I CSK 526/12

Sygn. akt I CSK 526/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Specjalistycznego Psychiatrycznego Zespołu Opieki

Zdrowotnej w J.

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia – P. Oddziałowi Wojewódzkiemu o

zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 kwietnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 19 kwietnia 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2011 r. w sprawie z powództwa

Specjalistycznego Psychiatrycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej przeciwko

Narodowemu Funduszowi Zdrowia w Warszawie o zapłatę, Sąd Okręgowy w R.

zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 81.592,20 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia 28 maja 2010 r. oraz orzekł o kosztach postępowania.

Ustalił, że w dniu 28 grudnia 2007 r. powód zawarł z pozwanym umowę

nr […] o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej - opieka psychiatryczna i leczenie

uzależnień i zgodnie z jej § 5 ust. 1 w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia

2008 r. kwota zobowiązań Funduszu wobec powoda z tytułu realizacji umowy

została określona maksymalnie na 4.385.036,40 zł. Liczbę i cenę jednostek

rozliczeniowych oraz kwotę zobowiązania w poszczególnych zakresach świadczeń

objętych umową określał plan rzeczowo-finansowy stanowiący załącznik do

umowy.

W § 5 ust. 6 umowy ustalono, że należności z tytułu realizacji świadczeń

udzielonych osobom, o których mowa w art. 12 pkt. 2-4 i 6 ustawy z dnia

27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze

środków publicznych - za okresy sprawozdawcze - będą określone w rachunkach

wystawianych odrębnie dla każdej kategorii osób objętych art. 12 pkt 2-4 i 6.

W sytuacjach, o których mowa w § 5 ust. 5 i 6 kwoty rachunków zawierają się

w kwotach określonych w planie rzeczowo-finansowym, o którym mówi § 5 ust. 2

umowy. Dalej umowa przewidywała, że kwota zobowiązania z § 5 ust. 1 zawiera

w sobie kwotę przeznaczoną na wzrost wynagrodzeń w 2008 r., stosownie

do postanowień rozdziału 3 ustawy z dnia 22 lipca 2006 r. o przekazaniu środków

finansowych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń w wysokości

3.329.021,40 zł.

Aneksem nr 5 z dnia 31 lipca 2008 r. została zmieniona redakcja § 4 umowy

„warunki finansowania świadczeń" i kwota zobowiązania Oddziału Funduszu wobec

świadczeniodawcy z tytułu realizacji umowy w okresie od 1 stycznia 2008 r. do

31 grudnia 2008 r. została określona na maksymalnie 18.951.060,90 zł i zawierała

w sobie kwotę 3.329.021,40 zł przeznaczoną na wzrost wynagrodzeń w 2008 roku.

3

Należność za bieżący okres sprawozdawczy wskazywaną w rachunku

ustalano zgodnie z zasadami określonymi w ogólnych warunkach umów o

udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, stanowiących załącznik do rozporządzenia

Ministra Zdrowia z dnia 6 maja 2008 r w sprawie ogólnych warunków umów o

udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej.

W latach 2007-2008 Specjalistyczny Psychiatryczny Zespół Opieki

Zdrowotnej w J. wykonywał świadczenia medyczne w zakresie opieki

psychiatrycznej i leczenia uzależnień osób nieubezpieczonych.

W dniu 20 kwietnia 2010 r. wystawił fakturę VAT nr […] na kwotę

155.325,94 zł - oprócz faktur wystawionych w okresie od 1 listopada 2007 r. do

31 grudnia 2008 r. za wzrost kosztów świadczeń zdrowotnych na podstawie ustawy

z dnia 22 lipca 2006 r. o przekazaniu środków finansowych świadczeniodawcom na

wzrost wynagrodzeń i wezwał pozwanego do zapłaty. Pozwany odmówił zapłaty,

wskazując, że brak jest podstaw prawnych do uiszczenia należności objętej fakturą,

ostatecznie skorygowaną z uwagi na błąd rachunkowy na kwotę 126.921,20 zł.

Sąd Okręgowy uznał powództwo za zasadne. Wyraził ocenę, że świadczenia

opieki zdrowotnej w zakresie opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień są

udzielane świadczeniobiorcom bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia

zdrowotnego przez zakłady opieki zdrowotnej i są finansowane przez NFZ

ze środków budżetu państwa. Są one co prawda finansowane z budżetu państwa

przez NFZ, jednakże na podstawie umowy o udzielanie świadczeń opieki

zdrowotnej. Nie ma przy tym - zdaniem Sądu Okręgowego - znaczenia to,

iż świadczenia zostały udzielone osobom nieubezpieczonym, jako że art.12 ustawy

z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych

ze środków publicznych wprost wskazuje, iż opieka psychiatryczna i leczenie

uzależnień odbywa się bezpłatnie bez względu na uprawnienia z tytułu

ubezpieczenia zdrowotnego.

Podniósł także, że stosownie do art. 3 ustawy z dnia 22 lipca 2006 r.

o przekazaniu środków finansowych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń

(Dz.U. 2006, Nr 149, poz. 1076) kwota, o której mowa w art. 136 pkt 5 ustawy

o świadczeniach w umowach zawartych na 2006 r. w okresie od października

2006 r. do 31 grudnia 2006 r. wzrasta z mocy prawa o równowartość 7,5% kosztów

4

pracy w poszczególnych rodzajach świadczeń opieki zdrowotnej, w 2007 r. zaś

wzrasta o 30% kosztów pracy w poszczególnych rodzajach świadczeń opieki

zdrowotnej.

W umowach zawieranych na 2008r kwota zobowiązania, o której mowa

w art. 136 pkt 5 ustawy o świadczeniach zawiera równowartość środków

przekazanych na wzrost tej kwoty w 2007 r. zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 2,

z zastrzeżeniem ust. 3.

W okresie od 1 kwietnia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. powód

poniósł koszty związane z udzielaniem świadczeń zdrowotnych osobom

nieubezpieczonym, za które to świadczenia pozwany zapłacił. Powód był

zobligowany do podwyższenia pracownikom wynagrodzenia w związku z wejściem

w życie ustawy z dnia 22 lipca 2006 r. o przekazaniu środków finansowych

świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń o kwotę 81.592,20 zł, której pozwany

nie kwestionował. Wzrost wynagrodzenia zwiększył kwoty zobowiązania NFZ

z mocy prawa i pozwany winien pokryć koszty udzielonych przez powoda

świadczeń zdrowotnych na rzecz osób nieubezpieczonych wraz z kosztami

podwyżki wynagrodzeń jako części składowej ceny każdego z udzielonych

świadczeń.

Kwota 3.329.021,40 zł wskazana w umowie o udzielanie świadczeń opieki

zdrowotnej nie zawierała kosztów podwyżki wynagrodzenia za świadczenia

udzielone osobom nieubezpieczonym wskazanych w art. 12 pkt 2-4 ustawy

o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

pozwanej oraz orzekł o kosztach postępowania. Wskazał, że okolicznością

bezsporną jest to, że powód, którego z Funduszem wiązała umowa o udzielanie

świadczeń opieki zdrowotnej, udzielał w okresie od stycznia do grudnia 2008 r.

świadczeń opieki zdrowotnej na rzecz świadczeniobiorców, o których mowa w art.

12 pkt 2-4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej

finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210 poz. 2145 ze zm.).

Również § 5 ust. 6 umowy zawartej w dniu 28 grudnia 2007 r. o udzielanie

świadczeń opieki zdrowotnej w okresie od stycznia do grudnia 2008 r. nawiązuje

do świadczeń udzielanych osobom, o których mowa w art. 12 pkt 2-4 ustawy z dnia

5

27 sierpnia 2004 r., bez określenia czy dotyczy osób ubezpieczonych, czy

nieposiadających ubezpieczenia zdrowotnego. Narodowy Fundusz Zdrowia

obowiązany jest do finansowania świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych

świadczeniobiorcom, zarówno osobom ubezpieczonym, jak i nieubezpieczonym.

Pozwany Fundusz nie negował faktu udzielenia przez powoda świadczeń opieki

zdrowotnej na rzecz nieubezpieczonych w okresie od kwietnia do grudnia 2008 r.

i pokrył koszty tych świadczeń, jednakże bez kosztów podwyżek wynagrodzeń

przewidzianych ustawą z dnia 22 lipca 2006 r. o przekazaniu środków finansowych

świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń (Dz.U. 2006 r., Nr 149, poz. 1076).

Jak wynika z art. 3 ustawy z 22 lipca 2006 r. wzrost wynagrodzeń

wprowadzony tą ustawą zwiększył kwoty zobowiązania Funduszu z mocy samego

prawa, niezależnie od późniejszego aneksowania umów o udzielanie świadczeń

opieki zdrowotnej. Źródłem zobowiązania Funduszu w zakresie powiększenia kwot

określanych w umowach - o kwoty wskazane w art. 3 ustawy podwyżkowej

pozostawał przepis ustawy, zaś aneksy miały charakter wtórny. Powołana ustawa

„podwyżkowa" nie zawiera odrębnego uregulowania w zakresie pokrywania

wzrostu kwoty zobowiązania dla świadczeń udzielanych osobom innym

niż ubezpieczone, przewidując jedynie wzrost kwoty świadczeń określonych

w umowie z NFZ.

Zatem zwiększenie kwoty zobowiązania NFZ wobec świadczeniobiorców

o kwotę podwyżki wynagrodzeń podwyższa wartość poszczególnych świadczeń

zdrowotnych o kwotę tej podwyżki, bowiem koszty pracy stanowią składnik

kształtowania ceny udzielanych świadczeń opieki zdrowotnej. Wzrost wynagrodzeń

pracowników służby zdrowia w istotny sposób rzutował na cenę poszczególnych

świadczeń zdrowotnych. Podwyżka wynagrodzeń na stałe stała się częścią

wynagrodzenia objętych nią pracowników służby zdrowia i od tego czasu wycena

poszczególnych świadczeń opieki zdrowotnej nie mogła tej okoliczności pomijać.

Kwota podwyższona, mimo jej wyodrębnienia, stała się częścią składową ceny

poszczególnych świadczeń zdrowotnych. Te same zasady odnoszą się do

zobowiązania Funduszu z tytułu kosztów świadczeń udzielanych osobom innym niż

ubezpieczone. Sąd Apelacyjny uznał, że konsekwencją zwiększenia środków

finansowych przekazywanych przez NFZ świadczeniodawcom o wzrost kosztów

6

pracy jest przyjęcie, iż o taką samą kwotę z mocy prawa zwiększyła się cena

poszczególnych świadczeń wykonywanych przez świadczeniodawcę także

finansowanych przez pozwanego. To, że koszty świadczeń na rzecz

nieubezpieczonych pokrywane są ze środków budżetowych nie może mieć wpływu

na wysokość zobowiązania pozwanego.

Wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony skargą kasacyjną przez

pozwanego, który wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i wydanie orzeczenia co

do istoty sprawy. Skarga została oparta na obu podstawach określonych w art.

3983

§ 1 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania skarżący

zarzucił obrazę art. 227 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. a w ramach podstawy

naruszenia prawa materialnego obrazę art. 12 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia

2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

(jedn. tekst: Dz.U. 2008, Nr 164, poz. 1027 ze zm.); art. 10 c w zw. z art. 3 ustawy

z dnia 22 lipca 2006 r. o przekazaniu środków finansowych świadczeniodawcom

na wzrost wynagrodzeń (Dz.U.2006.149.1076 ze zm.) w zw. z art. 136 pkt 5

ustawy o świadczeniach; § 6 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

19 lutego 2008 r. w sprawie sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa

świadczeń opieki zdrowotnej (Dz.U.2008.34.198) oraz § 6 ust. 1 pkt 12 lit. a)

zastępującego je rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2008 r. w sprawie

sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa świadczeń opieki zdrowotnej

(Dz.U.2008.137.858); § 17 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Zdrowia

z dnia 6 października 2005 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie

świadczeń opieki zdrowotnej (Dz.U.2005.197.1643), zmienionego następnie na

§ 18 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 maja 2008 r.

w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej

(Dz.U.2008.81.484) w zw. z odpowiednio § 1 pkt 1-2 oraz § 1 pkt 1 i 3 tych

rozporządzeń oraz art. 6 k.c.

Ustalenia faktyczne, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonego

wyroku były zasadniczo bezsporne. Nie budziło bowiem wątpliwości, że strona

powodowa w okresie od kwietnia 2008 r. do grudnia 2008 r. udzielała świadczeń

7

osobom nieubezpieczonym, o których mowa w art. 12 pkt 2-4 i 6 ustawy z dnia

27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków

publicznych (w zakresie opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień osób

nieubezpieczonych) i strona pozwana za te świadczenia zapłaciła. Przedmiotem

sporu pozostawało, czy w związku z przepisami ustawy z dnia 22 lipca 2006 r.

o przekazaniu środków finansowych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń

(ustawa z 2006 r. o wzroście wynagrodzeń) strona pozwana powinna ponieść

dodatkowo koszty związane z podwyżką wynagrodzeń w takim zakresie, który

byłby związany z wykonywaniem wskazanych wyżej świadczeń zdrowotnych,

mimo że kwota przeznaczona na podwyżki wynagrodzeń ustalona w umowie

z dnia 28 grudnia 2007 r. o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej nie

uwzględniała, jako podstawy do jej określenia, wykonywania świadczeń na rzecz

osób nieubezpieczonych. Należności w tym zakresie dochodziła zaś strona

powodowa. Sąd Apelacyjny przyjął, że żądanie strony powodowej było

uzasadnione, gdyż art. 3 i art. 10c ustawy z 2006 r. o wzroście wynagrodzeń)

przesądziły o tym, iż z mocy ustawy nastąpił wzrost wysokości zobowiązań NFZ

z tytułu wzrostu wynagrodzeń, co spowodowało wzrost wartości poszczególnych

świadczeń zdrowotnych o kwoty z tytułu tej podwyżki, gdyż koszty pracy stanowią

składnik kształtowania ceny udzielanych świadczeń opieki zdrowotnej. W jego

ocenie te same zasady odnoszą się zaś do kosztów świadczeń udzielanych

osobom ubezpieczonym i nieubezpieczonym.

To stanowisko zostało zasadnie zakwestionowane w skardze kasacyjnej

w zarzutach mieszczących się w ramach podstawy naruszenia prawa

materialnego. Brzmienie art. 10c ustawy z 2006 r. o wzroście wynagrodzeń

wskazuje, że zwiększenie wysokości zobowiązań NFZ z tytułu wzrostu

wynagrodzeń w 2008 r. było objęte umowami o udzielanie świadczeń opieki

zdrowotnej na 2008 r. zawieranymi z NFZ i regulacja ta nie obejmowała świadczeń

udzielanych osobom nieubezpieczonym. Wykładnia tego przepisu nie uzasadnia

zatem prezentowanej przez Sąd Apelacyjny oceny, że ustawa z 2006 r. o wzroście

wynagrodzeń jedynie nie zawierała odrębnej regulacji dotyczącej pokrywania

wzrostu zobowiązań NFZ w przypadku świadczeń zdrowotnych udzielanych

osobom nieubezpieczonym. Taki sposób wykładni tego przepisu był związany ze

8

stwierdzeniem, że zwiększenie - na podstawie art. 3 i art. 10c powołanej wyżej

ustawy - kwoty zobowiązań NFZ o kwoty przeznaczone na wzrost wynagrodzeń

spowodowało podwyższenie wartości poszczególnych świadczeń zdrowotnych,

gdyż wzrost wynagrodzeń pracowników służby zdrowia w istotny sposób wpływał

na cenę świadczeń opieki zdrowotnej. To stanowisko nie znajduje uzasadnionych

podstaw. Sąd Najwyższy w kilku orzeczeniach wyraził już pogląd odmienny.

Stwierdził w nich jednoznacznie, że w świetle art. 3 i 10 c ustawy z 2006 r. o

wzroście wynagrodzeń nie można przyjąć, aby te przepisy umożliwiały zmianę

ceny jednostkowej świadczeń zdrowotnych (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

6 kwietnia 2011 r., I CSK 470/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., I CSK 187/11). Także

powołane przez Sąd Apelacyjny przepisy rozporządzeń Rady Ministrów z dnia

19 lutego 2008 r. i z dnia 18 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu finansowania z

budżetu państwa świadczeń opieki zdrowotnej nie uzasadniają oceny, że przepisy

ustawy z 2006 r. o wzroście wynagrodzeń spowodowały wzrost wartości

poszczególnych świadczeń zdrowotnych. W skardze kasacyjnej zasadnie

podniesiono natomiast, że § 17 ust 2 załącznika do rozporządzenia Ministra

Zdrowia z dnia 6 października 2005 r. w sprawie ogólnych warunków umów

o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej oraz § 18 ust 2 zmieniającego go

rozporządzenia z dnia 6 maja 2008 r. wskazują, że sposób ustalenia ceny za

świadczenia opieki zdrowotnej nie uwzględnia jako czynnika wpływającego na

wysokość ceny świadczenia wzrostu wynagrodzeń pracowników służby zdrowia

spowodowanych przez ustawę z 2006 r. o wzroście wynagrodzeń.

Uzasadniona była także podstawa kasacyjna naruszenia przepisów

postępowania. Skarżący podniósł zasadnie, że uwzględnienie powództwa w całości

nastąpiło bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia jaka

faktycznie kwota mogłaby przysługiwać stronie powodowej z tytułu wzrostu

wynagrodzeń w związku z udzieleniem świadczeń zdrowotnych osobom

nieubezpieczonym. Sąd Okręgowy stwierdził, że kwota wyliczona przez stronę

pozwaną nie była kwestionowana przez stronę pozwaną, co Sąd Apelacyjny

zaakceptował. Tymczasem skarżący trafnie zarzucił, że skoro wnosił on

o oddalenie powództwa w całości jako bezzasadnego, to jego stanowisko nie

9

uzasadniało stwierdzenia, że sama wysokość dochodzonego roszczenia nie była

kwestionowana.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była uzasadniona

i zaskarżony nią wyrok podlegał uchyleniu na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

jw