III KO 112/12

Sygn. akt III KO 112/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący)

SSN Tomasz Artymiuk

SSN Dorota Rysińska (sprawozdawca)

Protokolant Teresa Jarosławska

w sprawie K. P. M.

skazanego z art. 148 § 2 pkt 2 k.k. w zb. z art. 275 § 1 w zw. z art. 11 § 2 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 11 kwietnia 2013 r.,

wniosku obrońcy skazanego o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem

Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 25 kwietnia 2007 r., sygn. akt […]

1. wznawia postępowanie zakończone wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w […] z dnia 25 kwietnia 2007 r., w sprawie K. P.

M.;

2. uchyla w stosunku do K. P. M. wyrok Sądu Apelacyjnego z

dnia 25 kwietnia 2007 r., oraz częściowo zmieniony nim wyrok

Sądu Okręgowego w O. z dnia 15 listopada 2006 r., w części

dotyczącej kwalifikacji prawnej czynu z art. 148 § 2 pkt 2 k.k. w

zb. z art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz wymierzonej mu

za ten czyn kary i w tym zakresie przekazuje sprawę do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w O.;

3. wydatkami postępowania wznowieniowego obciąża Skarb

Państwa.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Okręgowego w O. z dnia 15 listopada 2006 r. K. P. M. został

uznany za winnego popełnienia w dniu 2 października 2005 r. w pobliżu J.,

2

wspólnie i w porozumieniu z A. M. A., zabójstwa kwalifikowanego z art. 148 § 2

pkt. 2 k.k. w zb. z art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za czyn ten, na

podstawie art. 148 § 2 pkt. 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k., został skazany na karę

dożywotniego pozbawienia wolności, z ograniczeniem – na mocy art. 77 § 2 k.k. –

prawa do skorzystania przezeń z warunkowego przedterminowego zwolnienia,

przez określenie, że może ono nastąpić nie wcześniej, niż po odbyciu 40 lat kary

pozbawienia wolności. A. A. został skazany, na podstawie art. 148 § 2 pkt. 2 kk w

zw. z art. 11 § 3 k.k., przy zastosowaniu art. 60 § 1 i § 6 pkt. 1 k.k., na karę 12 lat

pozbawienia wolności.

Wyrok wydany wobec A. A. uprawomocnił się bez jego zaskarżenia do Sądu

II instancji. Wniesiona zaś przez Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu

Okręgowego kasacja, na niekorzyść skazanego, została oddalona postanowieniem

Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2007 r., sygn. akt III KK 245/07.

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego został natomiast zaskarżony apelacją

obrońcy oskarżonego K. M. Po jej rozpoznaniu Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z

dnia 25 kwietnia 2007 r. zmienił zaskarżony co do niego wyrok jedynie w ten

sposób, że uchylił orzeczenie o ograniczeniu możliwości skorzystania przez

oskarżonego z warunkowego przedterminowego zwolnienia. Postanowieniem z

dnia 12 grudnia 2007 r., sygn. akt III KK 365/07, Sąd Najwyższy oddalił, jako

oczywiście bezzasadną, kasację wniesioną od wyroku Sądu Apelacyjnego przez

obrońcę K. M.

Obecnie, obrońca K. M. wystąpił z wnioskiem o wznowienie postępowania

zakończonego przytaczanym wyrokiem Sądu Apelacyjnego. Wniosek ten obrońca

oparł na podstawie art. 542 § 2 k.p.k. i powołał się, w jej uzasadnieniu, na wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 kwietnia 2009 r., sygn. akt P 11/08, którym

stwierdzono niekonstytucyjność art. 1 pkt. 15 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o

zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego i ustawy

– Kodeks karny wykonawczy, nowelizującego brzmienie art. 148 § 2 k.k., skutkiem

czego przepis ten – będący podstawą skazania i wymierzenia oskarżonemu kary –

utracił moc. Wywodząc, że orzekające Sądy, rozstrzygając na tejże podstawie,

miały ograniczoną możliwość orzeczenia kary jedynie do kary dożywotniego

pozbawienia wolności lub kary 25 lat pozbawienia wolności – w sytuacji, gdy na

podstawie obecnie obowiązującej możliwe jest orzeczenie kary łagodniejszej od 25

3

lat pozbawienia wolności – wniósł o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w O.

W zajętym na piśmie stanowisku (pismo procesowe z dnia 4 marca 2013 r. i

jego sprostowanie z dnia 23 marca 2013 r.) prokurator Prokuratury Generalnej

poparł złożony wniosek o wznowienie postępowania i wniósł o uchylenie wyroków

Sądów obu instancji i przekazanie sprawy K. M., w części dotyczącej kwalifikacji

prawnej i podstawy wymiaru kary za przestępstwo zabójstwa, do ponownego

rozpoznania Sądowi I instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek o wznowienie postępowania zasługuje na uwzględnienie.

Nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że K. P. M. został skazany za

kwalifikowane zabójstwo na podstawie art. 148 § 2 pkt. 2 k.k., w brzmieniu

ustalonym przepisem art. 1 pkt. 15 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy

– Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego i ustawy – Kodeks karny

wykonawczy (Dz. U. Nr 163, poz. 1363). Przepis ten, modyfikujący (zawężający)

sankcje karne w typie przestępstwa z art. 148 § 2 k.k. jedynie do kary 25 lat

pozbawienia wolności lub dożywotniego pozbawienia wolności, zaczął

obowiązywać od dnia 26 września 2005 r., zaś przypisane sprawcy zabójstwo

miało miejsce w dniu 2 października 2005 r.

Do prawomocnego skazania oskarżonego, na opisanej wyżej podstawie,

doszło w dniu 25 kwietnia 2007 r., a więc przed ogłoszeniem wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 16 kwietnia 2009 r. w sprawie P 11/08 (Dz. U. Nr 63, poz.

49; OTK – A 2009, nr 4, poz. 49), mocą którego stwierdzono niezgodność z

Konstytucją przywołanego powyżej przepisu art. 1 pkt. 15 cytowanej ustawy

nowelizacyjnej i skutkiem którego, przepis § 2 art. 148 k.k. utracił swą moc.

W tej sytuacji uznać należy, iż skoro wydane w sprawie orzeczenia Sądów

obu instancji zapadły na podstawie unormowania art. 148 § 2 pkt. 2 k.k., w

brzmieniu nadanym niekonstytucyjnym przepisem, to przesłanka wznowienia

postępowania na korzyść skazanego, określona przepisem art. 542 § 2 k.p.k.,

została spełniona. Jej stwierdzenie uzasadnia zatem otwarcie drogi do ponowienia

procesu, i to – co oczywiste – z zachowaniem dwuinstancyjnego modelu

postępowania.

Podkreślić wszakże trzeba, że niezasadne jest zgłoszone we wniosku

obrońcy żądanie uchylenia wyroków Sądów obu instancji w całości. Żądanie to

4

pozostaje zresztą w sprzeczności z uzasadnieniem wniosku o wznowienie

postępowania, w którym trafnie zauważono, iż konsekwencje prawne przywołanego

wyroku Trybunału Konstytucyjnego wiążą się z kwestią podstawy prawnej skazania

i wymiaru kary. W istocie też, nie sposób nie zauważyć, że omawiane orzeczenie

Trybunału w żadnym zakresie nie dotykało ani przesłanek odpowiedzialności karnej

za wymienione przestępstwo (sprawstwa, winy, kształtu znamion), ani też

procesowych gwarancji. Wskazywało ono na wadliwy tryb uchwalenia przepisu,

którym zawężono granice represji karnej za kwalifikowane typy zabójstwa, co

powoduje, iż eliminacja z porządku prawnego przepisu art. 148 § 2 k.k. oznacza

wyłącznie konieczność rozważenia na nowo oceny prawnej ustalonego zachowania

sprawcy na płaszczyźnie przepisu, który – w typie podstawowym zabójstwa –

przewiduje poszerzony katalog sankcji karnych (zob. także wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 8 lipca 2009 r., II KO 22/09, OSNKW 2009, z. 11, poz. 98).

W powyższym świetle jest jasne, że zakres wznowienia w niniejszej sprawie

ogranicza się wyłącznie do kwalifikacji prawnej przypisanej oskarżonemu K. M.

zbrodni oraz do wymierzonej mu za ten czyn kary. W takim też zakresie Sąd

Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego i zmieniony nim wyrok Sądu

Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, orzekający Sąd powinien wykorzystać

zgromadzony materiał dowodowy i oparte na nim ustalenia faktyczne oraz na nowo

rozstrzygnąć o kwalifikacji prawnej rozważanego czynu i o wymiarze kary. Bez

wątpienia, zwiększony katalog sankcji za zbrodnię zabójstwa, przewidziany

przepisem art. 148 § 1 k.p.k., poszerza perspektywę spojrzenia na wymiar kary, i to

niezależnie od faktu, że w prawomocnie zakończonym postępowaniu wymierzono

oskarżonemu K. M. karę dożywotniego pozbawienia wolności. Wypada natomiast

zauważyć, że karę tę przewiduje również sankcja przepisu art. 148 § 1 k.k. Choć

zatem, co oczywiste, okoliczności stanowiące znamiona zabójstwa typu

kwalifikowanego nie będą miały znaczenia dla oceny prawnej zachowania

oskarżonego, to powinny być one poddane stosownej ocenie przy wymiarze kary

za tak przypisane przestępstwo.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.

5