II KK 270/12

Sygn. akt II KK 270/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Kazimierz Klugiewicz (przewodniczący)

SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca)

SSN Eugeniusz Wildowicz

Protokolant Anna Janczak

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz-Śliwy,

w sprawie A. T.

o odszkodowanie i zadośćuczynienie

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 24 kwietnia 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy

od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 25 kwietnia 2012 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w W.

z dnia 8 listopada 2011 r.,

1/ uchyla zaskarżony wyrok w części utrzymującej w

mocy wyrok Sądu Okręgowego (pkt 2.) i w tym zakresie

przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu,

2/ zarządza zwrot opłaty wniesionej przez wnioskodawcę,

3/ kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego

obciąża Skarb Państwa.

2

UZASADNIENIE

A. T. był tymczasowo aresztowany w okresie od dnia 11 kwietnia

1997r. do dnia 22 sierpnia 1997r. Wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dna 6

grudnia 2006r. uniewinniono go od stawianego mu zarzutu.

W dniu 5 grudnia 2007r. A. T. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa

na jego rzecz kwoty 512.081 zł. tytułem zadośćuczynienia oraz 6.844,71 zł.

tytułem odszkodowania za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie.

Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2010r. w sprawie […] Sąd Okręgowy w W.

zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy kwotę 15.000 zł. tytułem

zadośćuczynienia za doznaną krzywdę z ustawowymi odsetkami od dnia

uprawomocnienia się wyroku, a w pozostałej części wniosek oddalił.

Wyrok ten zaskarżyli apelacjami pełnomocnicy wnioskodawcy:

- w pierwszej z nich wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez

zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia w łącznej kwocie 156.844,71

zł.;

- w drugiej o zasądzenie kwoty 13.500 zł. tytułem zadośćuczynienia, zaś

kwoty 6844,71 zł. tytułem odszkodowania.

Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2010r. w sprawie […] Sąd Apelacyjny

uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej wniosek i w tym zakresie

przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z

dnia 8 listopada 2011r. wniosek oddalił.

Orzeczenie to zaskarżone zostało apelacją pełnomocnika

wnioskodawcy. W skardze podniesiono zarzut naruszenia przepisów

postępowania, a to art. 4 i 7 k.p.k. w zw. z art. 233§1 k.p.c. przez dokonanie

dowolnej oceny materiału dowodowego w zakresie przesłanek

uzasadniających ustalenie szkody, jak i zadośćuczynienia, zaś w

szczególności – art. 386§4 k.p.c. – nierozpoznanie istoty sprawy w

przedmiocie ustalenia podstaw co do wysokości należnego wnioskodawcy

zadośćuczynienia.

3

Podnosząc powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku i

zasądzenie na rzecz wnioskodawcy odszkodowania z tytułu poniesionej

szkody, jak i zadośćuczynienia w wysokości dotychczas wnioskowanej.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2012r. zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy

kwotę 1075 zł. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 25 kwietnia 2012r. do

dnia zapłaty, z tytułu odszkodowania za szkodę poniesioną w związku z

niesłusznym aresztowaniem. W pozostałej części utrzymano w mocy

zaskarżony wyrok.

Kasację od tego orzeczenia wywiódł pełnomocnik wnioskodawcy.

Zarzucono w niej:

1/ rażące naruszenie prawa materialnego:

- art. 3581

§3 k.c. w zw. z art. 558 k.p.k. przez niezastosowanie waloryzacji do

odszkodowania za poniesioną szkodę związaną z utratą wynagrodzenia za

pracę spowodowaną tymczasowym aresztowaniem;

- art. 361 k.c. w zw. z art. 558 k.p.k. przez wyjęcie z zakresu odszkodowania

utraconego w okresie tymczasowego aresztowania zarobku za stosunku

pracy;

- art. 448 k.c. w zw. z art. 558 k.p.k. polegające na przyjęciu nieodpowiedniej

sumy tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną niesłusznie

zastosowanym tymczasowym aresztowaniem;

2/ rażące naruszenie prawa procesowego:

- art. 433§2 k.p.k. przez pozostawienie poza rozważaniami istotnych zarzutów

zawartych w apelacji;

- art. 457§3 k.p.k. przez brak podania czym kierował się sąd wydając wyrok

nie uwzględniający zarzutów i wniosków apelacji co do kwoty

zadośćuczynienia i zastosowania instytucji waloryzacji.

Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I-instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Kasacja jest częściowo zasadna. Za taki bowiem, można uznać zarzut

naruszenia art. 457§3 k.p.k., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu Sądu

Apelacyjnego, czym kierował się zasądzając odszkodowanie bez

zastosowania instytucji waloryzacji.

W pozostałym zakresie zarzuty kasacji są oczywiście bezzasadne.

Niewątpliwie wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie za

niesłuszne tymczasowe aresztowanie, ma charakter sprawy cywilnej

rozpoznawanej na gruncie procesu karnego. Słusznie obrona też wskazała na

treść art. 3581

§3 k.c., który nakazuje odstąpić od zasady nominalizmu przy

ustalaniu wysokości świadczenia pieniężnego „w razie istotnej zmiany siły

nabywczej pieniądza”. Tymczasem, Sąd Apelacyjny ustalając wysokość

odszkodowania zasądzonego w niniejszej sprawie, oparł się na wysokości

opłat za wynajem mieszkania oraz alimentów w kwotach, które realnie

obciążały wnioskodawcę w okresie od kwietnia do sierpnia 1997r.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera żadnych rozważań co do tej

kwestii, nie widomo zatem, czy postępując w ten sposób Sąd ten przyjął, że w

okresie od tymczasowego aresztowania wnioskodawcy do dnia

prawomocnego zasądzenia odszkodowania nie doszło do istotnej zmiany siły

nabywczej pieniądza w rozumieniu wskazanego wyżej przepisu, czy też uznał,

że kwota ta nie podlegała waloryzacji lub też, iż na takie rozstrzygnięcie

wpłynęły inne przyczyny.

Skarżący, w uzasadnieniu kasacji, dla zobrazowania zmiany siły

nabywczej pieniądza pomiędzy pierwszym kwartałem 1997r. (data

aresztowania), a rokiem 2012r. (data wyroku Sądu Apelacyjnego), posłużył się

zestawieniem minimalnego miesięcznego wynagrodzenia w Polsce

obowiązującego w tych datach. Nie jest to oczywiście jedyna metoda, którą

można posłużyć się przy ocenie potrzeby waloryzacji świadczenia. Można

również założyć, że do takiej operacji, na gruncie niniejszej sprawy nie było

podstaw. Każdorazowo jednak, decyzja sądu w tym zakresie powinna zostać

uzasadniona.

Powyższe, stanowiło samodzielną podstawę skutkującą uchyleniem

zaskarżonego wyroku w części utrzymującej rozstrzygnięcie Sądu I-instancji o

5

oddaleniu pozostałej części wniosku i do przekazaniem sprawy celem

ponownego rozpoznania. Ponieważ zaś stwierdzone uchybienie dotyczy

jakości uzasadnienia sporządzonego przez Sąd Odwoławczy, nie ma

jakichkolwiek powodów, aby uwzględniać obecnie wniosek skarżącego o

uchylenie również wyroku Sądu Okręgowego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, o ile sama kwestia istnienia

podstaw do zasądzenia odszkodowania na rzecz wnioskodawcy nie może

budzić już wątpliwości (prawomocne zasądzenie kwoty 1075 zł.), to

ponownego rozważenia będzie wymagała jego wysokość, a w szczególności,

czy ukształtowane ono powinno być z uwzględnieniem współczynnika

waloryzującego świadczenie. O ile w sprawie sporządzane będzie

uzasadnienie wyroku, winno to nastąpić z uwzględnieniem zasad

wynikających z art. 457§3 k.p.k.

Ponieważ w sprawie, w następstwie niniejszego wyroku, dojdzie do

powtórzenia postępowania odwoławczego, siłą rzeczy obrona będzie mogła w

nim ewentualnie podtrzymać również pozostałe podniesione w apelacji

zarzuty.

Kierując się przedstawionymi względami Sąd Najwyższy orzekł jak na

wstępie.