V KK 32/13

Sygn. akt V KK 32/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jarosław Matras (przewodniczący)

SSN Kazimierz Klugiewicz

SSN Michał Laskowski (sprawozdawca)

Protokolant Joanna Sałachewicz

w sprawie podmiotu zbiorowego „S. S.” Sp. z o.o. w Z. o pociągnięcie do

odpowiedzialności za czyn zabroniony

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 8 maja 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść podmiotu

zbiorowego

od wyroku Sądu Rejonowego w Z.

z dnia 22 września 2008 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Rejonowemu w Z. do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Z., wyrokiem z dnia 22 września 2008 r., uznał, na

podstawie art. 2, art. 3 pkt 1 i art. 4 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o

odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny pod groźbą kary, że

2

podmiot zbiorowy „S. S.” Sp. z o.o. ponosi odpowiedzialność za czyn

zabroniony pod groźbą kary popełniony przez R. G., działającego w imieniu i

na rzecz Spółki jako Prezesa Zarządu uprawnionego do jednoosobowej

reprezentacji, polegający na tym, że pełniąc funkcję Prezesa Zarządu Spółki,

będącej płatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych, nierzetelnie

prowadził w miesiącu czerwcu 2006 r. ewidencję zakupu i sprzedaży przez to,

że w ewidencji sprzedaży nie zaewidencjonował określonych faktur i kwot, co

stanowiło przestępstwo z art. 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i art. 9 § 3

k.k.s. oraz podał nieprawdziwe dane zaniżając kwotę podatku i narażając ten

podatek na uszczuplenie, co stanowiło przestępstwo z art. 56 § 2 k.k.s. w zw.

z art. 9 § 3 k.k.s., za co R. G. skazany został wyrokiem nakazowym Sądu

Rejonowego w Z. z dnia 28 sierpnia 2007 r., i za to na podstawie art. 7 ust. 1

ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów

zbiorowych za czyny pod groźbą kary orzekł wobec podmiotu zbiorowego „S.

S.” Sp. z o.o. karę pieniężną w wysokości 1.000 złotych.

Wyrok ten nie został zaskarżony i uprawomocnił się z dniem 2

października 2008 r.

Kasację od tego wyroku na korzyść podmiotu zbiorowego „S. S.” Sp. z

o.o. z siedzibą w Z. wniósł Prokurator Generalny. Zarzucił w niej wyrokowi

rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa

materialnego – art. 5 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o

odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny pod groźbą kary poprzez

wyrażenie błędnego poglądu prawnego, że czyn zabroniony, będący

zachowaniem R. G. jako Prezesa Zarządu „S. S.” Sp. z o.o. może być

podstawą odpowiedzialności za czyn zabroniony podmiotu zbiorowego - „S.

S.” Sp. z o.o.

Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Z.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego jest w stopniu oczywistym zasadna,

co pozwala na jej rozpoznanie i uwzględnienie na posiedzeniu.

3

Biorąc pod uwagę treść ustawy z dnia 28 października 2002 r. o

odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny pod groźbą kary w

kształcie, w jakim obowiązywała ona w chwili wydawania zaskarżonego

kasacją wyroku, stwierdzić należy, że podmiot zbiorowy podlegał

odpowiedzialności za czyn zabroniony, którym było zachowanie osoby

fizycznej, w razie jednoczesnego spełnienia warunków określonych w art. 3,

art. 4 i art. 5 ustawy.

Przepis art. 3 określał jakie zachowania i jakiej osoby, stanowiły

podstawę odpowiedzialności podmiotu zbiorowego. Musiała to być osoba

fizyczna:

1. działająca w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego w ramach

uprawnienia lub obowiązku do jego reprezentowania, podejmowania w

jego imieniu decyzji lub wykonywania kontroli wewnętrznej albo przy

przekroczeniu tego uprawnienia lub niedopełnieniu tego obowiązku,

2. dopuszczona do działania w wyniku przekroczenia uprawnień lub

niedopełnienia obowiązków przez osobę, o której mowa w punkcie 1,

3. działająca w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego, za zgodą

lub wiedzą osoby, o której mowa w punkcie 1,

przy czym zachowanie takie osoby przyniosło lub mogło przynieść podmiotowi

zbiorowemu korzyść, chociażby niemajątkową.

W art. 4 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności

podmiotów zbiorowych za czyny pod groźbą kary, jako warunek

odpowiedzialności podmiotu zbiorowego określona jest konieczność

potwierdzenia czynu zabronionego popełnionego przez osobę fizyczną

jednym z orzeczeń karnych wymienionych w tym przepisie, a także możliwość

przypisania podmiotowi zbiorowemu zawinienia. Zgodnie z art. 5 omawianej

ustawy zawinienie podmiotu zbiorowego polegało na braku należytej

staranności w wyborze osoby fizycznej, o której mowa w art. 3 pkt 2 lub 3, lub

co najmniej na braku należytego nadzoru nad tą osobą – ze strony organu lub

przedstawiciela podmiotu zbiorowego.

Warunki odpowiedzialności podmiotu zbiorowego zostały w

przedmiotowej sprawie spełnione jedynie częściowo. Spółka z o.o. jest

4

podmiotem zbiorowym, który podlega odpowiedzialności na podstawie ustawy

z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za

czyny pod groźbą kary, a R. G. jest osobą fizyczną, o której mowa w art. 3 ust.

1 tej ustawy, zaś dokonanie przez niego przestępstwa zostało potwierdzone

prawomocnym wyrokiem skazującym (warunek z art. 4).

Uznać jednak należy, że sąd wydający zaskarżony kasacją wyrok nie

uwzględnił warunku określonego w art. 5 ustawy o odpowiedzialności

podmiotów zbiorowych. Przepis ten w brzmieniu ustalonym nowelą z dnia 28

lipca 2005 r. (Dz. U. z 2005 r., Nr 180, poz. 1492) odnosił przesłankę

zawinienia jedynie do osób wymienionych w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy. To w

stosunku do tych osób podmiot zbiorowy mógł ponosić winę w ich wyborze lub

w nadzorze nad nimi. Wykładnia przepisu art. 3 prowadzi do wniosku, że

zawinienie, o którym mowa w art. 5 przedmiotowej ustawy nie mogło odnosić

się do kategorii osób wymienionych w art. 3 ust. 1, a więc osób

zarządzających podmiotem zbiorowym. Taką osobą natomiast był Prezes

Zarządu Spółki z o.o. R. G.

Taka interpretacja przepisów art. 3 i 5 ustawy z dnia 28 października

2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny pod groźbą kary

znalazła potwierdzenie w ustalonej linii orzeczeń wydanych przez Sąd

Najwyższy (zob. postanowienie SN z dnia 5 maja 2009 r., IV KK 427/08,

OSNKW 2009, z. 7, poz. 57; oraz wyroki SN: z dnia 6 kwietnia 2011, V KK

15/11, OSNKW 2011, z. 8, poz. 72; z dnia 12 lipca 2012 r. wydane w

sprawach V KK 128/12, V KK 181/12, V KK 195/12 nie publ.). W orzeczeniach

tych stwierdzono, że podmiot zbiorowy nie może ponosić odpowiedzialności

za czyny zabronione popełnione przez prezesów spółek prawa handlowego,

jeśli działali oni w ramach własnego uprawnienia lub obowiązku. Ta sama

wykładnia przepisu art. 5 omawianej ustawy przedstawiona została w wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 listopada 2004 r., sygn. K 18/03 (OTK – A

2004, nr 10, poz. 103).

W ustawie z dnia 29 lipca 2011 r. nowelizującej ustawę o

odpowiedzialności podmiotów zbiorowych wprowadzono nowy kształt przepisu

art. 5. Obecnie podmiot zbiorowy ponosi odpowiedzialność także za czyny

5

popełnione przez prezesów spółek kapitałowych. Przepis ten jednak nie może

działać wstecz. Wystarczającą podstawą do takiej konstatacji jest treść art. 42

ust. 1 Konstytucji.

Uznać zatem należy, że zaskarżony kasacją wyrok wydany został z

obrazą przepisu art. 5 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o

odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny pod groźbą kary, w

kształcie, w jakim przepis ten obowiązywał w chwili wydania wyroku przez Sąd

Rejonowy w Z. Rażący charakter naruszenia tego przepisu powoduje

konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku. Wobec braku podstaw do

umorzenia postępowania i brzmienia art. 537 § 2 k.p.k. konieczne stało się

przy tym przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Z. do ponownego

rozpoznania. Sąd Najwyższy nie może bowiem wydać orzeczenia

oddalającego wniosek o pociągnięcie podmiotu zbiorowego do

odpowiedzialności, uczynić to może jedynie sąd ponownie rozpoznający

sprawę.