III KK 401/12

Sygn. akt III KK 401/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Rafał Malarski

SSN Józef Szewczyk

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika,

w sprawie B. K.

w przedmiocie wyroku łącznego

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 12 kwietnia 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

na korzyść skazanego

od wyroku łącznego Sądu Okręgowego w G.

z dnia 26 lutego 2009 r.,

uchyla pkt IV zaskarżonego wyroku w zakresie orzeczenia o

karze łącznej pozbawienia wolności oraz pkt V tego wyroku i

postępowanie o wydanie wyroku łącznego w tej części na

podstawie art. 572 k.p.k. umarza, zaś kosztami procesu w tym

zakresie obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w G., po rozpoznaniu sprawy B. K. skazanego m.in.

prawomocnymi wyrokami:

2

„(…)

3. Sądu Rejonowego w W. z dnia 23.06.2004 r., sygn. akt VI K 874/03, za

przestępstwa popełnione w dniu 3 czerwca 2003 r. na karę łączną 1 roku i 6

miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania

na okres lat 2 oraz karę grzywny w rozmiarze 50 stawek dziennych po 10 zł

każda;

4. Sądu Rejonowego w G. z dnia 8.11.2004 r., sygn. akt IX K 346/04, za

przestępstwo popełnione w dniu 10 kwietnia 2003 r. na karę 1 roku i 8

miesięcy pozbawienia wolności oraz karę grzywny w rozmiarze 20 stawek

dziennych po 20 zł każda;

5. Sądu Okręgowego w G. z dnia 25.05.2005 r., sygn. akt IV K 382/04, za

przestępstwo popełnione w dniu 9 października 2004 r. na karę 3 lat i 6

miesięcy pozbawienia wolności, przy czym wyroki IX K 346/04 i IVK 382/04

objęte zostały wyrokiem łącznym Sądu Okręgowego w G. z dnia 27.02.2006

r., sygn. akt IV K 364/05, gdzie orzeczono karę łączną 4 lat i 6 miesięcy

pozbawienia wolności;

6. Sądu Rejonowego w K. z dnia 29.12.2005 r., sygn. akt IV K 1241/05, za

przestępstwo popełnione 15 grudnia 2003 r. na karę 1 roku i 6 miesięcy

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres

lat 5 oraz karę grzywny w rozmiarze 40 stawek dziennych po 10 zł każda;

7. Sądu Rejonowego w G. z dnia 29.11.2007 r., sygn. akt II K 644/06 za

przestępstwo popełnione w dniu 13 sierpnia 2003 r. na karę 10 miesięcy

pozbawienia wolności”,

wyrokiem łącznym z dnia 26 lutego 2009 r., sygn. akt IV K 26/08, orzekł:

I. „na mocy art. 569 § 1 i 2 k.p.k., art. 570 k.p.k., art. 573 § 1 k.p.k., art. 85

k.k. i art. 86 § 1 i 2 k.k. orzeczone wyrokami w sprawach: Sądu

Rejonowego w G. z dnia 8.11.2004 r., sygn. akt IX K 346/04, Sądu

Okręgowego w G. z dnia 25.05.2005 r., sygn. akt IV K 382/04 i Sądu

Rejonowego w G. z dnia 29.11.2007 r., sygn. akt II K 644/06, kary

pozbawienia wolności łączy i wymierza skazanemu B. K. karę łączną w

rozmiarze 5 (…) lat i 2 (…) miesięcy pozbawienia wolności;

II. na mocy art. 577 k.p.k. na poczet orzeczonej kary łącznej zalicza

skazanemu okres rzeczywistego pozbawienia wolności od dnia

25.11.2005 r. do dnia 2.02.2005 r.;

3

III. na mocy art. 575 § 2 k.p.k. ustala, iż wyrok łączny Sądu Okręgowego w

G. z dnia 27.02.2006 r., sygn. akt IV K 364/05 traci moc;

IV. na mocy art. 569 § 1 i 2 k.p.k., art. 570 k.p.k., art. 573 § 1 k.p.k., art. 85

k.k. i art. 86 § 1 i 2 k.k. orzeczone wyrokami Sądu Rejonowego w W. z

dnia 23.06.2004 r., sygn. akt VI K 874/03 i Sądu Rejonowego w K. z dnia

29.12.2005 r., sygn. akt IV K 1241/05 kary pozbawienia wolności i

grzywny łączy i wymierza skazanemu B. K. karę łączną 2 (…) lat

pozbawienia wolności oraz karę grzywny w rozmiarze 80 (…) stawek

dziennych po 10 (…) zł każda;

V. na mocy art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej

kary łącznej 2 lat pozbawienia wolności warunkowo zawiesza skazanemu

B. K. na okres próby wynoszący 5 (…) lat…”.

Powołany wyrok łączny, który zawierał również rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania (pkt VI) oraz kosztach obrony z urzędu (pkt VII), nie został

zaskarżony i uprawomocnił się w dniu 6 marca 2009 r. (k. 78).

Orzeczenie powyższe, na korzyść skazanego B. K., w części dotyczącej pkt

IV i V jego dyspozycji, zaskarżył w trybie art. 521 § 1 k.p.k. Prokurator Generalny.

W kasacji zarzucił: „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie

przepisów prawa materialnego, tj. at. 85 k.k., polegające na połączeniu dwóch

jednostkowych kar pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej

wykonania i orzeczenia kary łącznej pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania w sytuacji, gdy w jednej ze spraw w chwili orzekania

wyrokiem łącznym upłynął okres próby na jaki zawieszono karę pozbawienia

wolności i dalsze 6 miesięcy, a tym samym tak orzeczone kary jednostkowe, nie

podlegały już łączeniu”. W oparciu o powołany zarzut skarżący wniósł o „uchylenie

zaskarżonego wyroku w pkt IV, w zakresie orzeczenia o karze łącznej pozbawienia

wolności i umorzenie postępowania na podstawie art. 572 k.p.k. oraz uchylenie pkt

V jego części dyspozytywnej”, a stanowisko to podtrzymał prokurator Prokuratury

Generalnej również w toku rozprawy kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Odczytanie zarzutu kasacyjnego, tak jak został on sformułowany w

wniesionej przez Prokuratora Generalnego skardze, również przy uwzględnieniu

argumentacji zawartej w jej części motywacyjnej, może zrodzić wątpliwości co do

jego zasadności.

4

Zarzucając rażące naruszenie art. 85 k.k., w zakresie połączenia kar

pozbawienia wolności orzeczonych wyrokami Sądu Rejonowego w W. z dnia

23.06.2004 r., sygn. akt VI K 874/03 i Sądu Rejonowego w K. z dnia 29.12.2005 r.,

sygn. akt IV K 1241/05, autor kasacji wywodzi, że orzeczona tym pierwszym

wyrokiem kara pozbawienia wolności w rzeczywistości w chwili rozstrzygania w

przedmiocie wyroku łącznego już „nie istniała”, a tym samym nie został spełniony

jeden z warunków orzekania kary łącznej, także w ramach wyroku łącznego (art.

569 § 1 k.p.k.), jakim jest wymierzenie – za pozostające w zbiegu realnym

przestępstwa – kar tego samego rodzaju (art. 85 k.k.). Tymczasem, co wynika z

przytoczonych in exstenso w komparycji zaskarżonego wyroku łącznego orzeczeń,

ujętych następnie w pkt IV jego części dyspozytywnej, w obu wymienionych

sprawach B. K. wymierzone zostały kary pozbawienia wolności i grzywny, a więc

bez wątpienia kary tego samego rodzaju, które wobec treści art.. 85 k.k., mogły

zostać objęte węzłem kary łącznej.

W tym miejscu przypomnieć należy jednak i inne okoliczności, które skłoniły

skarżącego do wyrażenia powołanego wyżej poglądu.

Pierwszym ze wskazanych wyroków, który – wobec niezaskarżenia go –

uprawomocnił się w dniu 1 lipca 2004 r., wymierzono B. K. m.in. karę roku i 6

miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

okres próby 2 lat. Okres ten zakończył swój bieg, z uwagi na unormowanie art. 70 §

1 in principio k.k., w dniu 1 stycznia 2006 r., a jednocześnie w ciągu kolejnych 6

miesięcy od zakończenia okresu próby nie zarządzono wykonania tej kary. W

związku z powyższym dniu 1 lipca 2006 r., stosownie do treści art. 76 § 1 k.k.,

powinno nastąpić zatarcie przedmiotowego skazania z mocy prawa, co w

kontekście zarzutu kasacji skutkowałoby jej oczywista zasadnością, gdyby nie to,

że w tym wypadku zastosowanie znalazła również regulacja art. 76 § 2 k.k.

Omawianym wyrokiem wymierzono bowiem skazanemu jednocześnie karę grzywny

w rozmiarze 50 stawek dziennych z ustaleniem wysokości jednej stawki na kwotę

10 złotych każda, zaś kara ta do dnia 1 lipca 2006 r. nie została wykonana. Stan

ten istniał również w dacie wyrokowania w przedmiocie wyroku łącznego (26 lutego

2009 r.), gdyż orzeczoną grzywnę zamieniono ostatecznie, postanowieniem Sądu

Rejonowego w W. z dnia 7 kwietnia 2008 r. (VI K 874/03), na zastępczą karę 25 dni

pozbawienia wolności, której wykonanie tymże postanowieniem zarządzono, jednak

5

ostatecznie do wykonania nie została ona wprowadzona. Nie nastąpiło wobec tego

ani wykonanie, ani darowanie, ani też przedawnienie wykonania tej grzywny.

W zaistniałym układzie procesowym jest więc oczywiste, że z jednej strony

nie nastąpiło zatarcie przedmiotowego skazania również w zakresie orzeczonej

kary pozbawienia wolności (nie można więc mówić, że kara ta „nie istnieje”), z

drugiej zaś i to, że wykonanie tej ostatniej kary, wobec upływu terminu określonego

w art. 75 § 4 k.k., nie mogło już być, po dacie 1 lipca 2006 r., zarządzone. Zapadły

wyrok łączny ten, nieodwracalny stan prawny w zakresie niemożliwości

zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu

Rejonowego w W. w sprawie VI K 346/04, zmienił. Połączenie kary roku i 6

miesięcy pozbawienia wolności z tej ostatniej sprawy z karą roku i 6 miesięcy

pozbawienia wolności wymierzonej B. K. w sprawie Sądu Rejonowego w K. o sygn.

IV K 1241, i orzeczenie w wyroku łącznym kary łącznej 2 lat pozbawienia wolności

z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 5 lat, w wypadku

zarządzenia wykonania kary łącznej, co w tej sprawie jest możliwe nie tylko

hipotetycznie (prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 14 grudnia 2010

r., sygn. IX K 537/10, którym – za popełnione w dniu 21 maja 2009 r. przestępstwo

z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. – orzeczono karę roku i

5 miesięcy pozbawienia wolności), skutkować będzie de facto zarządzeniem, co

najmniej w zakresie 6 miesięcy, kary pozbawienia wolności z wyroku Sądu

Rejonowego w W. (sygn. VI K 874/03), która wszakże zarządzona być nie może.

W tak zarysowanym stanie procesowym nie wydaje się być zasadne

twierdzenie autora kasacji, o bezpośrednim naruszeniu przez orzekający w tej

sprawie sąd przepisu prawa materialnego, a to art. 85 k.k., bowiem – jak to

wskazano wyżej – warunki do orzeczenia kary łącznej zawarte w tym przepisie

zaistniały. Nie oznacza to jednak, że sama skarga kasacyjna, wniesiona na korzyść

skazanego, nie może zostać uwzględniona. Z jej uzasadnienia – odczytując

intencje skarżącego przez pryzmat art. 118 § 1 k.p.k. – wynika, że Prokurator

Generalny w rzeczywistości podnosi pod adresem kwestionowanego wyroku

łącznego zarzut naruszenia prawa procesowego, a to art. 572 k.p.k., który obliguje

sąd do umorzenia postępowania w wypadku braku warunków do wydania wyroku

łącznego. Warunki te określane są natomiast w takim wypadku szeroko i nie można

ograniczać ich wyłącznie do przesłanek materialnoprawnych wskazanych w

Kodeksie karnym, chociaż bez wątpienia mają one w takim wypadku podstawowe

6

znaczenie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2004 r., IV KK

168/04, LEX nr 137460 oraz uchwała z dnia 7 czerwca 2006 r., I KZP 11/06,

OSNKW 2006, z. 7-8, poz. 64). Za bezsporne uznać należy również i to, że

wprawdzie instytucja wyroku łącznego nie jest ustanowiona dla polepszania sytuacji

prawnej skazanego (zob. uzasadnienie zdania odrębnego do powołanej wyżej

uchwały z dnia 7 czerwca 2006 r.), nie można jednak zaakceptować sytuacji, gdy

wydanie takiego wyroku miałoby sytuację tę pogorszyć i istotnie zwiększyć

dolegliwość karną objętej tego rodzaju orzeczeniem osoby, ponad dolegliwość

wynikającą z sumy kar wymierzonych jej odrębnie, a taki wypadek miałby przecież

miejsce w tej sprawie. Pomimo bowiem upływu okresu próby na jaki zawieszono

wykonanie kary pozbawienia wolności w sprawie VI K 874/03 Sądu Rejonowego w

W. oraz dalszych 6 miesięcy od zakończenia tego okresu, rozstrzygnięcie zawarte

w punkcie IV zaskarżonego wyroku łącznego, i to pomimo zastosowania w pkt V

instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary łącznej pozbawienia wolności,

powoduje nie tylko poddanie skazanego na nowo próbie w zakresie, w którym

okres próby zakończył swój bieg, lecz nadto prowadzi do powstania sytuacji, w

której kara pozbawienia wolności nie podlegająca już – stosownie do przepisu art.

76 § 4 k.k. – wykonaniu, może zostać do wykonania wprowadzona. W tym stanie

rzeczy brak warunków do wydania wyroku łącznego (art. 572 k.p.k.), w

zakwestionowanym przez autora kasacji zakresie, powiązać należy nie z

naruszeniem art.85 k.k., lecz nieuwzględnieniem przy dokonywaniu takiej oceny

(istnienia przesłanek określonych w art. 569 § 1 k.p.k.) przez sąd meriti unormowań

art. 89 § 3 k.k. i art. 92 k.k.

Pierwszy z tych przepisów obliguje sąd orzekający o karze łącznej, w razie

zbiegu orzeczeń o okresach próby, do orzeczenia tego okresu oraz związanych z

nim obowiązków na nowo. W wypadku skazanego B. K. wydanie takiego

orzeczenia nie było możliwe, gdyż nie istniał zbieg okresów próby, bowiem okres

próby, w sprawie VI K 874/03 Sądu Rejonowego w W., zakończył swój bieg w dniu

1 stycznia 2006 r., a więc przed uprawomocnieniem się wyroku w sprawie IV K

1241/05 Sądu Rejonowego w K., co nastąpiło w dniu 6 stycznia 2006 r. (k. 48).

Z kolei przepis art. 92 k.k. stanowi, że wydaniu wyroku łącznego nie stoi na

przeszkodzie, że poszczególne kary za należące do ciągu przestępstw lub

zbiegające się przestępstwa zostały już w całości albo w części wykonane.

Rozumując a contrario wydaniu wyroku łącznego sprzeciwia się sytuacja, gdy

7

wymierzona, za pozostające w zbiegu realnym przestępstwo, kara w czasie

orzekania w przedmiocie takiego wyroku nie mogła być już wykonana i nigdy do

wykonania nie może zostać wprowadzona.

Uwzględniając powyższe, w kontekście całości argumentacji skarżącego,

podzielić należy więc wniosek Prokuratora Generalnego o braku – w zaskarżonym

przez niego zakresie – warunków do wydania wyroku łącznego i tym samym,

wobec wydania przez Sąd Okręgowy w G. zakwestionowanego orzeczenia,

naruszenie przez tenże sąd przepisu obligującego go do umorzenia postępowania

(art. 572 k.p.k.). Ponieważ było to naruszenie rażące i mające istotny wpływ na

treść orzeczenia (surowsza dolegliwość niż ta, którą skazany mógł ponieść na

skutek wydania wyroku w sprawie VI K 874/03 Sądu Rejonowego w W.), wyrok

łączny w zaskarżonej części należało uchylić, a postępowanie w tym zakresie –

stosownie do treści powołanego wyżej art. 572 k.p.k. – umorzyć.

Z tych powodów orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku.