III CSK 248/12

Sygn. akt III CSK 248/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Anna Kozłowska

w sprawie z powództwa Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego

w Warszawie

przeciwko R.K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 18 kwietnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 9 marca 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną; zasądza od pozwanego na rzecz

strony powodowej kwotę 1.800 zł (jeden tysiąc osiemset)

tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 9 marca 2012 r. zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w K. z dnia 22 listopada 2011 r. i zasądził od posiadacza pojazdu,

pozwanego R. K., na rzecz powoda Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego

kwotę 170 000 zł z odsetkami tytułem zwrotu odszkodowania (ściślej:

równowartości odszkodowania) wypłaconego członkom rodzin osób, które poniosły

śmierć w związku z ruchem tego pojazdu.

Sąd ustalił, że w dniu 18 listopada 2008 r. brat pozwanego M. K. kierując

samochodem marki BMW spowodował wypadek w następstwie którego poniósł

śmierć. Zginęli także pasażerowie A. N. i J. Z. Posiadaczem (właścicielem) tego

samochodu był pozwany, który nie dopełnił obowiązku zawarcia umowy

ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej, za szkody powstałe w związku z

ruchem tego pojazdu (dalej: ubezpieczenia komunikacyjnego). Odszkodowania

członkom rodzin zmarłych pasażerów wypłacił powód w kwocie 170000 zł.

Na gruncie tych ustaleń Sąd wyraził pogląd, że powód na podstawie art. 518

§ 1 pkt 1 k.c. może żądać skutecznie od pozwanego zwrotu wypłaconego

odszkodowania.

Skarga kasacyjna pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego - oparta na

podstawie pierwszej z art. 3983

k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 110 ust. 1

w poprzednim brzmieniu ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach

obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze

Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (jedn. tekst: Dz. U. 2013, 392; dalej: „ustawa

o ubezpieczeniach obowiązkowych”, „u.u.o.") oraz art. 518 § 1 pkt 1 k.c., i zmierza

do uchylenia tego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do twierdzenia,

że niepodobna by podstawę regresu stanowił art. 518 § 1 pkt 1 k.c. w sytuacji,

gdy jego zastosowanie wyłączał przepis szczególny, art. 110 ust. 1 u.u.o., który

określał ten regres w wyraźnie określonych wypadkach.

3

Godzi się zauważyć, że art. 110 ust. 1 u.u.o. w brzmieniu obowiązującym od

dnia 1 stycznia 2006 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1396) stanowił, że z chwilą

wypłaty przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny odszkodowania,

w przypadkach określonych w art. 98 ust. 1 pkt 2 u.u.o., sprawca szkody i osoba,

która nie dopełniła obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego,

o którym mowa w art. 4 pkt 1 i 2 u.u.o., byli obowiązani do zwrotu Funduszowi

spełnionego świadczenia. Zgodnie z art. 98 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.u.o. w ówczesnym

brzmieniu, do zadań Funduszu należało zaspokajanie roszczeń z tytułu

ubezpieczeń obowiązkowych, o których mowa w art. 4 pkt 1 i 2 u.u.o., w granicach

określonych na podstawie przepisów rozdziałów 2 i 3 u.u.o., za szkody powstałe na

terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w mieniu i na osobie, gdy posiadacz

zidentyfikowanego pojazdu mechanicznego, którego ruchem szkodę tę

wyrządzono, nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem OC posiadaczy

pojazdów mechanicznych. Artykuł 98 ust. 1 otrzymał nowe (obecne) brzmienie na

podstawie art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy

o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym

i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz ustawy o działalności

ubezpieczeniowej (Dz. U. Nr 102, poz. 691) na skutek m.in. tego, że dawny pkt 2 lit.

a) został oznaczony jako pkt 3 lit. a). Nie zmieniono natomiast art. 110 ust. 1 u.u.o.,

który nadal zawierał brzmienie obowiązujące od dnia 1 stycznia 2006 r.

Było to oczywiste przeoczenie ustawodawcy (naprawione później przez ustawę

z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych,

Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli

Komunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2011 r. Nr 205,

poz. 1210, która weszła w życie dnia 11 lutego 2012 r.), jeśli się zważy, że według

obecnego brzmienia art. 98 ust. 1 pkt. 2 do zadań Funduszu należy zaspokajanie

roszczeń z tytułu ubezpieczeń obowiązkowych, o których mowa w art. 4 pkt 1 i 2

u.u.o., w granicach określonych na podstawie przepisów rozdziałów 2 i 3 u.u.o.,

za szkody powstałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w mieniu, w przypadku

szkody, w której równocześnie u któregokolwiek uczestnika zdarzenia nastąpiła

śmierć, naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, trwający dłużej

niż 14 dni, a szkoda została wyrządzona w okolicznościach uzasadniających

4

odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego

pojazdem mechanicznym, a, co wymaga podkreślenia, nie ustalono ich tożsamości.

Wykładnia literalna art. 110 ust. 1 u.u.o., w brzmieniu sprzed jego zmiany ustawą

z dnia 19 sierpnia 2011 r. w powiązaniu z art. 98 ust. 1 pkt. 2 u.u.o. prowadzi do

rozstrzygnięcia rażąco nieracjonalnego, wręcz absurdalnego, skoro wymienieni

w pierwszym z tych przepisów sprawca szkody lub (i) osoba, która nie dopełniła

zawarcia umowy ubezpieczenia to z reguły wymienieni w drugim z nich kierujący

pojazdem mechanicznym lub (i) jego posiadacz, których tożsamości nie ustalono,

zobowiązani - na podstawie prawa - do odszkodowania za wyrządzoną w związku

z ruchem tego pojazdu szkodę. Niepodobna zaś dochodzić regresu od podmiotów

których tożsamości nie ustalono.

W takiej sytuacji trudno uznać art. 110 ust. 1 u.u.o w brzmieniu sprzed jego

zmiany ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. za przepis, który całościowo uregulował

roszczenie regresowe Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego o zwrot

wypłaconego odszkodowania. W szczególności, by, jak w sprawie, wyłączał

roszczenie regresowe do posiadacza pojazdu mechanicznego, który nie dopełnił

obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, za szkody

powstałe w związku z ruchem tego pojazdu o zwrot odszkodowania wypłaconego

na podstawie art. 98 ust. 1 pkt 3 u.u.o. Zasadnie przeto, wbrew odmiennemu

poglądowi skarżącego, Sąd Apelacyjny do oceny tego roszczenia zastosował

konstrukcję długu formalnie własnego, ale materialnie cudzego i wywiódł, że jego

podstawę stanowi art. 518 § 1 pkt. 1 k.c., powołując przy tym motywy Sądu

Najwyższego zawarte w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19 października

1995 r. III CZP 98/95 (OSNC 1995, nr 12, poz. 169).

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.

jw