiak

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbara Nowińska

w sprawie P. K., skazanego z art. 177 § 2 k.k. i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 4 kwietnia 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 19 czerwca 2012 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w J.

z dnia 26 marca 2012 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego P. K.

przekazuje do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym Sądowi Okręgowemu w P.;

II. zarządza zwrot skazanemu uiszczonej przez niego opłaty

od kasacji.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2011 r., Sąd Rejonowy w J. uznał oskarżonego

P.K. za winnego popełnienia dwóch przestępstw.

Pierwsze przypisane oskarżonemu przestępstwo polegało na tym, że w dniu 20

maja 2010 r. w J. umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, w

ten sposób, że kierując w stanie nietrzeźwości z nadmierną prędkością

samochodem osobowym marki BMW o nr rej. […], najechał na tył poprzedzającego

go samochodu, a po odbiciu się od niego uderzył w ogródek kawiarni po czym

potrącił idących chodnikiem pieszych S. P., który doznał złamania obu kości

podudzia prawego w 1/3 dalszej z przemieszczeniem, rany tłuczonej podudzia

lewego, licznych niewielkich ran głowy, A. P. - który doznał złamania dalszej

nasady kości piszczelowej i strzałkowej prawej oraz E. M.- P., która doznała

stłuczenia głowy, otarcia naskórka stopy lewej oraz stłuczenia stawu kolanowego

lewego z krwiakiem stawu kolanowego lewego co spowodowało u S. P. uszczerbek

na zdrowiu w postaci ciężkiej choroby długotrwałej, a u A. P. i E. M.-P. naruszenie

czynności narządów ciała na okres powyżej dni 7. Czyn ten został zakwalifikowany

z art. 177 § 2 k.k. i art. 177 § 1 k.k. i art. 178 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., a

oskarżonemu wymierzono – w oparciu o przepis art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 §

1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. – karę dwóch lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności,

zaś na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzeczono wobec oskarżonego zakaz

prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 5 lat.

Drugie przestępstwo przypisane oskarżonemu polegało na tym, że w dniu 20

maja 2010 r. w J., będąc w stanie nietrzeźwości z wynikiem 0,86 mg/l i 0,81 mg/l

alkoholu w wydychanym powietrzu kierował samochodem marki BMW po drodze

publicznej, czym wyczerpał dyspozycję przestępstwa z art. 178 a § 1 k.k. Za

przestępstwo to oskarżonemu została wymierzona na podstawie art. 178 a § 1 k.k.

kara roku pozbawienia wolności, zaś na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzeczono wobec

oskarżonego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3

lat. Jako karę łączną orzeczono karę 3 lat pozbawienia wolności oraz zakaz

prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 7 lat.

Ponadto został orzeczony w oparciu o przepis art. 46 § 1 k.k. obowiązek

częściowego naprawienia szkody poprzez zapłatę kwoty 10.000 zł na rzecz

pokrzywdzonego S. P., a na rzecz pokrzywdzonych A. P. oraz E. M. P. po 5000 zł

na rzecz każdego z nich. Na podstawie art. 50 k.k. został także orzeczony środek

3

karny w postaci podania wyroku do publicznej wiadomości poprzez publikację jego

wypisu w Ż. w terminie 2 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku.

Wyrok ten został zaskarżony wyłącznie przez obrońcę oskarżonego.

Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2011 r., zaskarżony wyrok

uchylił a sprawę oskarżonego przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu w J. W uzasadnieniu wyroku, odnosząc się do czynu z art. 178 a § 1

k.k. i nawiązując do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2002 r. (I

KZP 4/02, OSNKW 2002, z. 5-6, poz. 37) oraz przyjętej tam koncepcji

odpowiedzialności za dwa czyny, przy możliwej jednakże redukcji ocen

prawnokarnych i traktowania czynu polegającego na prowadzeniu pojazdu w stanie

nietrzeźwości jako czynu uprzednio ukaranego w stosunku do spowodowanego

następnie wypadku drogowego, wyraził pogląd, że „…aby można było uznać

zachowanie oskarżonego za dwa czyny, to opis czynu z art. 178 a § 1 k.k. powinien

się w sposób wyraźny różnić od opisu wypadku drogowego w stanie nietrzeźwości,

tak, aby dało się jednoznacznie wyodrębnić pierwsze z opisanych zachowań.

Tymczasem w wyroku opis przypisanego czynu z art. 178a § 1 k.k. zawiera się w

opisie czynu z art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1 k.k.” (str. 8-9 uzasadnienia

wyroku). Wskazał, że oskarżony w dniu zdarzenia pokonał samochodem w stanie

nietrzeźwości dystans od ul. Z. do ul. L., a więc ponad 1,5 km, co pozwalało – przy

zawarciu tych elementów w opisie czynu – na przyjęcie odrębnej odpowiedzialności

za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. W swoim wywodzie podkreślił dalej, że

„..obecnie jednak z uwagi na to, że wyrok został zaskarżony tylko na korzyść

oskarżonego, z uwagi na treść art. 443 k.p.k., jakakolwiek w tym zakresie zmiana

na niekorzyść oskarżonego nie będzie dopuszczalna .W tym układzie odnośnie pkt

II aktu oskarżenia pozostanie tylko możliwość rozstrzygnięcia w oparciu o treść art.

17 § 1 pkt 7 k.p.k.” (str. 9 uzasadnienia).

Po zwrocie sprawy z Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy zwrócił sprawę

Prokuratorowi Rejonowemu celem uzupełnienia istotnych braków postępowania.

Po uzupełnieniu postępowania do Sądu Rejonowego wpłynął akt oskarżenia.

Po rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 26 marca 2012 r., uznał

oskarżonego P. K . za winnego tego, że w dniu 20 maja 2010 r. w J., na ulicy L., na

wysokości ogródka kawiarnianego B.C., umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa

w ruchu lądowym, w ten sposób, że kierując w stanie nietrzeźwości z nadmierną

prędkością samochodem osobowym marki BMW i nie zachowując należytej

4

odległości od poprzedzającego go pojazdu, najechał na tył poprzedzającego go

samochodu, a po odbiciu się od niego uderzył w ogródek kawiarni po czym potrącił

idących chodnikiem pieszych S. P., który doznał złamania obu kości podudzia

prawego w 1/3 dalszej z przemieszczeniem, wstrząśnienia mózgu, rany tłuczonej

lewego podudzia, licznych niewielkich ran głowy oraz A. P., który doznał urazów w

postaci złamania obu kości prawego podudzia w 1/3 dalszej z przemieszczeniem,

stłuczenia głowy, ogólnych potłuczeń ciała, co spowodowało u S. P. uszczerbek na

zdrowiu w postaci ciężkiej choroby długotrwałej, a u A.P. naruszenie czynności

narządów ciała na okres powyżej dni siedmiu, tj. popełnienia przestępstwa z art.

177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 177 § 2 k.k. w zw. z

art. 178 § 1 k.k. skazał go na karę dwóch lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, zaś

na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł wobec niego zakaz prowadzenia wszelkich

pojazdów mechanicznych na okres 5 lat.

Ponadto P. K. został uznany za winnego tego, że w dniu 20 maja 2010 r. w J.,

ulicami Z. – P., będąc w stanie nietrzeźwości kierował samochodem osobowym m-

ki BMW po drodze publicznej, tj. popełnienia przestępstwa z art. 178 a § 1 k.k. i na

podstawie tego przepisu został skazany na karę roku pozbawienia wolności, zaś na

podstawie art. 42 § 2 k.k. orzeczono wobec niego także zakaz prowadzenia

wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat.

W oparciu o art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 90 § 2 k.k. Sąd Rejonowy

orzekł karę łączną 3 lat pozbawienia wolności oraz środek karny zakazu

prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 7 lat. Na podstawie art.

46 § 1 k.k. orzeczony został obowiązek częściowego naprawienia szkody poprzez

zapłatę 10.000 zł na rzecz S. P., zaś kwoty 5000 zł. na rzecz pokrzywdzonego

małoletniego A. P.

Apelację od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego. Zaskarżając wyrok w

całości zarzucił mu:

” 1) obrazę przepisów postępowania karnego - art. 442 § 3 k.p.k., która miała wpływ

na treść orzeczenia, wyrażającą się w nieuwzględnieniu przez Sąd Rejonowy w J.

zapatrywań prawnych i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku

Sądu Okręgowego w P. z dnia 28 kwietnia 2011 r., w sytuacji gdy zapatrywania te i

wskazania były wiążące dla Sądu Rejonowego w J., któremu przekazano sprawę

do ponownego rozpoznania;

5

2) obrazę przepisów postępowania karnego - art. 443 k.p.k., która miała wpływ na

treść orzeczenia, wyrażającą się w wydaniu wyroku surowszego niż uchylony wyrok

Sądu Rejonowego w J. z dnia 14 stycznia 2011 r., w sytuacji gdy wyrok ten był

zaskarżony wyłącznie na korzyść oskarżonego, a nie zachodziły w mniejszym

postępowaniu warunki określone w art. 434 § 3 lub § 4 k.p.k.

W sytuacji, gdyby Sąd II Instancji nie podzielił w/w zarzutów sformułowanych w

punkcie 1i 2 i przyjął, że Sąd Rejonowy w J. nie był związany zapatrywaniami

prawnymi i wskazaniami zawartymi w wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 28

kwietnia 2011r. w tym również ograniczeniem wynikającym z art. 443 k.p.k.,

zarzucam:

3) obrazę przepisów postępowania karnego - art. 7 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k. w

zw. z art. 200 § 2 pkt 5 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., która miała wpływ na treść

orzeczenia, wyrażającą się w nieprawidłowej ocenie dowodu z opinii biegłego

sądowego J. S. oraz biegłego sądowego M. L., w sytuacji gdy opinie te są opiniami

niepełnymi ze względu na niezawarcie w nich kompletnego sprawozdania z

przeprowadzonych przez biegłych badań, oraz opiniami niejasnymi ze względu na

brak możliwości zrozumienia sposobu dochodzenia do wyrażonych w nich ocen i

poglądów, a także wyrażającą się w nieprawidłowej ocenie dowodu z opinii

biegłego sądowego M. L., w sytuacji, gdy opinia ta w zakresie w jakim określa

obrażenia pokrzywdzonego S. P. jako ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci

ciężkiej choroby długotrwałej - art. 156 § 1 pkt 2 k.k. jest sprzeczna z opinią

biegłego sądowego J. D. – B., która określiła obrażenia Pokrzywdzonego S. P. jako

średni uszczerbek na zdrowiu - art. 157 § 1 k.k., a ponadto opinia biegłego

sądowego M. L. jest sprzeczna z opinią biegłego sądowego J. S. co do zakresu

obrażeń odniesionych przez pokrzywdzonego A. P. oraz wyrażającą się w się w

nieprawidłowej ocenie dowodu z dwóch opinii sądowo-lekarskich biegłego

sądowego K. P., w sytuacji gdy opinia wydana w zakresie obrażeń

Pokrzywdzonego S. P. określająca je w postaci złamania obu kości prawego

podudzia w 1/3 dalszej z przemieszczeniem, wstrząśnienia mózgu, rany tłuczonej

lewego podudzia, licznych niewielkich ran głowy jest sprzeczna z opinią biegłego

sądowego M. L. oraz sprzeczna wewnętrznie w zakresie kwalifikacji prawnej

doznanych obrażeń, a opinia wydana w zakresie obrażeń pokrzywdzonego A. P.

określająca je w postaci złamania obu kości prawego podudzia w 1/3 dalszej z

przemieszczeniem, stłuczenia głowy, ogólnego potłuczenia ciała jest sprzeczna z

6

opiniami biegłego sądowego J. S. biegłego sądowego M. L., biegłego sądowego J.

D. B., jak również z dokumentacją źródłową;

4) obrazę przepisów postępowania karnego - art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., która miała

wpływ na treść orzeczenia, wyrażającą się w nieokreśleniu przez Sąd Rejonowy w

J. rodzaju winy oskarżonego P. K. przy spowodowaniu skutków zdarzenia

drogowego z dnia 20 maja 2010 r. i poprzestaniu jedynie na uznaniu, iż naruszył

On umyślnie zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, w sytuacji gdy wyrok

skazujący powinien obligatoryjnie zawierać dokładne określenie przypisanego

oskarżonemu czynu oraz jego kwalifikację prawną;

5) obrazę przepisów postępowania karnego - art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., która miała

wpływ na treść orzeczenia, wyrażającą się w niewskazaniu w czynie przypisanym

oskarżonemu, w jakim zamiarze działał przy popełnieniu przestępstwa z art. 178a §

1 k.k., w sytuacji gdy wyrok skazujący powinien obligatoryjnie zawierać dokładne

określenie przypisanego oskarżonemu czynu oraz jego kwalifikację prawną;

6) obrazę przepisów postępowania karnego - art. 92 k.p.k. i art. 410 k.p.k. w zw. z

art. 424 § 1 k.p.k., która miała wpływ na treść orzeczenia, wyrażającą się w

pominięciu przy wydaniu wyroku okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej

i w konsekwencji braku określenia w uzasadnieniu wyroku okoliczności, które Sąd

miał na względzie przy wymiarze jednostkowych kar pozbawienia wolności i

jednostkowych środków karnych zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów i

poprzestaniu na ogólnikowym wyjaśnieniu okoliczności odnośnie wymierzonej kary

łącznej pozbawienia wolności i łącznego środka karego zakazu prowadzenia

wszelkich pojazdów

Ewentualnie, w przypadku gdyby wskazane wyżej w pkt. 3-6 zarzuty obrazy

prawa procesowego w ocenie Sądu II Instancji okazały się również niezasadne,

zarzucam:

7) obrazę przepisów prawa karnego materialnego - art. 53 § 1 i 2 k.k. w zw. z art.

115 § 2 k.k. oraz art. 58 § 1 k.k., wyrażającą się w wymierzeniu przez Sąd I

Instancji kary przekraczającej swoją dolegliwością stopień winy oskarżonego oraz

w pominięciu przez Sąd Rejonowy przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości

czynów wszystkich enumeratywnie wskazanych w art. 115 § 2 k.k. okoliczności, a

ponadto w nieuwzględnieniu w sposób należyty następujących dyrektyw wymiaru

kary: właściwości i warunków osobistych oskarżonego, sposobu życia oskarżonego

przed popełnieniem przestępstwa i zachowania się po jego popełnieniu oraz w

7

nieuzasadnieniu przez Sąd I instancji dlaczego inna kara niż kara pozbawienia

wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania nie może spełnić celów

kary.

Ewentualnie, w przypadku gdyby wskazane wyżej zarzuty obrazy prawa

procesowego i prawa materialnego w ocenie Sądu II Instancji okazały się

niezasadne, podnoszę zarzut:

8) rażącej niewspółmierności kary wyrażającej się w orzeczeniu za przestępstwo z

art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1 k.k. kary 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia

wolności oraz za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. kary jednego roku pozbawienia

wolności i w konsekwencji wymierzeniu kary łącznej 3 lat pozbawienia wolności, w

sytuacji w której to karą współmierną w okolicznościach niniejszej sprawy byłoby

wymierzenie oskarżonemu, obok środka karnego w postaci zakazu prowadzenia

wszelkich pojazdów, kar jednostkowych pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem ich wykonania i w konsekwencji kary łącznej pozbawienia wolności

również z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.”

Podnosząc te zarzuty obrońca wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie, w przypadku podzielenia

wyłącznie zarzutu obrazy art. 53 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 115 § 2 k.k. oraz art. 58 § 1

k.k. bądź zarzutu rażącej niewspółmierności kary, zmianę wyroku poprzez

orzeczenie jednostkowych kar pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem

ich wykonania i w konsekwencji orzeczenie kary łącznej pozbawienia wolności

również z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.

Po rozpoznaniu tej apelacji Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 19 czerwca

2012 r., zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego. Zaskarżając wyrok w

całości zarzucił mu rażące naruszenie prawa procesowego, które miało istotny

wpływ na treść orzeczenia, a to:

„ 1) art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k. - poprzez nie dokonanie należytej

kontroli odwoławczej i nie rozważenie w ogóle przez Sąd Okręgowy, pomimo

ciążącego na Nim ex lege obowiązku, zarzutu obrazy przepisów postępowania

karnego - art. 442 § 3 k.p.k., zawartego w pisemnej apelacji z dnia 28 kwietnia 2012

r. obrońcy skazanego P. K. oraz poprzez nie wskazanie w uzasadnieniu wyroku

Sądu II Instancji dlaczego Sąd ten zarzut sformułowany w pisemnej apelacji, nie

podzielając go, uznał za niezasadny;

8

2) art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 443 k.p.k. - poprzez nie

dokonanie należytej kontroli odwoławczej i nie rozważenie w sposób należyty przez

Sąd Okręgowy, pomimo ciążącego na nim ex lege obowiązku, zarzutu obrazy

przepisów postępowania karnego - art. 443 k.p.k., zawartego w pisemnej apelacji z

dnia 28 kwietnia 2012 r. obrońcy skazanego P. K. oraz poprzez nie wskazanie w

uzasadnieniu wyroku Sądu II Instancji w sposób należyty dlaczego Sąd ten zarzut

sformułowany w pisemnej apelacji, nie podzielając go, uznał za niezasadny co w

konsekwencji doprowadziło do tego, że obraza przepisu art. 443 k.p.k., której

dopuścił się Sąd I Instancji „przeniknęła" do orzeczenia Sądu Odwoławczego.

Podnosząc taki zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz

poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 marca 2012 r., i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu ostatniemu sądowi, bądź też

uchylenie tylko wyroku sądu II instancji i przekazanie temu sądowi do ponownego

rozpoznania.

Prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł w swoim pisemnym stanowisku o

oddalenie kasacji jako bezzasadnej, i takie samo stanowisko zaprezentował w toku

rozprawy kasacyjnej prokurator Prokuratury Generalnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna. Oba zarzuty podniesione w kasacji są słuszne, przy czym

ich trafność wynika nie z tego, że sąd ad quem nie rozważył w ogóle podniesionych

w apelacji zarzutów naruszenia przepisów art. 442 § 3 k.p.k. oraz art. 443 k.p.k., ale

dlatego, iż odniesienie się do tych zarzutów było wadliwe. Jest oczywiste, że pogląd

wyrażony przez sąd ad quem co do nie naruszenia przez Sąd I instancji przepisu

art. 442 § 3 k.p.k. oraz zakazu reformationis in peius (str.10 uzasadnienia wyroku)

jest oczywiście błędny. Przypomnieć należy, że w uzasadnieniu poprzednio

wydanego wyroku sąd ad quem wyraził pogląd, iż warunkiem wyodrębnienia obu

czynów objętych aktem oskarżenia jest to, że opis czynu z art. 178 a § 1 k.k. w

zakresie miejsca jego popełnienia musi być wyraźnie różny od opisu miejsca

przestępstwa wypadku drogowego, albowiem dopiero wówczas nie będzie możliwa

redukcja ocen prawno- karnych na zasadzie współukaranego czynu uprzedniego.

Podkreślając dalej, że oskarżony w stanie nietrzeźwości pokonał ok.1,5 km zanim

spowodował wypadek drogowy, stwierdził, iż zróżnicowanie w opisie tych

zachowań dawało wprawdzie podstawy do odrębnej odpowiedzialności za te

przestępstwa (chodziło o realny zbieg przestępstw), ale brak apelacji na

9

niekorzyść uniemożliwia takie zmiany, a to oznacza, iż nie będzie możliwym

pociągniecie oskarżonego do odpowiedzialności za przestępstwo z art. 178 a

§ 1 k.p.k. Nietrudno zauważyć, że rozumowanie to nie było od strony normatywnej

do końca poprawne. Przyjęcie koncepcji istnienia dwóch przestępstw nie może

być oparte tylko na zróżnicowaniu opisu czynów co do miejsc ich popełnienia, ale

winno być oparte na poczynieniu prawidłowych ustaleń w zakresie tych

elementów, na które chociażby uwagę zwrócił Sąd Najwyższy w uchwale SN z

dnia 28 marca 2002 r., I KZP 4/02 (przegląd stanowisk w tym zakresie

zaprezentowany został także w postanowieniu SN z dnia 25 lutego 2009 r., I KZP

31/08, OSNKW 2009, poz. 34). Oczywiście łatwiej jest wykazać odrębność takich

zachowań przestępczych, gdy sam fakt prowadzenia pojazdu w stanie

nietrzeźwości jest realizowany w dłuższym okresie czasu przed spowodowaniem

wypadku, a zatem gdy samochód jest kierowany przez nietrzeźwego kierowcę

przez kilkanaście lub kilkadziesiąt kilometrów. Nie można jednak przecież

wykluczyć, że jazda taka może odbywać się po ulicach tego samego miasta, w

obszarze którego później (np. kilkanaście minut później) doszło do wypadku. W

takim układzie zbieżność opisu czynów w zakresie miejsca ich popełnienia nie

musi skutkować niemożnością przyjęcia realnego zbiegu przestępstw. Rzecz

jednak w tym, że na tle ustaleń faktycznych poczynionych podczas

pierwszego rozpoznania sprawy, sąd odwoławczy wyraził pogląd, iż nie ma

możliwości takiej zmiany opisu czynu z art. 178 a § 1 k.k., aby zmiana ta

pozwalała na przyjęcie odpowiedzialności za dwa przestępstwa. Taka przecież

jest istota tzw. wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku na stronie 9, w

których zalecono wprost umorzenie postępowania o ten czyn. Sąd ten nie dostrzegł

jednak, że doprecyzowanie tego opisu czynu zgodnie z ustaleniami zawartymi w

uzasadnieniu wyroku (określenie nazw ulic którymi jechał - zob. str.1 uzasadnienie

II K …/10) w istocie negowało przyjęcie możliwości popełnienia dwóch

przestępstw, skoro oskarżony wsiadł w stanie nietrzeźwości do samochodu i po

przejechaniu ok.1,5 km spowodował wypadek drogowy. Na tle tych realiów

faktycznych sprawy nie rozważano jednak w ogóle możliwość przyjęcia jednego

czynu, chociaż w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyraźnie wskazuje się na

konieczność wnikliwej analizy jurydycznej po dokonaniu właściwych ustaleń

faktycznych (por. np. uchwała SN z dnia 25 lutego 2009 r., I KZP 31/08).

10

Trudno zatem zrozumieć stanowisko sądu odwoławczego zawarte w

uzasadnieniu zaskarżonego kasacją wyroku. Z jednej strony trafnie wskazał na

wadliwość rozumowania sądu I instancji, który rozpoznawał sprawę po raz wtóry i

który stwierdził, że zwrot sprawy do postępowania przygotowawczego unicestwia

działanie zakazu określonego w art. 443 k.p.k., by z drugiej strony wyrazić pogląd,

iż doprecyzowanie miejsca popełnienia czynu z art. 178 a § 1 k.k. skutkowało tylko

uściśleniem miejsca popełnienia czynu, bez naruszenia art. 443 k.p.k. oraz art. 442

§ 3 k.p.k. Przecież sąd I instancji nie twierdził, że nie narusza zakazu reformationis

in peius, jak też reguły wyrażonej w art. 442 § 3 k.p.k. określając miejsce

popełnienie przestępstwa z art. 178 a § 1 k.k. w sposób odmienny niż poprzednio,

wbrew wyraźnym zaleceniom. Twierdził jedynie, że może to uczynić z uwagi na fakt

zwrócenie sprawy do postępowania przygotowawczego i wniesienia „nowego” aktu

oskarżenia. Takie zaś doprecyzowanie umożliwiło sądowi I instancji skazanie za

przestępstwo z art. 178 a § 1 k.k. Natomiast schemat rozumowania sądu II instancji

był taki: „zawężenie” opisu czynu było formalnie możliwe (chociaż je wykluczył w

swoich zaleceniach sąd II instancji w uzasadnieniu wyroku w sprawie II Ka 99/11 –

uw. SN) i nie było mniej korzystne od poprzednich ustaleń, a skoro miejsca obu

czynów były obecnie zróżnicowane, to skazanie za czyn z art. 178 a § 1 k.k. nie

narusza przepisu art. 443 k.p.k. W tym zakresie stanowisko sądu ad quem było

logicznie i prawnie wadliwe albowiem skutkowało rażącym naruszeniem art. 442 §

3 k.p.k. w zakresie, w którym dopuszczono odmienne doprecyzowanie miejsca

popełnienia czynu z art. 178 a § 1 k.k., a w konsekwencji stanowisko to

prowadziło do naruszenia przepisu art. 443 k.p.k., skoro zaaprobowano skazanie

oskarżonego za to przestępstwo, pomimo tego, iż poprzednio rozpoznający sprawę

sąd II instancji możliwość tę jednoznacznie wykluczył.

Z tego powodu doszło do rażącego naruszenia wskazanych przepisów prawa

procesowego, co z kolei nie tylko mogło, ale miało wpływ na treść zaskarżonego

kasacją wyroku, skoro zaaprobowano skazanie oskarżonego za przestępstwo z art.

178 a § 1 k.k.

Naruszenie przepisu art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 443 k.p.k.

miało także miejsce w zakresie drugiego z przypisanych oskarżonemu przestępstw,

tj. przestępstwa wypadku drogowego. Nie czyni zadość rzeczywistemu oraz

rzetelnemu odniesieniu się do zarzutów apelacji w zakresie tego czynu, ogólnikowe

twierdzenie sądu II instancji, że w zakresie naruszenia zakazu reformationis in

11

peius nie ma znaczenia fakt, iż obecnie przypisane przestępstwo wypadku

drogowego zawiera w swoim opisie spowodowanie obrażeń ciała tylko u dwóch

osób, gdy w poprzednim wyroku – orzekającym taką samą karę – w opisie czynu

ujęto, w sensie normatywnym (z uwagi na znamiona czynu z art. 177 § 1 k.k. – uw.

SN) obrażenia ciała trzech osób. Wystarczy wskazać, że wypadek drogowy w

pierwszym skazującym wyroku opisany był jako czyn wyczerpujący dyspozycję art.

178 § 2 k.k., art. 177 § 1 k.k. i art. 178 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., podczas gdy

w kolejnym wyroku Sądu Rejonowego w J. czyn ten zakwalifikowano tylko z art.

177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1 k.k. Wprawdzie w uzasadnieniu wyroku w sprawie

II Ka .../11 Sąd Okręgowy wyraził pogląd, że pomiędzy przepisem art. 177 § 1 k.k. i

przepisem art. 177 § 2 k.k. zachodzi zbieg pomijalny, a zatem przestępstwo to

winno być kwalifikowane z art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1 k.k. (str. 10

uzasadnienia wyroku), ale przecież niesporne jest, że spowodowanie w wyniku

wypadku drogowego obrażeń ciała większej liczby osób od jednej zwiększa

stopień społecznej szkodliwości takiego czynu (por. np. wyrok SN z dnia 11

stycznia 1971 r., Rw 1394/71, OSNKW 1972, z. 4, poz. 73), a to właśnie ocena

stopnia społecznej szkodliwości jest zasadniczym elementem procesu wymiaru

kary (art. 53 § 1 k.k.). Ponadto twierdzenie o niemożności wystąpienia

kumulatywnej kwalifikacji pomiędzy czynami z art. 177 § 1 k.k. i art. 177 § 2 k.k. nie

oznacza przecież tego, iż sąd I instancji, który rozpoznawał sprawę po raz

pierwszy i taką kwalifikację zastosował, nie miał podstaw do jej przyjęcia (por. np.

wyrok SN z dnia 11 stycznia 2008 r., IV KK 429/07, Lex 534892) i do uznania, że

taka kwalifikacja wpływa na wyższy stopień społecznej szkodliwości czynu, co z

kolei przekłada się na wyższy stopień winy i możliwość wymierzenia surowszej

sankcji karnej (por. np. wyrok SN z dnia 3 listopada 2004 r., V KK 1/03, Lex

141319)

Trudno zatem nie zauważyć, że w stanowisku sądu II instancji te okoliczności w

ogóle pominięto, tak jakby nie miały one jakiekogokolwiek wpływu na stopień

społecznej szkodliwości, a także i na kwestię wymiaru kary. Tymczasem sąd I

instancji który rozpoznawał sprawę po raz pierwszy, wprawdzie nie określił wprost,

że ilość osób pokrzywdzonych ma wpływ na stopień społecznej szkodliwości tego

przestępstwa, ale wyraźnie wskazał, że to 3 osoby są pokrzywdzonymi tym

przestępstwem (zob. str. 9-10 uzasadnienia wyroku).

12

Nie sposób także nie dostrzec, na co wskazuje w kasacji obrońca oskarżonego,

że uzupełnienie opisu czynu przestępstwa z art. 177 § 2 k.k. o takie elementy jak

”wstrząśnienie mózgu” „ogólne potłuczenie ciała”, których w opisie poprzedniego

wyroku nie było (niektóre były w ustaleniach faktycznych zawartych w uzasadnieniu

wyroku - uw. SN), nie miało wprawdzie wpływ na kwalifikację obrażeń ciała osób

pokrzywdzonych, ale mogło mieć istotny wpływ na stopień represji karnej, a ten

element został w ogóle pominięty w uzasadnieniu wyroku sądu ad quem, chociaż

w apelacji okoliczności te były szeroko argumentowane, jako dowodzące

naruszenia art. 443 k.p.k. (str.12-13 apelacji). Także w tym elemencie doszło zatem

do naruszenia przepisów art. 457 § 3 k.p.k. i art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 443

k.p.k.

Z tych zatem powodów celowym stało się uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy rozpozna

rzetelnie apelację obrońcy oskarżonego, będąc związany przedstawionymi powyżej

rozważaniami i dostrzegając, że w realiach procesowych niniejszej sprawy nie jest

już możliwe skazanie oskarżonego za czyn z art. 178 a § 1 k.k. Sąd ten powinien

także wnikliwie rozważyć, czy orzeczona za przestępstwo z art. 177 § 2 k.k. kara

może być ukształtowana na takim samym poziomie co w pierwszym skazującym

wyroku, bez naruszenia art. 443 k.p.k., a oceny w tym zakresie winien także

odnosić do okoliczności przestawionych powyżej.

Mając na uwadze powyższe należało orzec jak w wyroku.