I PK 300/12

Sygn. akt I PK 300/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa M. P.

przeciwko Zespołowi Szkół […]

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 maja 2013 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 28 czerwca 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powódka M. P. w pozwie z dnia 2 czerwca 2011 r. skierowanym przeciwko

Zespołowi Szkół w M. wniosła o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia stosunku

pracy, dokonanego w dniu 27 maja 2011 r., a w przypadku rozwiązania stosunku

pracy w toku procesu, o przywrócenie jej do pracy.

Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa.

Wyrokiem z 29 grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w K. oddalił powództwo.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka M. P. została zatrudniona w pozwanym

Zespole Szkół w 2004 r. - początkowo na podstawie umowy o pracę na czas

określony: od dnia 1 września 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r., a następnie od

dnia 1 września 2005 r. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony.

Powódka w okresie zatrudnienia w pozwanym Zespole Szkół nauczała matematyki

w Szkole Podstawowej. Z dniem 1 września 2009 r. powódka uzyskała kolejny

stopień awansu zawodowego: została nauczycielem mianowanym matematyki w

Szkole Podstawowej. W związku z przewidywaną na rok szkolny 2011/2012

likwidacją jednego oddziału w Szkole Podstawowej i związaną z tym koniecznością

zmniejszenia pensum dla powódki do 7/18, dyrektor pozwanego przeprowadził z

powódką w lutym 2011 r. rozmowę, podczas której poinformował ją o braku

możliwości zatrudnienia w pełnym etacie. Podczas tej rozmowy dyrektor

pozwanego przekazał również powódce, że organ prowadzący może wyrazić zgodę

na uzupełnienie przez nią etatu w innej szkole. Na przełomie lutego i marca 2011 r.

powódka udała się do Wójta Gminy M. – R. P. i poinformowała go, iż z rozmowy z

dyrektorem C. K. dowiedziała się, że w roku szkolnym 2011/2012 planowane jest

zmniejszenie dla niej liczby godzin i poprosiła Wójta o pomoc w uzupełnieniu

godzin dydaktycznych. W odpowiedzi na tę prośbę powódki, Wójt przedstawił

powódce propozycję uzupełnienia pensum w Zespole Szkół w K. w wymiarze 8

godzin matematyki w dwóch klasach Gimnazjum - z uwagi na przejście nauczycielki

matematyki w tej szkole na emeryturę oraz 2 godzin na świetlicy, co w sumie

dawałoby 10 godzin dydaktycznych.

3

Powódka jednakże nie ustosunkowała się do tej propozycji i w związku z tym

pismem z dnia 23 maja 2011 r. dyrektor pozwanego poinformował powódkę, iż w

związku ze zmianami organizacyjnymi w Szkole Podstawowej w M., które będą

obowiązywać od dnia 1 września 2011 r., przewidziano dla niej 7 godzin

tygodniowo zgodnie z ramowym planem nauczania zawartym w projekcie

organizacyjnym Szkoły Podstawowej na rok szkolny 2011/2012. W piśmie tym

dyrektor zwrócił się do powódki z prośbą o podjęcie decyzji do dnia 27 maja 2011 r.

w przedmiocie wyrażenia zgody na ograniczenie jej zatrudnienia do wymiaru godzin

- 7/18 etatu i proporcjonalne zmniejszenie wynagrodzenia. Jednocześnie

poinformował powódkę, że w przypadku braku jej zgody na ograniczenie wymiaru

zatrudnienia i proporcjonalne zmniejszenie wynagrodzenia, zostanie rozwiązany z

nią stosunek pracy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982

r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) za

trzymiesięcznym wypowiedzeniem, od dnia 31 maja 2011 r. Wówczas powódka po

raz kolejny udała się do Wójta Gminy w M. w sprawie możliwości zatrudnienia jej w

K. W trakcie rozmowy z powódką Wójt Gminy poinformował ją jednak, że organem

zatrudniającym jest dyrektor szkoły i to on decyduje o wymiarze godzin dla

nauczycieli na nowy rok szkolny, zaś po zaakceptowaniu i podpisaniu przez niego

arkusza organizacyjnego szkoły, w zasadzie nie ma już możliwości zmiany planów

organizacyjnych szkoły.

Kolejnym pismem z dnia 27 maja 2011 r. dyrektor pozwanego w związku z

brakiem możliwości uzupełnienia dla powódki pensum godzinowego do wymiaru ½

etatu (9/18) etatu w szkołach na terenie Gminy M., na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, rozwiązał z powódką

stosunek pracy „z dniem 31 maja 2011 r. za uprzednim trzymiesięcznym okresem

wypowiedzenia od dnia 31 maja 2011 r.”. W piśmie tym dyrektor pozwanego

wskazał też, że przyczyną rozwiązania z powódką stosunku pracy są zmiany

organizacyjne powodujące zmniejszenie liczby oddziałów w szkole,

uniemożliwiające dalsze zatrudnienie powódki w pełnym wymiarze zajęć w Szkole

Podstawowej w M.

Oprócz powódki w Szkole Podstawowej w Zespole Szkół w M. nauczycielami

matematyki są: A. R., J. B. i M. K. M. K. pod koniec maja 2011 r. ukończyła awans

4

zawodowy i w lipcu 2011 r. uzyskała awans na nauczyciela dyplomowanego, zaś

powódka „rozpoczęła awans zawodowy na nauczyciela dyplomowanego” w roku

szkolnym 2010/2011, a droga takiego awansu trwa trzy lata. A. R. jest magistrem

fizyki, a ponadto ukończyła studia podyplomowe z matematyki. J. B. ma ukończone

studia podyplomowe z matematyki i jest nauczycielem mianowanym. A. R. oraz J.

B. nie nabyły jeszcze uprawnień emerytalnych.

Dyrektor pozwanego, dokonując wyboru osoby do zwolnienia, nie brał pod

uwagę takiego kryterium jak sytuacja życiowa i sytuacja materialna poszczególnych

nauczycieli.

Od 1 września 2011 r. w pozwanym Zespole Szkół w M. została zatrudniona

I. N., która objęła stanowisko zastępcy dyrektora Zespołu Szkół, zastępując

zajmującą dotychczas to stanowisko S. N., która złożyła rezygnację. Obecnie I. N.

ma przydzielone 7 godzin nauczania matematyki (pozostałe po rozwiązaniu

stosunku pracy z powódką) i korzysta ze zniżki pensum godzin dla dyrektora.

Dyrektor pozwanego pracodawcy nie zaproponował powódce M. P. zajęć z

wychowania do życia w rodzinie, gdyż powódka nie posiadała odpowiednich

kwalifikacji do nauczania tego przedmiotu.

Wójt Gminy M. nie wnosił do dyrektora Szkoły – C. K. o zwolnienie powódki z

pracy.

W roku szkolnym 2010/2011 do Szkoły Podstawowej w M. uczęszczało 230

dzieci podlegających obowiązkowi szkolnemu, natomiast w roku szkolnym

2011/2012 było już tylko 187 dzieci.

Pomiędzy dyrektorem pozwanego pracodawcy, a powódką nie było

faktycznie żadnego konfliktu. Dyrektor pozwanego nie stosował również wobec

powódki mobbingu.

Sąd Rejonowy stwierdził, że wskazana przez pozwanego pracodawcę w

piśmie z dnia 27 maja 2011 r. przyczyna rozwiązania z powódką stosunku pracy,

spełnia wymóg konkretności wynikający z art. 30 § 4 k.p.

W ocenie Sądu, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego

prowadzi do stwierdzenia, że w pozwanym Zespole Szkół w M. doszło do zmian

organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole i

uniemożliwiających dalsze zatrudnienie powódki w pełnym wymiarze zajęć w

5

Szkole Podstawowej w M. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe

wykazało, że nie było możliwości uzupełnienia dla powódki pensum godzinowego

do wymiaru ½ etatu (9/18) etatu w innych szkołach na terenie Gminy M., a zatem

przyczyna wypowiedzenia powódce stosunku pracy była rzeczywista i w związku z

tym brak jest podstaw do uznania, że wypowiedzenie powódce stosunku pracy było

wadliwe, czy też nieuzasadnione.

Sąd Rejonowy wskazał, że okoliczność, iż w roku szkolnym 2011/2012

doszło do zmian organizacyjnych, powodujących zlikwidowanie jednego oddziału

Szkoły Podstawowej w M. nie była kwestionowana także przez samą powódkę,

ponadto znajduje ona potwierdzenie w treści arkuszy organizacyjnych dla Szkoły

Podstawowej w M. na rok szkolny 2010/2011 oraz 2011/2012.

Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela, w myśl

którego zatrudnienie nauczyciela mianowanego nie może zostać ograniczone do

wymiaru niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, uzależnia możliwość

dalszego zatrudnienia nauczyciela mianowanego w wymiarze niższym niż ½

obowiązkowego wymiaru zajęć od zgody tego nauczyciela na takie obniżenie

wymiaru zajęć. Nie pozbawia on pracodawcy tego nauczyciela - w przypadku braku

zgody - możliwości rozwiązania z nim stosunku pracy. Więcej, w przypadku braku

takiej zgody ze strony nauczyciela, w istocie konieczne staje się rozwiązanie z nim

stosunku pracy. Ponadto, Sąd pierwszej instancji zauważył, że przeprowadzone w

sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że powódka M. P. miała wcześniej

propozycję uzupełnienia etatu w Zespole Szkół w K., jednakże nie przyjęła tej

propozycji.

Sąd Rejonowy podkreślił, że wybór nauczyciela do zwolnienia z pracy w

trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela nie może być dowolny i w razie

wymuszonej obiektywnie potrzeby redukcji zatrudnienia zwolnienie konkretnego

nauczyciela z pracy powinno opierać się na jednolitych dla wszystkich kryteriach

pozostawienia w zatrudnieniu nauczycieli o wyższych kwalifikacjach zawodowo-

dydaktycznych, co prowadzi do usprawiedliwionego rozwiązywania stosunków

pracy z nauczycielami o niższych kwalifikacjach lub obniżonej sprawności czy

przydatności zawodowej lub dydaktycznej. W niniejszej sprawie, co zaznaczył Sąd,

poza powódką matematyki nauczało jeszcze trzech nauczycieli. M. K. w lipcu 2011

6

r. uzyskała awans na nauczyciela dyplomowanego. A. R. jest z wykształcenia

magistrem fizyki i dodatkowo ukończyła studia podyplomowe na kierunku

matematyka, zaś J. B. ma ukończone studia podyplomowe z matematyki, a nadto

jest nauczycielem mianowanym.

Sąd nie kwestionował trudnej sytuacji osobistej i materialnej powódki

jednakże pracodawca nie brał pod uwagę takiego kryterium. Pozostali nauczyciele

mieli kwalifikacje do nauczania matematyki co sprawia że – w ocenie Sądu – brak

jest podstaw do twierdzenia, że pozwany niezasadnie rozwiązał z powódką

stosunek pracy.

Sąd nie dał wiary twierdzeniom powódki, iż wypowiedzenie jej stosunku

pracy było związane z jej odmiennymi przekonaniami politycznymi, a przede

wszystkim z tym, że jej mąż, kandydując w ostatnich wyborach samorządowych,

konkurował z obecnym Wójtem Gminy, który podobnie jak dyrektor pozwanego

oraz jego zastępca, są działaczami Prawa i Sprawiedliwości. Te twierdzenia

powódki nie zostały bowiem poparte przez nią żadnymi dowodami, a ponadto

twierdzenia te są zdaniem Sądu nielogiczne.

W ocenie Sądu, niezasadne są również twierdzenia powódki, iż decyzja

Dyrektora pozwanego Zespołu Szkół w M. o wypowiedzeniu jej stosunku pracy

stanowiła przejaw mobbingu stosowanego wobec niej przez dyrektora pozwanego.

Zdaniem Sądu, nie można też uznać, aby powódka została celowo

zwolniona po to, aby zatrudnić na jej miejsce I. N., gdyż I. N. została zatrudniona w

Szkole Podstawowej w M. z dniem 1 września 2011 r. na stanowisku wicedyrektora

Zespołu Szkół w M., po złożeniu rezygnacji przez poprzedniego wicedyrektora, przy

czym dyrektor pozwanego wyjaśnił, że była możliwość zatrudnienia I. N. w

wymiarze połowy etatu z uwagi na to, że w arkuszu organizacyjnym (w związku z

odejściem innego nauczyciela - nauczyciela historii) uzyskano 9 godzin nauczania

obejmującego nauczanie matematyki oraz prowadzenie kółka matematycznego, a

spełniała ona wymogi na stanowisko zastępcy dyrektora, gdyż jest nauczycielem

mianowanym, zaś po objęciu przez nią stanowiska zastępcy dyrektora ograniczono

wymiar jej czasu pracy do 7/18.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie wystąpiły żadne szczególne,

wyjątkowe okoliczności, z których miałoby wynikać nadużycie przez pracodawcę

7

prawa podmiotowego, poprzez skorzystanie z niego w sposób sprzeczny ze

społeczno - gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia

społecznego.

Apelacje od powyższego wyroku wniosła powódka.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 28

czerwca 2012r. oddalił apelację.

Sąd Okręgowy stwierdził, że kwestią sporną w sprawie jest zasadność

oświadczenia pracodawcy o wypowiedzeniu stosunku pracy powódce.

Według Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy

przeprowadził postępowanie dowodowe w sprawie, dokonując następnie oceny

wiarygodności i mocy dowodów na podstawie wszechstronnego rozważenia

zebranego materiału zgodnie z art. 233 §1 k.p.c. Dokonane przez Sąd Rejonowy na

tej podstawie ustalenia w zakresie zaistniałego stanu faktycznego Sąd Okręgowy

przyjął jako własne. Sąd Rejonowy słusznie, zdaniem Sądu drugiej instancji, uznał

również, że podana powódce przez pracodawcę przyczyna rozwiązania stosunku

pracy jest wystarczająca i uzasadniona. U podstaw takiej decyzji leżały bowiem

zmiany organizacyjne w szkole polegające na zmniejszeniu liczby oddziałów. W

roku szkolnym 2010/2011 do Szkoły Podstawowej w M. uczęszczało 230 dzieci

podlegających obowiązkowi szkolnemu, natomiast w roku szkolnym 2011/2012 było

już tylko 187 takich dzieci, a zatem wskazana przez pracodawcę powódki

przyczyna wypowiedzenia jest rzeczywista.

Sąd Okręgowy stwierdził, że powódka przed rozwiązaniem z nią stosunku

pracy była także informowana o możliwości uzupełnienia wymiaru godzin

dydaktycznych w Szkole w K. i nie odniosła się do tej propozycji w odpowiednim

terminie, a więc przed dniem 30 kwietnia. Skoro zaś do dnia 30 kwietnia

przejawiała w tym względzie bierną postawę, to jej starania podjęte po tym terminie

a dotyczące uzupełnienia godzin, kiedy już zostały zatwierdzone arkusze

organizacyjne, nie mogły odnieść skutku. Ponadto, organem zatrudniającym dla

powódki był dyrektor szkoły i to on decydował o wymiarze godzin dla nauczycieli na

nowy rok szkolny, a po zaakceptowaniu i podpisaniu arkusza organizacyjnego nie

istniała możliwość zmiany planów organizacyjnych szkoły. Niezależnie jednak od

powyższego, jak podkreślał Sąd drugiej instancji, przed rozwiązaniem stosunku

8

pracy z nauczycielem mianowanym na podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela

dyrektor szkoły nie ma obowiązku ustalania możliwości uzupełniającego

zatrudnienia nauczyciela w innej szkole (innych szkołach) ani obowiązku składania

mu propozycji ograniczenia zatrudnienia ani informowania o możliwości

ograniczenia zatrudnienia.

W obecnym stanie prawnym, jak wyjaśniał Sąd Okręgowy, w którym

nauczyciel w terminie 30 dni od dnia doręczenia wypowiedzenia może złożyć

wniosek o przeniesienie w stan nieczynny, co powoduje bezskuteczność

wypowiedzenia (nie ma więc potrzeby jego cofania - art. 20 ust. 5c Karty

Nauczyciela), pouczenie w tym zakresie może być udzielone nawet po

wypowiedzeniu, byle w czasie umożliwiającym nauczycielowi podjęcie decyzji.

Sama zaś okoliczność, że nauczyciel może złożyć wniosek o przeniesienie go w

stan nieczynny, gdy zachodzą przesłanki przewidziane do rozwiązania stosunku

pracy wynikają wprost z przepisu. Gdyby zatem nawet dyrektor nie pouczył

powódki o możliwości przejścia w stan nieczynny to ustawodawca w tej kwestii nie

przewidział żadnych konsekwencji. Przede wszystkim brak takiego pouczenia nie

może powodować uznania za bezskuteczne rozwiązania umowy o pracę tylko z tej

przyczyny. Ostatecznie zatem pozwany miał pełne prawo rozwiązać stosunek pracy

z powódką. Wbrew jej zarzutom, pozwany kierował się również koniecznością

zapewnienia prawidłowego działania placówki w roku szkolnym 2010/2011. Sąd

Okręgowy podzielił pogląd Sądu pierwszej instancji o tym, że pozwany nie naruszył

zasad współżycia społecznego. Sąd Okręgowy stwierdził, że nie może budzić

wątpliwości kryterium wyboru powódki do zwolnienia, gdyż pozostali nauczyciele

niewątpliwie posiadali kwalifikacje do nauczania matematyki a ponadto do

nauczania innych przedmiotów. Powódka miała kwalifikacje tylko do nauczania

matematyki.

Powyższy wyrok został w całości zaskarżony skargą kasacyjną wniesioną

przez powódkę, w której zarzucono: „1) naruszenie prawa procesowego poprzez

nierozpoznanie przez Sądy pierwszej i drugiej instancji istoty sprawy tj. naruszenia

przez Pozwanego art. 45 § 1 k.p. w zw. z art. 20 ust. 1 pkt. 2, ust. 5c oraz ust. 7

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 roku Karta Nauczyciela poprzez niezachowanie

przez Pozwanego warunków formalnych wypowiedzenia Powódce stosunku pracy

9

na podstawie mianowania, w szczególności niedopełnienia przez pozwanego

obowiązku poinformowania powódki o możliwości przejścia w stan nieczynny,

czego skutkiem było nieskorzystanie przez powódkę z przysługujących jej

uprawnień w zakresie złożenia oświadczenia woli dot. przejścia w stan nieczynny a

w konsekwencji, pozbawienie powódki możliwości nawiązania stosunku pracy w

kolejnym roku szkolnym, gdy pojawiły się możliwości organizacyjne jej zatrudnienia

w pozwanej placówce w pełnym wymiarze czasu pracy, stosownie do treści art. art.

20 ust. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 roku Karta Nauczyciela.

2) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 45 § 1 k.p. w zw. z art. 30 § 4

k.p., art. 30 § 1 pkt 2 k.p., art. 183a § 1 k.p., art. 183b k.p., art. 22 ust. 2 ustawy z

dnia 26 stycznia 1982 roku Karta Nauczyciela i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26

stycznia 1982 roku Karta Nauczyciela poprzez uznanie, że nieprzydzielenie

Powódce godzin nauczania matematyki pozwalających na uzyskanie wymaganego

wymiaru zatrudnienia, skutkujące nieuzyskaniem przez nią wymaganego wymiaru

zatrudnienia i rozwiązaniem z nią stosunku pracy, pomimo że Powódka

legitymowała się większymi kwalifikacjami do prowadzenia tych zajęć niż inni

nauczyciele pracujący w tej samej szkole, którym te obowiązki powierzono, nie

stanowi naruszenia art. 45 § 1 k.p. w zw. z art. 30 § 4 k.p., art. 30 § 1 pkt 2 k.p., a

brak uzyskania przez Powódkę w tej sytuacji wymaganego wymiaru zatrudnienia

jest wystarczającą przyczyną rozwiązania stosunku pracy,

3) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 45 § 1 k.p. w zw. z art. 30 § 4

k.p., art. 30 § 1 pkt 2 k.p., art. 183a § 1 k.p., art. 183b k.p., art. 22 ust. 2 ustawy z

dnia 26 stycznia 1982 roku Karta Nauczyciela i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26

stycznia 1982 roku Karta Nauczyciela poprzez uznanie, że nieprzydzielenie

Powódce zajęć wychowawczych, skutkujące nieuzyskaniem przez nią

wymaganego wymiaru zatrudnienia i rozwiązaniem z nią stosunku pracy, pomimo

że Powódka legitymowała się większymi kwalifikacjami do wykonywania tego

obowiązku niż inni pracownicy, którym te obowiązki powierzono, nie stanowi

naruszenia art. 45 § 1 k.p. w zw. z art. 30 § 4 k.p., art. 30 § 1 pkt 2 k.p., a brak

uzyskania przez Powódkę w tej sytuacji wymaganego wymiaru zatrudnienia jest

wystarczającą przyczyną rozwiązania stosunku pracy;

10

4) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26

stycznia 1982 roku Karta Nauczyciela i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia

1982 roku Karta Nauczyciela poprzez przyjęcie, że możliwe jest rozwiązanie

stosunku pracy z nauczycielem mianowanym w oparciu o art. 20 ust. 1 wyżej

wymienionej ustawy, w sytuacji gdy wcześniej organ prowadzący szkołę nie nałożył

na niego obowiązku podjęcia pracy w innej szkole, który to obowiązek nie wymagał

zgody nauczyciela, a możliwość nałożenia którego to obowiązku istniała,

5) naruszenie prawa procesowego w postaci art. 328 § 2 w zw. z art. 316 § 1, art.

382 i art. 391 § 1 k.p.c. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do

ujętych w apelacji zarzutów Powódki o pozorności przyczyn zawartych w

oświadczeniu o rozwiązaniu stosunku pracy, którą w rzeczywistości było

zapewnienie możliwości zatrudnienia innego pracownika w osobie I. N., pominięciu

Powódki przy przydziale zajęć wychowawczych oraz nieuwzględnieniu różnicy w

stażu na stanowisku nauczyciela matematyki pomiędzy Powódką a M. K., co

uzasadnia przekonanie, że sąd odwoławczy nie wziął za podstawę rozstrzygnięcia

całego stanu rzeczy, istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy”.

Wskazując na powyższe wniesiono o: „1. przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania z uwagi na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego i

jej oczywistą zasadność; 2. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz:

a) przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K.

Wydział VI Pracy i Ubezpieczeń Społecznych albo

b) uchylenie w całości wyroku Sądowi Okręgowemu w K. Wydział VI Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oraz wyroku Sądu Rejonowego w K. Wydział IV Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 grudnia 2011 roku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w K. Wydział IV Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych albo

c) orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie powództwa w całości,

w przypadku gdy zajdą przesłanki z art. 39816

kpc”.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

11

Skarga kasacyjna ma uzasadnione postawy odnoszące się do naruszenia

prawa materialnego. Niezasadnie zarzucono natomiast naruszenie przepisów

postępowania. Podstawa skargi kasacyjnej w zakresie zarzutu naruszenia

przepisów postępowania wymaga dla swej skuteczności wykazania istotnego

wpływu tego naruszenia na wynik sprawy, rozumiany jako uwzględnienie lub

oddalenie powództwa (art. 3983

§ 1 pkt 3 k.p.c.). W przypadku zarzutu naruszenia

art. 328 § 2 k.p.c., w którym została uregulowana konieczna zawartość

uzasadnienia wyroku, wpływ uchybienia tym wymaganiom na wynik sprawy z

reguły nie występuje, jako że uzasadnienie sporządzane jest po wydaniu

rozstrzygnięcia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że

tylko w takich wyjątkowych przypadkach, gdy wady uzasadnienia zaskarżonego

wyroku są tego rodzaju, że uniemożliwiają dokonanie jego kontroli kasacyjnej

zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. może być uznany za usprawiedliwiony.

Tytułem przykładu można przywołać orzeczenia Sądu Najwyższego: z 15 grudnia

2011 r. (II PK 80/11, LEX nr 1163328), z 18 października 2011 r. (II UK 51/11, LEX

nr 1110977) I z 6 lipca 2011 r. (I CSK 67/11, LEX nr 970061). Takich wad nie

można zarzucić uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

Natomiast zasadne okazały się zarzuty naruszenia prawa materialnego, co

przede wszystkim odnosi się do wykładni i zastosowania art. 20 ust. 1 i ust. 5c oraz

art. 22 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, dyrektor szkoły w razie

zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub

zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w

pełnym wymiarze zajęć rozwiązuje z nim stosunek pracy lub, na wniosek

nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny. Nauczyciel zatrudniony na podstawie

mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym

w art. 22 ust. 2. Z tego ostatniego przepisu wynika, że wymiar zatrudnienia

nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania, po jego ograniczeniu, nie

może być niższy niż ½ obowiązkowego wymiaru zajęć. Sąd Okręgowy uznał, że

dyrektor pozwanego Zespołu Szkół rozwiązując z powódką stosunek pracy działał

w zgodzie z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela. Ta konkluzja nie została

jednakże oparta na dostatecznych ustaleniach faktycznych. Nie zostało ustalone

12

bowiem, na jakiej podstawie powódka była zatrudniona (ustalone przez Sąd

uzyskanie stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego nie jest

tożsame z zatrudnieniem na podstawie mianowania) i w jakim wymiarze. Ponadto,

przesłanką rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 20 ust. 1 Karty

Nauczyciela jest nie tylko zmniejszenie liczby oddziałów w szkole ale niemożność

zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, z modyfikacją – jeśli chodzi o

wymiar zajęć – wynikającą z art. 22 ust. 2. Sąd ustalił, że nie było możliwości

zatrudnienia powódki w pełnym wymiarze zajęć ani możliwości uzupełnienia jej

pensum do połowy wymiaru zajęć (9/18) w innych szkołach. Z ustaleniem tym

pozostaje w sprzeczności ustalenie okoliczności zatrudnienia innego nauczyciela

(tej samej specjalności). Nauczycielowi temu przydzielono godziny nauczania

matematyki przewidziane dla powódki (7 tygodniowo) oraz prowadzenie kółka

matematycznego, co pozwoliło na zatrudnienie w połowie wymiaru zajęć. Nie

zostało ustalone, dlaczego nie było możliwe przydzielenie powódce prowadzenia

kółka matematycznego, jeżeli zatrudnienie w połowie wymiaru zajęć byłoby

wystarczające dla dalszej jej pracy w pozwanym Zespole. Te okoliczności

wymagają stanowczego ustalenia dla zastosowania art. 20 ust 1 pkt 2, a w

szczególności dla weryfikacji spełnienia przewidzianej w tym przepisie przesłanki

niemożliwości dalszego zatrudniania nauczyciela.

Gdyby okazało się, że spełnione zostały przesłanki z art. 20 ust. 1 pkt 2

Karty Nauczyciela kontrolą Sądu winny być objęte kryteria wyboru nauczyciela do

zwolnienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 1997 r., I PKN 399/07,

OSNP 1998 nr 18, poz. 541) , skoro bezspornie chodziło o rozwiązanie stosunku

pracy z jedną z czterech nauczycielek matematyki. Sąd nie ustalił stanowczo, jakie

kryteria zastosował dyrektor. Kryteria, według których dokonuje się wyboru jednego

z nauczycieli do zwolnienia z pracy, nie są tożsame z ustawowymi przyczynami

wypowiedzenia stosunku pracy nauczycielowi mianowanemu (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 19 maja 2004 r., I PK 608/03, OSNP 2005 nr 3, poz. 36, z

aprobującą glosą A. Wypych - Żywickiej opublikowaną w systemie LEX, nr 141834).

W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego, kryterium o podstawowym znaczeniu

są kwalifikacje zawodowe (tak przyjęto – wprawdzie w odniesieniu do przeniesienia

nauczyciela w stan nieczynny - w wyrokach Sądu Najwyższego z 17 grudnia

13

1997 r., I PKN 437/ 97 OSNAPiUS 1997 nr 21, poz. 628 i z 5 lipca 2002 r., I PKN

301/01, LEX nr 829081). Dla zastosowania tego kryterium nie jest wystarczające

stwierdzenie, że wszyscy nauczyciele, spośród których miał być dokonany wybór

mają odpowiednie kwalifikacje do nauczania matematyki. Sąd drugiej instancji

uzupełnił to ustalenie Sądu Rejonowego o stwierdzenie, że inni nauczyciele

posiadali kwalifikacje do nauczania innych przedmiotów lecz nie podał, jaką

nauczycielkę (nauczycielki) miał na myśli, a z ustaleń poczynionych w pierwszej

instancji wynikało tylko, że jedna nauczycielka jest magistrem fizyki. Ustalenie

zastosowanych kryteriów wyboru nie może być zatem uznane za dostateczne.

Porównanie kwalifikacji winno być bardziej szczegółowe i wielostronne. Wprawdzie

do kryteriów wyboru nie należy sytuacja osobista i materialna nauczyciela lecz

może ona być wzięta pod rozwagę w ramach badania zgodności działań

pracodawcy z zasadami współżycia społecznego. Sąd bezpodstawnie poprzestał w

tym zakresie na ogólnym ustaleniu, że powódka znajduje się w trudnej sytuacji

osobistej i materialnej i na zaakceptowaniu informacji, że sytuacja ta nie była brana

pod uwagę przez dyrektora.

Sąd Okręgowy nie ustalił też kategorycznie, czy powódka została pouczona

przez dyrektora o możliwości złożenia wniosku o przejście w stan nieczynny,

przyjmując, że nawet gdyby nie została pouczona, nie miałoby to żadnych

konsekwencji. Nie jest to słuszny pogląd. Dyrektor ma obowiązek pouczyć

nauczyciela o możliwości złożenia wniosku o przejście w stan nieczynny (por.

wyrok Sądu Najwyższego z 5 lipca 2011 r., I PK 28/11, OSNP 2012 nr 15-16, poz.

196). Niewypełnienie tego obowiązku podobnie jak postępowanie w sprzeczności z

zasadami współżycia społecznego nie pozostaje bez konsekwencji. Są one objęte

przesłankami nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia

wymienionymi w art. 45 § 1 k.p. W tym zakresie ma zastosowanie odesłanie do

Kodeksu pracy z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela. Stąd też okazał się zasadny

zarzut naruszenia tego przepisu. Sąd drugiej instancji bezpodstawnie odrzucił

zbadanie tych okoliczności.

Zarzuty naruszenia omówionych przepisów prawa materialnego podniesione

w skardze kasacyjnej okazały się uzasadnione. Powoduje to konieczność uchylenia

zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (art. 39815

14

§ 1 k.p.c.) mimo, że nie zostały w niej rozwinięte zarzuty naruszenia innych

przepisów powołanych w związku z usprawiedliwionymi podstawami.